Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 168
Bhaineadh Aodh úsáid as na leaganacha Gaeilge agus Béarla; tá an dá leagan sna fógraí báis san Irish News. I bparóiste Naomh Pól, Béal Feirste, a rugadh Aodh (Hugh Cristopher) 25 Nollaig 1899 ··· Bhí sé ar scoil ag na Bráithre Críostaí i Sráid Harding, Béal Feirste, agus is ann a adhnadh a spéis sa Ghaeilge agus sa phoblachtachas ··· Bhí sé réidh le páirt a ghlacadh in Éirí Amach na Cásca ach nuair a tháinig orduithe cealaithe Eoin Mhic Néill[B4] d’imigh sé ar saoire go Béal Feirste ··· Buaileadh breoite é agus b’éigean dó leathbhliain a chaitheamh sa leaba ar ais i mBéal Feirste ··· Fágadh ag obair in oifig na gCoimisinéirí ansiúd é agus ba ghairid go raibh sé gníomhach arís sna hÓglaigh, é ina cheathrúnach ag Briogáid Bhéal Feirste sa deireadh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Rugadh Caitlín Uí Mhaoileoin (Caitlín Dowds) ar 28 Meitheamh 1940 i 19 Sráid Madrid i mBéal Feirste ··· Bhí Caitlín agus a deirfiúr Máire ina bpríomhamhránaithe ban i gCór Eaglasta Naomh Maitiú, cór a raibh cáil mhór air ar fud Bhéal Feirste ag an am ··· Bhí an ceol láidir sa teaghlach agus sula raibh deich mbliana d’aois bainte amach aici tugadh chuig an Messiah í, i Halla Uladh, Béal Feirste ··· Dhún na nGall, ó Bhéal Feirste agus í ar scoil ··· Tar éis di an scoil a fhágáil agus í ag obair mar státseirbhíseach in Oifig na Cánach i mBéal Feirste d’fhreastail sí ar ranganna Gaeilge a bhí á reáchtáil ar Bhóthar na bhFál
I 1937 d’iompaigh sé ina Chaitliceach, ‘go mífhiúntach’ dar leis féin, é á cheapadh gur dual don Ghael a bheith ina Chaitliceach, agus níorbh fholáir leis an beart a dhéanamh arís le linn dó a bheith i bpríosún i mBéal Feirste ··· Filí in oirthear Uladh ba ea muintir Uid agus sholáthair fear díobh sa 17ú haois teideal leabhair do Tharlach, ‘Racha mé shúr mo shealbha’; tá an dán i gcló in Leabhar Cloinne Aodha Buidhe, 1931, leabhar a bhí aige i bPríosún Bhéal Feirste. Is léir gurbh ógánach aislingeach rómánsúil é; chaith sé tamall maith ag obair go toildeonach gach oíche don Greenshirt Movement for Social Credit ··· I nGaeltacht Thír Chonaill agus sa Srath Bán a bhí sé ar dtús sular ordaigh an ghluaiseacht dó dul go Béal Feirste ··· D’oir do na ceannairí i mBéal Feirste gur faoin ainm ‘Terry Wilson’ a bheadh sé ina eagarthóir ar War News, eagrán Chúige Uladh dá bhfeasachán cogaidh ··· Sa réamhrá leis an leabhar Faoi Ghlas luann sé fáth a scríofa: ‘Is é sin, fonn a bhí orm le fada an lá a insint faoin dóigh ar éirigh linne, an seisear nó mórsheisear i measc na gcéadta braighdeanach a raibh conamar beag Gaeilge cheana féin againn, an teanga a chur i réim i sciathán de phríosún i dTuaisceart Éireann agus suas le cúig chéad fear—buachaillí as cúlsráideanna Bhéal Feirste a mbunús—a chur ag labhairt Gaeilge mar ghnáth-theanga laethúil i ngach gné dá saol, má ba saol cúng idir ballaí príosúin féin é.’ Faoi 1943 bhí rún aige éirí as na hÓglaigh
Cuireadh spéis ar leith i Láimh-leabhar Mhódha na Ráidhte, 1919 leis an Athair Ó Tuathail a foilsíodh i mBéal Feirste ··· Bhí ar a laghad beirt deartháireacha aige, ar shagart duine díobh agus oifigeach Chustaim agus Máil an fear eile, agus triúr deirfiúracha. Fuair sé oideachas i gColáiste Maolmhaodhóig i mBéal Feirste agus oirníodh é i Maigh Nuad ar 11 Meitheamh 1905 ··· Tar éis tamaill i bparóiste an Chroí Rónaofa i mBéal Feirste ceapadh é ina chigire deoise agus bhí sé ar fhoireann teagaisc Choláiste Maolmhaodhóig ag an am céanna ··· Bhain na leanaí an chéad duais ag feis i mBéal Feirste ··· Ba í Gaeilge Mháire Mhór a bhí acu agus síleadh go mba chainteoirí dúchais iad. I nDomhnach Phádraig a bhí sé ó 1912 go 1916, i bparóiste Naomh Seosamh i mBéal Feirste ansin sular ceapadh ina shagart cúnta i bparóiste Naomh Maolmhaodhóg é
B’in é a dhearbhaigh Dubhghlas de hÍde [q.v.] os comhair an Choimisiúin um Oideachas Meánach in 1899 sa bhfreagra a thug sé ar John Pentland Mahaffy nuair a dúirt seisean: ‘The study of Irish can serve no other practical purpose than to widen separation’. Ar feadh dhá bhliain déag go dtí gur theip ar a shláinte i 1907 bhí an Dr Boyd ar dhuine de na ceannairí ba ghníomhaí sa Chonradh i mBéal Feirste agus, b’fhéidir, ar an duine ba mhó in Éirinn a thugadh cúnamh airgid don eagraíocht ··· Baill d’Eaglais na hÉireann ba ea é féin agus a mhuintir. Cháiligh sé mar dhochtúir in Ollscoil na Ríona in 1886 agus bhí ag obair in ospidéal i mBirmingham sular thosaigh sé ag obair mar mháinlia cúnta in Ospidéal na Leanaí mBreoite i mBéal Feirste (The Hospital for Sick Children) in 1888 ··· St Clair Boyd ó Bhéal Feirste, Edward Martyn agus Canon Hannay [q.v.]––nach raibh labhairt na Gaeilge go maith acu, measaim’ (Seán T., 1963). Faoi na luathnóchaidí bhí spéis á cur aige sa teanga ··· has been formed in Belfast for the purpose of starting an association for the cultivation of the study of the Irish language amongst the people of the city and district’ agus in uimhir na Nollag fógraíodh é bheith tofa ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge sa chathair ··· Bhí cónaí air ag 19 Plás Victoria, Béal Feirste (69 Sráid Victoria anois) agus ina dhiaidh sin ag Chatworth House, Malone Road
In 1893 chuir sé stóras ceoil ar bun i bPlás Wellington, Béal Feirste, i bpáirtíocht le fear eile ··· Bhí craobh de Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste le tamall gairid agus d’fhoghlaim sé Gaeilge ó Sheán Ó Catháin[B1] agus ó Thadhg Mac a’ Bhaird[q.v.] ··· Ach Lá ‘le Pádraig na bliana sin chuala sé amhránaí ón gClár, Máirtín Ó Coindealbháin, sa Halla Ultach, Béal Feirste ··· D’imigh sé ar ais go Béal Feirste ach bhí athrú mór ar an saol ansin toisc na críchdheighilte. In Aibreán 1931 bhíothas tar éis cúpla cruinniú a thionól i gColáiste na Nua-Ghaeilge, Baile Átha Cliath, chun a éileamh go gcuirí scoil ar bun faoi stiúradh Hardebeck chun cúram a dhéanamh den cheol Gaelach agus bhí an t-éileamh céanna ina ábhar rúin ag an Ard-Chraobh ar chlár Ard-FheisChonradh na Gaeilge an bhliain sin ··· Bhí an Dr Séamus Ó Ceallaigh[B1] ag foghlaim ceoil uaidh le linn a óige i mBéal Feirste agus d’fhoilsigh sé aiste in An Glór 3 Márta 1945 agus dúirt: ‘Dar le mórchuid daoine, ba chóir céim gradaim agus measa a thabhairt dó ó ollscoil den dá ollscoil atá againn
Sé bliana a bhí sé ansin sular aistrigh an chlann go dtí Béal Feirste ··· Bhí sé ar scoil ag na Bráithre Críostaí, Sráid an Bheairic, Béal Feirste, é in aon rang leis an gCairdinéal Ó Conmhaí ··· Chaith sé cúig bliana i gColáiste na Ríona, Béal Feirste, gur bhain amach an MA ann ··· Le fadhbanna an phósta mheasctha i mBéal Feirste a bhaineann an dara húrscéal aige, Máire Nic Artáin, 1959 ··· D’éirigh sé as a phost i nDún Chéirí 1974 agus ghlac le comhaltacht taighde in Institiúid an Léinn Éireannaigh i gColáiste na Ríona, Béal Feirste. Toghadh é ina chathaoirleach ar Chumann na Scríbhneoirí 1946
I dteach a mhuintire i mBéal Feirste, a dtabharfadh sé ‘Ardrígh’ air ar ball, a rugadh é ar 17 Iúil 1863 ··· D’fhreastail sé ar an Royal Academical Institution nuair a d’fhill sé ar Bhéal Feirste in aois 11 bliana dó ··· Is ann a músclaíodh a spéis sna hÉireannaigh Aontaithe. Rinne sé printíseacht i gcomhlacht aturnaetha i mBéal Feirste agus in 1884 bhí ag freastal ar léachtaí in King’s Inns i mBaile Átha Cliath ··· Strahan cleachtas dlí i mBéal Feirste. Mar bhall den Belfast Naturalists’ Field Club bhíodh sé ag freastal ar rang Gaeilge Phádraig Uí Shéaghdha (1855–1928) [B1] ··· Chun go dtabharfadh sé an Conradh amach as lánaí agus cúlsráideanna Bhéal Feirste is ea a d’fhéach sé chuige gurbh i Halla Uladh a bheadh Feis Uladh ar siúl
