Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 587
Lean sé Eoin Mac Néill mar uachtarán ar Chonradh na Gaeilge ··· In aiste in Fáinne an Lae 12 Meitheamh 1926 deir ‘S Ó C’ – agus is dóigh gurbh é Sceilg é – gurbh é Peadar Ó Laoidhléis [q.v.] a thug isteach sa Chonradh é ··· Bhí baint aige le bunú na nDraoithe timpeall an ama seo: ba é a léirmheastóir oifigiúil é agus ba é ‘Sceilg na Sceol’ a ainm draíochta ina measc. Ó Mheitheamh 1899, nó tuairim an ama sin, bhí sé ag obair mar rúnaí cúnta ar phá do Chonradh na Gaeilge ar feadh dhá bhliain le linn don fhás ollmhór a bhí ag teacht ar an eagraíocht de thoradh cheiliúrthaí ’98, obair thimireachta Thomáis Uí Choncheanainn[B2], agus léacht thábhachtach an Athar Yorke[B2] ··· Deir an Irish Peasant gur fhág sé post i ngnó foilsitheoireachta chun obair an Chonartha a dhéanamh ··· Tá fianaise ann gur toisc gur do Phádraig Ó Dálaigh a tugadh post an Ard-Rúnaí i 1901 a d’fhág sé a phost rúnaíochta sa Chonradh. In 1901 fuair sé obair mar eagarthóir Gaeilge in Freeman’s Journal agus bhíodh an cúinne Gaeilge á sholáthar aige ann
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ar a chostas féin bhunaigh sé Fáinne an Lae, an chéad pháipéar nuachta agus bolscaireachta dá raibh ag Conradh na Gaeilge. I mBealach Conglais i gCill Mhantáin a rugadh é ··· Is léir ar eagarfhocal Irisleabhar na Gaedhilge, Samhain 1897, gur oir sé go breá don Chonradh go mbeadh a leithéid ar fáil ··· Bhí socair ag Conradh na Gaeilge le Brian go gcuirfidís ar fáil, ábhar nuachta agus eile, gur fúthu a bheadh polasaí agus eagarthóireacht a stiúradh, cé gur le Brian an iris ··· Tá cur síos maith ar thaobh an Chonartha den scéal in Eoin Mac Neill: scholar and man of action, 1867–1945 (1980) le Michael Tierney ··· Ba iad cúiseanna an aighnis: Brian bheith ag éirí ábhairín neamhspleách; achainí ar léitheoirí airgead a sholáthar le haghaidh foclóra a scríobhfadh Osborn Bergin[B2], bhí sí i gcló in aon uimhir le hachainí speisialta an Chonartha le haghaidh chiste na teanga; gur shíl an Conradh gá a bheith leis an páipéar a mhéadú agus nach raibh Brian ag aontú leis sin
Ag tagairt do na haighnis idir an tEaspag Ó Domhnaill agus Conradh na Gaeilge dúirt sé: “Ba thrua gur tharla an t-easaontas idir an tEaspag agus gluaiseacht oifigiúil na Gaeilge, mar ní raibh easpag ar bith in Éirinn ba dhílse don teanga ná é”. I gCill Riáin i bparóiste Inis Caoil, Dún na nGall, a rugadh é ar 28 Samhain 1856 ··· Ba é an chéad leide den easaontas úd le Conradh na GaeilgeNorma Borthwick agus Pádraig Mac Cathmhaoil bheith ag iarraidh feachtas a chur ar bun in 1898 chun Ó Domhnaill a chur in áit an Chraoibhín mar uachtarán (Feasta, Deireadh Fómhair 1988, I ··· I ndiaidh 1905 shíl Conraitheoirí go raibh baint ró-dhlúth ag an ngluaiseacht i nDún na nGall leis na hÍbeirnigh ··· Bhí Feis Thír Chonaill go mór i gceist agus dhiúltaigh an Conradh aitheantas a thabhairt di ··· Nuair a bhí Ó Domhnaill ag bailiú airgid chun Ardeaglais Adhamhnáin a thógáil chuir sé “Feis an Dúin” ar siúl ar feadh deich lá ach níor tháinig na Conraitheoirí in aice leis
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tháinig fás tapaidh faoi Chonradh na Gaeilge sna sé bliana anuas go 1906: 964 craobh an bhliain sin le hais an 120 i 1900 ··· In uimhir na Nollag bhí mír nuachta i dtaobh a thairiscinte in The Shan Van Vocht go dtabharfadh sé duaiseanna do mhúinteoirí náisiúnta agus do mhic léinn i ranganna Chonradh na Gaeilge ar na haistí ab fhearr i nGaeilge. Bhí cuid mhaith den saol feicthe aige faoin am seo ··· Casadh Pádraig Mac Piarais air in Inis Meáin agus bhunaigh siad beirt chraobhacha den Chonradh i gCill Rónáin agus sa dá oileán eile. Bhí sé socair le bliain anuas ag an gConradh go gceapfaidís múinteoir/timire don Ghaeltacht ··· Is air a bhí an file Alice Milligan ag cuimhneamh sa dán “The man on the wheel” a foilsíodh in Sinn Féin (8 Feabhra 1908). Bhí sé mar réamhthimire ag an gCraoibhín don turas a thug sé ar na Stáit Aontaithe in 1905 chun airgead a bhailiú don Chonradh ··· Dúirt an Craoibhín faoi Thomás in Mo thuras go hAmeirice: “Muna mbeadh an chrua-obair a rinne sé ní bheadh sé inár gcumas an oiread sin airgid a chnuasach do Chonradh na Gaeilge”. I ndiaidh filleadh dó phós sé Helena Bhreathnach (1878–1952), deirfiúr le Lughaidh Breathnach [q.v.]
Ach is dóigh gur thar tréimhse a tharla an claochlú; bhí leabhair Standish James O’Grady léite aige agus bhí caidreamh aige ar náisiúnaithe mar Yeats; bhí spéis á cur aige i gConradh na Gaeilge. D’éag a mháthair in 1898 agus dá mhéid a chumha d’fhág a bás ar a chomhairle féin ar fad é ··· San alt ‘The Gaelic League and Irish Music’ in The Irish Review, November 1911 scríobh sé: ‘In the autumn of 1898 I attended the Galway Feis, where I heard some good country singing and piping ··· For some years my exhortations were treated with contempt, then a turn came, and now their justice is acknowledged by the Gaelic League and our best musicians’ ··· Toghadh é ina leasuachtarán ar chraobh nua de Chonradh na Gaeilge in Ard Raithin agus mhol sé rún ag an gcruinniú tionscnaimh go bhféachfadh an Bord Oideachais Náisiúnta chuige go gceapfaí múinteoirí Gaeilge sna scoileanna agus gurbh í an Ghaeilge an príomhábhar iontu (An Claidheamh Soluis 4 Deireadh Fómhair 1899) ··· Nuair a d’fhoilsigh an Conradh a phaimfléad síolteagaisc dúradh: ‘Mr Edward Martyn’s pamphlet on Ireland’s battle for her language is now added to the Gaelic League penny series
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine de cheannasaithe Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh sa tréimhse 1895-1903 ··· Tá tagairtí in Irisleabhar na Gaedhilge dó a bheith i gCorcaigh ó 1895 amach: é a bheith ag cruinnithe de Chonradh na Gaeilge idir 20 Aibreán agus 17 Deireadh Fómhair 1895 (1 Bealtaine agus 1 Samhain 1895); bhí sé ar dhuine díobh sin a bhunaigh craobh i nDún Mánmhaí 14 Meitheamh 1896 (Iúil 1896) agus a bhí sa láthair ag cruinnithe i Halla Uladh, Béal Feirste, 10 Aibreán 1896 (Bealtaine, 1896), agus i mBéal na Carraige chun craobh a bhunú (Samhain, 1896); é a bheith ina chomhrúnaí ag an gConradh i gCorcaigh (Nollaig, 1896) ··· Ba é seo Tadhg Ó Buachalla, duine de na múinteoirí náisiúnta úd a bhí ag teagasc Gaeilge ina scoileanna i bhfad roimh Chonradh na Gaeilge; d’éag se Lá Nollag 1906 i nDoire na Cathrach, cé gurbh i dTóchar a bhí cónaí air, agus bhí aiste ina thaobh in The Leader ag Pádraig Ó Duinnín[B3] 19 Eanáir 1907 ··· Bhí ar a laghad beirt mhac eile acu, Fergus agus Rory, agus beirt iníonacha. Peadar a thug Sceilg (Seán Ó Ceallaigh) [B3] isteach sa Chonradh in 1897 (An Claidheamh Soluis 12 Meitheamh 1926) ··· Tá aigne Eoin Mhic Néill[B4] faoin scéal le feiceáil i gcuntas ar an ngéarchéim luath seo sa Chonradh in Eoin MacNeill: scholar and man of action, 1867-1945 ..
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine de na sagairt ba insuime dár ghlac páirt in obair ilghnéitheach na hathbheochana náisiúnta: Conradh na Gaeilge, an athbheochain liteartha, an comharchumannachas, cothú ealaíon na hÉireann ··· Ryan go raibh sé riamh ar son na teanga, ach ar dtús go raibh sé ag easaontú leis an gConradh i dtaobh roinnt nithe ··· Ach bhí baint ghníomhach aige leis an gConradh ón uair a chláraigh sé mar bhall de Chraobh Bhaile Locha Riach i nDeireadh Fómhair 1899 ··· Bhí aiste, ‘The National School as a National Education’, aige in Daily Express i Lúnasa 1899 (i gcló in An Claidheamh Soluis 2 Meán Fómhair 1899) a bhí ag teacht go hiomlán le haigne an Chonartha ··· .’, a dúradh i bpáipéar an Chonartha 2 Samhain 1901
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Duine de ‘charachtair’ Chonradh na Gaeilge i dtús a ré ba ea é ··· Deir sé in An Ciarraíoch Gaedhealach : ‘Do labhras na céadta uair sa Ghaeilge amháin i gConradh na Gaeilge gach oíche Dia Céadaoin i gcomhair íseal agus uasal do bhíodh ag éisteacht liom ann ··· ar feadh cúig bliana sular thóg craobhacha Chonradh na Gaeilge na crúséadacha agus na haeiríochta seo’. ‘The Gaelic-Irish crusader’ a tugadh air in Fáinne an Lae 7 Eanáir 1899 ··· In An Claidheamh Soluis 22 Márta 1902 bhí cearclán ag Hugh Courtney, 4 Duke St, ‘appealing for funds to defray heavy expenses of his projected tour through the USA and Canada for the purpose of promoting and popularising the Gaelic League movement’ ··· Ach chuir an tArdrúnaí Pádraig Ó Dálaigh[B2] in iúl gurbh fhiontar príobháideach é agus nach raibh aon bhaint ag Conradh na Gaeilge leis. Dhealródh sé nach raibh baint ag an gConradh ach oiread leis na ranganna Gaeilge a bhíodh ar bun aige ina theach féin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá an cruitire seo le háireamh i measc na gceoltóirí ba mhó a thug a ndílseacht do Chonradh na Gaeilge idir 1897 agus 1915 ··· Ó 1901 amach b’annamh nach raibh sé ag seinm ceoil ag ceolchoirmeacha an Chonartha i Londain ··· Is dóigh nach bhfuil ann ach comhtharlú gurbh i gceantar Chill Chaoi a bhí Seán Lúid (d’éag 1786), file, ag cur faoi. Bhí ceolchoirm ar siúl ar 12 Márta 1896 ag an gConradh i gCorcaigh agus thuairiscigh Irisleabhar na Gaedhilge, Aibreán 1896: ‘Mr Owen Lloyd, the celebrated harpist, contributed prominently to the success of the entertainment’ ··· Luaitear a ainm in The Nation 10 Iúil 1897 mar bhall den National Literary Society agus deirtear sa pháipéar céanna 16 Deireadh Fómhair dár gcionn go raibh rang curtha ar bun aige, i gcomhpháirt le Conradh na Gaeilge, chun an chláirseach Éireannach a mhúineadh ag 24 Sráid Uí Chonaill, ceanncheathrúna an Chonartha, agus gur bhronn J.G ··· In éineacht le Breandán Mac Ruaidhrí[q.v.] bhí sé ina mholtóir ar cheol uirlise ag Oireachtas 1901 (idem 2 Márta 1901). Sa pháipéar céanna tá tagairt dó in imeachtaí Choiste na bhFoilseachán den Chonradh: ‘The committee have in contemplation the publication, at a popular price, of a collection of harp music, the editing of which will be undertaken by Mr Owen Lloyd’
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 B’fhéidir a rá gurbh é is mó a chaith dúthracht le taighde a dhéanamh ar stair Chonradh na Gaeilge ··· Bhí sí féin agus a muintir gníomhach i gConradh na Gaeilge i gceantar Neidín i dtosach na haoise seo’ (Feasta) ··· Bhí sé ina Stiúrthóir ar an gConradh agus ina Rúnaí ag an Oireachtas ó 1969 gur éirigh sé as obair i 1979 ··· Cé go raibh aithne go forleathan air mar Rúnaí ar Chonradh na Gaeilge chuir pobal i bhfad níos leithne aithne air mar Rúnaí ar an Oireachtas, go háirithe nuair a bogadh imeachtaí an Oireachtais amach faoin tír, mar ansin bhí sé ag déileáil le coistí áitiúla ar fud na tíre ··· Deir Mac Aonghusa: ‘Ní hamháin gur oibrí dílis a bhí ann mar riarthóir ach d’éirigh leis cuid shuntasach de scéal an Chonartha a chuir ar phár i leabhair faoi Chraobh Londan, faoin bPiarsach, faoin Oireachtas, faoi fheachtais oideachais an Chonartha agus faoi Thimirí an Chonartha
Then he waves one of his fingers and the re-born individual wakes up a thinking being and a Gaelic Leaguer ··· There you have the General Secretary of the Gaelic League to the life”. Sa phortráid in The Irish Peasant tugadh le tuiscint gur rugadh é Lá Fhéile Pádraig 30 bliain roimhe sin i nDún na Mainistreach, Dún Garbhán ··· Nuair a bunaíodh craobh de Chonradh na Gaeilge i nDún Garbhán toghadh é ina leasuachtarán ··· Chum sé roinnt mhaith dánta freisin: “Dúthaigh Déiseach” is minice a luaitear. Sa Chlaidheamh Soluis ar 7 Meán Fómhair 1901 agus arís ar 21 Meán Fómhair fógraíodh go raibh sé ceaptha mar Rúnaí Cúnta ag an gConradh i Londain ··· Ach ní dheachaigh sé i mbun an phoist sin mar ar 9 Samhain fógraíodh go raibh sé ceaptha mar Ard-Rúnaí ag an gConradh
Caitlicigh iad agus bhí deartháir le Mary Nicolls sna hIosánaigh. Bhí baint ag a muintir le Craobh Shliabh Arguis de Chonradh na Gaeilge ··· I bPáras di chuir sí Craobh Pháras den Chonradh ar a cosa arís ··· Bhíodh sí ag teagasc ranga i gConradh na Gaeilge i mBaile Átha Cliath agus go luath roimh a bás bhí sí ina rúnaí ag Coiste Fheis Bhaile Átha Cliath agus ina ball den Choiste Gnó ··· Bhí Cousins ina bhall den Chonradh ··· Agus í i gCiarraí an samhradh 1909 toghadh í ina ball de Choiste GnóChonradh na Gaeilge
Ainmníodh craobh de Chonradh na Gaeilge as chomh luath le 1900 ··· Ocht mí ina dhiaidh, ar 27 Márta 1894, a casadh Eoin Mac Néill, Seosamh Laoide agus ceannairí eile an Chonartha air ag comhdháil a bhí ag an gConradh i dTeach an Ard-Mhéara i mBaile Átha Cliath ··· Tá scéal an aighnis le Mac Néill agus leis an gConradh inste ag an Athair Shán Ó Cuív in “Caradas nár mhair”, aiste in The Scholar Revolutionary (1973) in eagar ag F ··· Sa dá chás is é a thabharfadh duine leis gur ag iarraidh go mbeadh a leabhair féin ar chúrsaí scoile agus ollscoile a bhí sé. I ndiaidh 1915 bhí meas cumainn polaitiúil aige ar Chonradh na Gaeilge agus dhiúltaíodh sé aon bhaint a bheith aige leo ··· Bhí litir ag Stiofán Mac Enna[B2] in An Claidheamh Soluis 17 Meitheamh 1916 ag iarraidh ar an Athair Peadar bheith ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge, tharla an post folamh go fóill i ndiaidh don Chraoibhín an eagraíocht a fhágáil, agus tharla Eoin Mac Néill bheith i bpríosún
Fuair sé post i gcomhlacht Dowdall & O’Mahony sa chathair sin. Bhí sé ar dhuine de cheannairí Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh ó mhí Feabhra 1895 ar aghaidh ··· Bhí sé i gceannas buíon foghlaimeoirí (Irisleabhar na Gaedhilge 1 Aibreán 1895), scéal chath Chéim an Fhia á insint aige babhta eile (ibid 1 Deireadh Fómhair 1895), é i láthair ag comhdháil i dTrá Lí thar ceann Chorcaí, é ag tacú leis an gConradh i nGabhgán Barra ag cruinniú san áit sin ar 21 Meitheamh 1896 ··· Committee of the Gaelic League ··· Ba ar éigean Londain sroichte aige: ‘The chair was admirably filled by Mr George Shorten and in the mellifluous and idiomatic style peculiar to West Cork and Kerry he delivered an exceedingly able and eloquent speech eulogising the work of the the Gaelic League in London as well as in Ireland and condemning the presumptuous attitude of those witnesses before the Intermediate Commission who, while ignorant of the Irish national language as it is spoken, took on themselves to decry its teaching’. Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 22 Aibreán 1899 gur aistríodh go Learpholl é ··· Thuairiscigh an páipéar ar 9 Meán Fómhair 1899 gur toghadh é ina chomhrúnaí ar chraobh an Chonartha ann. Níorbh fhada ann é nuair a fuair sé litir óna athair i mBéal Átha an Ghaorthaidh agus scéala báis an Chapaillín Bháin inti
Leabhair a bhaineann lena shaothar ar son an Chonartha is ea: An Piarsach óg agus Conradh na Gaeilge (1975), aiste le Frank O’Brien; An Piarsach agus Conradh na Gaeilge (1981) le Donncha Ó Súilleabháin ··· Tuairimítear freisin go bhfreastalaíodh sé ar rang Phádraig Uí Laoghaire[B1] i seomraí an Chonartha i Sráid an Dáma ··· Fostaíodh é mar theagascóir Gaeilge i Sraith an Iarthair. Cláraíodh é mar bhall den Chonradh ar 2 Deireadh Fómhair 1896, Seosamh Laoide [B1] ag moladh a bhallraíochta agus Eoin Mac Néill [q.v.] ag cuidiú leis ··· Comhthoghadh é ina bhall de Ard-Choiste an Chonartha an bhliain sin ··· D’iarr Coláiste na hOllscoile air rang Gaeilge do mhic léinn, a raibh James Joyce ina measc, a stiúradh. Cheap an Conradh é ina rúnaí oinigh ar Choiste na bhFoilseachán (Coiste na gClónna) 26 Meitheamh 1900
Ba é guth neamhoifigiúil Chonradh na Gaeilge é ··· These girls with their wonderful little magazine started the so-called Irish revival’. Dúirt Alice Milligan in An Claidheamh Soluis 26 Márta 1904 gur chuala Eithne ó Eoin Mac Néill [q.v.] in Eanáir 1894 go raibh Conradh na Gaeilge bunaithe ach nár thosaigh sí mar bhall go Samhain na bliana sin ··· Ó Mheitheamh bhí sí ina ball de Choiste Gnó an Chonartha. Baineann tábhacht ar leith lena hainm i stair na bhfeiseanna ··· Bhí sé gníomhach i mbunú craobhacha de Chonradh na Gaeilge i gContae Dhún na nGall roimh thús an chéid ··· Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha i 1905–6 sula ndeachaigh sé ar ais go Meiriceá
I measc na n-aistí substaintiúla tá: ‘Douglas Hyde, 1860–1949’ le Gerard Murphy in Studies 38, 1949; ba é Denis Gwynn a scríobh an iontráil in Dictionary of National Biography 1941–1950; aiste le Myles Dillon[q.v.] in The Shaping of modern Ireland, 1960 in eagar ag Conor Cruise O’Brien; ‘Hyde in Conflict’ le Earnán de Blaghd in The Gaelic League idea, 1968 in eagar ag Seán Ó Tuama; ‘Douglas Hyde and the Gaelic League’ le Seán Ó Lúing in Studies, 62, 1973: ‘An Craoibhín Aoibhinn agus Conradh na Gaeilge’ in Saoir theangan, 1989 le Seán Ó Lúing ··· Bunaíodh Conradh na Gaeilge 31 Iúil 1893 agus toghadh é ina uachtarán 4 Lúnasa ··· Bhí beirt iníonacha acu: Nuala (d’éag 30 Meán Fómhair 1916) agus Úna a phós James Sealy. Ba ionann, cuid mhaith, cuntas ar a shaol anuas go 1915 agus stair Chonradh na Gaeilge a insint ··· Pointí suntasacha i rith na tréimhse sin is ea: an fhianaise a thug sé os comhair an Choimisiúin um Oideachas Meánach in 1899 agus an chaoi ar thug sé ar scoláirí móra na Gaeilge cur in aghaidh fianaise a bhí tugtha ag leithéidí Robert Atkinson [B2]: léiriú a dhráma Casadh an tSúgáin 21 Deireadh Fómhair 1901 agus An Tincéar agus an tSióg 19 Bealtaine 1902; a thuras go Meiriceá i 1905–6 nuair a bhailigh sé breis agus £12,400 don Chonradh ··· Ceapadh é ina ollamh le teanga agus le litríocht na Gaeilge i 1909 a luaithe a bunaíodh Ollscoil na hÉireann. Bhí an teannas polaitiúil a thosaigh i 1912 ag cur le deacracht na huachtaránachta i gConradh na Gaeilge agus d’éirigh sé as an bpost ag Ardfheis 1915 tar éis gur glacadh le rún go mbeadh neamhspleáchas polaitiúil mar aidhm feasta ag an eagraíocht. Nuair a tháinig an stát nua ar an saol ghoill sé air nár roghnaigh an rialtas é mar bhall den Seanad
