Bhí sé ar na scoláirí béaloidis ba mhó sa réimse léinn sin a dtugtar an cultúr ábhartha air. Foilsíodh eolas ar a shaol in Irish Times 23 Márta 2002, in The Guardian 27 Aibreán 2002; ag Patricia Lysaght tá cuntas cuimsitheach i nGaeilge in Béaloideas, 2002. Tugadh amach féilscríbhinn nuair a shroich sé seachtó bliain d’aois, Gold under the Furze: Studies in Folk Tradition presented to Caoimhín Ó Danachair, 1983 in eagar ag Alan Gailey agus Dáithí Ó hÓgáin; tá cur síos ar an bhfear féin sa réamhrá le Bo Almqvist ann agus aiste agus leabharliosta cuimsitheach ag Patricia Lysaght (‘Caoimhín Ó Danachair and his published work’). B’fhéidir féilscríbhinn a thabhairt freisin ar an imleabhar Sinsear, 1982-83. Is dó a tíolacadh Béaloideas 68, 2000; ó 1988 amach bhí sé ina éarlamh ar an gCumann le Béaloideas Éireann. In The Irish Folklore Commission 1935-1970: History, ideology, methodology, 2008 le Mícheál Briody tá breis eolais air agus mórchuid tagairtí dó.

In Áth an tSléibhe, Co. Luimnigh, 30 Eanáir 1913 a rugadh an duine seo den cheathrar mac a bhí ag Liam Danaher, múinteoir, agus Margaret Ryan. Scríobh an t-athair an aiste nótáilte sin ina bhfuil tagairtí do mheath na teanga i gContae Luimnigh, ‘Memories of my youth’ (Béaloideas 17, 1947); bhailigh a bhean scéilín Gaeilge uaidh agus tá sé i gcló ag Dáithí Ó hÓgáin san aiste ‘Airgead Geal go Pras: Staidéar ar Rannscéal ó Chontae Luimnigh’ sa bhféilscríbhinn. Bhí Caoimhín ar scoil in Áth an tSléibhe agus i gColáiste Mhungairit sula ndeachaigh sé a dhéanamh staidéir sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Um Nollaig 1934 agus é ar saoire bhailigh sé béaloideas in Áth an tSléibhe d’Institiúid an Bhéaloidis agus an bhliain dár gcionn is air a thit sé an t-eitneolaí Sualannach Äke Campbell a thabhairt timpeall Mhaigh Eo agus na Gaillimhe; meastar gurbh iad an dá thasc sin a d’adhain a spéis in ailtireacht dúchasach tuaithe na hÉireann. Deir Lysaght gurbh iad an Ghaeilge agus an Laidin a rinne sé don BA i 1936. Bhuaigh sé scoláireacht Humboldt chun staidéar a dhéanamh ar an mbéaloideas chomparáideach agus ar an eitneolaíocht in ollscoileanna Bheirlín agus Leipzig idir 1937 agus 1939. Chuaigh sé ag obair i gCoimisiún Béaloideasa Éireann in Eanáir 1940. Faoi Bhealtaine na bliana sin bhí sé in Arm na hÉireann agus rinne captaen de ar ball. I 1945 bhí a thráchtas máistir ar chineáil na dtithe tuaithe déanta aige agus d’fhill sé ar an gCoimisiún. Rinne sé taifid fhuaime de chainteoirí deireanacha na Manainnise i 1948 agus chaith na ceithre bliana dár gcionn ag taifeadadh scéalaithe, fonnadóirí agus ceoltóirí ar fud na hÉireann; ba é a rinne an t-aon taifead amháin atá ann de phíobaireacht Johnny Doran, agus bhí Peig Sayers i measc na scéalaithe a rinne sé a thaifeadadh. Chaith sé cúpla mí i 1947 in institiúidí léinn agus béaloidis na dtíortha Lochlannacha. Bhí sé ina aoiléachtóir le teanga, litríocht agus traidisiúin na Gaeilge in Uppsala ar feadh 1952-53; ba é an chéad mhúinteoir Gaeilge ag Bo Almqvist é agus deir seisean: ‘He was a splendid teacher. His enthusiasm was contagious, and without very much effort a student could become engrossed in the subject he was teaching. . . . I also distinctly remember how Caoimhín could lay bare the very soul of the Irish language in his teaching.’