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I dteach tábhairne a athar, Micheál, i gceantar na bhFál Uachtarach, Béal Feirste, i nDeireadh Fómhair 1879 a rugadh é ··· Faoin am ar tháinig Micheál go Béal Feirste mar bhuachaill tábhairne in aois a 17 ní raibh ach marbhchuimhne ar an nGaeilge ag an oidhre seo ar shean-chaithe Ghleann Concadhain. B’aoibhinn le Séamus óg bheith ag éalú amach as suarachas a thimpeallachta siar go dtí an bhreac-Ghaeltacht timpeall Bhaile na Scríne ··· I bhfómhar na bliana sin i mBéal Feirste, agus é fos ina mhac léinn i gColáiste Mhaolmhaodhóg ann, bhí sé i láthair nuair a thug Dubhghlas de Íde léacht ar litríocht na Gaeilge ··· ‘D’éirigh an croidhe go héadtrom im’ chliabh, mar thuigeas furmhór a chanamhainte’ (Comhar, Lúnasa 1942). Rinne sé an chéad bhliain sna healaíona i gColáiste na Banríona, Béal Feirste, sular aistrigh sé go dtí Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath den Ollscoil Ríoga mar ar ghnóthaigh sé céim B.A ··· Is ar 27 Deireadh Fómhair 1879 a rugadh Séamus ag 25 John Street, Béal Feirste
D’aistrigh an chlann go Béal Feirste in 1882 ··· Bhí sé ina ollamh le Gaeilge i gColáiste Múinteoireachta Mhuire, Béal Feirste, ag an am céanna. Bhí sé ina mhac léinn i gColáiste na Mumhan i 1904, an bhliain a osclaíodh é ··· Bhí sé ina ollamh i gColáiste Chomhghaill i mBéal Feirste ar feadh tamaill freisin. Thug an rialtas cuireadh dó i 1908 bheith ina bhall de sheanad Ollscoil nua na Ríona ach ar chomhairle an Chairdinéil Uí Lúóg dhiúltaigh sé glacadh leis. Ceapadh ina Ollamh le Gaeilge i Maigh Nuad é ar 12 Deireadh Fómhair 1909 mar chomharba ar an Dr Micheál Ó hIceadha agus rinne sé staidéar ar an tSean-Ghaeilge faoi Thurneysen in Freiburg ··· Bhí blas aduain ar a chuid Gaeilge ...” I ndiaidh céim a bhaint amach i gColáiste na Ríona, Béal Feirste, chuaigh Micheál Victor Ó Nualláin isteach sa tseirbhís Chustaim is Máil in 1897 ··· I mBéal Feirste féin a bhí sé ag obair dóibh i dtosach
Chaith sé bliain in Institiúid Dhún Búinne sula ndeachaigh sé go Coláiste Maolmhaodhóg mar ollamh go ceann cúpla bliain agus bhí ag obair i mBaile Mhic Gearóid, i bparóiste Naomh Maitiú, agus i paróiste Naomh Pól i mBéal Feirste ina dhiaidh sin ··· Ceann de na tagairtí is luaithe dó go raibh seirbhís Ghaeilge ar siúl aige in Eaglais an Chroí Naofa i mBéal Feirste (An Claidheamh Soluis 30 Márta 1907) ··· Comhthoghadh é ina bhall de choiste ceantair Bhéal Feirste agus toghadh é ina bhall de choiste bainistíochta Choláiste Chomhghaill (idem 31 Nollaig 1911) ··· Bhí sé ar dhuine d’ollúna Choláiste Ó Méith (idem 3 Lúnasa 1912) Bhí aiste Ghaeilge aige chomh luath le 1910 in An Claidheamh Soluis faoi chuairt Kuno Meyer ar Bhéal Feirste ··· Ar 4 Feabhra 1938 dúradh in Irish News : ‘Má tá an Ghaeilge ag dul ar aghaidh i mBéal Feirste anois, chan i ngan fhios don sagart Gaelach seo a d’fhás sé, nó ba eisean a d’fhág lorg na bua ar chúis na teanga abhus
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBéal Feirste a rugadh é ar 9 Meitheamh 1908 ··· Duine de chúpla ba ea Susan agus bhí a leathchúpla Eilís gníomhach i ngluaiseacht na Gaeilge timpeall an ama a bunaíodh Conradh na Gaeilge i mBéal Feirste ··· Dúirt sé le Seán gur fhoghlaim sé í ó phóilín Ciarraíoch a bhíodh ar diúité sráide i mBéal Feirste ··· Bhíodh ceoltóirí agus Gaeilgeoirí sa teach aige go minic nuair a bhí Seán óg. Bhí Seán agus a dheartháir Tom ina mbaill de Fhianna Éireann toisc, b’fhéidir, col ceathar lena máthair, Seán Ó Néill, a bheith ina oifigeach i mBriogáid Bhéal Feirste d’Arm na Poblachta le linn Chogadh na Saoirse
Chaitheadh sé a laethanta saoire i dTír Chonaill agus ar an gCeathrú Rua. Aistríodh é go Béal Feirste i 1935 nuair a d’iarr sé sin agus dhá bhliain ina dhiaidh sin chuir sé rang Gaeilge ar bun sa Clarence Place Hall ann agus ina dhiaidh sin sa N.S.P.C.C ··· ag 12 Plás Wellington, Béal Feirste ··· Creidtear nach bhfuair sé ardú céime fad a bhí sé i mBéal Feirste toisc na spéise a bhí aige sa Ghaeilge ··· D’éag sé 19 Meán Fómhair 1965 i mBéal Feirste agus cuireadh é i reilig Chnoc Ieróm i mBaile Átha Cliath i ndiaidh seirbhíse in Eaglais Phreispitéireach na Carraige Duibhe
Tá tagairtí in Irisleabhar na Gaedhilge dó a bheith i gCorcaigh ó 1895 amach: é a bheith ag cruinnithe de Chonradh na Gaeilge idir 20 Aibreán agus 17 Deireadh Fómhair 1895 (1 Bealtaine agus 1 Samhain 1895); bhí sé ar dhuine díobh sin a bhunaigh craobh i nDún Mánmhaí 14 Meitheamh 1896 (Iúil 1896) agus a bhí sa láthair ag cruinnithe i Halla Uladh, Béal Feirste, 10 Aibreán 1896 (Bealtaine, 1896), agus i mBéal na Carraige chun craobh a bhunú (Samhain, 1896); é a bheith ina chomhrúnaí ag an gConradh i gCorcaigh (Nollaig, 1896) ··· Bhí comhdháil múinteoirí chun an teanga a phlé ar siúl i mBéal Feirste tuairim an ama sin agus ba é a dúirt Alice Milligan[B2] faoi in An Claidheamh Soluis 22 Deireadh Fómhair 1904: ‘Two members of the Cork League, Mr P ··· Bhí sé i mBéal Feirste, i Londain agus i mBaile Átha Cliath ··· Deir Seán Ó Ciarghusa nach raibh aon Bhéarla acu nuair a aistríodh an t-athair go Béal Feirste
Bhí sé ina bhall de Chlub Dhún Geanainn i mBéal Feirste agus go ceann cúpla bliain bhí ina cheannasaí ar chiorcal Bhráithreachas na Poblachta ann ··· I rith an ama bhí sé ag freastal ar ranganna Gaeilge i gColáiste Chomhghaill, Béal Feirste. In Aibreán 1913 d’imigh sé go Ciarraí ··· Gabhadh é i dteach an Athar Lorcán Ó Ciaráin [B4] i mBuíochar in earrach 1915 agus gearradh trí mhí i bPríosún Bhóthar Chromghlinne, Béal Feirste, air ··· Bhí baint aige le léirsithe na bpríosúnach i mBéal Feirste in 1918 agus bhí ina eagarthóir ar iris lámhscríofa an phríosúin, Glór na Carcrach, agus ina leascheannaire ar na príosúnaigh
I mBéal Feirste a rugadh é (Samuel Malachi MacCann) 23 Samhain 1901 ··· Tar éis dó a bheith ar scoil ag na Bráithre Críostaí i mBéal Feirste fuair sé post mar dhearthóir earraí fite i 1915 ach bhí ag freastal ar an Scoil Ealaíne (Béal Feirste) tar éis obair an lae ··· Chaith sé bliain ag múineadh i mBéal Feirste agus ó 1929 go 1935 bhí sé ina mháistir ealaíne i gCeardscoil na Gaillimhe
B’fhéidir a mhaíomh freisin gurbh é an duine ba mhó é i saol cultúrtha, eolaíochta agus leighis Bhéal Feirste i rith na tréimhse sin ··· Bhí lámhscríbhinní Gaeilge á scríobh sa teach. Bhí sé in aon rang le Mary Anne McCracken (1770-1866) i scoil i mBéal Feirste ··· Bhain sé cáilíocht amach mar dhochtúir leighis i nDún Éideann agus faoi 1784 bhí sé ag obair i mBéal Feirste agus ba ghairid go raibh cáil air mar dhochtúir ··· Um Nollaig 1791, ba é féin agus Henry Joy, eagarthóir an Belfast News Letter, a ghair na cláirseoirí go Béal Feirste agus ba é a d’iarr ar Edward Bunting [q.v.] a bheith sa láthair ag an bhFéile 11-14 Iúil 1792
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBéal Feirste ar 22 Eanáir 1889 a rugadh Alfred Monahan ··· Fuair sé ardteastas múinteoireachta ón Ard-Scoil i mBéal Feirste ar ball. “Ealaíontóir postaer agus tráchtála” a thugadh sé ar an gceird a bhí aige ··· Ach a luaithe a bunaíodh na hÓglaigh i mBéal Feirste ba bheag seans a d’fhaigheadh sé í a chleachtadh ··· Gabhadh é i 1915 agus, mar a deireadh sé féin, d’ith sé dinnéar na Nollag i bPríosún Chroimghlinne i mBéal Feirste. Go luath i 1916 bhí feachtas in aghaidh liostála in Arm na Breataine ar siúl aige i gContae na Gaillimhe
Bunscolaíocht amháin a fuair Seán, i nGleann Aireamh ar dtús agus i mBéal Feirste ansin nuair a d’aistrigh an chlann ann ··· Ba ghearr go raibh sé ag múineadh san Ardscoil i mBéal Feirste. Bhí sé sna hÓglaigh ó thús agus in 1917 ceapadh é ina rúnaí ag Coiste Ceantair Bhéal Feirste de Chonradh na Gaeilge ··· Thaistil sé féin agus an Muireadhach Cúige Uladh le chéile nuair a bhí Comhaltas Uladh á eagrú in 1926. Easaontas i measc Ghaeilgeoirí Bhéal Feirste a thug air a phost a chaitheamh in airde agus aistriú go Baile Átha Cliath in 1930 ··· Ar na leabhair bhunaidh is aitheanta dá chuid, tá na cnuasaigh gearrscéalta: Ceannrachán cathrach (1935), Finnscéal agus fírinne (1942); úrscéil: Éan corr (1937), Iolar agus sionnach (1938), Slis den tsaoghal (1940), Nuala Ní Néill (1942), Ór Inis Tor (1940), File callánach (1940): ‘scéil samhlaíochta’: Algoland (1947), Na hoileáin séanmhara (1953), Iomramh Ghlómair (1952); leabhar ar Bhéal Feirste: I mBéal Feirste domh (1942); dráma: Cinneamhain Chonaire (1945); dán a bhunaigh sé ar Togail Bruidne Da Derga: Laoi Chonaire Mhóir (1953); leabhair ar an teanga: Cora cainte as Tír Chonaill (1933), Lorg an Bhéarla (1957), Gáidhlig agus Gaeilge (1962)