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ball díograiseach de Chonradh na Gaeilge ba ea é go dtí gur thosaigh an cath i dtaobh na Gaeilge i máithreánach Ollscoil na hÉireann ··· Is i Londain a chuaigh sé isteach i gConradh na Gaeilge agus bhí Pádraic Ó Conaire[B2] ar dhuine dá mhúinteoirí ··· Ach ní raibh sé in ann réiteach le polasaí an Chonartha, ‘When that body decided to rely on compulsion rather than persuasion it took the wrong road if its object was to endear the Irish language to all Ireland and to induce all Irishmen to cherish it as part of the common national heritage ··· Nuair a thug an Church of Ireland Gazette fogha faoin gConradh in 1905 á rá nár le leas na bProtastúnach é, ba é Stephen a d’áitigh ar an gCraoibhín cruinniú a ghairm i mí Dheireadh Fómhair chun an téama ‘Protestant attitudes to the Gaelic League’ a phlé. Mic leis ba ea: na staraithe Aubrey, an tIosánach (17 Feabhra 1892–20 Bealtaine 1983), agus Denis Rolleston (6 Márta 1893–12 Aibreán 1971), a bhí ina dhalta i Scoil Éanna; Edward Lucius (20 Samhain 1890–1919), scoláire Ceilteach a chuir eagar ar The Sack of the Hostel of Dá Dearga; deartháir leis ba ea Edward John (1 Aibreán 1868–10 Feabhra 1941) a bhí ina Phropast ar Choláiste na Tríonóide ··· Ní gnách le staraithe an Chonartha, áfach, aird a thabhairt ar a ról sa ghluaiseacht. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine d’fhoireann Chonradh na Gaeilge nuair a bhí an eagraíocht sin i mbarr a nirt agus is mar Uachtarán na hÉireann a chríochnaigh sé cúrsa a shaoil ··· Cláraíodh é mar bhall de Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge agus ba iad Donncha Ó Liatháin [q.v.], Éamonn Ceannt [q.v.] agus Sinéad Ní Fhlannagáin a bhí ag teagasc Gaeilge dó ansiúd ··· Tuairiscíodh sa pháipéar céanna 12 Bealtaine gur mhol sé ag cruinniú den Bhardas gur i nGaeilge a scríobhfaí an seoladh ar gach comhreagras oifigiúil. Ní léir ar a dhírbheathaisnéis ná ar irisí an Chonartha anuas go 1915 ná ar stairsheanchas an Chonartha, Ar son na Gaeilge, 1993 le Proinsias Mac Aonghusa, gur bhain mórán tábhachta leis in obair na heagraíochta ··· Bhí sé ar dhuine díobh sin a bhí ag cuidiú leis an rún cinniúnach úd faoin neamhspleáchas a chuir na scarúnaithe os comhair Ard-Fheis an Chonartha i 1915, cé gur shíl sé féin gur bheart míchiallmhar é ··· Deirtear gurbh é rogha Thomáis Uí Chléirigh (1857–1916) é mar ardrúnaí ar an gConradh i leaba Phádraig Uí Dhálaigh [B2] in ainneoin gurbh oiriúnaí Seán Ó Murthuile [q.v.] ó thaobh taithí de agus eolais ar an nGaeilge
Ní raibh an sagart seo ag cruinniú 31 Iúil 1893 nuair a bunaíodh Conradh na Gaeilge ach aithnítear é mar dhuine de na bunaitheoirí ··· Ba é an mairtíreach ba mhó riamh é ag Conradh na Gaeilge agus chuir siad a bhás, agus aistriú a choirp abhaile ó Mheiriceá, chun lántairbhe do chúis na teanga ··· Ach luaitear i measc na mac léinn a thug aird air Seán Ó hEidhin, Liam Ó Beirn[B1], agus Brian Ó Críocháin[B3]. Tharla é in Albain ag an am, ní raibh sé i láthair ag an gcruinniú ag ar bunaíodh Conradh na Gaeilge ach is duine é den bheirt a luann Mac Néill sa chiorclán a chuir sé amach 12 Meitheamh 1893 ··· Bhí sé in éineacht le de hÍde agus Micheál Cíosóg [B2] i nGaillimh 25 Eanáir 1894 chun an chéad chraobh den Chonradh a bhunú ann ··· Nuair a fuair Euseby Cleaver [B1] bás in 1894 ba é Ó Gramhnaigh a toghadh mar Leas-Uachtarán ar an gConradh ina áit. Ba é an tArdeaspag Liam Breathnach a d’iarr air ceachtanna simplí a scríobh don Weekly Freeman agus chuir sé tús leo ansin agus in Irisleabhar na Gaedhilge in 1893 faoin teideal ‘Easy lessons in Irish’
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine den deichniúr a bhunaigh Conradh na Gaeilge 31 Iúil 1893 ··· Ba dhuine é siúd de na múinteoirí náisiúnta a raibh suim ar leith acu sa Ghaeilge i bhfad roimh bhunú an Chonartha ··· Sna Ceithre Chúirt mar chléireach den dara roínn a chuir sé aithne ar Eoin Mac Néill agus is mar gheall ar a spéis sa teanga a d’iarr Mac Néill air, ní foláir, teacht chuig an chruinniú ag ar bunaíodh an Conradh ··· Faoi mar a thuigim is ann a bunaíodh Conradh na Gaeilge ina dhiaidh sin ach ba bheag cuimhneamh a bhí ar an nGaeilge an uair sin, cé go raibh sí ó dhúchas ag Máirtín, agus ag roinnt dá chuid mac léinn chomh maith, is dócha ... ··· Leathchéad a bhí sa rang in éineacht leis. Bhí Mártan ina bhall de Chomhairle an Chonartha go ceann tamaill agus toghadh é ina bhall de choiste Chiste Cuimhneacháin an Chliabhraigh [Euseby Digby Cleaver] [B1] Meán Fómhair 1895
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar na daoine ba dhíograisí den deichniúr úd a bhunaigh Conradh na Gaeilge 31 Iúil 1893 ··· An t-eolas eile a thug sé gur ag 49 Sráid Eachdroma, An Cuarbhóthar Thuaidh, Baile Átha Cliath, a bhí sé ar lóistín 1893, agus go raibh sé ar dhuine den ochtar ar ghabh an Conradh buíochas leo ag deireadh na bliana sin mar gheall ar an gcabhair a thug siad sa rang comhrá ··· Ba den bhun-Chonradh Séamus Mac Cogadháin ··· Bhí sé ar an mórsheisear do chuir Conradh na Gaeilge ar bun ··· We put this point in recollection of a statement by the late Mr James Cogan, one of the founders of the Gaelic League, who was employed in Dublin as a Census clerk in 1891’. Mar chabhair d’údair an chuntais seo fuair Gréagóir Ó Broin, Gaeilgeoir atá ag cur faoi i New South Wales, teastas báis James Cogan, ‘Excise Officer, Oldham, England, late of Turton Street, Semaphore’ a d’éag den eitinn 14 Deireadh Fómhair 1898
Bhí sí ina ball den Irish Literary Society agus in 1896 cheangail sí le Conradh na Gaeilge nuair a bunaíodh craobh thall ··· In éineacht le scata eile, bhí sí ina hionadaí thar ceann Chraobh Londan ag Ard-Fheisan Chonartha i mBealtaine 1902 ··· Tá fhios againn gur bhreac sí “Neillí Bhán” síos ó Mhicheál Breathnach ar a mbealach abhaile ar an traein ó Woolwich mar a raibh siad ag bunú craoibhe den Chonradh. I Samhradh 1902 bhí sí ar saoire in Oileáin Árann agus d’eagraigh sí féin agus Úna Ní Fhaircheallaigh aeraíocht ann ··· Pearsana móra in obair an Chonartha Tomás, Eibhlín agus Sir Joseph Glynn agus dhealródh sé gur ag déanamh eadrána a bhí an ridire cóir ··· Tá grianghraf d’Ardchoiste Chraobh Londan nuair a bhí Eibhlín ag imeacht go hÉirinn i gcló in Capuchin Annual 1944 agus an teideal seo air: “Ardchoiste, Gaelic League, London, 1903: this picture was taken on the occasion of Eibhlín Ní Dhrúraigh’s return to Ireland to marry Dr T
As an ngluaiseacht a bhunaigh siad a d’fhás Conradh na Gaeilge i Londain ··· Chuir Scotland Yard cunntas ar mo chuid “dangerous activities” go dtí an India Office agus tugadh le tuisgint dom nárbh é mo leas iad maidir le dul ar aghaidh san seirbhís acu’ (cáipéis i seilbh Bhreandáin Bhreathnaigh). In 1902, cheap an Conradh mar Ard-Timire i gCúige Mumhan é ··· Ní Shéagha agus Brighid Ní Shíothcháin] [g.d.]; Amhráin ó Mhuscraighe: Próinséas Ó Ceallaigh do bhailigh [q.v.], [g.d.], in eagar ag Fionán Mac Coluim. Tharla ganntanas airgid bheith ag cur as don Chonradh d’imigh Fionán agus an tAthair Micheál Ó Flanagáin go dtí na Stáit Aontaithe in 1910 an sagart ag tabhairt léachtaí agus Fionán i bhfeighil taispeántais d’earraí de dhéantús na hÉireann ··· Ainmníodh Fionán mar ionadaí an Chonartha sna Stáit agus faoi dheireadh 1912 bhí sé thall arís ag eagrú feiseanna, siamsaí agus taispeántaisí sna cathracha ··· Chuir na Dúchrónaigh a theach trí thine an bhliain sin agus chaill sé a raibh aige de leabhair agus de lámhscríbhinní. Ó 1916 ar aghaidh, bhí meath ag teacht ar scéim na dtimirí agus in 1921 mhol coimisiún don Chonradh éirí as scéim na rúnaithe dúiche
‘Iar-Uachtarán an Oireachtais a bhí ann ach thar gach rud eile ba doiligh Comhaltas Uladh de Chonradh na Gaeilge a lua gan ainm Aoidh a nascadh leis… ··· Bhí sé ina bhall de Chraobh Oisín de Chonradh na Gaeilge agus d’imríodh peil agus iomáint leis an gCraobh Rua de Chumann Lúthchleas Gael ··· Ba ghairid go raibh sé ina bhall de Chraobh an Chéitinnigh den Chonradh, de na Fianna agus de Club Lorcáin Uí Thuathail de Chumann Lúthchleas Gael ··· Claud Chavasse[B3] a bhronn an Fáinne air agus arís bhí baint aige le himeachtaí an Chonartha sa chathair ··· Bhí dhá rang de chuid an Chonartha á stiúradh aige i rith an ama
Cheangail sé leis an gConradh nuabhunaithe in 1894 ··· In ‘An Mhuintir s’againne’, Scéala Éireann 18 Deireadh Fómhair 1958, dúirt sé go raibh sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge chomh luath le 1893 ··· Thug sé isteach i gClub Oliver Bond é nuair a bunaíodh é in 1898. Fuair sé post timire sa Chonradh i 1908 ··· Sna Sceirí a bhí cónaí orthu ar dtús, ag 15 Cearnóg Pharnell ansin agus i bhFonnghlas ar ball. Bhí sé ina rúnaí lánaimseartha ag Coiste Chathair Bhaile Átha Cliath den Chonradh sna 1920idí ··· Bhí sé ag múineadh san Ard-Chraobh ó 1920 go 1957 agus i Ráth Maonais agus sna Sceirí. Bhí aithne ag na mílte de mhuintir na cathrach air toisc go mbíodh sé ina ‘fhear a’ tí’ ag aeraíochtaí a reáchtáileadh an Bardas i gcomhpháirtíocht leis an gConradh sna páirceanna poiblí gach samhradh
I mBaile an Bhóthair a tógadh í. "Claughton Villas" an seoladh a bhí aici nuair a toghadh í ina ball den Chonradh na Gaeilge in 1899. Bhí sí ar scoil ag na Doiminicigh i gCnoc Sion sa Charraig Dhubh i dtosach agus ansin in Ardscoil Mhuire, coláiste a bhí ag na Doiminicigh i gCearnóg Muirfean le haghaidh mná a bhí ag staidéar chun céim a fháil ón Ollscoil Ríoga ··· Bhí sí i gceannas ar rang do pháistí san Ard-Chraobh, ina rúnaí ag coiste comórtas Fheis Laighean, ina rúnaí ar choiste na mban i gCraobh an Chéitinnigh, ag múineadh ranga sa Charraig Dhubh, ina hionadaí ón Ard-Chraobh ag comhdháil mhór an Chonartha ar 31 Bealtaine 1901 ··· Pádraic Ó Conaire a fuair an chéad duais. Tá an méid seo ag Pádraig Puirséal in The GAA in its time (1982): "In 1903 there was a new development when the lady members of the Keating branch of the Gaelic League, keen to provide some form of outdoor excercise for girls, founded the first camogie club ··· Mar mhac léinn bhí sí ar an mbeagán ban ar foilsíodh ábhar uathu in St Stephen's, iris Choláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath. Sna 1920idí luatha bhí sí an-ghníomhach i gcúrsaí an Chonartha agus an Oireachtais, í ina leasuachtarán ar an gConradh ··· Ba í a ceapadh thar ceann an Chonartha agus thar ceann Chomhdháil na Múinteoirí Náisiúnta mar chathaoirleach ar an gcoiste speisialta a bunaíodh in 1920 chun clár na Gaeilge sna scoileanna a leagadh amach, an clár ar ghlac an Rialtas Sealadach leis in Eanáir 1922. Ba dhuine de bhunaitheoirí Chumann na Scríbhneoirí í le linn Oireachtas 1920. Bhí a hiníon Niamh ina haisteoir aitheanta i ndrámaí Gaeilge
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine de na cairde ab fhéile dá raibh ag Conradh na Gaeilge i gContae Lú ··· Nuair a d’éag sé dúradh in Fáinne an Lae, Márta 1930, go raibh sé ar an gcéad dream a d’ardaigh meirge Chonradh na Gaeilge agus nár comóradh feis ná céilí ná coirm cheoil i gcríoch Lú ar feadh na mblianta nach é a bhíodh i mbun is i mbarr na hoibre ··· Thugadh sé léachtaí: ar ghleann na Bóinne i gColáiste Uladh (An Claidheamh Soluis 29 Lúnasa 1908); ar bharrshamhail Chonradh na Gaeilge sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath (idem 22 Bealtaine 1909) ··· Go gairid sula bhfuair sé bás scríobh sé chuig Bean Mhic Phiarais le rá nár mhian leis go dtabharfaí ar ais dó den iasacht a bhí tugtha aige ach cibé airgead a bheadh fágtha nuair a bheadh soláthar déanta di féin agus dá hiníon. Seo iad na tagairtí dó i bpáipéar an Chonartha anuas go 1917: é a bheith ina chisteoir agColáiste Ó Méith (24 Lúnasa 1912); gur labhair sé ag mórchruinniú poiblí i dtaobh na teanga (22 Márta 1913); go raibh sé sa láthair ag an gcomhdháil teanga in Óstán Gresham (8 Iúil 1916); mar rúnaí ar choiste ceantair Lú go raibh sé ag lorg múinteora ó Chonnachta nó ó Ulaidh (9 Nollaig 1916); gur thug sé síntiús don Ridireacht Liteartha (2 Meitheamh 1917) ··· Bhí sé ina bhall de choiste an Oireachtais i nDún Dealgan (Freeman’s Journal 21 Eanáir 1915) agus ag cruinniú de Chonradh na Gaeilge i gContae Lú mhol sé rún go bhfillfeadh Dubhghlas de hÍde[B4] ar an uachtaránacht
I gConradh na Gaeilge tháinig sé faoi anáil Sheoirse Uí Eireamhóin[q.v.], Shinéad Ní Fhlannagáin[q.v.], Thomas Mac Partland[q.v.] agus Sheáin Uí Chathasaigh[q.v.] ··· Bhí litir dar teideal ‘Which is greater, the Gaelic League or the Irish language?’ i gcló aige in An Claidheamh Soluis 28 Márta 1914, sórt tuair ar an aigne a bheadh aige i leith an Chonartha i bhfad ina dhiaidh sin ··· Lean sé den obair sin i gCorcaigh nuair a cheap Conradh na Gaeilge é ina thimire i mBéarra agus in iarthar Chorcaí (idem 13 Deireadh Fómhair 1917) ··· Bhí sé in aghaidh Chonradh na Gaeilge i rith na tréimhse sin toisc, b’fhéidir, an tsíorghearáin a bhí ar siúl acu i dtaobh fhaillí an rialtais, dar leo, sa teanga ··· Ach tugadh cuireadh dó léacht a thabhairt ag Oireachtas athbheoite an Chonartha in 1939. Bhí taithí aige ar an gcló rómhánach riamh ó léadh sé iris an PhiarsaighAn Barr Buadh in 1912
Dúradh in Waterford News and Star 11 Nollaig 1936 gur aistrigh an teaghlach go Dún Garbhán nuair a bhí sé ina bhuachaill go fóill. Bhí Patrick Sweeney ag an gcruinniú ag ar bunaíodh craobh de Chonradh na Gaeilge i nDún Garbhán ··· Ón am a bunaíodh an chraobh i 1900, agus Pádraig ina rúnaí air, ba é ceannasaí an Chonartha é sa taobh sin tíre ··· Níl amhras ach gurb é an Patrick Sweeney (29) é, cléireach dlí a rugadh i bPort Láirge agus a bhí, dar le tuairisc Dhaonáireamh 1901, singil agus Gaeilge aige agus é ar lóistín i dteach tábhairne/siopa grósaera i Lána an Bhainc, Mainistir Fhear Maí. Ba é a bhí i gceannas an chruinnithe ag ar bunaíodh comhairle contae Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh (idem 5 Deireadh Fómhair 1901) ··· Pádraic Mac Piarais[B4] a fuair an post, rud a thug ar Ó hIceadha éirí as a bheith ina Leasuachtarán ar Chonradh na Gaeilge ··· Ar 28 Iúil 1906 bhí sé ar dhuine de lucht ceannais an Chonartha ar chuir Liam P
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ní mór é a áireamh ar an ochtar airí rialtas idir 1922 agus 1962 ba mhó a ndeachaigh soiscéal Chonradh na Gaeilge i bhfeidhm orthu i dtús a saoil ··· Chuaigh sé isteach i gCraobh an Chéitinnigh láithreach agus ba ghairid gur tuairiscíodh é a bheith ina rúnaí ar Choiste Ceantair Bhaile Átha Cliath de Chonradh na Gaeilge (An Claidheamh Soluis 25 Eanáir 1908) ··· Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 15 Eanáir 1916 é a bheith ar dhuine den triúr a bhunaigh craobh den Chonradh i mBinn Éadair agus ar 26 Feabhra 1916 go raibh sé ar bhaill tionscnaimh an Fháinne. Bhí sé páirteach san Éirí Amach mar thánaiste ag Tomás Ághas[B1] i dtuaisceart Chontae Bhaile Átha Cliath agus i gCill Dhéagláin, Co ··· How nominal was the responsibility will be gathered from the fact that from 17 March 1917, to the opening of the Gaelic LeagueOireachtas in Waterford in August, I was traversing County Cork by bicycle, from Castletown Bere to Youghal and from Charleville to Clonakilty, making contact with the principal officers of the Gaelic League there and getting them to organise collections for the Gaelic League funds
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sí ar dhuine de na mná ba ghníomhaí i gConradh na Gaeilge agus i gcumainn pholaitiúla i bhfíorthosach an chéid ··· Tuairim 1898 a chuaigh Máire isteach san Ard-Chraobh de Chonradh na Gaeilge agus bhí sí ina ball den choiste an bhliain dár gcionn ··· Bhí sí ina hionadaí ón Ard-Chraobh ag comhdháil an Chonartha i 1900 in éineacht le G.A ··· Toghadh í ina ball de Choiste Gnó an Chonartha i 1902 agus bhuaigh a daltaí i Scoil Pheadair, Baile Phib, Duaiseanna an Chliabhraigh an bhliain sin (An Claidheamh Soluis 17 Bealtaine 1902) ··· Deir Donncha Ó Súilleabháin in Cath na Gaeilge sa chóras oideachais 1893-1911, 1988: ‘Réitigh Pádraig Mac Piarais agus Máire Ní Chillín cláir shamplacha le haghaidh mhúineadh na Gaeilge mar ábhar breise agus d’fhoilsigh an Conradh iad faoin teideal Irish as an extra subject—specimen programmes mar chabhair agus mar threoir do bhainisteoirí agus do mhúinteoirí chun clár a ullmhú le cur faoi bhráid an Bhoird Náisiúnta’. Deirtear go raibh lámh agus focal idir í féin agus Liam Ó Maolruanaidh [B3] a d’éag ar 6 Bealtaine 1901
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 ‘I mbliain chomórtha an Phiarsaigh ní miste a mheabhrú gurb é an Corcorach an t-intleachtóir ba chumasaí díobh siúd ar fad a chreid i bhfís fhorógra na Cásca agus a thug bonn agus seasamh d’aisling an Chraoibhín agus Chonradh na Gaeilge ··· Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 29 Iúil 1905 go raibh ‘Domhnall Corcaireach’ ina theachta ag Ard-Fheis an Chonartha ó Chraobh Naomh Fionnbharra i gCorcaigh ··· Bhí sé ina bhall de Chraobh an Pharóiste Theas de Chonradh na Gaeilge agus chaith sé tamall fada ina rúnaí acu agus mar ionadaí na craoibhe ar an gCoiste Ceantair ··· An bhliain sin a toghadh é ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge agus a thug sé fianaise os comhair Choimisiún na Gaeltachta (Fáinne an Lae 13 Meitheamh 1925) Bhí sé in aghaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh ··· D’fhoilsigh an Conradh a phaimfléad ‘What’s this about the Gaelic League?’, 1942 (athchlónna in 1956 agus 1967)
Scríobhadh sé aistí in An Camán i 1933 agus ba mhinic an t-ainm pinn ‘Fear Ó Laoghaire’ lena dhéantús anseo is ansiúd. Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge: i 1936 bhí sé ina rúnaí ar chraobh Bhaile Nóra; chaith seal ina rúnaí ar ghasra Inis Eonáin den Fháinne—é féin agus Pilib Ó Laoghaire[q.v.] a bhunaigh an gasra sin i 1934; ceapadh é ina rúnaí ar Chomhairle Chontae An Fháinne i gCorcaigh ··· Deireadh sé go bhfuair sé greim ar ‘nós na rúnaíochta’ nuair a chaith sé tamall ina rúnaí ar choiste Chontae Bhaile Átha Cliath den Chonradh agus tamall gairid ag gníomhú mar rúnaí ar Ard-Ghasra an Fháinne ··· Air a thit trom na hoibre a bhain leis an Leabhar Cuimhne (in eagar ag Aindrias Ó Muimhneacháin) nuair a bhí Iubhaile Órga an Chonartha á chomóradh agus ba cheann dá chúraimí deireanacha an comóradh a rinneadh ar Eoghan Ó Gramhnaigh [B4] a stiúradh ··· Bhí sé i bpost sin an Chonartha gur ceapadh é ina leabharlannaí cúnta i Scéala Éireann i 1949 ··· Tuairiscíodh in Amárach 7 Feabhra 1961 cúis dlí a bheith idir é agus Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath: ní raibh siad ábalta leagan Gaeilge de na foirmeacha a bhain leis na rátaí a cur ar fáil. I 1943 phós sé Caitlín Máire Ní Uallacháin a bhí seal ina rúnaí ar an gConradh i Luimneach
