Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 47
Sa chéad abairt dá Fé bhrat an Chonnartha (1944) deir sé gur timpeall 1895 a chuir sé roimhe i gceart Gaeilge a fhoghlaim ··· Cuntas 731 leathanach i dtaobh na hoibre is ea Fé bhrat an Chonnartha. Ar 10 Meitheamh 1912 i Mainistir na Féile sacadh isteach i bpoll dubh na beairice é mar gheall ar an leagan Gaeilge dá ainm a thabhairt do phílear
Deir sé gur chainteoir an-mhaith an deirfiúr ba shine. Deir Peadar Ó hAnnracháin in Fe Bhrat an Chonnartha go raibh sé ag múineadh na teanga tamaill i gCiarraí, i Maigh Chromtha, i mBaile an Chullaigh, in Eochaill. Bhí sé ina bhainisteoir ar An Lóchrann fad a bhí an iris á clóbhualadh i gCorcaigh (1916–1921) ··· Tomás Tóibín, file, agus Niall Tóibín, aisteoir, beirt díobh. D’éag sé 11 Samhain 1971. Tá an méid seo le rá ag Peadar Ó hAnnracháin faoi in Fé bhrat an Chonnartha: “Cá hionadh má deirim gurb é Seán Tóibín an Corcaíoch is cliste i gcúrsaí Gaeilge a tógadh sa chathair sin an fhaid a bhí aon bhaint agam leis an gConradh”
Níor mhór dó Gaeilge a bheith ar fheabhas aige, agus ceol agus amhránaíocht chomh maith leo féin, mar bhíodar go diail chun ceoil agus thar barr chun na n-amhrán’ (Fé bhrat an Chonnartha, 1944) ··· D’fhág Uíbh Ráthach gona dhrochbhóithre a rian air, ach d’fhág seisean gona chuid eolais a rian ar mhuintir Uíbh Ráthaigh’ (Peadar Ó hAnnracháin in Fé Bhrat an Chonnartha). Ó 1908 amach bhí sé in eagarthóir ar An Lóchrann (1907-1913)
Dúirt Peadar Ó hAnnracháin [B1] faoi in Fé bhrat an Chonnartha: ‘Níl a leithéid i mBéarra, is dócha, agus tá saothar trír déanta aige chun Béarra a Ghaelú idir teanga agus aiclíocht agus ceol agus eile
Ba é ba bhuime don Chonradh i mBéarra lena linn’, a scríobh Peadar Ó hAnnracháin[B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944
Deir Peadar Ó hAnnracháin[B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘Théadh a lán chun an tí chuige chun éisteacht leis ag canadh amhrán agus chun cuid acu a scríobh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá cur síos ag Peadar Ó hAnnracháin[B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944 ar na litreacha a scríobh Fionán Mac Coluim[B1] chuig an múinteoir taistil seo idir 1905 agus 1921 agus ar an gcaidreamh a bhí aige féin leis
Deir Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘
Deirtear gurbh é a scríobh ‘Ag Críost an síol’ (mar shampla Peadar Ó hAnnracháin in Fé bhrat an Chonnartha, 1944 lch 49)
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Agus é ag cur síos ar fheis i nDún Mánmhaí, Corcaigh, Lá Fhéile Pádraig 1898 scríobh Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé Bhrat an Chonnartha, 1944 (lch 267): ‘Ministir de mhuintir Mhiller ó Chúil Cheileabhar..., fear go raibh an-spéis sa teanga aige, a bhí ina mholtóir i dteannta duine nó beirt eile, ar chuid de na comórtais...