Agus is é Peaits amháin a bhí lánchinnte de gurbh é mac Phaidí Sylvie an Pádraig seo a d’éag i mBéal Feirste i 1918 ··· I 1910 bhí sé i mBaile Mhic Airt, Béal Feirste, agus an bhliain dár gcionn bhí sé ina chúráideach ag an easpag sa chathair sin ··· I bPort Chluain Eoghain a bhí sé 1913–14 agus ar ais i mBéal Feirste 1915 ··· Ag múinteoireacht i gColáiste na Meitidisteach i mBéal Feirste a chaith sé a shaol ó shin i leith’
Rugadh Margaret Bruce Hutton, an t-aon duine clainne a bhí acu, 3 Samhain 1893 ag 4 Richmond, Béal Feirste ··· Bhí sí mar ‘Ard-Chompánach’ ag Cúirt Chuimhne an Phléimionnaigh 26 Meán Fómhair 1902 i Halla na mBuachaillí, Bóthar na bhFál i mBéal Feirste, ag dáileadh duaiseanna agus teistiméireachtaí ar scata a raibh Mary E.Byrne [q.v.], Cathal Brugha, Éamonn Ó Tuathail [B2], Máire Ní Chinnéide [B2], Máire agus Neans de Paor ina measc. Foilsíodh an chéad eagrán dá mórshaothar The Táin: an Irish epic tale told in English verse in 1907 ··· Scholars may indeed find fault with the plan of the book on the ground of its being not the Táin but a new epic built up of the Táin and many other sagas, but while the selection of incidents is arbitrary their individual rendering is accurate’. In 1907 agus arís in 1908 bhí sí mar theachtaire ó choiste ceantair Bhéal Feirste chuig Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge agus ina ball de choiste gnó Dháil Uladh ··· Meán Fómhair 1907 fógraíodh go raibh sí ar fhoireann Choláiste Naomh Comhghaill, 5 Murray’s Tce., Béal Feirste, agus léachtaí ar an Mheán-Ghaeilge á dtabhairt aici ann
Chaith sé trí bliana ina mhonatóir ann, bliain eile i Scoil Mhín an Bhealaigh, agus ansin dhá bhliain i Scoil Naomh Máire i mBéal Feirste ··· Nuair a thug sé cuairt ar chraobh den Chonradh ann 6 Deireadh Fómhair 1897 tuairiscíodh go ndúirt sé gurbh i mBéal Feirste, ón Athair Ó Maolchatha ··· Cláraíodh Craobh an Athar Dáibhí Ó Maolchatha, Béal Feirste, ag cruinniu de Choiste Gnó an Chonartha 18 Márta 1902. In 1879 thug Pádraig a aghaidh ar Nua-Eabhrac agus fuair post cuntasóra/rúnaí i siopa línéadaitheora ar le beirt as Cill Charthaigh, Dún na nGall, é
In Inniu 2 Feabhra 1979 bhí aiste fhada ag Diarmuid Mac Daibhéid faoin teideal ‘Riobard Ua Fhloinn (1879–1949): iriseoir tírghrách Ultach de phór Preisbitéarach’. I mBéal Feirste a rugadh é ar 20 Aibreán 1879, an dara duine den seachtar clainne a bhí ag an Urramach Robert John Lynd agus a bhean Sarah Rentoul ··· Aontachtóir ba ea an t-athair ach d’iompaigh deartháireacha agus deirfiúracha Riobaird ina náisiúnaithe faoina thionchar-san, ach amháin an cailín ba shine. Tar éis tamaill ghairide a chaitheamh ag obair do nuachtáin i mBéal Feirste agus i Manchain chuir sé faoi i Londain i 1901 agus go ceann seacht mbliana bhí ag gabháil don saor-iriseoireacht ··· D’éag Riobard 6 Deireadh Fómhair 1949 agus cuireadh é i reilig chathrach Bhéal Feirste
Ag pointe éigin d’aistrigh seisean go dtí teach mór ‘Glencoe’ faoi scáth Bhinn Uamha ar Bhóthar Aontroma, Béal Feirste ··· Bhí páirt aici sa dráma Naomh Pádraig i dTeamhair a léiríodh i mBéal Feirste 17 Márta 1899 ··· Toghadh í ar choiste Fheis Uladh nuair a bunaíodh í ag cruinniú i mBéal Feirste 10 Iúil 1900
Bhí sé an-ghníomhach ansin, é ina rúnaí ar an Aonach Gaelach, agus nuair a aistríodh é go Béal Feirste dúradh in An Claidheamh Soluis 4 Deireadh Fómhair 1902: ‘To him we owe the splendid success of the Feis recently held at Birkenhead Park, of which he had almost the entire management’ ··· Ba é an scéal céanna aige é i mBéal Feirste mar a raibh sé ina uachtarán ar Chraobh Thír na nÓg agus ina bhall de choiste bainistíochta Choláiste Chomhghaill ··· Deireadh sé amhráin ag cruinnithe craoibhe agus in An Claidheamh Soluis 5 Deireadh Fómhair 1901 tuairiscíodh gur rincigh sé féin, Risteard Ó Maoilbhréanainn [B1] agus Tadhg Ó Donnchadha [B1] poirt agus ríleanna aonair agus beirte ag an bhfáiltiú a cuireadh roimh Chonraitheoir ón Airgintín. Phós sé Máire Ní Chonghaile i mBéal Feirste i 1911 agus is ann ar 7 Bealtaine 1912 a rugadh a mhac Conchubhar
Um Meitheamh 1918 bhí sé i bpríosún i mBéal Feirste agus rang Gaeilge ar bun aige ann (Fáinne an Lae 8 Meitheamh 1918) ··· Ar feadh tamaill bhí ceathrar Teachtaí Dála Chiarraí le chéile i mBéal Feirste agus eagraíodh ciréibeanna sa phríosún roimh Nollaig 1918 ··· Is le linn dó bheith i mBéal Feirste a tháinig a chol ceathar Maitias Mac Cárthaigh ar cuairt chuige
D’fhill sé ar Éirinn bliain úd bhunú Chonradh na Gaeilge agus labhair sé ag cruinniú tionscnaimh na chéad chraoibhe i mBéal Feirste ar 19 Lúnasá 1895 ··· In 1899 léiríodh The Passing of Conall, dráma a leagtar ar an Athair Ó Gramhnaigh go hiondúil, i mBéal Feirste agus i nDoire ··· I mBéal Feirste ar 1 Samhain 1900 a léiríodh a chéaduair é
Chaith sé deich mbliana i Sasana, cuid mhaith díobh sa Chorn, agus naoi mbliana in Albain. Bhí sé tamall i mBéal Feirste agus é i mbun rang Gaeilge ann roimh 1898 ··· In Eanáir 1903 bhí litir aige in An Claidheamh Soluis agus an abairt seo ann: “Cé hiad a bhí ag múineadh na Gaeilge i mBéal Feirste cúig bliana ó shin nuair a bhíos féin agus Cú Uladh i dteannta a chéile ann ··· Muimhnigh an chuid ba mhó acu ...” Chaith sé deich mbliana i nDoire sular aistríodh go Béal Feirste arís é
Bhí sé i mBéal Feirste, in Iúr Cinn Trá, i Londain agus i Learpholl sular aistrigh sé go Gaillimh ··· Bhí sé ag scríobh go seachtainiúil in An Claidheamh Soluis i dtaobh chúrsaí na hÉireann ó thosaigh an páipéar; Pádraig Ó Sé (“Conán Maol”) a bhíodh ag cur síos ar chúrsaí eachtracha. Fuair sé ardú céime i Meán Fómhair 1900 nuair a aistríodh go Béal Feirste arís é ··· I ndiaidh Bhéal Feirste is i gcathair Luimnigh a bhí sé lonnaithe
Bhí sé ar scoil sa Choláiste Meitidisteach i mBéal Feirste go raibh sé 14 bliana d’aois agus thosaigh ag obair mar iriseoir nuair a bhí sé 17 mbliana sa North Down Herald ··· Tuairim an ama seo chuala sé Gaeilge á labhairt i mBéal Feirste agus cheangail sé le craobh den Chonradh ··· Blianta ina dhiaidh sin, i mBealtaine 1913 in An Chraobh Ruadh, iris Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste, chuir sé síos ar an spreagadh a fuair sé ann
Phós sé Catherine Lough (Cáit de Loch) ó Bhéal Feirste go luath sna 1890idí agus rugadh ceathrar mac dóibh: Sammy nó Somhairle a bhí i Scoil Éanna agus a bhuaigh an chéad duais don amhránaíocht ar an sean-nós ag Feis Laighean i 1902, Cathal óg a bhuaigh bonn óir ag an bhFeis Cheoil, Colm a bhfuil fógra a bhreithe i nGaeilge in An Claidheamh Soluis ar 9 Márta 1901, agus Jack ··· Gur ag mac le Cathal i mBéal Feirste a bhí sé an tuairisc dheireanach ina thaobh ··· Tháinig Pádraig Archer [q.v.] ó Gloucester agus bhí ann freisin Séamus Ó Fiannachta [q.v.], an Dr Marcas Ó Roighin [B1], Art Ó Griofa, Sceilg [Seán Ó Ceallaigh] [q.v.], Pádraig Ó hAichir [q.v.], Séamus Mac a’Bhaird[q.v.], Donnchadh Ó Liatháin [q.v.] ó Bhéal Feirste, Dónall Ó Duibhne ón Spidéal, Éamonn Ó Néill [q.v.] ó Chionn tSáile, Tomás Ó hAodha[B2] agus go leor eile. An drámaíocht an dara rud a chuir ainm Chathail in airde