I gCill Chainnigh bhunaigh sé craobh den Réalt. Pearsa chonspóideach ba ea é maidir le heagrú feiseanna agus rincí Gaelacha. In An Gael 4 Bealtaine 1935 thug sé fogha faoi pholasaithe Chonradh na Gaeilge i leith na múinteoirí rince, cé go raibh sé ina uachtarán ar Chraobh an Athar Maitiú agus ar Fheis an Athar Maitiú ag an am ··· In Dóchas agus duainéis: scéal Chonradh na Gaeilge 1922-1932 deir Aindrias Ó Muimhneacháin gur shochraigh Mac Giolla Bhríde[B2] nach rachadh sé ar aghaidh mar uachtarán ar an gConradh i 1933 ‘toisc é bheith ar mhalairt tuairime le formhór an Choiste Gnótha an uair úd i dtaobh Feiseanna áirithe, dála Fheis an Athar Maitiú i mBaile Átha Cliath, a bhíodh á dtionól ar neamhchead do Chonradh na Gaeilge.’ (Ba iad Cú Uladh [Peadar Mac Fhionnlaoich] [B1], a bhí an uair úd ina Thánaiste ar Chonradh na Gaeilge, agus an tAthair Micheál, OFM Cap., Uachtarán Fheis Mhaitiú, na príomhagóidithe san iomarbhá úd) ··· Ar ócáid iubhaile órga an Chonartha thug sé an t-ardmholadh seo don eagraíocht: ‘For my part life would never have been so exciting if the Gaelic League had not come
Deirtear go raibh ról an teidil aige sa dráma Tadhg Saor leis an Athair Peadar Ó Laoghaire [B2] nuair a léirigh Craobh an Pharóiste Thuaidh de Chonradh na Gaeilge é i Halla Mhuire, Corcaigh, Lá ’le Pádraig 1902 ··· Is beag tagairt dó in irisí an Chonartha go 15 Samhain 1902 nuair a fógraíodh gur cheap Coiste Ceantair Iúr Cinn Trá é ina thimire agus ina mhúinteoir Gaeilge ··· Rinne páipéar an Chonartha comhghairdeachas leis an mbaile faoi mhúinteoir chomh héifeachtach sin a fháil (idem 10 Feabhra 1905) ··· Ritheadh rún comhbhróin ag cruinniú de Choiste GnóChonradh na Gaeilge ··· Tagraíodh dó mar dhuine ‘a bhí ina oibritheoir ar son an Chonartha agus ar son na teanga leis na blianta fada’ (Scéala Éireann 17 Márta 1947). Bhí scéalta i gcló aige idir 1903 agus 1924 in Irisleabhar na Gaedhilge agus Fáinne an Lae
Deirtear in Ó Ghlúin go Glúin: scéal Chonradh na Gaeilge in Aonach Urmhumhan 1901-1993, 1993 in eagar ag Eibhlín Uí Mhorónaigh: ‘Bhí Pádraig Ó Meára ina mhórphearsa i nginealach an Chonartha anseo ··· I measc na leabhar a scríobh Pádraig é féin tá: I mbaol a dóite (1967) agus Seán agus a pheataí an bhliain chéanna. Ní raibh teorainn lena obair i gConradh na Gaeilge san Aonach ··· Bhunaigh sé Cumann Scannán faoi choimirce an Chonartha agus rinne siad scannán dá gcuid féin, Scrap Book of Nenagh ··· Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha. Phós sé Caitlín Ní Bhriain ó Chorcaigh agus bhí triúr mac agus triúr iníonacha acu ··· Micheál Mac Cárthaigh, Uachtarán an Chonartha, a labhair os cionn na huaighe
Bhí baint aige le bunú Chraobh na Fáschoille (Forest Gate) de Chonradh na Gaeilge i Londain ··· In Fáinne an Lae 19 Samhain 1898 tuairiscíodh go raibh dinnéar ag Craobh na Fáschoille cúpla lá roimhe sin chun slán a fhágáil leis: ‘Mr Dan Kelleher, with his fiddle and Irish songs, has largely contributed to the success of all Gaelic League festivals here’ ··· Ní gá a rá gur mhothaigh Conraitheoirí Londan an bheirt [Pádraig Archer agus Domhnall] seo uathu go mór’ (Conradh na Gaeilge i Londain ··· The sound of his fiddle brought with it memories of the early days of the Gaelic League in London, when Mr Kelleher was the life and soul of its gatherings’ (idem 2 Feabhra 1901) ··· Bhí duine den ainm sin bainteach leis an gConradh i Sheffield (Sinn Féin 12 Aibreán 1913)
Ghabh sé le Conradh na Gaeilge i 1911 ··· Bhí sé ag obair mar fhothimire agus mar thimire faoi Choiste GnóChonradh na Gaeilge ó 1917 go 1920 ··· Tá cur síos aige in Cois Laoi na Sreabh ar sheachtain a chaith sé in aontíos le Pádraic Ó Conaire[B2] i gCill Airne nuair a bhí Ard-Fheis an Chonartha ann i 1918 ··· Bhí sé ina rúnaí ag Ardchoiste Chorcaí den Chonradh ag an am sin (Misneach 16 Aibreán 1921) ··· Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha ó 1920 go 1925. Ceapadh é ina chigire bunscoileanna i 1925
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ina thimire tamall ag Conradh na Gaeilge agus toghadh é ina bhall parlaiminte in olltoghchán 1918 ··· D’éirigh leis post a fháil sa státseirbhís tuairim 1903 agus chuaigh isteach sa Chonradh i Londain ··· Meastar gurbh i gConradh na Gaeilge a casadh Seán Mac Diarmada air ··· Cheap Conradh na Gaeilge ina thimire i Luimneach é i 1917 agus dúradh in An Claidheamh Soluis 13 Deireadh Fómhair: ‘Tá aithne mhaith ag Gaeil Bhaile Átha Cliath ar Chonchubhar ··· Tá a fhios acu go raibh sé ag obair i gConradh na Gaeilge ar a dhícheall gan dúil i gclú ná moladh, gan mustar, gan maoidheamh agus gan uaidh ach leas na Gaeilge agus leas na hÉireann
Bhí sé ar dhuine de na timirí ba mhó dá raibh ag Conradh na Gaeilge i gCúige Uladh ··· Trí bliana ina dhiaidh sin thosaigh sé ag múineadh faoin gConradh san Iarmhí (An Claidheamh Soluis 20 Meán Fómhair 1913) ··· In 1916 tá tuairiscí i bpáipéar an Chonartha ar 18 agus 25 Márta, 15 Iúil, 31 Samhain, agus 9 Nollaig ar a chuid oibre i dTír Eoghain agus Muineachán ··· Gabhadh é go luath ina dhiaidh sin ‘toisc go raibh sé ag craobhscaoileadh soiscéal an Chonartha’ (Ó Súilleabháin) ··· Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge in 1926-8 agus ina theachta chuig an Coiste Gnó ó Chomhaltas Uladh in 1927 agus 1929
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ba dhuine é de na cainteoirí dúchais Gaeilge ab aitheanta dá raibh i gConradh na Gaeilge i Londain ··· D’aistrigh sé cuid mhaith amhrán go Gaeilge agus chum amhráin, iomann an Chonartha i Londain, ‘Clanna Gael go deo’, ina measc ··· Toghadh é ina leasuachtarán ar Ardchoiste Londan den Chonradh ar 26 Deireadh Fómhair 1899 ··· Thug sé trí ghiní don Oireachtas i 1901, méid ab ionann agus pá maith seachtaine an uair sin, nuair a bhí an Conradh i Londain ag iarraidh £20 a thabhairt don fhéile ··· Dúradh in An t-Éireannach, Uimhir 1 Iúil 1910: ‘Mr McSweeney had been associated with practically every Irish society and movement in London but it was in the Gaelic League that he did his very best work for Irish
I gCraobh an Phiarsaigh de Chonradh na Gaeilge a d’fhoghlaim sé Gaeilge ··· ‘The Sinn Féin organisation in Glasgow, which had kept the Pádraig Pearse Branch of the Gaelic League alive during the lean years, resurrected in 1928 the annual Feis Ghlascú ··· For a time the response was slow, but the jubilee celebrations in 1943 of the foundation of the Gaelic League provided the stimulus that was needed and the association has flamed into new life, not only in Scotland but across the border’ (Handley, The Irish in modern Scotland, 1947) ··· I 1943 freisin bunaíodh Comhaltas na Breataine Móire de Chonradh na Gaeilge ··· Bhí sé ina rúnaí ar an gConradh i nGlaschú agus ranganna á múineadh aige in Ard-Scoil Holyrood agus in áiteanna eile
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá sé ar dhuine de ghrúpa thimirí cáiliúla Chonradh na Gaeilge a bhfuil a bpictiúr ar leathanach tosaigh Fáinne an Lae 22 Lúnasa 1903: é féin, Séamas Mac an Bhaird [B3], Peadar Ó hAnnracháin [B1], Pádraig Ó Máille [B3], Pádraig Ó Cadhla [B2], Tomás Ó Míodhcháin [q.v.], Tomás Ó Concheanainn [B2], Fionán Mac Coluim [B1], Donnchadh Ó Laoghaire[B1]. D’áirigh an Dr Seán P ··· Luann sé Seán agus Cill Ala go háirithe sa chuntas sin. Nuair a bhí an raic faoi James Owen Hannay [B4] ar siúl thuairiscigh Sinn Féin 6 Deireadh Fómhair 1906: ‘A Gaelic League organiser—Mr Fitzhenry—then proposed an amendment, the effect of which was to exclude Mr Hannay and the chairman supported the amendment, giving as his reason for doing so that it excluded the Rev ··· We presumed and presume that the Ard-Fheis of the Gaelic League is the supreme governing body and it is a matter of public knowledge that the last Ard-Fheis elected Mr Hannay a member of the Executive of the Gaelic League ··· Bhunaigh sé craobh den Chonradh i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe (An Claidheamh Soluis 23 Samhain 1907)
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bíonn ainm an státseirbhísigh seo le feiceáil go minic in annála Chonradh na Gaeilge i rith na mblianta tosaigh ··· Among his pupils was a student, Mr Patrick Keawell, who became later on in Dublin, as the old Gaelic Leaguers will know, one of the pioneers of the present Irish movement’ (An Claidheamh Soluis 3 Iúil 1909) ··· Bhí fear darb ainm Thomas Keawell ina theachta ó Charraig na Siúire ag Ard-Fheis an Chonartha i 1904 ··· Bhí sé féin agus Norma mar theachtaí neamhoifigiúla ón gConradh chuig Feis Dhún na nGall i Meán Fómhair 1898 ( Fáinne an Lae 22 Deireadh Fómhair 1898) agus cuireadh i leith na beirte gur mhaith leo an Craoibhín a ruaigeadh as uachtaránacht an Chonartha agus an tEaspag Pádraig Ó Domhnaill [B2] a chur ina áit (Feasta, Deireadh Fómhair 1988) ··· Tugadh suas dó go raibh sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chonradh na Gaeilge
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bean í a thug tacaíocht láidir i gContae na Mí lena linn do Chonradh na Gaeilge, do chúis na teanga i gcoitinne, agus don léann dúchais ··· Ó Ceallaigh [q.v.], ar Mhícheál Ó Coileáin, agus ar bhaill eile Chraobh an Chéitinnigh, Conradh na Gaeilge ··· Deir a hiníon Méadhbh: ‘Chosain sí múinteoirí ar bith a raibh éagóir a déanamh orthu, go háirithe iad siúd a throid in éadan an Treaty: agus ná ligfeadh a gcroí dóibh an dearbhú “I will bear Allegiance to the Irish Free Sate and its Constitution” a shaighneáil.’ Toradh é an aigne sin aici, b’fhéidir, ar an gcairdeas a bhí aici le daoine ar an dá thaobh i gConradh na Gaeilge roimh 1922. In 1923 ceapadh í mar phríomhoide i gCúl Rónáin, trí míle siar ó Bhaile Íomhair, Co ··· In 1924 phós sí Tomás Ó Conmhidhe, príomhoide Scoil Bhaile Íomhair, fear a d’fhoghlaim Gaeilge i ranganna Chonradh na Gaeilge ··· Chorcaí, a fuair sí oiliúint i stair agus i litríocht na teanga. Ina ceantar féin bhí sí ina ball de choiste Chonradh na Gaeilge agus de Choiste na Feise agus ina ball de Choiste Fheis na Mí a reáchtáiltí i bPáirc Tailteann, an Uaimh, Co
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Chaith an file seo tamall ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge ··· Deirtear gur bhunaigh sé Coiste na nGael nÓg dá chomhscoláirí i gCill Bheanáin in aois a chúig bliain déag dó agus go mbíodh Gaeilge á múineadh aige sa cheárta. Chuaigh sé isteach i gConradh na Gaeilge in 1941 agus cháiligh mar Thimire Gaeilge timpeall an ama sin ··· Bhunaigh sé craobhacha den Chonradh sa chontae, Craobh Áth an Chóiste ina measc ··· Chaith sé 34 bliain ina bhall de Choiste Gnóan Chonartha agus toghadh é ina Uachtarán ar an eagraíocht 1982-85 ··· Thug An Gabha Gaolach suntas ar leith do na meáin chumarsáide sna trí bliana a raibh sé i gceannas ar Chonradh na Gaeilge’ (Ar son na Gaeilge
‘Seisear a bhíomar ann, agus den seisear sin chuaigh cúigear isteach i gConradh na Gaeilge ··· Thosaigh sé ar Ghaeilge a fhoghlaim as an gcéad leabhar de shraith Eoghain Uí Ghramhnaigh[B4] agus dúirt sé le Ó Glaisne gurbh é an leabhar sin a bhrostaigh isteach i gConradh na Gaeilge é ··· Thug an Conradh scoláireacht dó i 1938 chun saoire a chaitheamh sa Ghaeltacht ··· Fuair sé post mar rúnaí páirtaimseartha ar Choiste Ceantair Bhéal Feirste de Chonradh na Gaeilge ··· Rinne Máirtín Ó Cadhain [B4] ionsaí géar, róghéar, b’fhéidir, air in Feasta, Iúil 1960: ‘Aon deilín tuirsiúil amháin ar thóir an Ghaelachais—a dhúchas—é an leabhar ó thús go deireadh.’ Ba é a thuairim nár thug Ó hUid cuntas cruinn ar Chonradh na Gaeilge Londan ná ar fheachtas míleata an IRA ach is léir freisin nach bhféadfadh sé a mhaitheamh d’iar-Óglach gur iompaigh sé a chóta: ‘Tá a chuid léinteacha, eaglaisí agus polaitíocht athraithe sách minic faoi seo aige le fios a bheith aige nach bhfuil campa ná comhthionól gan a leagan féin ar an “bhfírinne”.’ Shíl Tarlach féin gurbh é a chuir olc ar Mháirtín gur iompaigh sé ina Chaitliceach, gurbh é a theastaigh ó Phoblachtaigh go mbeadh ‘peata Protastúnach acu’
Ceardchumannach tréan i bhFaing ba ea Pádraig agus bhí sé ina rúnaí tamall ar an gcraobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge; ceapadh é ina ghiúistís i gcúirteanna Shinn Féin agus chaith sé cúpla tréimhse i bpríosún ··· Toghadh é ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge i 1931 agus, tharla é ag obair dá chomhlacht i Luimneach i 1932, ceapadh é ina rúnaí ar Chraobh Luimnigh agus ar Fheis Thuamhumhan ··· Ba mhinic é ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge agus de choiste Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge i rith an ama seo; bhí sé ar dhuine de na hiarrthóirí a sheas d’uachtaránacht an Chonartha i 1965. Nuair a bhí seanóstán an Monteagle Arms i bhFaing le díol cheannaigh Coiste Contae an Chonartha é i 1954 chun ranganna bunscoile agus coláiste samhraidh a reáchtáil
D’fhill sé ar Éirinn bliain úd bhunú Chonradh na Gaeilge agus labhair sé ag cruinniú tionscnaimh na chéad chraoibhe i mBéal Feirste ar 19 Lúnasá 1895 ··· Bhí aiste spéisiúil aige faoina theacht abhaile go hÉirinn agus faoi bheith i Lios na gCearrbhach roimh bhunú an Chonartha in An Claidheamh Soluis 8 Deireadh Fómhair 1904 et seq. B’é an chéad Chonallach é dá raibh ag scríobh i ré thosaigh na hathbheochana ··· Bhí sé ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge ó 1922 go 1925 ··· Cuireadh ina leith gurbh uachtarán rópholaitiúil é, cé gur dhúirt sé féin nár cheart go mbeadh aon pholaitíocht sa Chonradh ··· Bhí a mhac Diarmuid ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge sna 1940idí deireanacha
I gColáiste Loreto, Faiche Stiabhna, Baile Átha Cliath, a thosaigh sí ag foghlaim Gaeilge ó Sheán Ó hÓgáin, duine d’oifigigh an Chonartha a bhí ag múineadh Gaeilge go deonach ann ··· Bhí sí ina ball de Choiste GnóChonradh na Gaeilge i dtús an chéid agus scríobh sí paimfléad dóibh, Irish women and the home language (1900) ··· Gearrscéal i mBéarla ar an Independent aici, d’aistrigh Tomás Ó Concheanainn é agus d’fhoilsigh an Conradh é faoin teideal Blátha Bealtaine (1902) ··· A pháipéarsan a bhí á léamh ag an gcruinniú cinniúnach úd de Chumann Gaelach an Choláiste (27 Samhain 1908) nuair a tugadh le tuiscint don Chonradh go gcaithfidís troid go dian chun go mbeadh an Ghaeilge ina hábhar riachtanach le dul isteach in Ollscoil na hÉireann ··· Ba é rosc Chonradh na Gaeilge é agus bhí sé ann i bhfad rompusan
Bhí dúil aici in athbheochan na Gaeilge agus ba bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge í ··· Sa chuntas iarbháis in Scéala Éireann 13 Iúil 1942, sa tagairt dá raibh le rá fúithi ag Hanna Sheehy Skeffington, dúradh go raibh baint aici le gluaiseacht na Gaeilge sular bunaíodh Conradh na Gaeilge ··· Many of these – such as Women’s Suffrage, Gaelic League, Higher Education of Women, Women Graduates, Women Citizens, etc – she led with conspicious if quiet success.’ ‘A hardy cyclist and a capable swimmer, though she was well over seventy when she learned to dive ··· I left early and went home.’ Ar 23 Bealtaine 1902: ‘This was the day of the Gaelic League Congress and certainly we made a day of it ··· Mr Pearse, an enthusiastic Gaelic Leaguer (B.A., B.L.), is my companion and there is no one else except a young priest at the hotel
I mBaile Átha Cliath dó bhí sé ina bhall de Chraobh na gCúig gCúigí de Chonradh na Gaeilge ··· Bhí sé tamall ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha agus bhí sé ar an gCoiste chúig dhuine déag a ceapadh in Eanáir 1925 chun bealach nua a cheapadh a chuirfeadh an Conradh ar aon dul leis an saol nua a bhí sa tír ··· Ar 1 Nollaig 1925 ceapadh ina chathaoirleach é ar an roinn nua den Chonradh a bhí bunaithe chun déileáil le cúrsaí oideachais ··· I 1926/7 bhí sé ag tabhairt cúnaimh do Leon Ó Broin chun eagar a chur ar iris an Chonartha, Fáinne an Lae. Bhí sé pósta faoi dhó, le Lily Barton as Cill Chainnigh i dtosach agus i ndiaidh a báis lena deirfiúr Caitlín
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 An té nach ndéanfadh ach liostaí na n-ionadaithe ag Ardfheiseanna Chonradh na Gaeilge fadó a scrúdú déarfadh sé go raibh ról ríthábhachtach ag na sagairt sa ghluaiseacht ··· Chuir sé craobh den Chonradh ar bun agus d’fhostaigh siad Pilib de Bhaldraithe[q.v.] ó Bhéal Átha hAmhnais, Co ··· a scaipeadh agus chun sleachta i dtaobh obair an Chonartha a léamh amach os ard ··· I have seen him at several meetings of the executive of the Gaelic League, and never heard him make a remark at one of them ··· Bhíodh comórtas le haghaidh paidreacha do Phrotastúnaigh agus a leithéid chéanna do Chaitlicigh. I ndiaidh do Philib de Bhaldraithe [q.v.] imeacht i 1913 fostaíodh beirt chainteoirí dúchais ó Thír Chonaill, Eoghan Ó Gallachobhair agus Nóra Nic Pháidín, agus Caitlín Nic Ghabhann ó Ghleann Dá Loch a bhí ag obair le tamall sa Spidéal, agus Pádraic óg Ó Conaire [q.v.]. Ag Ard-Fheis chinniúnach 1915, cé gur i leith Shinn Féin a bhí claonadh aige féin, bhí sé go mór in aghaidh an Conradh a bheith gafa le polaitíocht an náisiúnachais agus in aghaidh clásal a bheith sa bhunreacht a déarfadh gur cheann de aidhmeanna na gluaiseachta go mbeadh Éire neamhspleách
Níor thosaigh sé ag foghlaim léamh agus scríobh na Gaeilge go dtí an dá bhliain dheireanacha agus fuair sé ceann de na duaiseanna a thairgeadh Conradh na Gaeilge don dalta is mó a labhraíodh Gaeilge; na daltaí féin a rinne vótáil ar an scéal ··· Bunaíodh craobh den Chonradh do lucht na scoile oíche agus Colm a ceapadh mar rúnaí ··· In 1905 d’fhoilsigh an Conradh An Fíbín, cnuasach scéalta agus seanamhrán ··· Chaith sé an tréimhse 1907–16 le múineadh na Gaeilge faoin gConradh ··· Nuair a ceapadh Colm mar fhothimire i gContae na Gaillimhe i nDeireadh Fómhair 1917 rinneadh tagairt in An Claidheamh Soluis 3 Samhain dó féin, do Thomás Ághas[B1] agus de Valera beith ‘i ngarraí prátaí i bpríosún Lewes i Sasana ag leogaint orthu bheith ag rómhar agus gan pioc ar siúl acu mar chúrsaí cainte ach an Ghaeilge agus obair náisiúntachta na hÉireann’. Toghadh é ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge in 1919 agus toghadh é ina chathaoirleach ar an gComhairle Dúiche in Uachtar Ard in 1920 (Fáinne an Lae 26 Meitheamh 1920)
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine den dream ba ghníomhaí i gConradh na Gaeilge roimh thús an 20ú haois ··· Níorbh annamh bean an uair sin ag filleadh ar theach a muintire chun gurbh ann a shaolófaí an chéad leanbh. Tuairiscíodh in Irisleabhar na Gaedhilge 1 Márta 1895 i dtaobh imeachtaí an Chonartha i mBaile Átha Cliath ar 25 Eanáir: ‘Do bhí dhá bhuíon léinn faoi chúram Dhónaill Uí Chonchubhair agus Eoin Mhic Néill [q.v.]’ ··· Thaistil sé síos go Cill Airne go dtí comhdháil mhúinteoirí náisiúnta Gaelacha Chiarraí 27 Lúnasa 1897 thar ceann an Chonartha ··· Ar 25 Samhain na bliana céanna ceapadh é ina rúnaí ar an gConradh ··· Bhaile Átha Cliath. Col cúigir leis ba ea Donncha Ó Súilleabháin (1913–1989), ardrúnaí agus staraí Chonradh na Gaeilge agus an Oireachtais.
