Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 4
Tá gearrchuntas ag an údar céanna in Nua-Léamha: gnéithe de Chultúr, Stair agus Polaitíocht na hÉireann c.1600–c.1900, 1996 in eagar ag Máirín Ní Dhonnchadha (‘“Aimsir an Chogaidh Chreidmhigh” ··· In Nua-Léamha deir Ó Muraíle faoina dhiscréidí a bhí Cathal Ó Conchubhair faoin gcéad chuntas ar an dúnmharú: ‘Tharlódh go raibh cúis aige leis an discréid a léirigh sé: ó mo thaighde féin, measaim go bhfuil seans láidir ann gur gharmhac é Thomas Crofton le duine de ghaolta Chathail – gur cosúil go raibh bean darbh ainm Onóra, iníon Ruaidhrí Uí Chonchubhair Dhoinn, ina seanmháthair aige.’ Ach is é focal scoir Uí Mhuraíle: ‘In the end, when all possible avenues have been explored, we are compelled to confess that the precise identity of Thomas Crofton who murdered Dubhaltach Mac Fhirbhisigh and the precise circumstances that provoked the crime are likely to forever remain a mystery.’ Scríobh scoláire eile Thír Fhiachrach, Owen Connellan[B6], gur i gCill Ghlas, Co ··· Is i Leabhar na nGenealach, áfach, atá an saibhreas is mó le fáil’ (Nua-Léamha).
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Is minic a shamhlaítí a bhás le deireadh thraidisiún liteartha na Gaeilge, á thabhairt le fios gurbh é file mór deireanach an 18ú haois é, peirspictíocht a dtéann Breandán Ó Buachalla i ngleic léi in Nua-Léamha: Gnéithe de Chultúr, Stair agus Polaitíocht na hÉireann... (1996) (‘Canóin na Creille: an File ar Leaba a Bháis’)
Cullen air: Tá dán fada casta ar nós “Seanchas na Sceiche” chomh sofaisticiúil agus chomh saibhir sin nach féidir féachaint air mar dhán de chuid na ndaoine, ná a áiteamh go mbeadh sé tagtha anuas slán dá mbeadh sé i dturtaoibh leis an traidisiún béil amháin (Nua-Léamha: gnéithe de chultúr, stair agus polaitíocht na hÉireann... ,1996 in eagar ag Máirín Ní Dhonnchadha). Eachtra inspéise is ea an t-aighneas fileata a lean idir é agus Marcas agus Peatsaí Ó Callanáin [q.v.]. Meastar gurbh é Seán Ó Ceallaigh as Baile an Bhairéadaigh, Baile Locha Riach, a chum ‘Mise Raiftearaí an file’ nuair a bhí cónaí air in Oswego, Stát Nua-Eabhrac
Agus é ag cur ina n-aghaidhsean a d’achtódh orainn glacadh leis gur tháinig deireadh le traidisiún na litríochta le bás Aogáin Uí Rathaille scríobh Breandán Ó Buachalla in Nua-léamha (1996) in eagar ag Máirín Ní Dhonnchadha (‘Canóin na Creille: an file ar leaba a bháis’): ‘Ach tuigtear dúinn freisin nach as traidisiún liteartha a bhí ag fáil bháis a fáisceadh Cúirt an Mheon-Oíche, Caoineadh Airt Uí Laoghaire, nó Cín lae Amhlaoibh Uí Shúilleabháin