Bhí teagmhálacha aici leis an náisiúnachas ó thús: traidisiún gur mháirseáil a sin-seanathair agus cúigear mac leis go dtí Cath Aontroma leis na reibiliúnaigh in 1798; seanuncail aici, Armour Alcorn, feirmeoir a labhraíodh Gaeilge lena chuid oibrithe; buachaill a bhí ar aimsir ag muintir Mhaolagáin, “a veritable Rory of the Hills.” Ach ar scoil san Ómaigh di agus sa Choláiste Meitidisteach i mBéal Feirste b’fhurasta do na tionchair sin dul ar neamhní ··· Clochmhíle eile ina saol gur thosaigh sí ag freastal ar rang Gaeilge Phádraig Uí Shéaghdha (‘Conán Maol’) i mBéal Feirste i mBealtaine 1893 ··· Bhí baint mhór aici leis an dráma Gaeilge (“dealbh-chluth”) Naomh Pádraig ag Teamhair a chuir an Conradh ar siúl i Halla Naomh Muire i mBéal Feirste ar 17 Márta 1899 agus ar Luan Cásca i Halla Cholm Cille i nDoire
a step taken from intellectual conviction which was to weigh heavily against him on his return home”, a dúirt Dáithí Ó hUaithne i gcuntas iarbháis in Lochlann). I 1925 ceapadh é ina léachtóir Ceiltise in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste ··· Foilsíodh a Russian-German, German-Russian dictionary i 1930. I mBéal Feirste dó chraoladh sé cainteanna i dtaobh logainmneacha Chúige Uladh ar an BBC ··· Ghlac na húdaráis oideachais leis an moladh a rinne sé gurbh í Gaeilge Thír Chonaill a bheadh mar chaighdeán i scoileanna Thuaisceart na hÉireann. Bhí post ollaimh in Institiúid Ardléinn Bhaile Átha Cliath aige i 1942 ach d’fhill sé ar Bhéal Feirste i 1945 nuair a bunaíodh cathaoir na Ceiltise in Ollscoil na Banríona
Cuireann Breandán Ó Buachalla síos air i gcomhthéacs na bpearsan a bhí ag saothrú na Gaeilge i mBéal Feirste ó 1778 go 1860, agus i gcomhthéacs Shéamuis Mhic Domhnaill[q.v.], go háirithe, in I mBéal Feirste Cois Cuain, 1968 ··· Murach gur mhúin sé ceol do Mhac Domhnaill ní móide go dtarlódh Féile na gCláirseoirí i mBéal Feirste ná go mbaileodh Bunting na seanfhoinn ··· Níor leis an Dr Séamus Mac Domhnaill ab fhaillí é cuireadh chun Féile na gCláirseoirí i mBéal Feirste 11-14 Iúil 1892 a chur chuige agus in ainneoin na ndaitheacha i láimh leis bhuaigh sé an dara duais arís le ‘Coillte Glasa an Triúcha’
I dtús 1916 d’aistrigh an teaghlach go Béal Feirste mar a raibh cónaí orthu i mBóthar Chroimghlinne ar feadh tamaill de bhlianta ··· D’aistrigh an teaghlach go Baile Átha Cliath i 1929 agus faoin am seo bhí gnó fochonraitheora tógála ag an athair agus é ag déileáil le hurláir terrazzo. Cuireadh oideachas ar Mháirín i Scoil na nDoiminiceach i mBéal Feirste, i gColáiste na nDoiminiceach i Sráid Eccles, Baile Átha Cliath, agus sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, mar ar fhreastail sí ar léachtaí R.A.S ··· Chaith sí tamaill ag múineadh i scoileanna na nDoiminiceach i Sráid Eccles agus i bPáirc Mhucrois, go háirithe, agus in Ardscoil Naomh Doiminic, Béal Feirste
‘Bhí bá mhór aige leis an chineál leagan amach a bhí ag Salazar sa Phortaingéal agus bhí a lorg sin ar an leagan amach a bhí aige féin d’Éirinn’, a dúirt Ó Glaisne faoi. Ag 31 Gairdíní Sandhurst, Bóthar Stranmillis, Béal Feirste, a rugadh an tríú leanbh seo ag Caitlín Ní Mhathúna agus Seán Ó Cuinneagáin 2 Eanáir 1910 ··· Ag am a bhreithe bhí a athair fostaithe i ngnó lónadóireachta ach faoi 1919 bhí tábhairne agus an bhialann Red Bank aige i mBéal Feirste ··· ‘Chuir Seán Beaumont fios aduaidh i dtús 1935 ar fhear óg lán fuinnimh a raibh cloigeann lán de phleananna aige, Gearóid Ó Cuinneagáin as Béal Feirste
How he hoped for the time when the whole Irish people would know it thoroughly and appreciate it.’ Bhí O’Laverty ar dhuine de leasuachtaráin Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste ··· Ceapadh ina dhéan é ar an gcliarscoil i mBéal Feirste in 1857 agus ina shéiplíneach i dTeach na mBocht sa chathair ··· D’fhág sé a lámhscríbhinní le huacht ag Coláiste Naomh Maolmhaodhóg i mBéal Feirste.
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ainm mór é seo i saol cultúrtha agus oideachasúil Bhéal Feirste ó 1803 amach ··· Fear é an t-athair a raibh baint aige le hÓglaigh 1782, a mhol rún uair ag tacú le fuascailt na gCaitliceach, a bhí ina bhall de choiste Leabharlann Halla an Lín, agus ar ainmníodh sráid i mBéal Feirste as ··· D’éag sé ina theach cónaithe, Cluan, Baile Mhic Ghearóid, Béal Feirste, ar 28 Feabhra 1853
In aois aon bhliain déag dó fuair sé obair mar fhear ionaid an orgánaí i bparóiste Naomh Áine i mBéal Feirste, agus ceapadh é ar ball ina leasorgánaí ··· Sheinn sé ceol ag dinnéar Chumann Chláirseach na hÉireann i mBéal Feirste Lá Fhéile Pádraig 1809 agus bhí baint aige le múineadh na Gaeilge sa scoil a bhunaigh an Cumann dá bhaill sa chathair an bhliain sin ··· Leis an tréimhse a chaith Bunting i mBéal Feirste a bhaineann sé. D’éag sé ar 21 Nollaig 1843 agus tá sé curtha i Reilig Chnoc Ieróm
I rith 1900 bíonn tagairtí dó faoin ainm Hugh MacMillan in An Claidheamh Soluis sna míreanna nuachta a bhaineann le Craobh Bhaile Mhic Airt de Chonradh na Gaeilge: ar 10 Feabhra 1900 gur toghadh d’aon ghuth é (‘a very energetic member’) chun folúntas ar choiste na cathrach a líonadh—cuimhnigh nach raibh 16 bliana slán aige go fóill; ó 14 Aibreán amach mar dhuine de mhúinteoirí na craoibhe; ar 14 Iúil gur bhuaigh sé leabhar mar dhuais ar an bpíosa reacaireachta ab fhearr, ‘Mo phíopa gairid donn’ (‘Mr M’Millen also contributed to the enjoyment of those present by the excellent manner in which he recited the winning piece’); ar 13 Deireadh Fómhair ‘the energetic assistant of Cú Uladh’ an tagairt a dhéantar dó. Nuair a bhí Daonáireamh 1901 á dhéanamh bhí sé ina chónaí ag 243 Albertbridge Road i mBéal Feirste lena mháthair agus a dheirfiúr ··· In An Claidheamh Soluis 9 Bealtaine 1914 tuairiscíodh gur thug sé an barr leis i gcomórtas snámha i mBéal Feirste ··· Dúradh go raibh sé ina rúnaí ag na hÓglaigh i mBéal Feirste in 1917
Bhí sé ina bhall de Bhráithreachas na Poblachta agus é sna déaga go fóill agus bhí sé ag cuidiú le Joseph Robinson agus leis an gCuntaois Markievicz chun na Fianna a eagrú i mBéal Feirste ··· Bhí sé á choimeád i mBéal Feirste mar gheall ar an Defence of the Realm Act an bhliain sin ··· Pósadh é féin agus Dorcas McCabe, iníon le cló-eagraí i mBéal Feirste, 10 Iúil 1918 agus bhí iníon acu
I bhfad roimhe sin is sa Royal Academical Institution i mBéal Feirste a bhí Edmund ag múinteoireacht, áit a raibh an scríbhneoir/iriseoir cáiliúil Robert Lynd[q.v.] mar mhac léinn aige ··· Tar éis do Hedley scoil a fhágáil d’éirigh leis post a fháil i saotharlann innealtóireachta Mackies i mBéal Feirste ··· Chaith sé breis is trí bliana i bpríosún, i mBéal Feirste ar dtús agus ansin i nDoire
Ghnóthaigh sé céim BA sa Léann Ceilteach in 1957 i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh, agus céim mháistir ann in 1958, chomh maith le scoláireacht taistil go hOllscoil München, sa Ghearmáin, mar a rinne sé staidéar ar an bhfocleolaíocht agus ar an teangeolaíocht faoin scoláire cáiliúil Julius Pokorny [q.v.]. Ó fhómhar 1958 go 1962 is mar léachtóir sóisearach i gColáiste Ollscoil na Ríona, Béal Feirste, a bhí a chéad phost seasta aige ··· Níor lig an bás dó an saothar mór sin aige a thabhairt chun críche. Maith mar a tharla, ba é an post sin i mBéal Feirste a chuir lena mhórspéis sa chathair sin agus, gan amhras, i gCúige Uladh féin agus sa chaidreamh a bhí ag an gcúige sin le hAlbain i rith na gcianta roimh Phlandáil Uladh agus ina diaidh ··· Ach ba é an toradh ba mhó ar an tamall sin ó thuaidh an sárleabhar úd I mBéal Feirste cois cuain (1968); oscailt súl ba ea é ag pobal a bhí dall ar an tionchar láidir bhí ag seanchultúr na hÉireann ar intleachtaigh Bhéal Feirste ó na 1780idí amach
Cuireadh oiliúint sagairt air i gCluain Ard, Béal Feirste, agus in Eiscir, Baile Átha an Rí, agus oirníodh é ar 9 Meán Fómhair 1906 ··· Faoi 1926 bhí sé ina stiúrthóir ar Chuallacht na mBan i mBéal Feirste agus ó 1930 ina stiúrthóir ar Chuallacht na bhFear ann ··· D’éag sé i mBéal Feirste 11 Meán Fómhair 1959 agus tá sé curtha i Mainistir Chluain Ard.