Foilsíodh a chuid léachtaí faoin teideal The Spirit and origin of Christian monasticism, 1903. Toghadh é ina leasuachtarán ar Chraobh Chathair na Mart den Chonradh agus nuair a d’ionsaigh an Church of Ireland Gazettean Craoibhín agus an eagraíocht i mBealtaine 1904 ba é Hannay a gcrann cosanta ··· B’fhéidir a rá gurbh é urlabhraí an Chonartha é ··· Scríobh sé ceann de phaimfléid an Chonartha, Is the Gaelic League political?, 1906 ··· Tharraing Hannay a ainm siar chun nach scoiltfí an Conradh i Maigh Eo ··· Ní dheachaigh Hannay suas sa toghchán don Choiste Gnó an chéad bhabhta eile ach d’fhan sé ina bhall den Chonradh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sí ar dhuine den triúr ban a bhí ina leasuachtaráin ar Chonradh na Gaeilge sa chéad dá scór bliain dá stair ··· Thosaigh sí ag foghlaim Gaeilge i Londain i 1903 agus an bhliain chéanna bhí sí ar ardchoiste Chonradh na Gaeilge ansiúd ··· In aiste aici in Inis Fáil, Meán Fómhair 1908, thagair sí do 500 páiste a bhí ag foghlaim Gaeilge i Londain agus i 1909 bhí sí i bhfeighil naonúir díobh sin ar feadh coicíse i gCloich Chionnaola. Ceapadh ina múinteoir taistil i ndeisceart Liatroma í an bhliain chéanna agus dúradh in An Claidheamh Soluis 15 Eanáir 1910: ‘The London Gaelic League has justified its existence, if in no other way, by the number of exceptionally fine workers it has given back to Ireland... ··· We doubt, however, if any worker in the London Gaelic League ever earned the enthusiastic praise of her fellows more fully than Caitlín Nic Ghabhann ··· Bhí ‘Miss Kathleen MacGowan’ ar dhuine de na ‘principal persons’ a bhí i láthair ag comhdháil 1 Iúil 1916 in Óstán Gresham chun Conradh na Gaeilge a leasú (ibid
Rinne saoránach de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá de i ndiaidh cúig bliana. Bunaíodh Conradh na Gaeilge i stát Nua-Eabhrac i 1902 agus toghadh Diarmuid ina uachtarán ··· Ina leabhar tá tagairt aige d’Ard-Fheis 1913 an Chonartha i nGaillimh ar léir dhá ní shuimiúla uirthi: an teannas idir an dá eite, Sinn Féin agus na Réamonnaigh, mar a mheas sé, agus an méid Gaeilge a bhí aige féin: ‘His [de hÍde] rulings from the chair were distinctly one-sided... ··· So, I had to content myself with the pertinent query: An tusa an Ard-Fheis?’ Nuair a bhí an Conradh á chur go Meiriceá in éineacht le Tomás Ághas[B1] chun airgead a bhailiú dúradh faoi in An Claidheamh Soluis 24 Eanáir 1914: ‘Fear gustalach é, gnóthach cruinn i dtaobh figiúirí is tuairiscí, lách le labhairt leis, dian ar lorg an rud a bhíonn uaidh, deaschainteach, binnbhéalach le Gaeil a mhealladh chun oibre, misniúil, agus níl meas maide gan chos aige ar dhaoine a bhíonn ag sodar i ndiaidh na huaisle bréige’ ··· Ní rómhaith a d’éirigh leis an turas seo ó thaobh airgid don Chonradh de ach bhí gnó na nÓglach ar siúl freisin ag Diarmuid agus thug sé seic ar £2,000 abhaile chucu ó Chlann na nGael. Chabhraigh sé le Tom Clarke chun na socraithe don Éirí Amach a eagrú
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Is gnách trí réabhlóid a chur ina leith; Conradh na Gaeilge a bhunú; tús a chur le hÓglaigh na hÉireann; bonn níos daingne a chur faoin staidéar ar luathstair na hÉireann ··· Is ar an gcuma sin a bunaíodh an Conradh ··· Toghadh é ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge le linn dó bheith in Dartmoor ··· One was the agreement to the Gaelic League’s entry into politics in 1915; the other was his agreement to the proposal that there should be no minority report on the boundary’ (Eoin MacNeill: scholar and man of action). Ó 1928 go bhfuair sé bás 15 Deireadh Fómhair 1945 bhí sé ina chathaoirleach ar Choimisiún na Lámhscríbhinní
Ba bheag dá shórt a bhí ar thaobh Chonradh na Gaeilge i 1901, dar le Peadar Ó hAnnracháin [B1] (Fé bhrat an Chonnartha, 1944) ··· Ní hamháin go múineadh sé rang sa Chonradh ach bhíodh rang aige ar 7 a.m ··· Bhí sé ag obair i siopa grósaera a athar nuair a bhunaigh sé craobh eile den Chonradh i bparóiste Chionn tSáile ··· Bhí sé ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge i 1905 agus arís i 1934
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Go ceann cúpla bliain bhí An tAthrughadh Mór, [1906] le Felix Partridge ar cheann de na drámaí is mó a raibh dúil ag cumainn drámaíochta Chonradh na Gaeilge ann ··· Bhí baint aige leis an gConradh ó 1901 amach agus in An Claidheamh Soluis 27 Aibreán 1901 luaitear é mar dhuine den bheirt a rinne cúraimí rúnaíochta ag cruinniú de mhúinteoirí náisiúnta an cheantair a d’eagraigh Craobh Bhealach an Doirín. In aiste ar Dhubhglas de hÍde[q.v.] in The making of modern Ireland, 1960, in eagar ag Conor Cruise O’Brien, is é Felix atá i gceist ag Myles Dillon[q.v.] nuair a thagraíonn sé do ‘an important man of the town’ agus é ag trácht ar an díograis a bhí timpeall an Chonartha i mBealach an Doirín nuair a bhí sé féin ina bhuachaill óg ··· ach níor lean siad den obair, óir tháinig timire ón gConradh agus do mheasc sé polaitíocht lena chuid soiscéil i dtaobh na Gaeilge ··· Ansin ní ligfeadh sé dá lucht siopa dul in aice leis an gConradh: agus, diaidh ar ndiaidh, do chuireadar suas don Ghaeilge’
Ceapadh é ina bhall den choiste a bunaíodh chun an contae sin a eagrú don Chonradh (An Claidheamh Soluis 9 Feabhra 1901) ··· Thabharfá leat gur bhall tábhachtach den Chonradh ba ea Diarmuid ··· Toghadh ina bhall den Choiste Gnó é thar ceann an Chonartha i Sasana i 1910–12 ··· Scríobhadh sé ábhar in An tÉireannach (1912–3), iris an Chonartha i Londain
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sí ar dhuine de na chéad mhná a toghadh ina mbaill de Choiste GnóChonradh na Gaeilge ··· Faoi chruinniú de Ard-Chraobhan Chonartha ag 57 Sráid an Dama dúradh in United Ireland 14 Márta 1896: ‘A poem by Seán Ó Coileáin read by Miss E ··· Bhí sí ina ball de Choiste Gnóan Chonartha ó thús beagnach go ceann tuairim 15 bliana ··· B’í an chéad bhean in Éirinn í chun tosnú dáiríre ar dhea-obair Chonradh na Gaeilge; agus ón lá a thosaigh sí go dtí an lá inniu níor thug sí sos nóiméid di féin ach ag obair ar a dícheall ar son na teangan....Ní móide go bhfuil bean beo a dhéanfadh an gnó níos fearr, mar nach bhfuil bean beo a labhraíonn an Ghaeilge chomh blasta léi
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 ‘Fear séimh cneasta cuirtéiseach deá-ionramhálach ab ea é ach é fós go dígeanta dobhogtha nuair ba ghá sin agus dea-mheas dá réir sin ag a chomhpháirtithe agus a chomhchointinnigh air’ Ag scríobh ar a oiriúnaí a bhí sé i bpost Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge a bhí Aindrias Ó Muimhneacháin in Dóchas agus duainéis: scéal Chonradh na Gaeilge 1922–32 ach is dóigh go n-oireann sé mar chur síos ar na cáilíochtaí a bhí aige agus é ina Cheann Comhairle i nDáil Éireann. I nGleann an tSalainn, Cill Chonaicne, Co ··· Thosaigh sé ag freastal ar ranganna Chonradh na Gaeilge agus faoi cheann coicíse bhí ina rúnaí ar an gcraobh ··· Faoin am seo agus anuas go 1922 ba é an príomh-chomheagraí é in Aireacht na Gaeilge agus in Aireacht an Oideachais agus baint mhór aige leis an gcomhoibriú idir iad agus Conradh na Gaeilge ··· Ceapadh é ina Ard-Rúnaí agus ina Chisteoir ag Conradh na Gaeilge mar chomharba ar Sheán Ó Murthuile [q.v.] i Lúnasa 1922
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine de na hoifigigh Chustaim is Máil ab aitheanta dá raibh i gConradh na Gaeilge ar feadh 50 bliain ··· Bhí sé orthu sin ba mhó ba bhunúdar le ról tábhachtach na státseirbhíseach sin in obair na hathbheochana: ba é a tharraing a chomhghleacaithe Seán Ó Catháin [B1] agus Seán Ó Ciarghusa [B2] isteach i gConradh na Gaeilge (Seán Ó Ciarghusa faoin ainm ‘Leac Logha’ in The Leader 13 Feabhra 1937 agus faoin ainm ‘Marbhán’ in Feasta, Meán Fómhair, 1950) I nDrom Cara, Cill Barra, paróiste Uíbh Laoghaire, a rugadh é ar 13 Aibreán 1869 ··· Go luath ina shaol bhí sé gníomhach i gConradh na Gaeilge agus i gCumann Lúthchleas Gael ··· Ní fhóinfeadh sé do chigire scoileanna bheith dlúthbhainteach le Conradh na Gaeilge ach ní hé amháin go dtugadh sé síntiúis fhiala do chiste na teanga ach ainmníodh é mar theachta chuig Ard-Fheis 1901 thar ceann Chraobh Thuama
‘Bhí sé féin agus Micheál Ó Mainnín[q.v.], beannacht na ngrás dá n-anam, ag gabháil don Ghaeilge deich mbliana fichead ó shin sula raibh tásc ná tuairisc ar Chonradh na Gaeilge .. ··· Deirtear in DIB gur chaith sé tamall le múinteoireacht in Swansea sula bhfuair sé post in Éirinn agus gur bhunaigh sé craobh de Chonradh na Gaeilge sa chathair sin ··· Bhí sé ina bhall de Chraobh an Chéitinnigh de Chonradh na Gaeilge agus mhúineadh rang ann ··· Mar bhall de Chonradh na Gaeilge is dóigh gurb í a ghníomhaíocht pholaitiúil ó 1912 go 1922 an díol spéise is mó, ach bhí an dúspéis aige i gcúrsaí amharclannaíochta na Gaeilge
Bhíodh baint mhór aige le bailiúchán náisiúnta an Chonartha. Mar gheall ar ghníomhaíocht ar son an lucht oibre chaith sé téarma i bpríosún i Loch Garman in éineacht le Jim Larkin an bhliain sin ··· Desmond Greaves faoin iris The Irish Worker in 1911: ‘Micheál Ó Maoláin provided interesting if occasionally indiscreet Gaelic League notes’ ··· Ní bhfuair siad ach fógra gairid ó ‘Mr Michael Mullen of the Gaelic League’ máirseáil tríd na sráideanna chun an Fheis a phoibliú ··· Thug Tomás Ó Muircheartaigh [B1], Uachtarán Chonradh na Gaeilge, aitheasc os cionn na huaighe i nGlas Naíon. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ní mór é a áireamh ar na timirí ba mhó fuinneamh agus ceannas dá raibh fostaithe ag Conradh na Gaeilge ··· ‘Cá híonadh, uime sin, é a bheith chomh fuadrach dícheallach is a bhíodh, ar ardáin phoiblí is eile, á áiteamh gur cheart go nglacfaí leis an gConradh réitigh, agus fós é a bheith chomh stuacach neamhghéilliúil is a bhí le Coiste GnóthaChonradh na Gaeilge an uair ab eagal leo siúd go dtarraingeofaí isteach sa tranglam iad de dhroim oifigeach tuarastail dá gcuid— a nArd-Rúnaí féin—a bheith sáite san aighneas agus gan é á chur in iúl nach ar son Chonradh na Gaeilge a bhíodh sé ag caint ?’ (Dóchas agus duainéis ...). I léirmheas ar Michael Collins and the Brotherhood., 1998 le Vincent MacDowell deir Pádraig Ó Snodaigh (Books Ireland, Samhain 1998): ‘Similarly the winding up of what is called the “Free State branch of the IRB” in December 1924 is dealt with too briefly, including a reference to Seán Ó Murthuile being given money to write the organisation’s history ··· Duggan in A History of the Irish Army, 1991. I 1925–6 bhí tréaniarracht ar siúl chun Conradh na Gaeilge a chur ar ais ar a bhonnaibh agus ghlac Seán páirt ghníomhach inti
Is iad na haistí sa leabhar: ‘Dineen in the Gaelic League: Trouble and Strife’ (Diarmuid Breathnach); ‘The Lexicographical Contention of Mícheál Ó hIceadha and Pádraig Ó Duinnín’ (Mícheál Briody); ‘Key Witness to the Irish Song Tradition’ (Breandán Ó Madagáin); ‘Dinneen’s Dictionaries of 1904 and 1927: ‘Background, use of Historical Dictionaries and of Contemporary Informants’ (Seán Ua Súilleabháin); ‘Dinneen and Ó Dónaill’ (Máirtín Ó Murchú); ‘Dinneen’s Legacy: The Present State of Irish Lexicography’ Bhí baint mhór ag an Duinníneach le Conradh na Gaeilge sa tréimhse 1900–1909, é ina bhall den Choiste Gnó agus de na fochoistí a raibh cúraimí an litrithe, an oideachais, na timireachta agus na bhfoilseachán orthu ··· Fear conspóideach a bhí ann agus chuir sé le spiorad na cancrachta sa Chonradh ··· San aighneas idir an Cliarlathas agus an Conradh i dtaobh an Ghaeilge bheith ina hábhar éigeantach do mháithreánach Ollscoil na hÉireann ní raibh sé sásta aontú le formhór na gConraitheoirí agus is dá dheascasan a bhí easaontas i measc na gCéitinneach
and the present president of the six branches of the Gaelic League in Belfast, Dr Boyd, is a strong Unionist and a strong Protestant’ ··· B’in é a dhearbhaigh Dubhghlas de hÍde [q.v.] os comhair an Choimisiúin um Oideachas Meánach in 1899 sa bhfreagra a thug sé ar John Pentland Mahaffy nuair a dúirt seisean: ‘The study of Irish can serve no other practical purpose than to widen separation’. Ar feadh dhá bhliain déag go dtí gur theip ar a shláinte in 1907 bhí an Dr Boyd ar dhuine de na ceannairí ba ghníomhaí sa Chonradh i mBéal Feirste agus, b’fhéidir, ar an duine ba mhó in Éirinn a thugadh cúnamh airgid don eagraíocht ··· has been formed in Belfast for the purpose of starting an association for the cultivation of the study of the Irish language amongst the people of the city and district’ agus in uimhir na Nollag fógraíodh é bheith tofa ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge sa chathair ··· Tá aiste ag Roger Blaney ar a shaol in Ulster Local Studies IX 18 Meán Fómhair 1984 arb í an abairt thosaigh inti: ‘That the subject of this account was a Protestant, a strong Unionist, and also President of the Gaelic League in Belfast, is a combination which might be said to constitute a sure recipe for oblivion in contemporary Northern Ireland
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Áirítear é mar dhuine de na sagairt ba pholaitiúla i gConradh na Gaeilge sa tréimhse 1913–23 ··· Bhí sé ag Ardfheis 1904 thar ceann Chraobh Ardach de Chonradh na Gaeilge (An Claidheamh Soluis 16 Iúil 1904) ··· Bhunaigh sé cúpla craobh den Chonradh i nDrom Collachair ··· Comhthoghadh é ina bhall de Choiste Gnóan Chonartha an bhliain sin
Fiú rothair ní raibh aige. Scríobh Aindrias Ó Muimhneacháin leabhrán, Na múinteoirí taistil, 1966, agus dúirt an méid seo i dtaobh cheapachán Mhic Uinseannáin i gceantar an Iúir agus Dhún Dealgan: ‘Bhí an múinteoir ullamh réidh cheana féin ag an gCoiste Ceantair nuair a bheartaíodar an scéim — ógfhear a bhíodh ag múineadh ranganna saor in aisce i gCraobh Iúir Chinn Trá – Proinnsias Mac Uinseannáin – agus ba shin é a cheapadar don ghnó – an duine tosaigh de Mhúinteoirí Taistil Chonradh na Gaeilge ... ··· In Na timirí i ré tosaigh an Chonartha 1893–1927, 1990 deir Donncha Ó Súilleabháin: ‘Ba é an chéad mhúinteoir taistil é agus an chéad mhairtíreach de mhúinteoirí taistil an Chonartha ach níorbh é an duine deireanach acu é’. Ghoilleadh an fhaillí a rinne an eaglais sa Ghaeilge go mór ar Pheadar Ó Dubhda, agus bhí sé cúig bliana os cionn na gceithre scór nuair a scríobh sé an cuntas sin in An tUltach ··· ‘Éirigh, a mhic, is bí ag gluaiseacht, suas go hÓ Méith gan mhoill:/ Beidh mórshlua aníos as Béal Feirste ann, Albanaigh, Gaeil agus Gaill:/ Beidh Ard-Fhlaith na heaglaise naofa ann, ’s an chléir lena chois go tiugh/ Ag cur craoibhe de Chonradh na Gaeilge ar bun in Ó Méith inniu.’ Ag cruinniú de Choiste Gnó an Chonartha 4 Iúil 1899 léadh litir uaidh [Francis Nugent, R.D.C.] i dtaobh an Iúir: ‘I well remember that fifty years ago Irish was spoken almost universally by the peasantry throughout the district ...