Is mó rud eile a chuir sé i gcrích: ba é a scríobh na ceistneoirí a cuireadh amach d’fhonn eolas a lorg ar thraidisiúin na tuaithe (‘The questionnaire system’ in Béaloideas 15, 1945); rinne sé cartlann de ghrianghraif agus de léaráidí a bhaineann leis an bhfeirmeoireacht agus le saol na tuaithe i gcoitinne; ba é a leag amach an músaem páirce i mBun Raite gona shamplaí de thithe tuaithe Luimnigh agus an Chláir agus dá bhfearais. Bhí sé ina chomhairleoir ag Músaem Theach Mhucrois. Ach b’fhéidir gurbh é an t-éacht is suaithinsí dá ndearna sé ná spéis an phobail a mhúscailt sna seantraidisiúin. Rinne sé sraith teilifíse i 1967, The Hearth and Stool and All, agus scríobh leabhair a thaitin leis an bpobal: Ireland Long Ago, 1962; Gentle Places and Simple Things, 1964; Irish Country People, 1966; Folktales of the Irish Countryside, 1970; The Pleasant Land of Ireland, 1970 (arb é atá ann téacs na gclár teilifíse The Hearth and Stool and All); The Year in Ireland, 1972; Ireland’s Vernacular Architecture, 1975 (eagrán nua is ea Ireland’s Traditional Houses, 1991); That’s How it was, 1984; Irish Country Houses, 1985. Chuir sé le chéile A Bibliography of Irish Ethnology and Folk Tradition, 1978. Ba é a chuir eagar ar Folk and Farm. Essays in Honour of A.T. Lucas, [1976]. Ba é a thug an léacht ar an nGaeltacht sa tsraith Dháibhíseach a d’eagraigh Brian Ó Cuív i 1966, A View of the Irish Language, 1969. Ní in irisí léannta amháin a bhíodh aistí aige ach i leithéidí Ireland of the Welcomes, The Kerryman, The Irish Digest, Our Catholic Life, An Múinteoir Náisiúnta, Sligo Champion, Biatas, Comhar. . . . Deir Lysaght: ‘By 1971 he had delivered over 500 lectures on traditional and historical subjects to university seminars, summer schools, learned and local societies . . . ’. Thugadh sé léachtaí freisin sna Stáit Aontaithe, i gCeanada agus anseo is ansiúd san Eoraip.

Ar feadh na tréimhse 1960-71 bhí sé ina eagarthóir ar The Irish Sword agus bhí tamall ina uachtarán ar an gCumann um Stair Mhíleata na hÉireann. Ó 1965 go 1980 bhí sé ina eagarthóir ar an sraith leabhrán a chuir Coiste Chomhshnadhma Cultúra na hÉireann den Roinn Gnóthaí Eachtracha amach, Saol agus Cultúr in Éirinn. I measc na n-alt a scríobh sé tá: ‘Turas go Dresden’ (Comhar, Iúil 1946); ‘Cócaireacht gan cistin’ (Galvia 3, 1956); ‘Materials and methods in Irish traditional building’ (Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland 87, 1957); ‘The spade in Ireland’ (Béaloideas 31, 1963); ‘Ancient healers’ (Biatas, Meán Fómhair 1963); ‘Distribution patterns in Irish folk tradition’ (Béaloideas 33, 1965); ‘An corcán ceolmhar: sean-nós’ (Comhar, Iúil 1966); ‘The Irish Language in County Clare in the 19th century’ ( Journal of the North Munster Antiquarian Society 13, 1970); ‘An Ghaeilge i gContae an Chláir’ (Comhar, Meán Fómhair 1977), ‘Dónall Ó Conaill i mbéalaibh na ndaoine’ (Studia Hibernica, 1973). Ó 1971, nuair a cuireadh an Coimisiún faoi chúram an Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, bhí sé ina léachtóir i Roinn an Bhéaloidis agus deirtear gur spreagthach an múinteoir é. Bhronn Ollscoil na hÉireann D. Litt air i 1974. D’éag sé 14 Márta 2002 agus cuireadh é i Reilig Naomh Fionntan, Cill Fhionntain, Co. Bhaile Átha Cliath. Bhí sé pósta ar Anna Ryan ón nGallbhaile, Co. Luimnigh, agus bhí beirt mhac acu.

Diarmuid Breathnach

Máire Ní Mhurchú