I mBéal Feirste a rugadh Deirdre 24 Aibreán 1932; ba í an duine ba shine í de cheathrar cailíní ··· Here she acquired an awareness of the realities of Irish rural life, both its hardships and its joys, as well, of course, as the basis of her command of the Irish language.’ Chaith sí iomlán a saoil acadúil in Ollscoil na Ríona, Béal Feirste, mar mhac léinn, mar chúntóir léachtóra, mar léachtóir cúnta agus mar léachtóir, agus bhí sí ina léachtóir sinsearach ann ó 1973 go bhfuair sí bás ··· Tuairiscíodh in Irish News 11 Aibreán 2001 gur dúnmharaíodh Laurence roinnt lá roimhe sin nuair a bhris gadaithe isteach ina theach sa South Parade, Bóthar Ormeau, Béal Feirste
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ag 2 Donegall Square East, Béal Feirste, 12 Meán Fómhair 1892 a rugadh í ··· Tá sí curtha i Reilig Bhaile an Mhuilinn, Béal Feirste.
I mBéal Feirste a rugadh é ar 6 Iúil 1926 ··· Agus riamh níor bhac an ardscoláireacht air gnáthchomhrá a dhéanamh le cibé duine a chasfaí air, rud a thug sé leis óna óige i mBéal Feirste. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Ba i mBéal Feirste a rugadh May Caffrey in 1899 ··· Nuair a scaoileadh leanbh de thaisme i mBéal Feirste in ionsaí a rinne an IRA ar Arm na Breataine in 1971, tharraing Ó Brádaigh míchlú air féin mar gheall ar ráiteas leis a tuairiscíodh ina dhiaidh: ‘[what] happened was one of the hazards of urban guerilla warfare … it was one of those unfortunate accidents.’ Níl amhras ach go mbíodh teannas idir Ó Brádaigh agus ceannairí óga an Tuaiscirt ar chúiseanna éagsúla
Ach léiríonn Buttimer gur lú fós a bhí ag fear na Gaillimhe agus nach raibh mac léinn riamh ag Seán Ó Donnabháin i mBéal Feirste ··· Is cosúil gurbh fhearr leis gur go Béal Feirste a chuirfí é agus nochtann Buttimer an tuairim seo: ‘Ráineodh gur seoladh Protastúnach ó dheas agus Caitliceach ina mhalairt de threo chun an t-éileamh a bheadh ar an ábhar nua a mhaolú
Bhí sé 26 bliain d’aois nuair a chuaigh sé mar mhac léinn go Coláiste na Banríona, Béal Feirste ··· Mar a tharla i gcoláistí Bhéal Feirste agus Chorcaí, is beag má bhí aon mhic léinn ag cur spéise sa Ghaeilge: ní raibh aon duine ag Crowe in 1856-7; triúr an bhliain dár gcionn; gan aon duine aige in 1858-9; triúr arís in 1859-60; seisear in 1860-1; gan aon duine arís an bhliain dár gcionn
Bhog an bhaintreach (Rose Hare) agus a triúr clainne go Béal Feirste ··· Lean sé den staidéar agus oirníodh é i mBéal Feirste mar mhinistir Úinitéireach in 1800
Chuaigh sé chun cónaithe i mBéal Feirste ··· A poor unlettered peasant, before whose eyes Knowledge in the accepted sense of the word did ne’er unroll her ample page; nevertheless, guided, in his own pathetic phrase, by the understanding he received from God and Nature, he showed himself no unworthy scion of the race that gave to the world the greatest philosopher of the middle ages—Johannes Scotus Erigena’. D’fhág sé Béal Feirste roimh dheireadh 1856 agus bhí ag teagasc an Bhíobla i dTír Chonaill
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ar bhunaitheoirí Chraobh Thír na nÓg i mBéal Feirste ··· Cuireadh i mBéal FeirsteLá ’le Pádraig 1911
Chuir sé aithne an lá sin ar Billy Douglas, rúnaí Pháirtí na nAontachtóirí, agus iad ag ól i gClub na nEalaíon i mBéal Feirste, agus chuir seisean in aithne é do cheannairí na nAontachtóirí; scríobh sé sraith alt Gaeilge fúthu san Irish Times in 1956 ··· Agus é i gceannas ar Bhord na Gaeilge mhol sé do náisiúnaithe Bhéal Feirste vótáil do Gerry Adams agus bhíothas ag iarraidh dá dheasca go mbrisfí as a phost cathaoirleachta sa Bhord é. Bhí sé ina bhall de Chraobh na Gaillimhe den Chonradh agus é an-óg
Bhí sí fostaithe ag an Irish News Agency sna luathchaogaidí, í ag obair dóibh i mBaile Átha Cliath, i mBéal Feirste agus i Londain ··· D’aistrigh sí ón bpost sin go Scéala Éireann agus chaith tamall i mBéal Feirste ina heagarthóir tuaisceartach nuair a bhí feachtas an IRA faoi lánseol sna 1950idí. Deir Mac Góráin: ‘I 1958 iarradh uirthi sraith alt ar an Tuaisceart a scríobh do Comhar
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Rinne an UDA an ball seo de Conradh na Gaeilge a lámhach ina theach féin i mBéal Feirste 2 Feabhra; tá tuairiscí ar an dúnmharú ag Gearóid Ó Cairealláin in Lá 4, 6 agus 7 Feabhra 1992; in Irish Times 3 agus 4 Feabhra 1992 ··· Bhí sé ina thogha Gaeilgeora.’ Bhí baint aige le Cumann Chluain Ard i mBéal Feirste
Bhaile Átha Cliath, ach tógadh amach as an scoil sin é aimsir an chogaidh chathartha agus chuaigh sé go Coláiste Campbell, Béal Feirste ··· Rinne deagánach de i 1931 agus is go Dún Dála, Béal Feirste, a cuireadh ag obair é
Bhain sé teastas teagaisc Gaeilge amach i gColáiste Chomhghaill i mBéal Feirste agus bhí an teanga á múineadh aige i mBéal Feirste, in Ó Méith agus i nDún Pádraig i rith 1909-16
Bhí dioplóma aige ó Choláiste Chomhghaill, Béal Feirste, agus teastas ó Choláiste Uladh, Cloich Chionnaola ··· Chaith sé cuid mhór dá shaol ag múineadh i Scoil na mBráithre i mBéal Feirste
Chaith sé tamall ag múineadh i scoileanna i mBéal Feirste (Meánscoil Naomh Gaibréil 1959-60; ina cheann ar roinn an Bhéarla i Meánscoil Naomh Labhaoise 1960-65; Scoil Ghramadaí Maolmhaodhóig 1966-69) ach ní rómhór a thaitin an chathair sin leis ··· Phós sé Christine Gallagher in Aibreán 1962 i mBéal Feirste agus bhí beirt mhac agus beirt iníonacha acu
I mBéal Feirste a rugadh é 16 Samhain 1910 ··· Tar éis tamaill eile chuaigh sé chun cónaithe lena mháthair agus a dheirfiúracha i gceantar Bhóthar na bhFál i mBéal Feirste
I mBéal Feirste ar 9 Deireadh Fómhair 1891 a rugadh í do Shéamus Mac Donnchadha[B4], oifigeach Custaim agus Máil, agus Georgina Ffolliott L’Amie ··· Le linn do Shéamus a bheith ag obair i mBéal Feirste bhí cónaí ar an teaghlach in Ard Mhic Nasca, Co
D’fhoilsigh páipéar i mBéal Feirste litir ó mhinistir á ionsaí ··· Deirtear gur iompaigh sé féin ina Chaitliceach i mBéal Feirste
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ar Bhóthar na bhFál, Béal Feirste, a rugadh é ar 29 Aibreán 1891 ··· Ceoltóirí ba ea an bheirt acu. Bhí sé ag freastal ar Scoil Mhaolmhaodhóg sula ndeachaigh sé go Coláiste Phádraig, Droim Conrach, agus ansin go dtí Ollscoil na Ríona i mBéal Feirste mar ar bhain sé céim B.A
Tuairímitear gurbh é an Tiarna Dufferin a shocraigh le muintir Hutton, déantóirí cóistí i mBéal Feirste, go mbeadh printíseacht aige leo. Agus é fós sna déaga chuaigh sé isteach i gConradh na Gaeilge ··· Oifigeach custaim agus máil ó Chiarraí ba ea Beirt Fhear agus ó 1897 go 1908 is i nDoire a bhí sé ach bhí tamall caite aige ag múineadh ranga i Béal Feirste