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Is dóigh gur faide an tréimhse oibre a chaith sé i seirbhís Chonradh na Gaeilge ná aon duine eile ··· Do Pháirtí an Lucht Oibre a thugadh sé a thacaíocht. Tar éis bunoideachais i scoil náisiúnta i Sráid Dorset fuair sé post mar theachtaire sa Chonradh ··· Ní raibh aige ag an am ach cibé beagán Gaeilge a d’fhoghlaim sé sa bhunscoil. Deir Seán Mac Gearailt (Feasta, Bealtaine 1979) gur tairgeadh post státseirbhíse dó i 1922, tharla aithne mhaith bheith aige ar threoraithe polaitiúla na linne sin, ach gurbh fhearr leis bheith ag obair don Chonradh ··· Chítí é coitianta ina shuí laistigh den fhuinneog sa seomra cúil ar an gcéad urlár in uimhir a 14 [Cearnóg Pharnell] mar a raibh Ard-Oifig an Chonartha, clóscríobhán den seandéanamh os a comhair agus é ag obair leis
Cléireach dlí ba ea a athair Andrew ag an am; cháiligh sé mar aturnae ina dhiaidh sin; d’fhreastalaíodh sé ar chruinnithe Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste sna 1890idí ··· Glacadh leis mar bhall d’Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge i nDeireadh Fómhair 1899 ··· Bhí sé ina bhall de Choiste an Litrithe ag an gConradh i 1900. Casadh an tAthair Pádraig Ó Duinnín[q.v.] air i gCoill Chluana Gabhann roimhe sin ··· D’fhoilsigh Conradh na GaeilgeDánta, amhráin is caointe Sheathrúin Chéitinn i 1900
Bhí ceathrar mac agus seachtar iníonacha acu. B’fhéidir a rá gurbh eisean a thug ionad ar léarscáil Chonradh na Gaeilge don cheantar, ionad a bhí lán chomh suntasach lena raibh ag paróistí cáiliúla Chnoc a’ Bhile i dTiobraid Árann, agus Chill Scíre i gContae Thír Eoghain. Tuairiscítear in Irisleabhar na Gaedhilge 1 Aibreán 1895 go bhfuair sé teastas múinteoireachta Gaeilge in Iúil na bliana roimhe sin ··· Deir Seámus Ó Cróinín gurbh é a athair Máirtín a mhol do Sheán cromadh ar an nGaeilge a mhúineadh tuairim an ama sin. Nuair a bunaíodh craobh den Chonradh i gCuilinn Meán Fómhair 1898 toghadh é ina chathaoirleach agus as sin amach bhíodh a ainm le feiceáil an-mhinic i bpáipéir an Chonartha ··· Ba ón gCnoc Dubh freisin do Dhomhnall Ó Conchubhair[q.v.] agus ní móide go leanfadh seisean ag scríobh véarsaí murach an misneach a thug Seán agus Conradh na Gaeilge
Thaithíodh sé Craobh Lorcáin Uí Thuathail den Chonradh go dtí gur mhol an máistir dá thuismitheoirí gurbh fhearr é a choimeád i mbun na gceachtanna baile san oíche ··· Margulies uaidh go ndearna sé a chéad chomhrá riamh i nGaeilge nuair a tháinig Sean O’Casey agus Peter Nolan chun an dorais aige ag iarraidh air ceangailt leis an gcraobh logánta den Chonradh (The Early life of Sean O’Casey, 1970) ··· Dúirt sé go raibh caint fhrith-Ghearmáineach ar siúl fiú ag Gaeilgeoirí Chonradh na Gaeilge i dtaobh ‘The mad Mullah of Europe’ a bhí lán chomh dona lena raibh cloiste aige i Sasana ar a bhealach abhaile. Ceapadh é ina chúntóir i Roinn na Fraincise sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, Deireadh Fómhair 1914 ··· a thug móid Bhráithreachas na Poblachta dó 1915 agus an bhliain chéanna sin toghadh ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge é
Caithfidh sé go raibh eolas aige ar an teanga óna óige agus gur lean sé air á foghlaim i mBaile Átha Cliath agus i Londain. Toghadh é ina Leas-Uachtarán ar an gConradh i Londain in 1895 ··· Níor fhág sé an chathair sin go dtí 1906 ach ba mhinic in Éirinn é ag timireacht go toildheonach don Chonradh ··· I nDeireadh Fómhair 1918 toghadh é mar bhall de Choiste Stiúrtha an Choláiste agus bhí sé freisin ina bhall de Sheanad Ollscoil na hÉireann. Deir Liam Ó Briain in UCG Annual 1929/30 gur éirigh sé as an gConradh mí i ndiaidh Ard-Fheis Dhún Dealgan i 1915 ··· Bhí beirt iníonacha agus mac acu agus thabharfá leat ó chuntas Thomáis Bháin gur le Gaeilge a thóg siad iad. Toghadh é ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge i gcomharbacht ar Chú Uladh i 1925
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Meán Fómhair 1914 dúirt Tomás Mac Donnchadha fúithi: “Alice Milligan, Ulster Protestant, Gaelic Leaguer, Fenian, friend of all Ireland, lover of Gaelic Catholic as of her own kith, strong in faith and in hope and in charity, clear of eye and of voice, single-minded, high, inspired and inspiring, humorous and solemn, taking encouragement and praise and blame and rebuff as they come, without thought of herself, with thought always of Ireland’s cause – Alice Milligan is the most Irish of living Irish poets, and therefore the best.” Cibé breithiúnas a thabharfaí inniu ar a cuid filíochta, tá léiriú sa chaint sin ar an gcineál measa a bhí uirthi mar dhuine in 1914 ··· Ba é guth Chonradh na Gaeilge go neamhoifigiúil é ··· Bhí baint mhór aici leis an dráma Gaeilge (“dealbh-chluth”) Naomh Pádraig ag Teamhair a chuir an Conradh ar siúl i Halla Naomh Muire i mBéal Feirste ar 17 Márta 1899 agus ar Luan Cásca i Halla Cholm Cille i nDoire ··· Ag tagairt do léiriú na ndrámaí Aodh Ó Néill agus Eilís agus an bhean déirce dúirt An Claidheamh Soluis ar 1 Feabhra 1902: “The scenery and dresses for which Miss Milligan was responsible were as perfect as one could expect from the designer of the ‘Gaelic Tableaux’.” Théadh sí timpeall ar chraobhacha an Chonartha ag leachtóireacht ar stair na hÉireann le cabhair laindéir draíochta agus sleamhnáin. Ó 1892 amach bhí sí ag scríobh drámaí i mBéarla don Irish Literary Theatre, úrscéalta, agus beathaisnéis Wolfe Tone
Bhí sé cairdiúil freisin le Séamus Micheál Mac Cogadháin, Ciarraíoch a bhí i láthair ag an gcruinniú ar 31 lúil 1893, agus ba é a d’inis dó i dtaobh Chonradh na Gaeilge bheith bunaithe ··· Mhaíodh sé gur mar sin a tharla gur bunaíodh Craobh Londan den Chonradh ··· Toghadh é ina bhall den Choiste Gnó in 1900 agus ceapadh é ina Rúnaí ar an gConradh ar 19 Feabhra 1901 nuair a d’éirigh Séamus Ó Cathasaigh as an bpost deonach sin ··· Scríobh sé ceann de phaimfléid an Chonartha, The Spirit of the Gaelic League (1905). Ba é Donnchadh Ó Liatháin a mhol go mbeadh Seachtain na Gaeilge ar siúl ach ba é an Muanánach faoi deara an moladh a chur i gcrích go praicticiúil. Ceapadh é ina rúnaí ar Choláiste Laighean nuair a bunaíodh é agus lean sé air sa phost go dtí 1913 nuair a toghadh é ina chathaoirleach agus ina bhainisteoir oinigh. Phós sé Máire Eibhlín Ní Charthaigh ar 17 Lúnasa 1901
Bhí sé ina uachtarán ar Chraobh Mhic Héil de Chonradh na Gaeilge ··· Deirtear sa nóta freisin go raibh sé ag saothrú ar son na teanga i bhfad sular bunaíodh Conradh na Gaeilge, rud a thabharfadh le tuiscint, b’fhéidir, gurbh é ‘Beirt Fhear’ féin a sholáthraigh an nóta ··· Bíonn tagairtí don Dr King Joyce sna cuntais ar imeachtaí an Chonartha, gur mhol sé rún buíochais ag léacht an Athar Yorke[B2], mar shampla ··· Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge ó thosach
Deir a mhuintir gur dheartháir dó ba ea Thomas Henry Nally (c.1869–1932) a scríobh an dráma The Spancel of Death a bhíothas le léiriú in Amharclann na Mainistreach Luan Cásca 1916. I mBaile Átha Cliath dó fuair sé post cléireachais sa Bhardas agus bhí baint aige ó thosach leis an Celtic Literary Society, cumann a bhí ann sular bunaíodh an Conradh agus ar shórt réamhtheachtaí ag Sinn Féin é ··· Bhí sé i láthair ag cruinniú den Chonradh 27 Meán Fómhair 1893: tá grianghraf de shíniúcháin na mball ag an gcruinniú sin ag ‘S ··· Bhí rang ar siúl aige i gCraobh Shliabh Arguis den Chonradh ag an am ··· The practical acquaintance with language learning thus acquired he put to use in the Dublin Gaelic League and, prior to the League, in the Celtic Literary Society
The music of Mr O’Brien Butler is, to my mind, a most refining educative influence in the propaganda of the Gaelic League ··· It is the birth of a genuine national school of music’. Ag cruinniú Choiste GnóChonradh na Gaeilge 29 Aibreán thuairiscigh Eoin Mac Néill go raibh na léirmheasanna fabhrach agus go raibh cloiste aige go mbeadh an dara ceolchoirm ar siúl ··· The composer has come to the Gaelic League with his work, and the Gaelic Leaguers of Dublin should support him in his enterprising attempt’. I bhfógra san uimhir chéanna deirtear gur ar 12 Meitheamh san Ancient Concert Rooms a bheidh an cheolchoirm, tugtar ainmneacha na n-amhránaithe (an Buitléarach féin ina measc) agus na gceoltóirí agus deirtear gurbh é Torna a chum na focail Ghaeilge ··· poor O’Brien Butler went on that vessel in spite of personal warnings’. Fear a raibh an dúspéis aige sa cheol ba ea Edward Martyn agus scríobh sé i dtaobh cumadóirí na hÉireann in aiste dar teideal ‘The Gaelic League and Irish music’ (The Irish Review, November 1911): ‘They did not write Irish music as Greig for instance wrote Norwegian music
Ní foláir nó chuaigh sé isteach i gConradh na Gaeilge ann ··· Chuir sé ‘fonn oibre i dtaobh na Gaeilge’ air (Misneach 22 Iúil 1921). Deir Muiris Ó Droighneáin go bhfuair sé post ón gConradh mar mhúinteoir taistil agus go raibh sé ag obair i gCúige Uladh agus i gContae Laoise ··· Chuir Conradh na Gaeilge cros cheilteach os cionn a uaighe i Reilig Chomhaid. Tógadh Pádraig le Gaeilge ··· D’fhoilsigh Conradh na Gaeilge péire dá dhrámaí: Mac Carrthaigh Mór (1908); Oighreacht Róisín (1910), dráma dátheangach
Is inspéise gur aithris sí “Laoi Oisín i dTír na nÓg”, a bhfoilseofaí eagrán Thomáis de in 1896, ar 17 Eanáir 1895, an oíche ar cheangail sí le Conradh na Gaeilge i Londain ··· Ceapadh í mar rúnaí ag Ard-Choistean Chonartha ag cruinniú 15 Meitheamh 1898 ··· McCall mar theachtairí ón gConradh ag Feis Dhún na nGall i Meán Fómhair 1898 agus mar a chuaigh pearsantacht an Easpaig Uí Dhomhnaill i gcion orthu chomh mór sin gur mhaith leo an Craoibhín a dhíbirt agus an tEaspag a chur ina áit ··· “An Grianán” ab ainm don teach. Ar Inis Meáin a bhíodh tarraingt lucht ceannais an Chonartha
D’fhoghlaim sé léamh agus scríobh na Gaeilge nuair a bhí sé 17 mbliana d’aois agus d’fhaigheadh sé An Claidheamh Soluis. Deirtear gur tháinig Tomás Bán Ó Concheanainn, timire an Chonartha, isteach sa scoil lá agus go ndeachaigh an chuairt sin i gcion ar Mhicheál ··· In Iúil 1901 bhí an Conradh ag lorg rúnaí cúnta i Londain agus fuair Micheál an post ar £70 sa bhliain ··· Chomh maith le riarachán bhíodh ranganna ar siúl aige agus ghlacadh sé páirt in imeachtaí uile an Chonartha ··· D’fhoilsigh Conradh na Gaeilge an téacsleabhar seo faoin teideal Stair na hÉireann i 1906
Luaigh Eoin Mac Néill a ainm sa ghairm scoile a chuir sé amach ar 12 Meitheamh 1893 ach ní raibh sé sa láthair i 9 Sráid Saicfil ar 31 Iúil nuair a bunaíodh an Conradh ··· Bhí an post sna bóithre iarainn aige ar feadh an ama, ar ndóigh, agus rang aige sa Chonradh agus é ag scríobh do Irisleabhar na Gaedhilge ó 1891 amach ··· Is spéisiúil gur de bharr cheist Sheosaimh air i dtaobh Jack o’Lantern in 1894 a smaoinigh an tAthair Peadar ar Séadna a scríobh. Le linn an taistil, é i mbun obair an Chonartha go minic, a chuir sé eolas maith ar an mbéaloideas agus ar na canúintí, go háirithe sna ceantair a raibh an teanga go lag iontu ··· He avoided all his old friends of Gaelic League days, and would no longer recognize them
Bhí sé ar Choiste Gnóan Chonartha le fada, é ina idirghabhálaí idir an Conradh agus Cumann na Múinteoirí Náisiúnta i 1920 agus ina uachtarán ar an gCumann i 1922–3. Ar an gCnapóg i nGleann na hUíne, Co ··· Charlie had been engaged by the Gaelic League to teach Irish in the rural areas ··· Deirtear nár bhain sé feidhm riamh as slat sa scoil. Bhí sé ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge sa tréimhse 1926–28 agus ba é a mhol go dtiocfadh Mac Giolla Bhríde (An Tiarna Ashbourne) i gcomharbacht air féin
Cara mór le Dubhghlas de hÍde é agus bhí sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge anois agus arís anuas go 1909 ··· Bhí sé ina uachtarán ar dhá chraobh den Chonradh ach bhí sé riamh beagán guagach i dtaobh na teanga ··· Arís, nuair a d’éirigh raic sa Chonradh i dtaobh an Phan-Cheilteachais, bhí T ··· Bhí an Conradh ró-chúngaigeanta
Nuair a foilsíodh a húrscéilín Grádh agus crádh i 1901, d’éiligh an Dr Micheál Ó hIceadha gurbh é an t-aon leabhar amháin dár chuir an Conradh amach a bhí saor ó locht agus d’admhaigh sé gurbh é féin a bhí ag múineadh Gaeilge d’Úna le ceithre bliana anuas ··· Tríocha bliain ina dhiaidh sin chuala Brian Ó Nualláin í ag léachtóireacht: ‘It was a shock to find that Duggie Hyde spoke atrocious Irish as also did Agnes O’Farrelly (though the two hearts were of gold)’ (in Centenary history of the Literary and Historical Society ..., lch 241). I 1902 d’fhoilsigh an ConradhSmuainte ar Árainn agus úrscéilín eile An Cneamhaire tuairim an ama chéanna ··· I 1921 d’fhoilsigh Cló an Talbóidigh cnuasach dá véarsaí Béarla, Out of the Depths. Is dóigh gurbh í an bhean ba phoiblí agus ba thábhachtaí í sa Chonradh lena linn féin ··· Ach theastaigh uaithi go bhfanfadh an Conradh glan ar an bpolaitíocht
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge 1959-65 ··· Ceapadh é ina phríomhoide i gCoill an Easpaig ina dhúiche féin i 1937 agus bhí sé ina phríomhoide i gCnoc an Bhile 1960-77. Is léir ar Ar son na Gaeilge: Conradh na Gaeilge 1893-1993, 1993 le Proinsias Mac Aonghusa go raibh feachtas láidir ar bun ag an gConradh i dTiobraid Árann i 1938 agus deir Proinsias: ‘Gníomhaí ar leith i dTiobraid Árann san am a bhí i Micheál Mac Cárthaigh as Cnoc an Bhile ... ··· Toghadh é ina Uachtarán ar an gConradh Domhnach Cásca 1959 i gCorcaigh; bhí athrú mór ag teacht ar an tír le linn dó a bheith sa phost agus is ar Mhicheál agus ar Dhonncha Ó Súilleabháin[q.v.] a thit sé polasaí i dtaobh na teilifíse a dhréachtadh agus a bhrú chun cinn ··· Chomh maith le beathaisnéis ghairid, tá i gcló ann aistí agus léachtaí dá chuid, chomh maith le haithisc a thug sé mar uachtarán Chonradh na Gaeilge.
Deir Ní Chathailriabhaigh: ‘Dúirt sí liom gur chuma cén rud eile a bheadh ar siúl aici gur in imeachtaí Chonradh na Gaeilge is mó a chuir sí suim as sin amach.’ Bhí sí ag freastal ar Choláiste Alexandra mar a raibh rang Gaeilge ag Máire Ní Chinnéide[B2] ··· Ó 1958 ar feadh trí bliana, tar éis bhás Sheáin Beaumont [B1], bhí post sealadach aici mar léachtóir le Gaeilge i gColáiste na Tríonóide. Ba bhall fíorghníomhach i gConradh na Gaeilge í: bhí sí tamall ar choiste Chraobh na gCúig gCúigí, tamall freisin ar Choiste Ceantair Bhaile Átha Cliath, agus ar feadh ocht mbliana ó 1916, tréimhse dhuaisiúil i stair an Chonartha, bhí sí ina ball den Choiste Gnó ··· Bhí sí ag Ardfheis an Chonartha i nDún Dealgan i 1915 agus, cé go raibh sí cairdiúil le Dubhghlas de hÍde[B4], thaitin léi gur ag náisiúnaithe láidre a bhí an lámh uachtair sa Chonradh as sin amach
In Cuimhní Cinn an Oireachtais (1997), in eagar ag Seán Mac Mathúna, agus arís in Feasta, Nollaig 1989 (‘Ómós ó Uachtarán Chonradh na Gaeilge’), molann Proinsias Mac Aonghusa a shaothar ··· Thuig an pobal trí chéile cé hé Aindrias agus sin comhartha measa i dtír ar bith.’ Bhí sé ar Choiste Gnó an Chonartha ar feadh 1930-70, ina chathaoirleach ar an gcoiste a d’athbhunaigh an tOireachtas in 1937-39, ina Chathaoirleach ar an Oireachtas ar feadh 1945-62, ina uachtarán ar Oireachtas 1964 agus ina phátrún ag an bhféile as sin amach ··· Mhínigh sé do Bhreathnach go raibh baint ag a chumas óráidíochta leis an dúil a bhí aige riamh san fhilíocht a reic agus leis na seanscéalta fiannaíochta a chloiseadh sé ina cheantar dúchais. I sraith phaimfléidí an Chonartha a foilsíodh a aistí Na Múinteoirí Taistil (1966) agus An Claidheamh Soluis (1966) ··· Le Diarmuid Ó hAlmhain[B1], Leon Ó Dubhghaill[B1] agus Éamonn de Barra[q.v.] bhí sé ina bhall den Choiste Raidió a bhunaigh an Conradh in 1935
Is fiú a lua freisin gur bhunaigh sí craobh de Chonradh na Gaeilge i gCill Tartan, Co ··· na Gaillimhe. Níor mhiste a bhfuil le rá fúithi ag Proinsias Mac Aonghusa[q.v.] in Ar Son na Gaeilge: Conradh na Gaeilge 1893-1993, 1993 a lua freisin: ‘Bhí Augusta Gregory an-tógtha le Gaeilge agus le Gaelachas agus le cur chun cinn an Chonartha, rud nach raibh éasca do dhuine dá cúlra sise ··· Nuair a mholtaí aon rud dár éirigh léi a dhéanamh ’sé an freagra a bhíodh aici “It is to the Gaelic League that praise belongs” ··· In Eanáir 1898 bhunaigh sí craobh den Chonradh ar an gCúil agus tar éis di scaitheamh a chaitheamh i dteach Mhic Dhonnchadha in Inis Meáin i mBealtaine na bliana sin, chuaigh sí ag teagasc Gaeilge do W.B
Is cuntas ar an tréimhse a chaith sé i gConradh na Gaeilge an aiste atá ag Proinsias Mac Aonghusa, staraí an Chonartha, sa dara himleabhar de Aimsir Óg, 2000 (‘Aiséirí Faisisteach na Gaeilge’); deir sé gurbh é a bhí ann ‘fear a bhí tráth ar an té ba chonspóidí, ba chantalaí agus ba mhó díograis polaitíochta agus creidimh dá raibh sa tír’ ··· Ar 26 Meán Fómhair 1940 bhunaigh sé craobh de Chonradh na Gaeilge, Craobh na hAiséirí, in oifig gnó Uí Chuinneagáin agus Cooke; toghadh é d’aon ghuth mar uachtarán ··· Bhí cuid mhór de na hoibrithe ba dhíograisí ag éirí amhrasach freisin; nuair a dealaíodh an Chraobh amach ó na hAiltirí agus ón gConradh, le cead agus toil Uí Chuinneagáin, toghadh Mac an Bheatha ina Cheannaire ar an gCraobh 6 Samhain 1942 agus tugadh Glúin na Buaidhe ar an eagraíocht nua a d’eascair aisti ··· De réir a chéile d’fhillfeadh cuid bheag de na baill ar an gConradh
Go dtí 1922 ní raibh sé riachtanach Gaeilge a mhúineadh sna scoileanna ach bhí beagán di foghlamtha ag Peadar ó mhúinteoir taistil Chonradh na Gaeilge ··· Bhí sé ag freastal ar rang an Chonartha agus ba é an Conradh a bhronn scoláireacht air in 1925 chun go bhfreastalódh sé ar chúrsa samhraidh Choláiste Chonnacht sa Spidéal ··· Tar éis dhá théarma ann bhain sé cáilíocht amach mar mhúinteoir Gaeilge agus sa cheathrú samhradh ann dó is ea a bhronn Conradh na Gaeilge ardteastas múinteora Gaeilge air
Shíl cuid dá lucht aitheantais gur bhain contrárthacht uaireanta lena dhearcadh i leith na hathbheochana agus na polaitíochta, agus is cur síos ar an taobh sin dá phearsantacht a rinne Kevin Dawson in The Sunday Tribune 20 Bealtaine 1990 (‘Gulliver of the Gaels’) go gairid i ndiaidh do Phroinsias a bheith tofa mar Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge. I dTeach Altranais ‘Seamount’, Bóthar na Trá,Gaillimh, a rugadh é ar 23 Meitheamh 1933 (sa teach céanna a rugadh Breandán Ó hEithir breis is trí bliana roimhe sin) ··· Bhí fadhbanna sláinte ag cur air as sin amach ach thug sé go misniúil faoin saol úrnua a bhí amach roimhe, mar údar leabhar, mar chomhalta fadtréimhseach den Chomhairle Ealaíon, mar Chathaoirleach ar Bhord na Gaeilge tamall agus ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge ··· Agus é i gceannas ar Bhord na Gaeilge mhol sé do náisiúnaithe Bhéal Feirste vótáil do Gerry Adams agus bhíothas ag iarraidh dá dheasca go mbrisfí as a phost cathaoirleachta sa Bhord é. Bhí sé ina bhall de Chraobh na Gaillimhe den Chonradh agus é an-óg ··· Ó 1989 go 1994 a bhí sé ina Uachtarán ar an gConradh agus is air a thit sé comóradh a dhéanamh ar 100 bliain an Chonartha in 1993
