Gné thábhachtach ar feadh i bhfad, agus gné chonspóideach go minic, ba ea an rince in obair Chonradh na Gaeilge. Ach is beag aird a thugann staraithe an Chonartha ar an ngné sin. Chaith an Faircheallach seo 25 bliain ina uachtarán ar an gCoimisiún le Rincí Gaelacha, eagraíocht a bhunaigh an Conradh i 1930 chun caighdeáin a leagan amach i gcomhair mhúineadh an rince agus i gcomhair moltóireachta sna comórtais. Tá tuairisc ar shaol Uí Fhaircheallaigh in Irish Times 7 Feabhra 2004. I nDún Dealgan a rugadh é 27 Bealtaine 1904. Ba dhuine é den ochtar a rugadh do John Farrelly, táilliúir, agus Catherine Matthews. Bhí sé ar scoil ag na Bráithre Críostaí ar dtús agus chaith tréimhse i gColáiste Ullmhúcháin Bhráithre De La Salle in aice le Mala, Co. Chorcaí. Cháiligh sé mar bhunmhúinteoir i gColáiste Oiliúna de La Salle, Port Láirge, agus fuair post i scoil na mBráithre Críostaí ina bhaile dúchais i 1925. Ba é an chéad mhúinteoir tuata riamh acu é. Bhí curtha aige lena eolas ar an nGaeilge sna coláistí samhraidh in Ó Méith agus i Rann na Feirste. Nuair a d’éirigh sé as an bpost i 1970 bhog an teaghlach go dtí Baile an Bhóthair, Baile Átha Cliath.

I nDún Dealgan a d’fhoghlaim sé rince ach ar ball thaistealaíodh sé go dtí rang Peg Medlar, múinteoir cáiliúil i mBaile Átha Cliath. Bhuaigh sé craobh Uladh ag Feis Mhuirtheimhne i 1929 agus bhuaigh craobh na hÉireann i 1931. Níor chuir sé isteach ar aon chomórtas ina dhiaidh sin ach bhíodh éileamh mór air mar mholtóir. Bhailíodh sé rincí agus ba é a thug slán ‘Sólaistí na Bealtaine’ agus ‘The Trip to the Cottage’. Sholáthraigh sé rincí do Ár Rincí Foirne, téacsleabhar an Choimisiúin. Ó 1939 ar aghaidh ba mhinic é ag rince agus ag eagrú sna Stáit Aontaithe, Ceanada, an Astráil agus an Nua-Shéalainn. Ar nós fhormhór na rinceoirí fear is treabhsar a chaitheadh sé agus ní filleadh beag (tá pictiúr de ag rince in Nua-Eabhrac ag John Cullinane in Irish Dancing costumes: their origins and evolution, [c.1995]). Bhí baint mhór aige óna thús i 1970 le hOireachtas Rince na Cruinne. Bhí baint nár bheag aige leis an amharclannaíocht amaitéarach ina bhaile dúchais. Phós sé Freda McGreevy i 1945 agus bhí iníon agus triúr mac acu. D’éag sé 26 Eanáir 2004.

Diarmuid Breathnach

Máire Ní Mhurchú