Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 17
I 1905 freisin ceapadh é ina Ard-Ollamh i gColáiste Chonnacht i dTuar Mhic Éadaigh agus thug sé cuairt trí mhí ar an Mór-Roinn chun eolas a chur ar mhodhanna nua teagaisc ··· Thairg an tArdeaspag Ó hÉalaithe ollúnacht na Gaeilge i gColáiste Iarlatha, Tuaim, dó agus i ndiaidh shéasúr 1906 i dTuar Mhic Éadaigh chuaigh sé i mbun an phoist sin ··· Bhí sé ar ais i dTuar Mhic Éadaigh i 1907 ach arís b’éigean dó an Eilvéis a thabhairt air féin
Cé gurbh fhear Gaeltachta é, agus gur thábhachtach leis an teanga ina shaol pearsanta agus gur bhreá leis seans a fháil ar a bheith páirteach i ndrámaí agus i scannáin Ghaeilge, ba i ndrámaíocht an Bhéarla gan amhras ba mhó ab éigean dó a bheatha a thuilleamh. I nDoire Mhianaigh, Tuar Mhic Éadaigh, Co ··· Ceantar Gaeltachta an dúiche sin agus cainteoirí dúchais Gaeilge a athair agus a mháthair, May Nic Ging (Nig Fhinn an gnáthlitriú ach ba é Nic Ging an fhoirm a d’fhoghlaim sí ar scoil), arbh as Páirc an Teampaill, Tuar Mhic Éadaigh di
Ar na daoine a rinne moltóireacht ag cuid de na feiseanna sin bhí Dubhghlas de hÍde agus Pádraig Mac Piarais, agus deir Monica Paton, iníon le Mártan Ó Gacháin, atá ag cur fúithi i Sasana anois, gurbh iadsan a mhol dá hathair freastal ar Choláiste Chonnacht i dTuar Mhic Éadaigh, áit ar oileadh é mar mhúinteoir Gaeilge in 1905. Faoin tráth sin, bhí sé ag obair mar mhúinteoir taistil de chuid an Chonartha ar an Droim Mór i ndeisceart Thír Eoghain, áit a raibh ball de Choiste Gnó na heagraíochta, an tAthair Maitiú Maguidhir, thar a bheith gníomhach i gcur chun cinn na teanga
Dá bharr siúd agus i gcomhar le hÚdarás na Gaeltachta, RTÉ, FÁS, TnaG agus Eo Teilifís, múineadh scileanna léirithe agus teicniúla na teilifíse do ghlúin óg nach raibh a leithéid de sheans acu roimhe: bainisteoirí agus cúntóirí léirithe, ceamaradóirí, oibrithe fuaime, lucht measctha físe agus eagarthóirí. Le bunú TnaG, ba iad Eo Teilifís i gcomhar le comhlacht eile, Tyrone Productions, a fuair an conradh le sobaldráma a sholáthar don stáisiún agus bhí Máire mar léiritheoir feidhmeach ar Ros na Rún ón gcéad lá go dtí gur buaileadh tinn í in 2016. I dTuar Mhic Éadaigh i ndeisceart Cho
Bhí na scórtha acu ann, ach ar an dream ba iomráití acu bhí Seán Ó Dochartaigh as Ceathrú Thaidhg (nó ‘Stanton’ mar ab fhearr aithne air), Micky Joe Ó Conólaí as Ros Dumhach, Mary John Tom Breathnach as an nGlais ar an bhFód Dubh, Biddy Phat Mhicil Conboy (Bríd Pheaits Mhicil Ní Loideáin) as Ceapaigh na Creiche i gCoill an tSiáin i dTuar Mhic Éadaigh, a rugadh in 1899 agus a raibh cuimhne ghléineach aici ar chuairteanna Phádraig Mhic Phiarais ar an gceantar sin, agus Tony Chatherine Antoine William Ó Cathmhaoil