I 1902 phós sé thall Caitlín Ní Dhuinnin ón Ráth Mhór, múinteoir a raibh gaol aici leis an Athair Pádraig Ó Duinnín. Aistríodh é go Béal Feirste agus ar 13 Deireadh Fómhair 1905 thosaigh sé ag oiliúint múinteoirí Gaeilge ann (An Claidheamh Soluis, 7 D.F ··· I 1918 chaith sé tamall beag i bpríosún i mBéal Feirste
I mBéal Feirste a bhí sé i dtosach ó 1893 go 1896 ··· Thugadh dualgais a phoist ó thuaidh go dtí an Ghaeltacht é agus bhíodh sé ag iarraidh Gaeilge na nAlban a labhairt. I mBéal Feirste arís ó 1903 go 1913
Scríobhadh sé in An Barr Buadh. Sa Heysham Shipping Company i mBéal Feirste a bhí a chéad phost cléireachais aige ··· Bhí an troid thart agus ó thuaidh leis go Béal Feirste mar ar gabhadh é
Toisc gur státseirbhíseach é, bhaineadh sé leas as ainm cleite (‘John Desmond’). Aistríodh go Béal Feirste é in 1892 agus an bhliain chéanna sin bhunaigh sé rang Gaeilge faoi choimirce an Belfast Naturalists’ Field Club ··· Tá cuntas deas ag Alice Milligan[B2] ar an rang Gaeilge a bhí aige in 1892 i mBéal Feirste in Sinn Féin 10 Meán Fómhair 1909
Bhí sé ag múineadh Gaeilge i gColáiste Oideachais Naomh Muire, Bóthar na bhFál, Béal Feirste, agus chaith sé an scór bliain deiridh dá shaol oibre ina phríomhoide i Scoil Náisiúnta Naomh Pádraig, Ard Mhic Nasca, Co ··· D’fhreastail sé an bhliain dár gcionn ar ranganna Gaeilge a bhí eagraithe ag grúpa ó Bhéal Feirste sa scoil náisiúnta
Ansin chaith Séamus tamaill ag obair i mBéal an Átha agus i nGlaschú sular aistríodh go Béal Feirste é tuairim 1890 ··· Cheangail sé le Conradh na Gaeilge nuair a bunaíodh craobh i mBéal Feirste in 1895
D’aistrigh an chlann arís, go Béal Feirste an uair seo ··· In Left to the Wolves: Irish Victims of the Stalinist Terror, 2007 le Barry McLoughlin tá breis eolais i dtaobh na tréimhse a chaith sí sa Rúis sa chaibidil (‘Life with Daisy’) den chuntas ar a fear céile Patrick Breslin. Faoi 1938 bhí Maighréad ag iompar clainne agus theastaigh uaithi gurbh in Éirinn a shaolófaí an leanbh (rugadh a haon-iníon Anna Maighréad i mBéal Feirste 8 Meitheamh 1938)
Rugadh mac agus iníon dóibh i mBéal Feirste. Sa chathair sin bhíodh ranganna Gaeilge ar siúl aige agus bhí sé ina bhall de choiste Fheis Uladh ··· ‘Aon mhaidin a mbeifeá ar phlásóg Thí an Chustaim [Béal Feirste] um a naoi a chlog d’aireofá an Ghaeilge ó Chonán agus Feargus agus é féin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBéal Feirste a rugadh John Campbell McErlean ar 15 Feabhra 1870 ··· Cléireach dlí ba ea a athair Andrew ag an am; cháiligh sé mar aturnae ina dhiaidh sin; d’fhreastalaíodh sé ar chruinnithe Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste sna 1890idí
D’fhág na teagmhálacha luatha sin aige le Muimhnigh agus le Connachtaigh go raibh meas aige ar na canúintí go léir. Ó 1907 amach ba é a bhí ag soláthar míreanna nuachta do An Claidheamh Soluis faoin teideal ‘Ó Chúige Uladh’. Deirtear gurbh é ba thúisce, b’fhéidir, a mhisnigh Séamus Ó Grianna [B2] chun dul le scríbhneoireacht nuair a d’fhoilsigh sé scéal a fuair sé uaidh sa dara heagrán de Cloich Cheannfhaolaidh. Ghlac sé le tairiscint ó Sheán Ó Catháin chun bheith ina ollamh i gColáiste Chomhghaill i mBéal Feirste agus chuir sin ar a chumas freastal a dhéanamh ar Ollscoil na Ríona ··· Óna mháthair féin a fuair sé na samplaí de chanúint na Rosann. Faoi Aibreán 1911 bhí sé ina bhall de Choiste Stiúrtha Choláiste Chomhghaill. In 1919 fostaíodh é mar mhúinteoir i gColáiste Mhaolmhaodhóg, Béal Feirste
Bhí gnó iarainn agus saidléireachta aige in High Street, Béal Feirste, agus ann a saolaíodh Roibeard ··· Bhí baint mhór aige leis na cumainn chultúrtha agus staire go léir i mBéal Feirste
In 1882 bhí sé ina phátrún ag Comhlacht Chlann na nGael a bunaíodh Lá Fhéile Pádraig na bliana sin i mBéal Feirste chun an Ghaeilge a shaothrú (‘To promote the study of the Irish language and literature together with the history of Ireland, and to cultivate the practice of the national music and to encourage generally an interest in matters connected with the land and its people’). Rinne sé staidéar ar an nGaeilge agus dhealródh ó litir a bhí ag J ··· St Clair Boyd, duine de cheannairí an Chonartha i mBéal Feirste, go mba phátrún ag an gConradh a bhanchéile (Fáinne an Lae 26 Samhain 1898) – bhí sí ar chomhairle Chumann Bhuanchoimeádta na Gaeilge roimhe sin
‘Mairéad Trinseach a rinne saothar mór ar son na Gaeilge i mBaile Átha Cliath agus i mBéal Feirste’ an cur síos uirthi in An tÉireannach 16 Bealtaine 1936
Ar an diagacht agus ar theangacha an domhain thoir is mó a bhí a aird. Tá cur síos in Dictionary of national biography ar an ministreacht a rinne sé in áiteanna mar Yorkshire, Dresden, Boulogne-sur-mer, Béal Feirste, Baile Átha Cliath agus Learpholl
Fuair a máthair bás tuairim 1888 agus phós an t-athair arís. Chuaigh sí le múinteoireacht ar feadh trí bliana, tamall i Jersey Ladies’ College, tamall eile sa Choláiste Modhach i mBéal Feirste
Théadh sé chuig cluichí peile agus iomána ar fud Chúige Uladh – bhí deartháir leis ina rúnaí ar Chomhairle Uladh de Chumann Lúthchleas Gael. Cé go raibh sé tinn le tamall níor stop sé den obair agus d’éag sé in Ospidéal Pháirc Musgrave i mBéal Feirste 19 Meitheamh 1959
Bhí beirt de na hiníní, Agnes agus Maggie, i measc na ndaoine ar bronnadh duaiseanna agus teistiméireachtaí orthu ag Cúirt Chuimhne an Phléimionnaigh i mBéal Feirste 26 Meán Fómhair 1902. Ba iad na leabhair a scríobh Seán: Turas na croiche agus an Choróin Mhuire maille le dántaibh diadha, 1892; Na hEipistil agus na soisgéil do na Domhnaigh agus na laetha saoire arna dtarraingt go Gaeilge, 1904; An Cruinneolaí, 1906; Leabhar filíochta fa choinne na scoil, 1909 – dánta de chuid Phádraig Uí Bheirn a bhí bailithe le chéile aige; Beatha Naomh Adhamhnáin, 1911
Bhí sé istigh ar chomórtais rince Oireachtas 1901 agus roinneadh an dara duais don phort dúbalta agus don ríl air féin agus ar Shéamus Ó Breasail, Béal Feirste
‘Éirigh, a mhic, is bí ag gluaiseacht, suas go hÓ Méith gan mhoill:/ Beidh mórshlua aníos as Béal Feirste ann, Albanaigh, Gaeil agus Gaill:/ Beidh Ard-Fhlaith na heaglaise naofa ann, ’s an chléir lena chois go tiugh/ Ag cur craoibhe de Chonradh na Gaeilge ar bun in Ó Méith inniu.’ Ag cruinniú de Choiste Gnó an Chonartha 4 Iúil 1899 léadh litir uaidh [Francis Nugent, R.D.C.] i dtaobh an Iúir: ‘I well remember that fifty years ago Irish was spoken almost universally by the peasantry throughout the district ...
I 1917–18 chaith sé tréimhsí i bpríosún i gCorcaigh, Mountjoy, Dún Dealgan agus i mBéal Feirste, é ar stailc ocrais an chuid is mó den am
In 1881 chuaigh sé isteach mar lóistéir i gColáiste Maolmhaodhóg i mBéal Feirste
Uiscedhathadóir ba ea í agus bhí taispeántas dá pictiúir ar siúl i mBéal Feirste i 1913. Bhí cónaí uirthi ag Glendun Lodge, Cois Abhann Doinne, agus d’éag sí 10 Iúil 1959 in aois 98 bliana.