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine de cheannródaithe ghluaiseacht na teanga i gcathair Phort Láirge ach thráigh a dhíograis timpeall 1913-15, b’fhéidir, nuair a tháinig cor nua i náisiúnachas Chonradh na Gaeilge ··· Toghadh é ina uachtarán ar chraobh den Chonradh sa choláiste (Weekly Nation 18 Nollaig 1897); bhí an chraobh sin ann go fóill i 1901 agus ba léir gurbh ionann í agus rang Gaeilge Shéamuis sa choláiste ··· Um Cháisc 1897 bhí sé i láthair sa Tholsel i gCill Chainnigh thar ceann Phort Láirge nuair a bunaíodh craobh den Chonradh (Irisleabhar na Gaedhilge, Bealtaine 1897) ··· Faoi Fheabhra 1901 bhí ardrang gach Satharn aige i gcomhair múinteoirí an Chonartha i bPort Láirge (idem 16 Feabhra 1901)
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 ‘He is one of the comparatively few Irish members who take a keen interest in all phases of the language movement; he keeps himself fully informed on the progress of the Gaelic League, and never loses an opportunity of furthering its principles; while he has from time to time made many valuable suggestions which have helped us along our difficult path’, a dúirt eagarthóir An Claidheamh Soluis 27 Iúil 1901 agus é ag tagairt do litir a bhí ag an mBeolánach in Daily News Londan ··· Chuaigh sé go Meiriceá uair le John Redmond chun airgead a bhailiú don pháirtí. Níor múineadh aon Ghaeilge dó ar scoil in Éirinn ach cláraíodh é ina bhall de Chonradh na Gaeilge i Londain 13 Nollaig 1900, an lá céanna a cláraíodh Pádraic Ó Conaire[B3] ··· Ba é ba thúisce a mhol don Chonradh scoileanna samhraidh a bhunú chun go n-oilfí múinteoirí Gaeilge (An Claidheamh Soluis 8 Meitheamh 1901) ··· Bhí sé ar dhuine díobh sin a thug síntiús chun go dtroidfeadh Séamus Ó Beirn[B1] in aghaidh na heitinne i gConamara (idem 9 Samhain 1907). Anuas go 1914 bhí baint mhór aige le hAonach Londan agus deir Proinsias Mac Aonghusa in Ar son na Gaeilge, 1993: ‘Faoi thionchar agus threoir an Chonartha chuir Boland an-spéis i bhforbairt thionsclaíocht na hÉireann agus sa mholadh do dhaoine earraí Éireannacha seachas earraí coimhthíocha a cheannach’
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Níl aon duine is fearr a léirigh ina phearsa an gaol idir Conradh na Gaeilge agus an scarúnachas ··· D’éag Tomás in 1899 agus is ar Chathal a thit cúram na clainne. Dhealródh gur i 1901 a chláraigh sé ina bhall de Chraobh an Chéitinnigh de Chonradh na Gaeilge ··· Toisc é a bheith ag taisteal na tíre agus aithne curtha aige ar bhaill Chonradh na Gaeilge i ngach baile bhí sé in ann baill oiriúnacha a aimsiú don Bhráithreachas ··· Ní ionadh ar bith go dtabharfadh a leithéid dínit phaisean morálta d’fhuath pearsanta agus gur díoltas a bheadh á lorg aige faoi chulaith troda ar son an chirt agus na fírinne’. Bhí sé ina bhall thar ceann Chúige Mumhan den choimisiúin a bunaíodh i 1921 chun scéal na timireachta agus cúrsaí an Chonartha a iniúchadh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Nuair a d’éag sé scríobh ‘Sceilg’ [Seán Ó Ceallaigh] [B3]: ‘The Gaelic League loses in him a great champion of their ideals and the Irish of Argentine their leader’ (An Claidheamh Soluis 5 Feabhra 1910) ··· D’éag sí 4 Iúil 1945. Bhí sé sa láthair nuair a bunaíodh Craobh Bhuenos Aires de Chonradh na Gaeilge i mBealtaine 1899 ··· As an enthusiastic Gaelic Leaguer he devotes considerable space in his paper to articles and reports dealing with the movement ··· To his acquaintance with these two Gaels and Mr Dinneen [Michael Dinneen ó Chorcaigh a bhí ina eagarthóir/úinéir roimhe in The Southern Cross], Mr Bulfin attributes generously his present strong interest in the old tongue’. Nuair a tháinig sé abhaile i 1902 le David Suffern (an fear a chuir a ainm ar an gcéad seic ó Bhuenos Aires chuig an Conradh) chuir Coiste GnóChonradh na Gaeilge dinnéar ar siúl in onóir na beirte in Óstán de Barra, Sráid na Danmhairge, Baile Átha Cliath (An Claidheamh Soluis 13 Meán Fómhair 1902) ··· Tá nóta beathaisnéise ina taobh ag Henry Boylan in A Dictionary of Irish Biography, 2ú heagrán, 1988. Breis is tríocha bliain i ndiaidh a bháis bunaíodh Craobh Liam Bulfin de Chonradh na Gaeilge
Bhí máistreás cónaithe sa teach a raibh Gaeilge aici, Agnes Curtin ó Chontae Chiarraí, agus buime, Julia Connolly ó Chontae na Gaillimhe, a raibh Gaeilge aici. B’fhéidir gur tamall roimh 1901 a thosaigh a spéis i gConradh na Gaeilge ··· Dúirt sé: ‘On reading Dr O’Hickey’s pamphlet on The Future of Irish in the National Schools I see that funds are required for pushing on the work of the Gaelic League ··· a motion to give every assistance possible to the efforts of the Gaelic League in the revival of the Irish Language has been passed by the Meath County Council’ ··· From the Gaelic League standpoint it is particularly regrettable that this sex-restriction should be placed upon a scholarship which has the encouragement of Irish studies as one of its objects
Cheangail sé le Conradh na Gaeilge nuair a bhí sé 18 mbliana ··· Ach níor thosaigh an Conradh i gceart i gCluain Meala go 1903 nó 1904 ··· Bhaineadh sé úsáid go háirithe as craobhacha an Chonartha san obair sin. Fuair sé ordú ón mBráithreachas i 1913 na hÓglaigh a bhunú i gCluain Meala ··· Nuair a athbhunaíodh Craobh Chluain Meala de Chonradh na Gaeilge i 1932 roghnaíodh é mar uachtarán (Ar son na Gaeilge, 1993 le Proinsias Mac Aonghusa)
Bhí baint ag a athair le Bráithreachas na Poblachta agus thug sé Micheál isteach i gCraobh Chaoimhín (Sráid Chlann Bhreasail) de Chonradh na Gaeilge nuair nach raibh sé ach naoi mbliana d’aois ··· Bhí sé ina chathaoirleach ar Choimisiún na Státseirbhíse ó 1922 go 1932. Tháinig sé i láthair ag comhdháil speisialta éigeandála Chonradh na Gaeilge 8 Eanáir 1925 agus dúirt nár thug sé aon airgead don eagraíocht, gur dochar don Ghaeilge a bhí á dhéanamh aici ··· Deir Proinsias Mac Aonghusa in Ar Son na Gaeilge: Conradh na Gaeilge 1893-1993, 1993 gur síleadh ag an am é a bheith beartaithe aigesean agus ag Risteárd Ó Maolchatha deireadh a chur scun scan le Conradh na Gaeilge ··· D’fhan cuimhne air sin tríocha bliain anonn: ‘Cé gur Conraitheoir a bhí i Risteárd Ó Maolchatha, Aire Oideachais an Chomhrialtais 1948-1951 agus 1954-1957, agus go raibh tionchar agus cumhacht ag an Seanadóir Micheál Ó hAodha, Conraitheoir eile tráth, ní raibh dearmad déanta ar a naimhdeas don Chonradh ar uairibh agus bhíodar faoi amhras’ (idem). Is beag má chuir sé aon rud i gcló i nGaeilge
Faoi 1911 ní raibh ann ach David, a bhí singil go fóill, Minnie agus Patrick agus dúradh go raibh Gaeilge acu go léir. Tar éis bunscolaíochta chuaigh Séamus ag obair i dteach tábhairne (nó siopa, b’fhéidir) i mBaile Átha Cliath agus chuaigh isteach i gCraobh Uí Ghramhnaigh, Conradh na Gaeilge, le Brian Ó hUiginn [B3] ··· Ach ina áit sin fuair sé post mar mhúinteoir taistil i gConradh na Gaeilge agus bhí ag obair i gContae Chill Dara ··· I 1911 bhí sé ina bhall de Choiste na gClólann agus de Choiste an Oireachtais (An Claidheamh Soluis 19 Lúnasa 1911) sa Chonradh ··· Toghadh ina bhall é den Choiste 15 ar 8 Eanáir 1925 chun atheagar a chur ar Chonradh na Gaeilge agus bhí ina bhall de Choimisiún na Gaeltachta 1925-6
1893-1927, 1990 le Donncha Ó Súilleabháin) den naonúr timirí ba mhó cáil i gConradh na Gaeilge ··· Bheadh Tomás ina bhainisteoir ar thrí cinn de shiopaí páin ar ball. Bhí sé sa láthair ag cruinniú den Chonradh ar 27 Meán Fómhair 1893 (Fáinne an Lae 12 Meitheamh 1926) agus bhí ina bhall de Chomhairle an Chonartha in 1894 (Ar son na Gaeilge, 1993 le Proinsias Mac Aonghusa) ··· Bhí sé sa láthair i nGaillimh nuair a bunaíodh an Conradh ann 25 Eanáir 1894 (Irisleabhar na Gaeilge, Feabhra 1894)
Bhí sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge agus de Shinn Féin san Uaimh ··· na Mí, den Chonradh, craobh a bhunaigh sé féin. Cháiligh sé mar mhúinteoir Gaeilge i gColáiste Chonnacht sa Spidéal i 1910 ··· I bpáirtíocht leis an Athair Tomás Mac Giolla Sheanaigh[B3] agus Séamus Ó Murchú d’eagraíodh sé cúrsaí samhraidh do mhúinteoirí sa choláiste agus bhí ag obair do Chonradh na Gaeilge ··· Deirtí gur mhór a bhí Comhlacht Gael na Gaillimhe ag brath air le háras an Chonartha i nGaillimh a choimeád ag imeacht
San iontráil in Celtic Who’s Who ainmníonn sé an Coláiste agus Conradh na Gaeilge mar na clubanna a raibh sé ina bhall díobh! Ó 1910 ar aghaidh bhí sé éirithe as fostaíocht an Chonartha agus bhí ina bhall dá Choiste Gnó go minic ··· Tuairimíonn Donncha Ó Súilleabháin: ‘D’fhéadfadh sé tarlú go raibh sé míshásta nuair nach é Fionán Mac Coluim a toghadh mar Ard-Rúnaí ar an gConradh ··· Nó d’féadfadh fonn a bheith air dul ar ais ag obair go lánaimsireach leis an gConradh’ (Feasta, Márta 1983)
Cuireann sé an méid seo faoi i bhfonóta: ‘Ó Dubhghaill’s nerve in making his Irish speakers true city folk probably earned him his first place-finish over Ó Murchadha, whose characters were, in the words of Laoide, “two or more native speakers of Irish fresh from the country, and just settled down in the city, hence as yet truly native and unspoiled by the overwhelming Anglicisation which is the ruling principle in all Irish cities”.’ Bhí an moladh seo ag an Duinníneach ar an leabhar in Leader 11 Meán Fómhair 1915: ‘Fé mar a chloisim bhí daoine áirithe a bhaineann le gnó Chonradh na Gaeilge i gcoinne an aiste do chur i gcló agus dá dheasca sin d’fhan sí gan cló do chur uirthi go dtí an bhliain seo dá caitheamh againn ··· Deir cuntas Uí Dhroighneáin gur chaith sé na seacht mbliana 1918-25 ag múineadh na Gaeilge faoin gConradh i nDairbhre. Tá sé liostaithe ag Colm Ó Cearúil in Aspail ar son na Gaeilge, 1996 mar dhuine a raibh poist éagsúla aige mar rúnaí dúiche, timire agus a leithéid i rith na tréimhse sin ··· Dar le tuairisc bháis an Kerryman gur saor in aisce a d’oibríodh sé don Chonradh
Cé is moite de Norma Borthwick[B2] agus Tadhg Mac Suibhne[B5], ní luann sí aon bhall aitheanta de chuid Chonradh na Gaeilge i Londain ná in Éirinn ··· Ball tábhachtach go maith de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge ba ea Mairéad ··· Thugadh sí léachtaí sna craobhacha: ceann faoin Seicis sa Bhóithéim (idem 9 Nollaig 1899) ag Craobh an Athar Eoghan Ó Gramhnaigh; i gCraobh Mhichíl Uí Dhuibhir, ba é teideal a páipéir ‘A Gaelic Leaguer’s impression of Paris’ (22 Meán Fómhair 1900)
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2012 Cuid thábhachtach d’obair Chonradh na Gaeilge ó thosach, nach mór, ba ea déantúsaíocht na hÉireann a chur chun cinn ··· Thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge i gcraobh de Chonradh na Gaeilge ··· ach thug do Chonradh na Gaeilge iad le leá sna 1920idí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Seo í an bhean is minice a luaitear le timireacht in annála Chonradh na Gaeilge ··· Ceapadh í ina fothimire i Ros Comáin (An Claidheamh Soluis 19 Eanáir 1918) agus ina rúnaí contae ag an gConradh i Ros Comáin (Misneach 14 Meán Fómhair 1920) ··· Bhí post timire faoi Chomhairle Chontae Ros Comáin aici ó 1 Márta 1923 ach lean sí uirthi ag obair sa Chonradh; tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 21 Márta 1931 go raibh sí ina rúnaí ag Coiste Chontae Ros Comáin den eagraíocht
D’imigh sí go Londain agus cheangail le Conradh na Gaeilge ann ··· In Allegiance le Robert Brennan tá grianghraf di in éineacht le ceannairí eile an gharastúin in Inis Córthaidh. ‘Is ar Eibhlín Ní Éigeartaigh a bhí cúram eagrú seilgí an tsamhraidh’ a deirtear i dtaobh na bliana 1917 in Conradh na Gaeilge i Londain le Donncha Ó Súilleabháin ··· I scoil Ré na nDoirí bhí Seán Ó Súilleabháin mar mhúinteoir aige agus chuir seisean craobh den Chonradh ar bun chun léamh na Gaeilge a mhúineadh do na buachaillí agus do na cailíní fásta
Chaith sé tamall i bparóiste Walsingham, áit a thaitin leis, sular ceapadh é ina shagart cúnta in Dockhead, Londain. Bhí sé sa láthair ag cruinniú tionscnaimh Chraobh Londan de Chonradh na Gaeilge agus bhunaigh sé scoileanna (craobhacha) in Bermondsey agus in Dockhead in 1897 ··· Thugadh sé léachtaí i mBéarla ag scoraíochtaí agus deir Donncha Ó Súilleabháin go raibh Gaeilge á foghlaim aige (Conradh na Gaeilge i Londain, 1894-1917, 1989 ) ··· D’hreastail sé ar chomhdháil 1901 den Chonradh i mBaile Átha Cliath
Ag 42 Bóthar Haddington a bhí cónaí air go fóill. Cláraíodh é mar fho-bhall de Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge (‘Arthur E ··· ‘Indeed, the Gaelic League and all it stood for commanded the largest measure of his support ··· Dúirt Conchubhar Maguidhir (1889-1971) in The Clongownian 1933: ‘From an early period however he accepted the ideals and aims of the Gaelic League movement and his life became an attempt to live the Irish-Ireland faith
Chaith Tadhg Ó Ceallaigh, múinteoir taistil Chonradh na Gaeilge, mí san oileán (féach ‘Ag Tagairt don Leabhar’ sa chéad eagrán de Allagar na hinise, 1928) agus chuireadh leabhair chuige ··· Scríbhneoir an-mhaith ba ea é, Gaeilgeoir an-mhaith, ach ní raibh an oiread sin scéalta aige’. Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge ··· Ba é a dúirt a mhac Seán: ‘Nuair a bhí Fionán Mac Coluim[B1] ar an oileán (bhí sé mar thimire do Chonradh na Gaeilge an tráth san) agus nuair a chonaic sé Tomás agus conas mar a bhí aige do cheap sé Tomás mar cheithearnach na teangan agus thug sé tuarastal deich scillinge gach seachtain dó
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Is é an lúb dheireanach é, agus an duine is lú a raibh eolas air, sa slabhra d’eagarthóirí a bhí ag páipéir Chonradh na Gaeilge i rith 1899-1932: Eoin Mac Néill [B4], Eoghan Ó Neachtain [B3], Pádraig Mac Piarais [B4], Seán Mac Giollarnáth [B3], Piaras Béaslaí [B1], Colm Ó Murchú [B2], Pádhraic Ó Domhnalláin [B2], Shán Ó Cuív [B2], Leon Ó Broin, Séamus Ó Grianna[B2], Maoghnas Ó Domhnaill ··· An bhliain dár gcionn ba é Coláiste Chaoimhín, Glas Naíon, a sheoladh. Ceapadh é ina eagarthóir ar An Claidheamh Soluis in Iúil 1930 agus go ceann cúpla bliain ba é Conradh na Gaeilge, 25 Cearnóg Pharnell, a sheoladh ··· Cé go mbíodh aige ann aistí ó dhaoine eile, is air féin a thiteadh formhór mór dá mbíodh ann a scríobh—an t-eagarfhocal, cúrsaí reatha, tuairiscí i dtaobh imeachtaí an Chonartha féin, aistí stairsheanchais agus aistí faoi mhórshaothair litríochta na hEorpa
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i gCorcaigh agus ba é a bhunaigh Cumann Píobairí Chorcaí ··· Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge sa chathair chomh luath le 1896; bhí sé sa láthair i nGabhgán Barra thar ceann an Chonartha ar 21 Meitheamh 1896 (Irisleabhar na Gaedhilge, Iúil 1896)
Tá cuntas fada ag Proinsias Mac Aonghusa ar Sheán Gaeilgeoir in ‘Seán O’Casey and the Gaelic League’ (Féile Zozimus, Imleabhar 3, 1994 in eagar ag Vivian Uíbh Eachach agus Dónal Ó Faoláin) ··· Deir Proinsias Mac Aonghusa gur sa bhliain sin freisin a chuaigh sé isteach i gCraobh Dhroim Conrachden Chonradh agus go raibh sé ina rúnaí ag an gcraobh faoi 1908 agus ina mhúinteoir acu ··· Bliain ina dhiaidh sin nuair a bhí duais Hawthornden á bronnadh air i Londain thagair an Bhantiarna Gregory dá dhíograis timpeall na Gaeilge: ‘With the revival (sic) of the Gaelic League, he became a great enthusiast for the language
Toghadh é ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge in 1918 agus bhí baint mhór aige le heagrú an Oireachtais i gCorcaigh in 1919. Bhain sé céim san fhealsúnacht amach in 1907 de bharr scrúduithe na hOllscoile Ríoga ··· Ba í a thug an óráid ab fhaide sa Dáil in aghaidh an Chonartha ··· Ní rachadh sí chuig aon tionól ag Conradh na Gaeilge ná ag Cumann Lúthchleas Gael le heagla go mbeadh ‘dúnmharfóir’ de chuid an tSaorstáit sa láthair
Chuaigh sí go Londain le staidéar iarchéime a dhéanamh ar an múinteoireacht agus chuaigh isteach i gConradh na Gaeilge thall: bheadh sí ina teachta acu ag Ard-Fheis 1915 i nDún Dealgan (Conradh na Gaeilge i Londain 1894-1917, 1989 le Donncha Ó Súilleabháin) ··· Is sa Chonradh a casadh uirthi an file Tommy FitzGerald ar mar Desmond FitzGerald is fearr a bhí aithne air ··· Ag DIB is é dáta agus láthair bhreithe Desmond Fitzgerald 13 Feabhra 1888 ag 62 Sráid Arthingworth, West Ham, Londain agus thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge sa Chonradh i 1908
Um Nollaig 1920 cheap Conradh na Gaeilge é ina rúnaí dúiche i gContae an Chláir agus sa mhéid sin de Chontae Thiobraid Árann ó Dhurlas ó thuaidh—fairche Chill Dálua a deirtear uaireanta—ach bhí sé i bpríosún ag an am (Dóchas agus Duainéis: scéal Chonradh na Gaeilge 1922-1932 le hAindrias Ó Muimhneacháin) ··· Chaith sé tamall freisin ag timireacht don Chonradh agus don Bhráithreachas i gceantar Dhún Gar, Ros Comáin ··· Rugadh seisear dóibh, ar dhuine díobh Máirtín a chaith tamall ag timireacht don Chonradh sula ndeachaigh sé le hiriseoireacht go lánaimseartha
Ball tábhachtach de Chonradh na Gaeilge in Uíbh Ráthach ba ea é ··· Faoi Shamhain 1902 bhí sé ina leasuachtarán ar choiste ceantair an Chonartha ··· Thuill sé clú mar rúnaí ar Fheis Uíbh Ráthach agus ar chraobh Uíbh Ráthach den Chonradh: bhuaigh siad an trófaí ‘Sciath Óir an Oireachtais’ i 1906 agus 1907
Ach bhí baint aige leis an gcéad chraobh den Chonradh a bhunaigh Tomás Bán Ó Concheanainn[B2] sa Sciobairín i nDeireadh Fómhair 1900 ··· Cuireadh meánscolaíocht ar Ghearóid i Scoil Idirmheánach agus Ollscoile an Sciobairín. Is cosúil go ndeachaigh sé isteach sa Chonradh go hóg ina shaol ··· Toghadh ina bhall de Choiste Gnóan Chonartha é in 1917 agus bhí de chúram air cabhrú le Risteárd Mac Coitir chun an scéim nua eagraíochta a chur i bhfeidhm i gcontaetha Cheatharlach, Loch Garman agus Chill Mhantáin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine de cheannairí Chonradh na Gaeilge i gContae Luimnigh sna blianta tosaigh ··· ‘Is maith is cuimhin liom a dhéine is a dhúthrachtaí is a chuireadh sé lámh le hobair Chonradh na Gaeilge sararbh éigin dó éirí as an obair sin ··· Thagadh sé go minic go Baile Átha Cliath le linn na gcruinnithe agus cé go mbíodh costais throma air níor éiligh sé scilling ar an gConradh
Scríobh sé aiste dar teideal ‘A ramble through Rambles in Éirinn’ in An Craobh Rua, 1913 agus dúirt ann: ‘Protestants and Catholics can and do sit side by side in our Gaelic League rooms in the city and I do not know that the difference of religion matters one pin point to them’ ··· If it were not for my love of the language I would be most thoroughly ashamed of the Gaeltacht did I take seriously all the poorhouse schemes I have heard mooted by Gaelic League bumbles ··· Níor sparáil sé é féin in obair Chonradh na Gaeilge, cé acu bhíodh sé i gcionn pinn nó ag tabhairt léacht
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sheinneadh sé an phíb mhór agus bhain sé cáil amach mar phíobaire Chonradh na Gaeilge i Londain ··· Ag an am sin bhí sé ina chomhrúnaí oinigh ar Choiste Ceantair Thiobraid Árann Thuaidh den Chonradh (Sinn Féin 17 Meán Fómhair 1910) ··· ; deir Íosold Ní Dheirg gur geall le Who’s Who na linne an liosta a foilsíodh in Mayo News. I mí na Samhna 1915 bunaíodh craobh de Chonradh na Gaeilge in Acaill Bheag
Nuair a bunaíodh Craobh Chnoc an Bhile i 1904 ba é an Cuisíneach a toghadh ina rúnaí agus d’fhan sé sa phost go dtí gur cuireadh an Conradh faoi chois ar fud na hÉireann 25 Samhain 1919 ··· Deir sé freisin: ‘He is something of an unsung hero when the activities of the Conradh are discussed in the parish, being overshadowed by Fr Matt Ryan...’ ··· Sna 1920idí chuaigh sé i gcion go mór ar dhuine dá dhaltaí, Micheál Mac Cárthaigh, a bhí ina uachtarán ar an gConradh ar ball. Níor phós sé
