D’fhoilsigh Séamus Ó FiannachtaAmhráin Thomáis Ruaidh .i. The Songs of Tomás Ruadh O’Sullivan, the Iveragh poet, 1914. I 1985, réitigh Máire Ní Shúilleabháin RSCJ eagrán nua ina bhfuil véarsaí breise agus beagán eile eolais. Ar an mBán Ard ar an mbóthar idir Doire Fhionáin agus Cum an Chiste i gContae Chiarraí a rugadh é. Bean de mhuintir Shiochrú a mháthair. B’fhéidir gur Tadhg a bhí ar an athair; bhí gaol aigesean le hEoghan Rua Ó Súilleabháin. Deir Breandán Breathnach in The man and his music ..., 1996, san alt ‘The Pipers of Kerry’, gur phíobaire a athair agus go dtugtaí ‘Píobaire na bPluc’ air; deir sé gur mháistir rince agus fidléir ba ea Tomás féin. Bhí sé ar scoil i nGort na Cille agus bhíodh scoil aige féin i gCathair Dónall, Port Mhic Aoidh, agus anseo is ansiúd sa cheantar sin. B’fhéidir a rá gurbh é file oifigiúil Dhomhnaill Uí Chonaill é agus baineann go leor dá dhánta agus den bhéaloideas ina thaobh leis an laoch sin. Deir Máire Ní Shúilleabháin: ‘I gcoláiste i mBaile Átha Cliath a bhí sé ag an gConallach nuair a buaileadh breoite den chréachtadh [eitinn] é, sa bhliain 1822 is dócha, agus cuireadh go hospidéal an drochghalair é, i Sráid Chorcaí.’ B’fhéidir gur i gcoláiste oiliúna Chumann Phlás Chill Dara a bhí sé; bhí Ó Conaill i bhfabhar scéim an Chumainn sin i dtús báire. Is é an t-iomann ‘A Rí an Domhnaigh’ an píosa is aitheanta dá dhéantús agus tá cuid dá amhráin i mbéal an phobail go fóill, go háirithe ‘Amhrán na Leabhar’, ‘Is é Domhnall binn Ó Conaill caoin’, agus ‘An Gheadach á crú sa Ghleann’. Níor phós sé. Déanann Art Ó Beoláin trácht ar fhiúntas a chumadóireachta in Merriman agus filí eile,1985. Tógadh leacht ina ómós i nDoire Fhionáin i 1928.

Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »

Diarmuid Breathnach

Máire Ní Mhurchú