Bhí i ndán dó cúig bliana a chaitheamh i ngéibheann: bliain ar long phríosúin Al Rawdah a bhí ar snámh ar an gcósta amach ó Phort an Pheire agus an chuid eile den ghéibheann i bPríosún Bhóthar na Croimghlinne i mBéal Feirste
an Chláir, do James agus bhí céim sháirsint sa Chonstáblacht Ríoga bainte amach aige agus tamaill caite aige ar diúité i mBéal Feirste agus i Ros Treabhair
Os a choinne sin, ba throime fós an t-ualach a bhí le hiompar aige sna blianta deiridh dá shaol: riarachán na Roinne, an chuairt sheachtainiúil ar Choláiste na Ríona, Béal Feirste, mar aoi-léachtóir, cibé dualgais a bhain le bheith ina scrúdaitheoir seachtrach in Ollscoil na hÉireann
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBéal Feirste a rugadh é 16 Iúil 1865
Ní luaitear an comhúdar in aon chor sa chur síos ar an léiriú a fuair an dráma seo i mBéal Feirste (An Claidheamh Soluis 4 Deireadh Fómhair 1902): ‘The curtain then rose upon Beart nótaí, the charming modern comedy in two acts, by Dul amú (Miss Minnie Sheehy, Clonakilty, Co
Fuair Maud bás i 1940 agus phós sé Mary Brennan ó Bhéal Feirste. Bhí sé ina bhall de Chomhairle an Airm i 1924 nuair a tharla an ghéarchéim ar a dtugtar ‘Ceannairc an Airm’ agus tugadh air éirí as a phost
Bíonn tagairtí in Fáinne an Lae agus in An Claidheamh Soluis don pháirt a ghlacadh sé in imeachtaí Gaelacha i gColáiste Uladh agus in imeachtaí an Chonartha i mBéal Feirste agus i nGlaschú
de Barra, Ráth gCormaic, agus d’fhostaigh sé sin é chun cóipeanna a dhéanamh de LSS an Athar Cinipheic, iarshagart paróiste na háite sin, sular aistríodh iad go Coláiste Cholmáin, Mainistir Fhear Maí’. D’aistrigh sé ‘Carraig Dhonn’ go Gaeilge do Éilís Ní Mhurchú agus dúirt sí é ag Cúirt Chuimhne an Phléimionnaigh i mBéal Feirste ar 26 Meán Fómhair 1902
Chaith sí tamall ag obair in oifig aturnae i mBéal Feirste
Col ceathracha dó an scéalaí Neidí Frainc Mac Grianna [q.v.] agus a dheartháirsean Domhnall (‘Domhnall na hInstitiúide’ a bhí tráth ina chláraitheoir in Institiúid Ard-léinn Bhaile Átha Cliath). Bhí sé an-ghníomhach i ngluaiseacht na Gaeilge i mBéal Feirste, é ina chathaoirleach ar Ghasra an Fháinne, ina bhall de Choiste na Feise, ina bhall de Choiste Ceantairan Chonartha agus ina mhúinteoir ag Cumann Chluain Ard
It earned the rare distinction of provoking Orange audiences to believe it was a skit on Nationalists while Nationalists took a totally opposite interpretation.’ Scríobhadh sé aistí seachtainiúla don Derry Journal agus ina dhiaidh sin don Irish Weekly i mBéal Feirste
As Béal Feirste dá mháthair Elizabeth Elliott
Phós sé bean as Béal Feirste
B’fhéidir gur chaith sé tamaill i Londain agus i mBéal Feirste ach is cinnte go raibh sé fostaithe ag Scoil na mBuachaillí i dTír an Iúir, Baile Átha Cliath, ó 7 Eanáir 1895 go 29 Deireadh Fómhair 1896
Bhí Johnny Shéimisín ina sheanchaí ag Coláiste Phádraig, Béal Feirste, i 1924–5 agus ag Coláiste Bhríde, Rann na Feirste, ó 1926 go 1941
Timpeall an ama chéanna a chuir sí spéis sa Ghaeilge agus ba í féin agus Ethel Goddard a chuir tús leis an bhfeachtas i gColáiste Alexandra a thug ar na húdaráis an Ghaeilge a chur ar an gcuraclam. Chaith sí ceithre bliana ag obair d’Eaglais na hÉireann i mBéal Feirste, cuairt á tabhairt aici ar bhochtáin, í ag múineadh amhránaíochta do chailíní na muilte
Chuir sé aithne ar Charl de Hardebec i mBéal Feirste i 1915 agus ba é ba mhó faoi deara an dall a bheith ina ardmháistir i Scoil Cheoil Chorcaí i 1918. Ó 1920 go 1946 bhí sé ina chúntóir san Ard-Eaglais agus ansin ina shagart paróiste sa Phasáiste Thiar
Go dtí tuairim 1905 ní raibh oifig acu i mBaile Átha Cliath agus chaitheadh Risteard tréimhsí fada i mBéal Feirste
B’fhéidir go raibh baint aige sin leis an gcuireadh a thug Otway do na Cave Hill Players i mBéal Feirste teacht go Baile an Fhasaigh agus dráma leis an nGrádach i dtaobh Aoidh Rua Uí Dhomhnaill a léiriú faoi sholas ghealach na gcoinleach sa bhall álainn sin cois Feora
Leis an gcreideamh Modhach a tógadh é agus is go dtí an Coláiste Modhach i mBéal Feirste a cuireadh é
Bhí spéis aici freisin sa drámaíocht agus bhain dráma a scríobh sí, The Doctor and Mrs McAuley, duais nuair a léiríodh é ag féile dhrámaíochta i mBéal Feirste i 1913
Foilsíodh a leabhar The Giantess, from the Irish of Oisin, and The War of Donomore, with other poems and translations descriptive of Irish scenery i mBéal Feirste in 1833
Bhí cuid mhaith Gaeilge foghlamtha aici cheana féin mar ar 26 Meán Fómhair 1902 bhí sí i measc na ndaoine ar bronnadh duaiseanna agus teistiméireachtaí orthu ag Cúirt Chuimhne an Phléimionnaigh i Halla na mBuachaillí, Bóthar na bhFál, Béal Feirste
Deirtear go raibh teistiméireacht innealtóireachta de chineál éigin aige ó Choláiste Ollscoile Chorcaí agus go raibh sé ag múineadh tamall i mBéal Feirste. Chuir Pádraig Ó Braoin eagar ar Liam de Noraidh, Cill Uird, 1980 agus deirtear ann gur i gCill Uird a chaith sé an chuid ba mhó dá shaol agus go raibh siopa crua-earraí aige ann
Bhí sé freisin ina scrúdaitheoir seachtrach ag Coláiste na Ríona, Béal Feirste, agus ag Coláiste Ollscoile Chorcaí. Bhí Pádhraic Ó Domhnalláin mar fhear comhair aige nuair a scríobh siad Bruth-fá-thír (1923)
Ach bhí de chlaonadh sna Bráithre Muiris a chur ag teagasc go leor ábhar eile seachas an Ghaeilge agus b’fhearr leis imeacht. I gColáiste Mhaolmhaodhóg i mBéal Feirste, cliarscoil dheoiseach, a fuair sé an chéad phost eile
Chuir sé isteach ar phost i mBéal Feirste agus fuair é
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBéal Feirste a rugadh é ar 31 Márta 1918
Bhí sí pósta ar Harry Risk (1925-1976), Preispitéireach as Béal Feirste, agus bhí mac agus beirt iníonacha acu
Bhí sé san IRA timpeall an ama sin agus chaith ceithre bliana go leith i bpríosún i mBéal Feirste agus rinne staidéar ar an nGaeilge ann
Sa Pharáid Theas, Bóthar Ormeau, Béal Feirste, a rugadh é 4 Eanáir 1934
Cuireadh oideachas air i gColáiste Maolmhaodhóg, Béal Feirste, agus in Ollscoil na Ríona
I bPáirc Naomh Séamus i gceantar na bhFál i mBéal Feirste a rugadh í 24 Bealtaine 1922 (sin í an bhliain atá ag Ó hAodha ach 1923 is gnáthaí i leabhair thagartha)
I mBaile Andarsan, Béal Feirste, a rugadh é ar 30 Meán Fómhair 1955 agus ba iad Agnes agus Bill Kennedy a thuismitheoirí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBéal Feirste a rugadh é 7 Bealtaine 1912
William Steel Dickson (1744–1824), an tÉireannach Aontaithe, ina ollamh le diagacht sa Royal Academical Institute i mBéal Feirste, rún nár glacadh leis. D’fhág sé slán le Dún Dealgan in 1818 chun post a bheith aige sa Royal Academical Institute, é ina ardmháistir ar an scoil chlasaiceach agus ina Ollamh le Laidin, Gréigis agus Eabhrais
Leabair eile a foilsíodh le tamall anuas is ea: Samuel Ferguson: a Centenary Tribute, 1987 in eagar ag Terence Brown agus Barbara Hayley (is ann atá aiste Ghearóid Uí Thuathaigh, ‘Sir Samuel Ferguson, Poet and Ideologue’ agus aiste Bhreandáin Uí Bhuachalla, ‘The Gaelic Background’); Samuel Ferguson: The Literary Achievement, 1990 le Peter Denman. Sa tSráid Ard i mBéal Feirste ar 10 Márta 1810 a rugadh an mac seo le John Ferguson agus Agnes Knox
I mBéal Feirste a clóbhuaileadh é
John, formed the basis for a dramatic outbreak of millenarian excitement in the 1820s.’ Faoin gceannteideal ‘Millenarianism’ deirtear in Oxford companion to Irish history: ‘During 1822–4 the prophecies of Pastorini, in which the Book of Revelation was interpreted as foretelling the violent destruction in 1825 of the forces of Protestantism, gave the Rockite movement in Munster and Leinster a tone of revolutionary excitement, and a sectarian edge, not seen in other agrarian movements.’ Clóbhuaileadh é ceithre huaire idir 1790 agus 1815 i mBaile Átha Cliath, in 1816 i mBéal Feirste, agus i gCorcaigh in 1820 agus 1821
Chuir Ó Donnabháin ardspéis inti nuair a thaispeáin Mac Ádhaimh dó í i mBéal Feirste in 1834 agus bhí ag beartú í a fhoilsiú (I mBéal Feirste cois cuain, 1968 le Breandán Ó Buachalla)
Bhí sé ar scoil ag na Bráithre Críostaí, Coláiste Mhuire, Sráid naBeairice i gCeantar na bhFál, Béal Feirste, scoil a raibh Séamus Ó Néill[B3] agus Gearóid Ó Cuinneagáin[B8] ann tamall maith roimhe
I 1934 cuireadh faoi ghlas é sa roinn shóisearach de Phríosún Bhóthar Chroimlinne i mBéal Feirste
Deir Ó Glaisne gur aistrigh sé leabhar ar Bhéal Feirste le Denis Ireland (1894-1974) do Sháirséal agus Dill
Bhí sé ina Stiúrthóir Ealaíonta ag amharclann an Lyric i mBéal Feirste 1976-76 agus an post céanna aige sa chompántas taistil The Irish Theatre Company 1977-78
Chaith sé 1971-72 ag tuairisciú ó Bhéal Feirste
Maidir lena eolas ar theangacha deir an bheirt sin: ‘One of his principal interests from the first was language and he was fluent in French and Flemish, had a working knowledge of Irish and German, besides an acquaintance with more exotic languages such as Berber, Coptic and Chinese.’ Deir Deirdre Flanagan[q.v.]: ‘By academic inclination he was a linguist – indeed, a veritable polyglot, with a fluent command of seven modern languages (including Modern Irish) and varying degrees of mastery of some further fifteen languages, ancient and modern’ (Bulletin of the Ulster Place-Name Society, 1981-2). Ag 2 Ashville, Ascaill Sceitheog an Iarla, Béal Feirste, a rugadh é ar 11 Meán Fómhair 1917
Aon deartháir amháin a bhí ag Colm. In Ardán Alameda i gceantar Bhóthar na bhFál, Béal Feirste, a rugadh Colm ar 2 Márta 1924
Adams[q.v.], Elma Nelson agus bhí cónaí orthu i gceantar Bhóthar Aontroma, Béal Feirste
Nuair a d’éag William Neilson[q.v.] in 1821 d’éirigh leis post a fháil sa Royal Academical Institute i mBéal Feirste
Ceapadh é ina Ollamh le teangacha agus litríocht na gCeilteach i gColáiste na Banríona, Béal Feirste, in 1849; dála ar tharla sna coláistí eile, ar éigean mic léinn ar bith aige riamh ann
Deir sé freisin go raibh sé ag múineadh Gaeilge in 1846-7, san Old College i mBéal Feirste.