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bíonn a ainm le feiceáil go minic i liostaí na ndaoine a thugadh airgead do Chonradh na Gaeilge sna blianta tosaigh; ach níl a ainm baiste le feiceáil in aon tagairt ná tuairisc díobh ··· Moran ina thaobh i dtuairisc úd The Leader: ‘We first read, or rather tried to read, portions of Séadna in the London Gaelic League about 20 years ago ··· If we recollect rightly, he was a very regular and earnest student at the classes of the London Gaelic League in those days and Keating was his author
I gcraobh den Chonradh i Sligeach a d’éirigh sé líofa sa Ghaeilge agus bhí sé orthu sin a bhunaigh craobh i gCara Droma Rúisc ··· Bhí borradh nua ag teacht faoi ghluaiseacht na teanga faoin am ar aistríodh é go Baile Átha Cliath: an tOireachtas athbhunaithe i 1939, Craobh na hAiséirí den Chonradh, bunú Ghlúin na Bua agus Inniu, bunú Comhar... ··· Bhí sé ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge i 1947 agus, i 1961, ina chathaoirleach ar Chraobh an Athar Micheál Ó hIceadha, craobh a bhí eisiatach go maith, más aon fhianaise air sin an bhallraíocht a luaitear in Ar Son na Gaeilge..., 1993 le Proinsias Mac Aonghusa
Bhí sí ina ball de Chonradh na Gaeilge, d’Iníní na hÉireann agus den National League ··· Bhí sí orthu sin a shíl gur cheart do Chonradh na Gaeilge éirí as a seasamh neamhpholaitiúil ··· Ba bhall d’Fianna Fáil í ina dhiaidh sin. Deir Risteárd Ó Glaisne in De Bhunadh Protastúnach go raibh sí ina rúnaí ar Chraobh na gCúig gCúigí nuair a bhí Proinsias Ó Riain[B5] gníomhach sa Chonradh
His love for Irish remained all through his life, and he followed with keen anxiety the work of the Gaelic League.’ Ba é a d’iarr in 1897 ar Eoin Mac Néill[B4] Gaeilge a theagasc i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, rud a d’fhág gurbh é an Niallach an chéad ollamh le Gaeilge ann ··· Shínigh sé achainí Chonradh na Gaeilge in 1898 chun go ndéanfaí an tOireachtas a mhaoiniú; thug sé airgead le haghaidh duaiseanna ··· Walsh agus a shaothar ar son na Gaeilge á shuimiú aige: ‘He supported the Gaelic League from the time of its foundation, and gave it financial and moral aid at a time when it was looked at askance by politicians
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí baint mhór aici le hathbhunú Oireachtas na Gaeilge i 1939 agus bhí sí ar an duine, b’fhéidir, a thug an tréimhse seirbhíse is faide riamh, seachtó bliain, do Chonradh na Gaeilge ··· Tá cuntas iarbháis ag Seán Mac Mathúna, Ard-Rúnaí an Chonartha, in Foinse 10 Meitheamh 2001 ··· Bhí sí i mbun ceolchoirmeacha éagsúla ar an raidió an uair sin agus ba bhall í de choistí éagsúla a bunaíodh chun gnéithe d’fhorbairt an raidió a scrúdú.’ Leis an tréimhse 1935-45 a bhain an obair raidió sin, ní foláir, nuair a bhí Conradh na Gaeilge á mhisniú ag Radio Éireann chun cláir agus drámaí a chraoladh
Bhí sé i Learpholl sna 1930idí, é ina bhall de Chraobh Sheáin Uí Dhonnabháin de Chonradh na Gaeilge ann ··· I 1947 bhí sé ar dhuine de chairde Mháirtín Uí Chadhain a chabhraigh leis chun slacht a chur ar lámhscríbhinn Cré na Cille nuair a bhí an saothar sin á chur isteach i gcomórtais an Oireachtais (tá cuntas ar an mbroid oibre a bhain leis sin in De Ghlaschloich an Oileáin ..., 1987 leis an tSr Bosco Costigan agus Seán Ó Curraoin). I 1948 bhunaigh Conradh na Gaeilge an míosachán Feasta agus d’fhostaigh siad Seosamh mar bhainisteoir ··· Ach i 1962 bhí ag teip ar Feasta ó thaobh airgid de agus nuair nach dtabharfadh an Roinn Oideachais breis airgid mhol a chairde sa Chonradh dó post eile a lorg
Deir Éamonn Ó Tuathail (idem) go bhfuil sna haistí sin ‘stíl phróis chomh glinn is atá sa nua-Ghaeilge.’ Bhíodh alt in aghaidh na coicíse aige dar teideal ‘Seo is Siúd’ in An Glór 1940-42, iris an Chonartha, faoin ainm sin Ruaidhrí Beag (Prút); in Ón Ulán Ramhar Siar is ‘lagaithris ar Mhyles na gCopaleen’ a thugann sé féin ar na hailt sin. I Sruthán, Cill Rónáin, Árainn, a rugadh é 26 Samhain 1910 ··· Is i rith na tréimhse i nGaillimh a thosaigh sé ag scríobh agus pléann Mac Craith an prós a scríobh sé, ón gcéad phíosa in An Stoc, Márta 1931 anuas go 1938, 14 píosa ar fad, an chuid is mó díobh in Ar Aghaidh; taispeánann sé go bhfuil ‘snáth leanúnach aontachta idir na chéad aistí próis agus ceapadóireacht fhileata Uí Dhireáin.’ Bhí sé ina rúnaí ar an gcraobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge i nGaillimh ··· Chaith sé an bhliain acadúil 1978-79, ar chuireadh ón Ollamh Breandán Ó Madagáin, ina aoi-léachtóir i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe. Dar leis féin gur léacht a thug Torna [Tadhg Ó DonnchadhaB1] in Áras Chraobh an Chéitinnigh den Chonradh a chuir ag cumadh dánta é
., agus an t-eolas agus an taithí a bhí aige orthu, is mó a chuaigh i gcion ar iriseoirí agus ar a chomhghleacaithe i gConradh na Gaeilge; níl rud is fearr mar léiriú air sin ná na téarmaí a chaith sé ina eagarthóir ar An Glór agus Feasta ··· Tá cuntais air: ag Cathal Ó Feinneadha, a bhí ina uachtarán ar an gConradh 1965-68, in Feasta, Samhain 1997; ag Muiris Mac Conghail agus Mícheál Ó hUanacháin in Irish Times 12 Samhain 1997; ag Micheál Mac Aonghusa in Feasta, Márta 1998 ··· D’éirigh sé as an múinteoireacht i 1977 i ngeall ar dhrochshláinte. Bhí sé bainteach le Conradh na Gaeilge ar bhealaí éagsúla, é ina rúnaí ar Chraobh Liam Bulfin, ina bhall de Choiste Chathair Átha Cliath, ar an gCoiste Gnó 1951-62 agus ina Thánaiste faoi dhó, ina bhall de Choiste an Oireachtais agus den gCoiste Ealaíne
Múinteoir Gaeilge i gCorcaigh thiar theas ab ea a mháthair, agus bhí a uncail Diarmaid Ó Síothcháin ar na chéad mhúinteoirí Gaeilge a bhí ag an gConradh i gCiarraí ··· I mBaile Átha Cliath bhuaigh sé bonn craobhchomórtais le Clann na nGael agus bhí tamall ina bhall de Bhord an chontae. Bhí a uncail Micheál Ó Loingsigh ina Leas-Uachtarán ar Chraobh an Chéitinnigh de Chonradh na Gaeilge, craobh a bhí i mbarr a nirt ó thaobh ceoil agus drámaíochta de ar feadh 1935-50, agus ball gníomhach sa chraobh sin ba ea Seán ··· I rith an ama sin, bhí Seán Ó Síocháin gníomhach i gcónaí go mór mór sa drámaíocht agus sa chór.’ Toghadh é ina bhall de Choiste Gnóan Chonartha i 1943 agus chaith sé tamall ina bhall de Choiste an Oireachtais
Chláraigh sé mar bhall d’Ardchraobh Chonradh na Gaeilge nuair a bhí sé 18 bliain agus chaith cúig bliana ann ··· Scríbhneoireacht Shéamuis Uí Ghrianna [B2] agus Sheosaimh Mhic Grianna [q.v.] go háirithe a spreag a spéis sa teanga; ó Shéamus d’fhoghlaim sé drochmheas ar ghnó na gcoistí sa Chonradh, agus nuair a bhí an saol go hainnis ag Seosamh sna 1950idí thugadh sé cuairt go minic air agus thugadh cabhair dó, mar is léir ar a leabhar Seosamh Mac Grianna agus cúrsaí eile, 1970 ··· Chaith sé saoire in Inis Meáin bliain eile. Bliain chinniúnach ina shaol ba ea 1940, an bhliain a bunaíodh Craobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge 26 Meán Fómhair
Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha agus ar feadh tamaill de 1926-27 ina eagarthóir ar Fáinne an Lae ··· Ní dheachaigh sé suas i dtoghcháin an Chonartha i 1927 agus d’éirigh as eagarthóireacht na hirise ··· ‘I was by now inclined to dissociate myself from the Gaelic League, which was just as well perhaps, as the Department of Education and its officials had become cockshots in the League’s paper
Má luaitear Conradh na Gaeilge, Cumann Lúthchleas Gael agus Óglaigh na hÉireann ní beag sin.’ Scríobh sé cúpla de na hamhráin in Songs of Rebel Cork ··· Sa Chomhairle a bhí sé go ndeachaigh sé amach ar pinsean. Bhí sé ina bhainisteoir agus tamaill ina eagarthóir ar An Gaedheal idir 1931 agus 1934 agus ar An Camán ó 1934 go 1936, irisí a tháinig in áit An Claidheamh Soluis ach a bhí faoi chomhchúram Chumann Lúthchleas Gael agus Chonradh na Gaeilge ··· Bhí spéis ar leith aige i gcraoltóireacht raidió agus in éineacht le hAindrias Ó Muimhneacháin [q.v.], Diarmuid Ó hAlmhain[B1] agus Leon Ó Dubhghaill [B1] bhí sé ina bhall de choiste raidióChonradh na Gaeilge a chuir amach an paimfléad An Gael agus an Radio, 1935, na cainteanna a chraol siad ag spreagadh Conraitheoirí chun a bheith páirteach sa chraoltóireacht Ghaeilge
Bhí sé ina bhall de Chraobh Moibhí de Chonradh na Gaeilge agus bhí sé in aghaidh polaitíocht ar leith a chur chun cinn laistigh den Chonradh le linn dó a bheith ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge i 1934
B’fhiú leis an gConradhArd-Fheis thábhachtach 1915 a thabhairt ann. Ar feadh 70 bliain ba é Peadar Ó Dubhda ionadaí pearsanta na Gaeilge i nDún Dealgan ··· Ar an gcuma sin a chuir sé aithne ar an oiread sin de sheandaoine an bhaile ar chainteoirí dúchais Gaeilge iad. Ní raibh puinn eolais aige i dtaobh na teanga gur bunaíodh Craobh Dhún Dealgan de Chonradh na Gaeilge ar 19 Meán Fómhair 1899 ··· I 1915 nuair a tugadh post múinteora i gColáiste Mhuire, Dún Dealgan, dó d’éirigh sé as post an Chonartha
D’fhan sé ansiúd go dtí an lá cinniúnach úd i 1922. Riamh ón uair a cheangail sé leis an Ard-Chraobh de Chonradh na Gaeilge sna 1890idí chaith sá a dhúthracht ar fad leis an teanga ··· Bhí sise ina ball de Choiste Gnó an Chonartha ··· Chuir an ceapachán áthas ar an gConradh
Bhí post sa Dublin and Banagher Distillery faighte aige. Is cinnte go mbeadh sé i láthair ar 31 Iúil 1893 nuair a bunaíodh Conradh na Gaeilge ach gur tharla dó bheith imithe ar saoire ··· Toghadh ina chisteoir oinigh sa Chonradh é in 1896 ··· Is é a bhí mar athair baistí ag iníon Stiofáin, Sighle. Deirtear freisin gur íoc Stiofán tuarastail fhoireann an Chonartha cúpla uair as a phóca féin
Bhí sí an-saibhir ina ceart féin agus chuir sí an t-airgead ar fáil do scéimeanna tionsclaíochta agus cultúir Otway. Chuaigh seisean isteach i gConradh na Gaeilge i dtosach báire ··· Dúirt An Claidheamh Soluis faoi: ‘Is mór an chreach bás an uasail sin, go háirithe do Chonradh na Gaeilge agus é ag síorchabhrú le Craobh Chill Chainnigh ar gach aon tslí i leith na teanga agus i leith na ndéantús Gaelacha ··· Tháinig sé os comhair an phobail tá tuairim le deich mbliana ó shin nuair a ghabh sé le Conradh na Gaeilge agus d’fhan sé mar sin go ceann a ré agus a théarma
Cuireadh an chuid seo de mhiontuairiscí Choiste na bhFoilseachán den Chonradh i gcló in An Duinníneach ··· ‘Mheas seisean nár chiallmhar in aon chor an aiste [ar Aodh Ó Néill] a fhoilsiú fhad is bheadh sé de chlú ar an údar nach raibh léamh ná scríobh aige, agus ba é a thuairim gur cheart don Chonradh bheith sásta i dtosach fá cé acu a bhí sin fíor nó nach raibh ··· Thabharfá leat as Eoin Mac Neill: scholar and man of action (1980) le Michael Tierney go raibh sé sa chathair i mblianta tosaigh Chonradh na Gaeilge
Bhí sé ag foghlaim Gaeilge i gcraobhacha éagsúla de Chonradh na Gaeilge agus timpeall 1907 fuair sé post oifige sa Chonradh ··· Scaoileadh as Frongoch é i Nollaig 1916 agus chuaigh sé ag obair arís in oifig an Chonartha
Bhí sé ina bhall de Chraobh Mhaigh Chromthaden Chonradh in 1897 ··· Ceapadh é an bhliain chéanna sin mar rúnaí ar Chonradh na Gaeilge in áit Sheáin ··· Bhí poist éagsúla aige i Sinn Féin, bhí sé ina Thánaiste ag an gConradh tamall agus ina Uachtarán ar Oireachtas na Gaeilge i 1956
Dúirt timire Chonradh na Gaeilge, Aodh Ó Dubhthaigh [faoi Ó DUBHTHAIGH, Niall B1], in An Claidheamh 7 Samhain 1914; ‘Ní féidir do aoinneach a insint go deo an méid oibre a rinne sé ar son chúis na Gaeilge’. I dTulaigh an tSiáin, Cill Leacht Aodha, Co ··· Bhí sé i gceannas an chruinnithe sna Gleannta 27 Iúil 1895 nuair a bunaíodh Craobh Dhún na nGall de Chonradh na Gaeilge ··· De ghnáth is mar theachtaí ó Chonradh na Gaeilge Nua-Eabhrac a bhíodh sé féin agus fear eile na gCealla Beaga, Pádraig Ó Beirn [q.v.], deartháir a chéile, ag comhdhálacha agus ardfheiseanna
Bhí sé ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge i Londain ó 1896 go 1908 agus ba phearsa ríthábhachtach é i saol na nÉireannach thall. I gCinn Mhara, Co ··· Bhí sé ag cruinniú den Chonradh in Áth Leathan, Co ··· Bhí Proinsias ina uachtarán agus is ón gcumann sin a d’fhás an Irish Literary Society (a bunaíodh 28 Nollaig 1891) agus ar ball Craobh Londan den Chonradh, agus in 1898 Cumann na Scríbheann Gaeilge. Ba í Craobh Uí Chomhraí a bunaíodh 9 Deireadh Fómhair 1896 an chéad chraobh fhoirmiúil den Chonradh i Londain agus toghadh Proinsias Ó Fathaigh ina uachtarán uirthi
Bhailigh sé airgead don Chonradh san Oileán Sgiathanach in Albain mí Iúil 1911 agus is é Cill Chríost, Uiscephort (Oxford), a sheoladh ar litir in An Claidheamh Soluis 2 Márta 1912 ··· Bhí sé ina chomhrúnaí in éineacht le Séamus Mac Artúir ar Chraobh na Gaillimhe den Chonradh tuairim an ama sin agus é ag cur faoi i gCnoc na Cathrach ··· Má theastaigh sos ó na fir a bhí ag atógáil a thí in aice le Maigh Cuilinn, i ndiaidh an dóiteáin mhóir a tharla ann, níor ghá dóibh ach pointe gramadaí Gaeilge a tharraingt anuas os comhair Chluaid. Tuairim cúig bliana is seasca a chaith sé in Éirinn agus bhí baint aige le gluaiseacht na saoirse, leis an bpoblachtachas agus le Conradh na Gaeilge ar feadh an achair sin
Tar éis dó ceangail le Conradh na Gaeilge thosaigh sé ag múineadh anseo is ansiúd i dtrí cinn de na cúigí ··· Cheangail sé leis na hÓglaigh agus is in iarthar an Chláir a bhí sé ag timireacht don Chonradh anuas go 1916 ··· Scaoileadh amach é Márta 1917 agus bhí sé ag timireacht i gContae Mhaigh Eo nuair a dúirt an Conradh leis dul ar ais go dtí an Clár chun cabhrú leis an mbailiúchán náisiúnta
Ba bhall de Chonradh na Gaeilge é ó 1897 amach. Chuaigh sé ag obair mar iriseoir sa Cork Herald i gCathair Chorcaí in 1898 ··· Bhí sé ina bhall de Choiste Chraobh Chorcaí den Chonradh nuair a d’fhág sé an chathair le dul go Baile Átha Cliath i mí na Samhna 1900 ··· Chaith sé leathbhliain ag cur eagar ar pháipéar an Chonartha, Fáinne an Lae, in 1926
Dúirt Art féin an méid seo in The Capuchin Annual (1944): “Some years before the Gaelic League was founded – still a boy at college – with no knowledge of Irish apart from odd words occurring in books, (such as The Spirit of the Nation), I came, accidentally, upon a catalogue of books in which were listed O’Reilly’s Irish-English Dictionary and A Selection of Moore’s Melodies translated into Irish by Archbishop McHale ··· Deir sé san aiste “Gaedhil Thar Sáile: some notes on the history of the Gaelic League of London” (Capuchin Annual 1944): “My personal experience on first joining the League will give an insight into the rapid growth of the organisation at this time ··· He handed me a printed letter headed Gaelic League of London, 8 Adelphi Terrace, signed John O’Keane (better known since as Seán Ó Catháin), and I was within a few days duly enrolled a member ..., thenceforth becoming a regular attendant at the classes and other gatherings”
D’ainmnigh Conradh na Gaeilge é mar dhuine de na 19 rúnaithe dúiche i mí na Nollag 1920 ··· Dar le Proinsias Mac Aonghusa in Ar Son na Gaeilge:Conradh na Gaeilge 1893-1993, 1995, ceapadh é ina Ard-Rúnaí ar Chonradh na Gaeilge in 1929 ina chomharba ar Phroinsias Ó Fathaigh T.D ··· Mar seo a chuireann Aindrias Ó Muimhneacháin síos air: “Fear a raibh deich mbliana duainéiseacha caite go dúthrachtach dílis um an dtaca sin aige ina thimire don Chonradh sa Mhumhain, agus cuid mhaith de sin féin gan aon tuarastal aige as.” Bhí sé trí bliana sa phost sin
I gColáiste Phádraig bhí sé cairdiúil le hÉnrí Ó Muirgheasa a raibh ardspéis sa teanga aige cheana féin. Bhí sé ina bhall de Choiste Ceantair na nDéise de Chonradh na Gaeilge agus ar 25 Deireadh Fómhair 1902 fógraíodh in An Claidheamh Soluis go raibh sé ceaptha ina thimire i gContae Phort Láirge ··· I dtosach Iúil 1906 chuir siad tús leis arís ach an uair seo is i mboth adhmaid le hais an phríomhbhóthair a bhíodh sé agus bhí an Dr de Hindeberg, “An Fear Mór” agus Diarmaid Stóice tagtha chun cabhrú leo. Theastaigh ó Phádraig agus ón gConradh go mbeadh bunscoil lán-Ghaeilge sa Rinn ··· D’fhág an Conradh Pádraig sa Rinn ar thuarastal £120 sa bhliain chun bheith i mbun na scoile nua
Fuair sí bás ag 15 Ardán Phort an Iarla ar 5 Eanáir 1941. Glacadh léi mar bhall d’Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge i Samhain 1900 agus bhí sí i bhfeighil na lónadóireachta ag Oireachtas 1902 ··· Wyse Power bheith i measc na bhfear ag cruinniú den Ard-Chraobh de Chonradh na Gaeilge ar 11 Deireadh Fómhair 1902 agus tagairt do Sheán Paor ag léamh páipéir i nGaeilge i dtaobh Sheáin Pléimeann [q.v.] ar 7 Eanáir 1903 ··· Bhí sé ina bhall den Chonradh agus de Shinn Féin nuair nach raibh aige ach 13 bliana d’aois
Ní foláir nó rinne sé scrúdú Máithreánach na sean-Ollscoile Ríoga mar bronnadh céim MA air in 1931 de thoradh tráchtais a scríobh sé ar “Béarlagar na Saor”. I gcaint raidió a chraol sé ar 6 Meitheamh 1955 thug sé eolas faoin gcleachtadh a bhí aige ar an teanga agus faoin gcaoi a ndeachaigh sé le hobair Chonradh na Gaeilge ··· “B’é Seosamh Ó Conchúir a bhí mar rúnaí do Chonradh na Gaeilge sa taobh sin agus cad é mar leathadh súl a tháinig ormsa an chéad oíche dár sheol sé go dtí seomra na scoile mé ··· Rud nua ar fad i saol na hÉireann b’ea scoil oíche Chonradh na Gaeilge”. I mBealtaine 1905 aistríodh é siar go Corca Baiscinn agus bhíodh sé ag obair sa cheantar idir Dún Beag agus Ceann Léime
Tuairim an ama seo chuala sé Gaeilge á labhairt i mBéal Feirste agus cheangail sé le craobh den Chonradh ··· Blianta ina dhiaidh sin, i mBealtaine 1913 in An Chraobh Ruadh, iris Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste, chuir sé síos ar an spreagadh a fuair sé ann ··· “When I first entered the rooms of the Gaelic League I half hoped and half feared I would be the only Protestant in the ranks, but of the first people I met three were old school-fellows
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 ‘An fear ba bhinne Gaeilge dár chuala mé riamh’, a dúirt an Craoibhín in Mise agus an Connradh i dtaobh an chlódóra seo a bhí ar dhuine de bhunaitheoirí Chonradh na Gaeilge. Feirmeoir i bhFaill na Muc (dar le Inniu, 13 Meán Fómhair 1957) i gceantar Bhéal an Dá Chab, Co ··· I 1908 a cuireadh tús le pinsean na seanaoise agus b’fhéidir gur ag súil leis an gcabhair sin a theacht faoi 1914 a bhí an fear bocht. Dar le Brian Mac Giolla Phádraig san aiste ar bhunaitheoirí an Chonartha in Feasta, Márta 1956, go mbíodh Pádraig ag cabhrú le Diarmuid Seosamh Mac Suibhne [q.v ··· Seo é an cur síos atá ag Eoin Mac Néill ar an áit (i gcló in Eoin Mac Néill, scholar and man of action, 1867–1945, 1980 le Michael Tierney) agus é ag trácht ar chruinniú tionscnaimh Chonradh na Gaeilge: ‘Another printer who was present at this first meeting was Patrick O’Brien, a native Irish speaker who worked as a compositor in The Irish Times and had his own printing press at the back of a little shop in Cuffe St
Bhí sé ina bhall den Irish Literary Society agus ar choiste Chraobh Londan de Chonradh na Gaeilge ansiúd, agus an teanga á múineadh aige sa chraobh ··· Scríobh Fionán Mac Coluim[B1] in Irish Book Lover XXVI Uimhir 2, 1935: ‘I remember his conducting a large Irish class for us at the rooms of the Irish Literary Society, Adelphi Terrace, soon after we started the Gaelic League at Chancery Lane ··· In aiste in Céim: iris oifigiúil an Choimisiúin le Rincí Gaelacha, Meán Fómhair 1990, scríobhann Nicholas Carolan: ‘At first the dancing practiced in the London Gaelic League was mostly stepdancing ..