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 D'áirigh Peadar Ó hAnnracháin é mar dhuine de cheannairí Chonradh na Gaeilge i gCionn tSáile i dtús an 19ú haois (Fé bhrat an Chonnartha, 1944)
Tá an tagairt seo dó ag Peadar Ó hAnnracháin (q.v.) in Fé bhrat an Chonnartha (1944) agus é ag tagairt don bhliain 1903: Istigh i gCill Rois chonnac ceann breá [lámhscríbhinn, ar laoithe Fiannaíochta is mó a bhí ann] ag Seosamh Ó Ceit, siopadóir ábalta, agus cainteoir blasta Gaeilge
I 1944 dúirt Peadar Ó hAnnracháin faoi in Fé bhrat an Chonnartha: ‘Ó cheantar Bhaile Mhistéala ab ea Seán Ó Catháin, an múínteoir ba chliste, b’fhéidir, dár mhúin ceacht i gColáiste na Mumhan riamh
Deir Peadar Ó hAnnracháin in Fé bhrat an Chonnartha: “Is mór meas Dhonnchaidh ar chrích dhúchais a athar, agus ar an nGaeilge a thug a athair ón mball sin leis
Tá cuntas ag Peadar Ó hAnnracháin in Fé bhrat an Chonnartha (1944) ar an eachtra sin agus ar eachtraí eile a bhain do Mhicheál. I bhFrongoch bhí sé ina rúnaí ar chraobh den Chonradh
Chothaigh sé spiorad cairdiúil na hiomaíochta ar fud bhailte fearainn Mhúscraí. Bhí dea-thoradh ar an saothar seo: bhíodh áiteanna le fáil saor in aisce ag páistí Bhaile Bhuirne i gcoláistí na hÉireann le súil go gcabhróidís le múineadh na teanga iontu; ba í an athbheochan a thug an chéad fhorbairt turasóireachta chun cinn; bhunófaí coláiste ullmhúcháin i mBaile Bhuirne ar ball; bhí cáil an cheoil chomh mór ar an áit gurbh ann a chuaigh Martin Freeman chun an bailiúchán is luachmhaire d’amhráin na Gaeilge a dhéanamh. Thóg Dónall halla i mBaile Mhic Íre ar a chostas féin “i dtreo go mbeadh ionad dóibh féin ag Gaela an cheantair chun ranganna, chun coirmeacha ceoil, agus chun feiseanna a bheith acu” (Peadar Ó hAnnracháin in Fé bhrat an Chonnartha)
Dúirt Peadar Ó hAnnracháin [B1] faoi in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘Bhí sé ana-cheolmhar agus bhíodh an veidhlín agus an fheadóg ina thigh aige chun caitheamh aimsire a thabhairt dó féin’. Peileadóir ba ea é agus gairid i ndiaidh a cheaptha i gCuilinn agus i ndiaidh bhunú Chumann Lúthchleas Gael mhúin sé rialacha na peile do bhuachaillí na scoile
Bhí aithne mhaith ag Peadar Ó hAnnracháin [B1] air agus in Fé bhrat an Chonnartha, 1944 déanann seisean talamh slán de gurbh ó Sheán Ó Cadhla [q.v.], máistir scoile Chuilinn Uí Chaoimh, a d’fhoghlaim Páidín Gaeilge
Tá an méid seo ag Peadar Ó hAnnracháin[B1] faoi dhuine díobh in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘Ní dóigh liom gur tógadh aon chlann sa cheantar chomh Gaelach le clann dheirfiúr an Eibhlín chéanna
Deir Peadar Ó hAnnracháin [B1]: ‘Is dócha gur sa chathair a fuair sé féin eolas uirthi, ach dúirt daoine liom gur thug sé roinnt di isteach sa chathair leis ó cheantar Mhainistir na Mórna...’ (Fé bhrat an Chonnartha, 1944)