Tugann Ó Buachalla gearrchuntas orthu freisin agus deir: ‘Is fearr a insíonn na lámhscríbhinní sin dúinn conas a bhí i dtuaisceart na Mí sa chéad leath den 19ú céad ná aon tuairisc staire dá bhfuil againn agus is fearr an léargas a thugaid dúinn ar Pheadar féin, ná aon bheathaisnéis a fhéadfaí a scríobh air.’ Mhol a chara Aodh Mac Domhnaill [q.v.] mar scríobhaí é do Roibeard Mac Ádhaimh [B3] in 1844 agus chaith sé ceithre mhí ag obair i mBéal Feirste
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ba é seo an cláirseoir ba shine dá raibh ag Féile na gCláirseoirí i mBéal Feirste i mbliain a 1792
Duine dá scoláirí ba ea Tomás Ruiséal (1767-1803) a bhí an uair sin ina leabharlannaí i Halla an Lín, Béal Feirste
Bhunaigh sé scoil chun an chláirseach a mhúineadh agus thug múinteoir ó Bhéal Feirste ann
.’. Sa leabhar urnaithe sin aige san Acadamh Ríoga tá cuid den leagan Gaeilge úd de ‘De imitatione Christi’ le Thomas A Kempis agus in Celtica 2 (1954) taispeánann Brian Ó Cuív (‘Irish translations of Thomas A Kempis’s De Imitatione Christi’) go bhfuil cosúlacht shuntasach idir cuid mhaith de na habairtí ansiúd agus sa leagan a rinneadh i gContae an Dúin i 1762 (‘Tóruigheachd na bhFíreun air Lorg Chríosda’, a d’fhoilsigh an tAthair Dónall Ó Tuathail[B4] i 1915 agus a bhfuil leagan de i gColáiste Maolmhaodhóg i mBéal Feirste)
Thug sé an t-eolas eile seo ann: gur 52 a aois, gur gruaigeadóir é agus go raibh Gaeilge aige; 49 a bhí ag a bhean Margaret agus is i mBaile Átha Cliath a rugadh í agus bhí Gaeilge aici; sa teach ag 180 Sráid na Lobhar, Baile Átha Cliath, in aontíos leo bhí a mac Hugh (23) a rugadh i mBéal Feirste agus a raibh Gaeilge aige; a n-iníon Mary (20), a rugadh i mBirmingham agus a raibh Gaeilge aici; Arthur White (30), a gcliamhain, saighdiúir agus baintreach, ar Béarla amháin a bhí aige agus a iníonsan
Bhí sé i measc na ndaoine ar tugadh cuireadh dóibh labhairt ag ollchruinniú i mBéal Feirste (Fáinne an Lae 25 Márta 1899)
Chaith sé tamaill i bpríosún i mBaile Átha Cliath agus i mBéal Feirste
Chaith sé tréimhsí gairide de 1916 agus 1917 i ngéibheann i Wakefield, Frongoch, Reading, Corcaigh, Béal Feirste agus Dún Dealgan
Bhí sé féin agus Tarlach Mac Suibhne[B4] ag seinm ceoil ag comhdháil an Chonartha i mBéal Feirste 10 Aibreán 1896 (Shan Van Vocht 1 Bealtaine 1896)
Bhí sé i ngéibheann i Luimneach agus i mBéal Feirste i rith Chogadh na Saoirse agus ar stailc ocrais anois agus arís
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Preispitéireach a rugadh i mBéal Feirste
Maraíodh i dtimpiste bhóthair in aice le Béal Feirste 31 Iúil 1945 in aois 32 bliana dó.
Bhí beirt eile ar lóistín sa teach agus is i nGaeilge a tugadh a n-ainmneacha agus an t-eolas: Caitlín Uí Bhroin, ‘buime, retired’, arbh as Loch Garman di, agus Roibeard Lughaidh Ua Lennáin Mac Uirir, ‘fear rócachta (chemist)’ arbh as Béal Feirste dó. Tá cúpla tagairt do Mháire in Gladly learn and gladly teach: a history of Alexandra College and School 1866-1966, [1984] le Anne V
Bhí Kathleen pósta ar dtús ar Jack Furlong ó Bhéal Feirste (d’éag 1917) agus bhí beirt mhac aici ón bpósadh sin, Ruairí agus Seán
Ghearr cúirt i mBéal Feirste cúig mhí príosúnachta air
Le linn dó a bheith ar saoire i mBun Abhann Dalla chuir a aint é chuig scoil samhraidh i Reachlainn a bhí á eagrú ag Coláiste Chomhghaill, Béal Feirste
Bhí an teaghlach ann i 1901 agus is mar seo a bhí acu sa Daonáireamh: Edward Gallagher (28), pluiméir a rugadh in Albain; Lizzie (26), a bhean, a rugadh i gContae an Dúin; Sarah (2) a rugadh i mBéal Feirste; Edward (6 mhí)
Fuair sé post i mBéal Feirste tamall beag ina dhiaidh sin agus ghabh póilíní é i 1909
Ainneoin go raibh sé glúin níos óige ná iad, bhí aithne mhaith aige ar na scríbhneoirí iomráiteacha Séamus agus Seosamh Mac Grianna, clann Fheidhlimí (Dhomhnaill Phroinsias) Mhic Grianna, agus go háirithe ar Sheán Bhán, an mac ab óige sa teaghlach. Bhíodh muintir Choláiste Bhríde, ina measc Seán Ó Baoill agus Jerry Hicks as Ard Mhacha, agus Séamas Ó Mealláin as Béal Feirste, ag stopadh i dtigh a mhuintire áit ar chuala siad mórán d’amhráin dhúchasacha Rann na Feirste
Ba mhinic é i mbun staidéir i Leabharlann Halla an Lín, Béal Feirste, agus d’éirigh cairdeas mór idir é agus an Leabharlannaí ann, James Vitty
Tar éis tamaill mhaith ann chaith sé tréimhse i rith na dtrioblóidí sa tuaisceart ag léiriú drámaí sa Lyric le hais abhainn an Lagáin i mBéal Feirste
(Leo) Henry in 1955 agus chónaigh sí i mBaile Átha Cliath go dtí 1960; i mBéal Feirste idir 1960 agus 1965; i gConamara ó 1965 go 1966; agus ar feadh corradh le 46 bliana i nGaillimh gur bhásaigh sí ar 21 Bealtaine 2013
Go Béal Feirste leis in 1960 mar a raibh sé ina léitheoir i Roinn an Léinn Cheiltigh, Ollscoil na Ríona, nuair a tugadh ollúnacht sa Sean-Bhéarla agus sa Mheán-Bhéarla dó i gColáiste na hOllscoile, Gallimh, in 1966
Buntáiste aige i rith am sin na héigeandála sa pholaitíocht an t-eolas a bhí curtha aige ar Bhéal Feirste agus ar Aontachtóirí. Bhí sé ar na hÉireannaigh ba thúisce agus ba mhó a chuir spéis i scríbhinní Pierre Teilhard de Chardin (1881-1955) agus bhí sé ina bhall de Chomhairle an Teilhard de Chardin Association of Great Britain and Ireland óna bhunú in 1965 i leith
Chuir an Roinn Talmhaíochta ó thuaidh é chun a bheith ag obair i mBéal Feirste d’Arm na Breataine sa roinn Forage Department arbh é a gcúram bia a sholáthar do na saighdiúirí
I 1989 stáitsigh Lyric Theatre Bhéal Feirste a aistriúchán de An Giall le Breandán Ó Beacháin agus craoladh é freisin ar raidió BBC
Chaith sé tamall ina shagart i mBéal Feirste 1933-4
Bhí sé i nDún Phádraig go ceann naoi mbliana agus idir 1936 agus 1947 i mBéal Feirste, é ina phríomhoide ar feadh tréimhsí
Phós sé i 1952 Síle Ní Chairealláin ó Bhéal Feirste