as Buaile an Ghleanna ar an gCorrán, Acaill, údar na leabhar Seanfhocail as Acaill (1995) agus A chomhairle féin do Mhac Anna: seoda as Acaill (1999), leabhair nach mbeadh ann murach Ó hÉalaí. Ba i bPoll Raithní ar leithinis an Chorráin a rugadh Seán Ó hÉalaí ar an 27 Eanáir 1938, an té ba shine de bheirt chlainne a saolaíodh do Tom Sheáin Ó hÉalaí as an mbaile sin agus dá bhean Catherine Terry Ní Ghallchóir
Ach is dóigh gurbh é a mórshaothar an bhaint ghníomhach a bhí aici le bunú agus reáchtáil na gcoláistí samhraidh i gCloich Chionnaola agus i dTuar Mhic Éadaigh agus le Coláiste Laighean
Francis Ormsby, a fellow learner with me at the summer school of Irish, Coláiste Chonnacht, Tourmakeady, in 1911, was Gerard’s first teacher of Irish
(Micheál Ó Maoláin in The Irish Independent, 18 Nollaig 1939). Ó 1906 go 1921 bhí sé ina ollamh i gColáiste Chonnacht i dTuar Mhic Éadaigh agus nuair a d’éag Micheál Breathnach i 1908 ba é Pádhraic a ceapadh ina Ard-Ollamh ina áit
I gColáiste Chonnacht, Tuar Mhic Éadaigh, in 1908 is ó Sheán Ó Ruadháin[B1] a d’fhoghlaim sé Gaeilge Chonnacht
Scilling sa lá ag déanamh bóthair an t-aon phá a bhí saothraithe aige go nuige sin. Thosaigh sé ar chúrsa i gColáiste Chonnacht i dTuar Mhic Éadaigh 1 Iúil 1907
D’fhreastail sé ar Choláiste Chonnacht i dTuar Mhic Éadaigh an bhliain dár gcionn
In ‘An Mhuintir s’againne’, Scéala Éireann 17 Samhain 1961, deirtear gurbh i mBéal Átha an Ghaorthaidh a d’fhoglaim sé an teanga i dtosach ‘cé gur i dTuar Mhic Éide agus in Árainn a chuir sé bail ar a fhoghlaim’
Sa pháipéar sin 21 Feabhra 1903 rinne Tadhg Ó Donnchadha (Torna) [B1] tagairt do dhrámaí Gaeilge sa Rotunda: ‘Dhin Iníon Uí Fhlannagáin a cuid féin go deas; tá sí ag teacht chun cinn go seoigh’. Bhí baint aici le Coláiste Chonnacht i dTuar Mhic Éadaigh ó 1905 (idem 19 Lúnasa 1905) amach agus leithéidí Mhichíl Bhreathnaigh [B2], Phádraig Uí Dhomhnalláin [B2] agus Sheáin Uí Ruadháin [B1] mar ollúna aici
Is cosúil gur fhreastail sé ar Choláiste Chonnacht i dTuar Mhic Éadaigh i 1905
Thug scoláireacht é go Coláiste Chonnacht, Tuar Mhic Éadaigh, Co
In IorrasChontae Mhaigh Eo, bhí sé ag bailiú i bparóiste Bhaile Chruaich agus i gceantar Cheathrú Thaidhg, agus i mbarúntacht Chearra bhí sé ag saothrú leis i dTuar Mhic Éideagus i mBaile Éibhe.’ I Roinn Bhéaloideas Éireann sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, tá breis is 30,000 leathanach a scríobh sé: ‘Tá gach cinéal ábhair le léamh i ngach lámhscríbhinn uaidh
He had to deal every day with the possibility, perhaps the likelihood, that after him and his friends and contemporaries there would come no more poets in the living Irish.’ Phós sé Máire Nic Fhinn, cainteoir dúchais ó Thuar Mhic Éadaigh, Co