Ba bheag dá shórt a bhí ar thaobh Chonradh na Gaeilge i 1901, dar le Peadar Ó hAnnracháin [B1] (Fé bhrat an Chonnartha, 1944)
A fluent and native speaker of Irish, a man of education, method and business habits, and a gentleman whose courtesy and charm of manner endeared him to all with whom he came in contact....’ Tá an méid seo ag Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘Sa Státseirbhís a bhí Seoirse agus chuaigh sé anonn go Sasana, ach lean sé dá ghnó mar Chonraitheoir i ngach áit ina raibh sé’
Deir Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘Chuaigh Muiris Ó Catháin ag obair ann [in Uíbh Ráthach]
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 In Fé bhrat an Chonnartha, 1944 insíonn Peadar Ó hAnnracháin [B1] scéalta grinn ina thaobh agus deir: ‘Fear fé leith ab ea é
Tá tagairt ag Peadar Ó hAnnracháin d’fhear eile den aimm. ‘Istigh i gCill Ruis chonac ceann breá [lámhscríbhinn] ag Seosamh Ó Ceit, siopadóir ábalta, agus cainteoir blasta Gaeilge’ (Fé bhrat an Chonnartha, 1944)
Ceocháin chucu mar mhúinteoir Gaeilge roinnt blianta ó shin’, a dúirt Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944. Sa Chathair Gheal i gceantar Chairbre in iarthar Chorcaí a rugadh é ar 5 Bealtaine 1885
Bhí sé ina bhall coiste ag Craobh Bhaile Bhuirne den Chonradh ó thosach. Tá cur síos air ag Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘Bhí mórán fear cliste chun ceapadóireachta Gaeilge a dhéanamh i gceantar Bhaile Bhuirne ..
Is don Athair Nioclás an tagairt seo in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘B’in é an fear a bhuail liom Domhnach Cásca áirithe agus é ag filleadh abhaile tar éis deich scilling a fuair sé ar iasacht Lá ‘le Pádraig a aisíoc
Is mar seo a chuir seisean síos ar na cúrsaí sin in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘Amhránaí binn b’ea Séamus, agus togha na Gaeilge aige, agus ní hionadh gurbh é rogha an fhochoiste é
Ag moladh ‘sheanfhondúirí’ an Choláiste go hard dúirt Peadar Ó hAnnracháin: ‘Agus bhíodh Conchubhar Ó hArgáin ina measc—duine eile a raibh stuaim ann agus bua an chruinnis’ (Fé bhrat an Chonnartha, 1944) Bhí sé ina theachta ó Chaisleán an Chumair ag Ard-Fheis 1916
Chuaigh sé siar go Dún Chaoin linn, agus anonn go paróiste Múrach, agus labhair sé go spioradúil ciallmhar san dá áit’ (Fé bhrat an Chonnartha, 1944). Os cionn na huaighe i nDún Urlann tá cros cheilteach agus an inscríbhinn seo uirthi: ‘Go fuar ina luí faoin líog seo gan dul air éirí tá luaithreach Mhichíl Uí Mhainnín, ceann urra Chiarraí
‘Ní raibh riamh againn mórán a dhéanfadh a leithéid nó an gustal acu chuige, is dócha’, a dúirt Peadar Ó hAnnracháin[B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944
Deir Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘B’údar maith ar Ghaeilge an Conchubhar céanna...
In Fé bhrat an Chonnartha, 1944 deir Peadar Ó hAnnracháin [B1]: ‘Dhein sé saothar trír anseo an fhaid a bhí sé ann
Ba chainteoir dúchais ó Dhroim Cumhartha i bparóiste na Cathrach eisean agus meas mór aige ar an teanga, dar le Peadar Ó hAnnracháin[B1] (Fé bhrat an Chonnartha, 1944)
Ag tagairt do Dhonncha scríobh Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944 ‘Ach faoin am a d’fhág sé Cúil Aodha bhí Pádraig Mac Suibhne, duine dá mhacaibh léinn, agus a dheirfiúr Cáit ullamh ar chúram na scoile a thógaint orthu féin, i dtreo is gur leanadh den dea-obair a bhí ar siúl ann roimis sin, mar go deimhin níor mhó grá an oide a bhí ann don Ghaeilge ná grá an té a lean é’
Bhí sé de bhua ag Liam Ruiséal go raibh an Ghaeilge agus an gáire agus an suairceas de ghnáth mar chuideachta san áit a mbíodh sé’ (Fé bhrat an Chonnartha, 1944 le Peadar Ó hAnnracháin)
Chuir Ó hAnnracháin aithne air i gCúil Aodha agus dúirt faoi in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘Donnchadh Ó Buachalla a bhí ina phríomhoide ann an tráth san—fear óg grámhar, lán de ghreann agus é ina mhúinteoir cliste
Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 31 Eanáir 1903 go raibh sé ar dhuine de thoscaireacht ó Chraobh an Pharóiste Thuaidh a labhair ag bunú craoibhe i Ráth an Tóiteáin, Mainistir na Móna. Tá an méid seo ina thaobh in Fé bhrat an Chonnartha, 1944 le Peadar Ó hAnnracháin [B1]: ‘Ní raibh aon gharsún óg i gCorcaigh lena linn chomh líofa i nGaeilge le Domhnall Óg
Ach do scríobh sé mórán eile fairis sin ó sheandaoine a bhí ag tarrac ar an síorraíocht, i gcaoi gur sciob sé ó chrúcaibh an bháis nithe ná beadh agus nach raibh aon teacht orthu níos déanaí’. Dúirt Peadar Ó hAnnracháin: ‘Bhailigh sé roinnt mhaith béaloidis le déanaí, ach is trua nár moladh dó tabhairt fé i bhfad níos túisce, mar bhí lán a’ mhála dhe an uair sin ina cheantar féin’ (Fé bhrat an Chonnartha, 1944). I measc an bhailiúcháin a chuir sé chuig an gCoimisiún Béaloideasa bhí smut de chaoineadh a rinne an file Nóra Ní Shuibhne ó Ghort an Acra, Baile Bhuirne, nuair a d’éag a fear céile Micheál Ó Tuama sa Screathán
Dhealródh sé nach raibh Gaeilge óna óige ag aon duine den teaghlach a rugadh i ndiaidh 1887. In Fé bhrat an Chonnartha, 1944 deir Peadar Ó hAnnracháin [B1]: ‘Lasmuigh de mhuintir Dhonnchadha ó Charraig na bhFear, ní dóigh liom go dtug aon líon tí eile sa tír oiread cúnaimh chun neart a chur in athbheochain na Gaeilge agus a thug muintir Uí Fhoghludha ó Chill Ia ...
Bhí a dheartháir Donncha thar barr chun Gaeilge, agus chaith sé tamall á múineadh; agus níorbh fhearr chun Gaeilge é ná chun gunna a láimhseáil le linn éigin a thíre’ (Fé bhrat an Chonnartha, 1944)
Tá sí féin agus Aodh curtha i Reilig Fhionnbharra i gCorcaigh. Agus é ag tagairt do na drochbhóithre a bhí le taisteal ag na múinteoirí luann Peadar Ó hAnnracháin Aodh in Fé bhrat an Chonnartha, 1944 mar shórt sampla den mhúinteoir taistil
Agus dúirt Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘Bhíodh Diarmuid réidh Ó Laoghaire ann [Coláiste na Mumhan]; agus chaith seisean téarma fada ina ollamh sa choláiste ann
In Fé bhrat an Chonnartha (1944) scríobh Peadar Ó hAnnracháin [B1] faoi: ‘Níor casadh a leithéid orm riamh chun snas a chur ar scéal’
D’fhoghlaim sé an teanga chomh maith sin nár ghá dhó a mhalairt a labhairt i measc Gael ó shin dá mb’áil leis é’ (Fé bhrat an Chonnartha, 1944)
In Fé bhrat an Chonnartha, 1944 scríobh Peadar Ó hAnnracháin [B1]: ‘Áine Ní Raghallaigh an príomh-Ghael a bhí ann ó chuireas aithne ar mhuintir na háite