Chuir sí litir i nGaeilge chuig An Claidheamh Soluis 1 Samhain 1912 nuair a bhí cónaí uirthi go fóill in Folkstone, Sasana. Nuair a tháinig sí go hÉirinn cheangail sí le Conradh na Gaeilge agus le Cumann na mBan ··· Dhear sí cártaí Nollag do Chonradh na Gaeilge agus éadach Gaelach ban ··· The returned mariner of the canoe was an Oxford student whose buttonhole was adorned by the badge of the Gaelic League – a most strenuous nationalist he was, with a patriotism, stronger than circumstances, which moved him to pour forth fluent Irish on every Gael he encountered in accents blent from the characteristic speech of his alma mater and the rolling blas of Connacht’. Tuairim an ama seo chuaigh sé isteach in Óstaí an Rí agus bhí ag freastal ar léachtaí dlí i gColáiste na Tríonóide
Ó 1907 amach bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha. In 1899 freisin cheangail sé leis an Cork Young Ireland Society, cumann a bhunaigh Shán Ó Cuív, agus ceapadh é ina rúnaí acu ··· Bhí gaol den chineál céanna acu leis an gConradh is a bhí ag cumainn Uí Mhaolruanaidh is Uí Ghríofa Átha Cliath, iad ag easaontú go pointe áirithe le seasamh neamhpholaitiúil an Chonartha
Ar feadh scór bliain bhí sé gníomhach i gConradh na Gaeilge, mar bhall den Choiste Gnó, mar thimire lánaimseartha ó 1946 amach – an chéad duine dár ceapadh le fiche bliain – agus mar an chéad eagarthóir ar iris an Chonartha, Feasta ··· Scríobh sé paimfléad don Chonradh, What you can do ··· Sheas sé féin, Annraoi Ó Liatháin [B1], agus Tomás Ó Muircheartaigh [B1] sa toghchán d’uachtaránacht an Chonartha 1950 nuair is ag an Liathánach a bhí an bua. Ar nós a athar bhuaigh sé duaiseanna Oireachtais ar fhilíocht
Bhí craobh de Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste le tamall gairid agus d’fhoghlaim sé Gaeilge ó Sheán Ó Catháin[B1] agus ó Thadhg Mac a’ Bhaird[q.v.], na fir chustaim is máil ··· In 1902 d’fhoilsigh Conradh na Gaeilge Ceatha ceoil, roinnt amhrán a ghléas sé ··· D’imigh sé ar ais go Béal Feirste ach bhí athrú mór ar an saol ansin toisc na críochdheighilte. In Aibreán 1931 bhíothas tar éis cúpla cruinniú a thionól i gColáiste na Nua-Ghaeilge, Baile Átha Cliath, chun a éileamh go gcuirí scoil ar bun faoi stiúradh Hardebeck chun cúram a dhéanamh den cheol Gaelach agus bhí an t-éileamh céanna ina ábhar rúin ag an Ard-Chraobh ar chlár Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge an bhliain sin
Chuir sé craobh de Chonradh na Gaeilge ar bun agus toghadh é ina bhall den Choiste Gnó in 1935 ··· Bhí sé ina oifigeach earcaíochta ag an IRA, é ina rúnaí ar Chomhairle an Airm tamall, ina thimire ag Conradh na Gaeilge tamall agus ansin ina ardrúnaí ag an bhFáinne ··· Bhíodh sé ag múineadh i ranganna Ard-Chraobh an Chonartha
Nuair a bunaíodh Conradh na Gaeilge i Meiriceá in 1898 ba é Micheál Ó Lócháin a ceapadh ina rúnaí. Faoi choimirce chumann Brooklyn a bhunaigh an Lóchánach An Gaodhal: leabharaithris míosamhail, tabhartha chum an teanga Ghaedhilge a chosnadh agus a shaorthughadh agus chum féin-riaghla Cinidh na hÉireann i mí Dheireadh Fómhair 1881 ··· I bhfad sula raibh aon chaint ar Chonradh na Gaeilge bhí an t-ainm ‘The Gaelic League’ aige ar chúrsa poist chun léitheoirí a chur a fhoghlaim na teanga. Ní foláir nó bhí spéis mhór ag an Lóchánach i gcúrsaí na teanga sular fhág sé Éire ach is róchosúil gurbh é is mó a spreag chun gnímh i Meiriceá é ná drochiompar na n-imirceach agus an gá a bhí acu le mórtas cine
Tá cuntas maith ar imeachtaí na gcumann a raibh Liam gníomhach iontu, agus gan amhras ar a chaidreamh ar an nGríofach, in Art Ó Gríofa, 1953 le Seán Ó Lúing. Bhí sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge ó thús, é i láthair ag an mórchomhdháil a bhí acu 27 Márta 1894 ··· Poblacht ina mbeadh an Ghaeilge in uachtar a bhí uaidh agus ba dheacair dó foighneamh leis an bprionsabal a bhí ag an gConradh gan aon bhaint a bheith acu leis an bpolaitíocht ··· Bhunófaí an Priest of Adergool Branch den Chonradh i ndiaidh bhás Liam! Ó bhí saorthaisteal aige bhíodh sé in ann geábhanna siar a thabhairt minic go leor
Deir sé ina chuimhní cinn It all happened, 1948 go raibh sé mar chomhrúnaí ag cruinniú de Chonradh na Gaeilge i gCill Airne in 1896 agus gurbh é an chéad chruinniú é ag an eagraíocht taobh amuigh den phríomhchathair ··· Bhí sé ina ionadaí ag Craobh Lusca de Chonradh na Gaeilge ag Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge ··· Is mar seo a chuir An Claidheamh Soluis 5 Eanáir 1907 síos air nuair a ceapadh é: ‘The recoverer of the only fragment of pre-Gaelic League drama known to exist’
Cibé oideachas a fuair sé ina dhiaidh sin ba in irisí náisiúnta ar nós The Irish Peasant é, le léitheoireacht phearsanta, agus i gConradh na Gaeilge. Na ceachtanna Gaeilge in Weekly Freeman agus tuairiscí faoi Chogadh na mBórach ba thúisce a spreag a spéis sa náisiúnachas ··· Ó 1906 go 1914 agus arís ó 1929 go 1961 bhí Éamon ina rúnaí craoibhe sa Chonradh, ag teagasc ranganna, agus tamall ina rúnaí contae ··· Luaitear na téarmaí géibhinn seo go minic i bpáipéir an Chonartha
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine de na máistrí scoile a bhí ag tacú le gluaiseacht na teanga roimh bhunú Chonradh na Gaeilge ··· ‘The Dublin secretary [of the Gaelic League], Donal O’Connor [Domhnall Ó Conchubhair] [q.v.], travelled specially to the meeting, but with the exception of Fr Jarlath Prendergast, the learned Franciscan historian, no clergyman was present ··· They assembled the following years in Tralee; and I should say the most constructive speaking was done by James O’Sullivan of Rockfield and Michael Manning of Ballyferriter’ (It all happened: reminiscences of Séamus Fenton, 1948). Nuair a bunaíodh Craobh Bhaile an Fheirtéaraigh de Chonradh na Gaeilge 18 Feabhra 1900 toghadh é ina chisteoir
Col ceathracha dó an scéalaí Neidí Frainc Mac Grianna [q.v.] agus a dheartháirsean Domhnall (‘Domhnall na hInstitiúide’ a bhí tráth ina chláraitheoir in Institiúid Ard-léinn Bhaile Átha Cliath). Bhí sé an-ghníomhach i ngluaiseacht na Gaeilge i mBéal Feirste, é ina chathaoirleach ar Ghasra an Fháinne, ina bhall de Choiste na Feise, ina bhall de Choiste Ceantairan Chonartha agus ina mhúinteoir ag Cumann Chluain Ard ··· Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge i 1923–4 agus ina chisteoir ag Comhaltas Uladh i 1925 ··· ‘Ó Grianna’ is minice mar shloinne air freisin i gcroinicí Chonradh na Gaeilge
Bhí deichniúr clainne acu agus orthu sin bhí triúr a bhí chun tosaigh i gConradh na Gaeilge i dtús an chéid: Mairéad (1870–1956), Síle, agus Séamus (1880–1907) ··· D’fhág sí £100 le huacht ag Conradh na Gaeilge ··· Is mar seo a cuireadh síos in An Claidheamh Soluis 19 Deireadh Fómhair 1901 ar a cheapachán mar thimire: ‘We are able to announce the appointment of two additional Gaelic League organisers by the Executive
D’imigh sé go Meiriceá arís i 1911–12, in éineacht le Fionán Mac Coluim [B1], Dónall Ó Conchubhair (ó Thrá Lí) agus Shane Leslie, chun airgead a bhailiú don Chonradh ··· Bhí sé ina Leas-Uachtarán ar an gConradh i 1919–20. Le linn dó bheith ina shéiplíneach i mbaile Shligigh i 1913 thacaigh sé le stailc na ndugairí ··· Bhagair sé dlí a chur ar an gCoiste Gnó i 1914 toisc gur thug toscairí an Chonartha taispeántas de dhéantús na hÉireann amach go Meiriceá leo: ba eisean a smaoinigh ar an seift ar dtús agus ba cheart cuid den bhrabach a theacht chuige (Donnchadh Ó Súilleabháin in Feasta, Eanáir 1982)
Is aicisean a bhíodh An Craoibhín ar cuairt. Cheangail Mary le hArd-Chraobh Chonradh na Gaeilge ar 7 Márta 1899 (An Claidheamh Soluis 18 Márta 1899) agus glacadh léi mar bhall de Chraobh Londan ar 22 Aibreán 1901 (ibid 11 Bealtaine 1901) ··· Ait go leor ba é Paddy ‘The Cope’ Gallagher a chuir in aithne do Erskine Childers í nuair a bhí Paddy agus í féin i mbun stainnín ag an aonach a chuireadh Conradh na Gaeilge ar siúl i Londain chun déantúis na hÉireann, lása Luimnigh go háirithe, a dhíol ··· Dúradh in Fáinne an Lae 13 Nollaig 1924: ‘Bhí sí ar na daltaí ba dílse is ba dúthrachtaí dá raibh ag Conradh na Gaeilge
O’Donnell ina bhall de Chraobh na Fáschoille de Chonradh na Gaeilge ··· Deir Earnán de Blaghd gurbh é an chéad duine riamh é a chuala sé ag labhairt na Gaeilge agus gurbh é a thug isteach i gConradh na Gaeilge é. D’aistrigh sé dráma ón bhFraincis faoin teideal An Bhean Mhíchomhairleach agus léiríodh é ag fleá san Ard-Chraobh (An Claidheamh Soluis 23 Márta 1907) ··· I gcomhpháirt le Pádraig Mac Piarais [q.v.] bhí léachtanna faoi stair na hÉireann á dtabhairt aige san Ard-Chraobh agus bhíodh colún nuacht an Chonartha á scríobh aige in An Claidheamh Soluis
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ní raibh ach fíorbheagán státseirbhíseach Protastúnacha ina mbaill aitheanta de Chonradh na Gaeilge ··· Cheangail sé le Conradh na Gaeilge nuair a bunaíodh craobh i mBéal Feirste in 1895 ··· Tuairiscíodh 10 Samhain go raibh Séamas Ó Dubhghaill[B2] ag tacú leis an moladh sin agus gur bheartaigh an coiste cuimhneacháin glacadh leis. Bhunaigh Séamus craobh den Chonradh i gCúil Raithin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine de cheannairí Chonradh na Gaeilge i gConnachta nuair ba threise don eagraíocht sin ··· Bhí sé ina bhall de choiste an Chumainn Leighis (IMA) sa chontae a ghlac le rún i 1904 ag tacú le polasaí an Chonartha gur Ghaeilgeoirí a cheapfaí mar dhochtúirí i gceantair Ghaeltachta ··· Socraíodh gurbh é a chanfadh roinn na mbuachaillí scoile i mórshiúl an Chonartha i mBaile Átha Cliath ar 12 Márta 1905
In 1906, ba é a bhunaigh The Republic, seachtanán a mhair ar feadh sé mhí. Bhí baint aige leis na cumainn Éireannacha i Londain, go háirithe le Conradh na Gaeilge ··· Bhí aiste aige ‘In defence of the Gaelic League’ in Guth na nGaedheal, Márta 1910 ··· Ó hÉigeartaigh ina thaobh: ‘In 1905 he was a Gaelic Leaguer, well on in the study of Irish, a separatist and a reader of The United Irishman but not a member of our separatist organisation’
Bhí John Dillon uair ina chisteoir ag Cumann Buanchoimeádta na Gaeilge, agus ina bhall de chomhairle Chonradh na Gaeilge ó 1897 go 1901 ··· Ach d’éirigh sé drochamhrasach i dtaobh Chonradh na Gaeilge i dtús an chéid agus faoi 1909 ba é an ball den Pháirtí Éireannach é ba mhó a bhí in aghaidh an Ghaeilge bheith ina hábhar éigeantach i scrúdú mháithreánach Ollscoil na hÉireann
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Murach gur toghadh é ina Ard-Mhéara ar chathair Chorcaí, ar dá chionn sin a dúnmharaiodh é, ní bheadh sé difriúil, maidir le cúrsa a shaoil phoiblí, leis na scórtha d’ógánaigh a chuaigh isteach i gConradh na Gaeilge idir 1900 agus 1913 ··· ‘Between 1901 and 1907, when the Gaelic League and its various activities were his main preoccupation, he filled many notebooks with copies of Irish songs, written in beautifully clear script’, a deir O’Donoghue
Bhí sé cairdiúil le James G.O’Keeffe[B3] agus b’fhéidir gurbh eisean a thug isteach é i gConradh na Gaeilge ··· Ó hÉigeartaigh go ndearna sé dochar mór dá pháipéar nuair a lean sé lena fheachtas ‘Collar the King’ chun Caitlicigh a ghríosú le dílseacht don Rí a fhógairt: ‘He allowed his irritation at sunburstry to lead him into a depreciation of fundamental nationalist instincts and when he settled down to a weekly attack on tinpikery and the Green Hungarian Band...much of his support and much of the breath of life left the paper’ (Dublin Magazine, April–June 1936). Tá cur síos ag Seán O’Casey in Drums under the windows (1945) ar an gcaoi ar caitheadh amach as mórshiúl an Chonartha é uair: ‘Here he comes, here’s the boyo, the greatest champion Ireland’s language has, who hardly knows a word of it himself...the one who said tinpike men and hillmen should be clapped in jail to keep them out of mischief; who says that the influence of England’s majesty shouldn’t be left to protestant sourfaces, and that the catholics must collar the King...
Cainteoir dúchais Gaeilge é ó pharóiste Dhún Uisce ar an taobh thoir theas de Mhaigh Chromtha agus bhíodh sé ina chathaoirleach anois is arís ag cruinnithe Chonradh na Gaeilge sa chathair ··· Bhí sé i gceannas an chruinnithe ag ar fáiltíodh roimh Thomás Bán Ó Coincheanainn [B2] ar a chéad chuairt ar an gConradh i gCorcaigh i mí na Samhna 1899. Ba é a mhol thar ceann an Chonartha ag cruinniú Bhord Bardachta Chorcaí gurbh i nGaeilge a mhúinfí páistí arbh í an Ghaeilge a dteanga dhúchais (An Claidheamh Soluis 3 Márta 1900). Ba iad Barnaby Phair agus Mary Fitzgerald a thuismitheoirí, dar le Pike, Cork and Co
Bhí baint aici i rith a saoil le Conradh na Gaeilge agus bhí sí ag Ardfheiseanna chomh fada ó chéile le 1915, ag a raibh sí mar theachta thar ceann Nua-Eabhrac, agus 1956 ··· Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 5 Eanáir 1918 go raibh dhá bhliain caite aici sa chathair sin, go raibh sí ag teagasc Gaeilge i gcraobhacha Bhaile Mhic Airt agus Réalt an Eolais de Chonradh na Gaeilge agus san Ardscoil Ultach
Bhí sé ina bhall de Chraobh Choláiste an Spidéil de Chonradh na Gaeilge agus tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 4 Eanáir 1913 é bheith ag aisteoireacht le foireann drámaíochta na craoibhe sin ··· Gabhadh é 1 Bealtaine 1916 agus ar 24 Meitheamh thuairiscigh páipéar an Chonartha go raibh sé ar dhuine de na múinteoirí Gaeilge i Wandsworth
Bhuaigh sé duais i 1919 ar scéal agus d’fhoilsigh Conradh na Gaeilge é in éineacht le duaisiarrachtaí eile faoin teideal Scéalta triúir ··· Bhí sé ina bhall coiste ag Craobh Bhaile Bhuirne den Chonradh ó thosach. Tá cur síos air ag Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘Bhí mórán fear cliste chun ceapadóireachta Gaeilge a dhéanamh i gceantar Bhaile Bhuirne ..
Bhí cónaí orthu ag 11 Cúilbhealach Naomh Seoirse, Droim Conrach, agus bhí post cuntasóra ar an mbóthar iarainn ag Séamus. Bhí sé i láthair ag cruinniú de Chonradh na Gaeilge 27 Meán Fómhair 1893 (Fáinne an Lae 12 Meitheamh 1926), bhí ina bhall den Ard-Choiste ó thús agus den Choiste Gnó faoin mbunreacht nua anuas go ham a bháis, agus ar dhuine de rúnaithe na heagraíochta ó Nollaig 1896 go Feabhra 1901 ··· Nuair a beartaíodh ar 25 Lúnasa 1896 Féile an Oireachtais a chur ar bun ceapadh triúr de bhaill an Ard-Choiste chun na socraithe a dhéanamh: Séamus, Pádraig Mac Cathmhaoil (Keawell) agus Dónall Ó Conchubhair [q.v.]. Dúirt Torna: ‘Bhí taithí aige ar ghnó rúnaíochta ina oifig ag ceann an bhóthaír iarainn ag Droichead an Rí agus thugadh sé a chuid eolais agus a dhúthracht don obair a dhéanadh sé do Chonradh na Gaeilge...
B’é Seán mo phríomhchuibhearnach sa ghnó i ndeisceart Mumhan an fhaid a bhí Fionán Mac Coluim [B1] thar sáile agus sin é an fáth gur mhaith liom a dhea-cháil a chraoladh’. Bhí sé ar dhuine den naonúr is faide a bhí ag timireacht do Choiste GnóChonradh na Gaeilge ··· Choimeádadh sé cín lae agus chuir síos ann gur thaistil sé 4,639 míle i rith na bliana 1 Bealtaine 1912 go 26 Aibreán 1913, gur fhreastail 180 cruinniú agus gur thug cuairt ar 272 scoil. Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha ar feadh tamaill
Is cosúil gur as a stuaim féin a thosaíodh sé ag obair don Ghaeilge gan aon spreagadh ná cabhair ó thimirí Chonradh na Gaeilge cibé áit a mbíodh sé ··· Bhí sé ina leasuachtarán ar Choiste Chontae Chorcaí den Chonradh i 1919 agus bhí sé i gCionn tSáile go fóill nuair a toghadh é ina uachtarán ar Chumann Múinteoirí Gaeilge na hÉireann, de réir Fáinne an Lae, 19 Meán Fómhair 1923
Go luath sa chéad bhí cáil na díograise timpeall na teanga air, é ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge ó 1904 ar aghaidh, ina bhall de Dháil Uladh agus i gceannas ar an gConradh i Muineachán
Nuair a bunaíodh craobh de Chonradh na Gaeilge sa Mhala Raithní 10 Iúil 1899 tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis gur toghadh Niall Ó Domhnaill ina leasuachtarán agus Mártan Ó Domhnaill ina chomhrúnaí ··· Ní raibh aon chlann acu. D’éirigh le Pádraig bheith ina chomhairleoir contae in 1899 le linn dó bheith ina rúnaí ar Chraobh Bhaile Uí Fhiacháin den Chonradh agus bhí sé ina chrann taca ag an nGaeilge sa chomhairle
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ní raibh ach fíorbheagán, leathdhosaen, b’fhéidir, a chaith tréimhse níos faide na é, tuairim scór bliain, ina mbaill de Choiste GnóChonradh na Gaeilge nuair a bhí an eagraíocht sin i mbarr a nirt ··· Bhí sé ina uachtarán ar an gConradh i Sligeach ar feadh i bhfad agus, sna 1930idí, ina uachtarán ar choiste contae Ros Comáin
Bhí baint mhór aige freisin le fás Chonradh na Gaeilge sa phríomhchathair, é i láthair go minic nuair a bhí craobhacha nua á mbunú, é ina bhall coiste i gCraobh an Chéitinnigh a luaithe a bunaíodh í Bealtaine 1901 ··· Comhthoghadh ina bhall de Choiste Oideachais an Chonartha é Meán Fómhair 1906
Agus in ainneoin na n-uaireanta fada bhí sé in ann freastal ar chruinnithe Chraobh Eoghain Uí Ghramhna de Chonradh na Gaeilge ó Mheitheamh 1901 amach ··· Bhí sé in aghaidh an Chonartha
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ba iad Pádraig Ó hÓgáin, Páirtí an Lucht Oibre, agus Pádraig Ó Máille [q.v.], Cumann na nGaedheal, fir faire Chonradh na Gaeilge i nDáil Éireann i mblianta tosaigh an tSaorstáit. Sa Choillín, Cill Mháille, Co ··· Cheangail sé le Conradh na Gaeilge, agus is ó chomharsa béil dorais, fear a raibh grá aige don teanga, a d’fhoghlaim sé Gaeilge. Mar bhall foirne de Cheardchumann Iompair agus Ollsaothair na hÉireann bhí baint aige le troid na n-oibrithe i mBaile Átha Cliath 1913
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Duine é den deichniúr a bhunaigh Conradh na Gaeilge in 1893 ··· Rugadh cúigear clainne dóibh – Gabriel Patrick (‘Sarsfield’), an t-ard-státseirbhíseach cáiliúil, Donal, Niall, Roderick agus Brenda – chomh maith le beirt a d’éag ina naíonáin. D’éirigh le Pádraig bheith ina Chláraitheoir i gCúirt na Seansaireachta agus i ndiaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh ina Chláraitheoir san Ard-Chúirt. Bhí Pádraig ar dhuine den deichniúr a chuir Conradh na Gaeilge ar bun 31 Iúil 1893
Ann, is cosúil, a cheangail sé le Conradh na Gaeilge ··· Deirtear freisin go raibh sé ina chléireach in oifig Ard-Rúnaí Chonradh na Gaeilge. Ó 1923 ar aghaidh bhí baint aige le gach gné den drámaíocht: aisteoireacht, léiritheoireacht, teagasc, scríobh drámaí ...
Bunaíodh Craobh Pheadair Uí Mhaicín de Chonradh na Gaeilge in 1917. Ar 29 Meitheamh 1878 a rugadh Peter Paul Macken ag 13 Plás Nassau (sráid a bhíodh idir Sráid Fhreidric Theas agus Sráid Chill Dara), Baile Átha Cliath ··· An t-aon dathadóireacht dár dhein sé feasta ná radharcanna a dhathú do dhrámaí Chonradh na Gaeilge agus dreamanna náisiúnta eile’
Um Meitheamh 1882 bronnadh dioplóma sa Phortaingéilis air in Ollscoil Londan. Is in 1890 a lonnaigh Uaitéar i mBaile Átha Cliath ach bhí baint aige le Conradh na Gaeilge sular chuir sé faoi in Éirinn ··· Cheangail sé le craobhan Chonartha 21 Feabhra 1900 (ibid 3 Márta 1900)
Deir tuairisc 1911 gur seisear a rugadh don lánúin ach nach raibh ach cúigear díobh beo. Nuair a cuireadh craobh de Chonradh na Gaeilge ar bun i mBéal Átha hAmhnais toghadh Pilib ina rúnaí ··· Ag múineadh faoin gComhairle Contae a bheadh sé feasta. Bhí sé ina bhall de Choiste Gnóan Chonartha gach bliain ó 1922 go 1931 agus bhí ina rúnaí ag Dáil Chonnacht cuid den am sin agus ina dhiaidh
Is cosúil ón tuireamh a scríobh Seán Ó Súilleabháin in An Claidheamh Soluis 7 Bealtaine 1932 go raibh cáil air mar lúthchleasaí: ‘Ní tábhacht liom a ghaisce cé ba mholta a ghníomh go hóg/ I bpáirc an reatha ’s ag iomaí le laochra ar ord’. Ar feadh i bhfad bhí dlúthbhaint aige le Conradh na Gaeilge i bPort Láirge, é ina leasuachtarán acu, agus bhí orthu sin a d’eagraigh Feis Phort Láirge den chéad uair i 1903 ··· Toghadh é ina bhall de Choiste Gnóan Chonartha i 1914. Bhain sé leis an bPáirtí Parlaiminteach agus is mar Réamonnach a toghadh é ina bhardasach i gcathair Phort Láirge tuairim 1920
D’éirigh sé cairdiúil le hArt Ó Gríofa timpeall an ama seo agus bhunaigh siad beirt Craobh Chluain Tarbh den Chonradh i 1917, Art ina uachtarán agus Séamus mar rúnaí ··· A chomhoibrí sa Chonradh agus i gCoiste na bPáistí, Cathal Ó Tuathail, a sheas leis
Thugadh sé léachtaí ar ábhair staire agus seandálaíochta do chraobhacha an Chonartha agus bhí sé ina uachtarán ar Choiste Ceantair Bhéal Feirste ··· Chun go dtabharfadh sé an Conradh amach as lánaí agus cúlsráideanna Bhéal Feirste is ea a d’fhéach sé chuige gurbh i Halla Uladh a bheadh Feis Uladh ar siúl
Scholars may indeed find fault with the plan of the book on the ground of its being not the Táin but a new epic built up of the Táin and many other sagas, but while the selection of incidents is arbitrary their individual rendering is accurate’. In 1907 agus arís in 1908 bhí sí mar theachtaire ó choiste ceantair Bhéal Feirste chuig Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge agus ina ball de choiste gnó Dháil Uladh ··· Bhí sí fial riamh le Conradh na Gaeilge agus chabhraíodh sí leis an bPiarsach chun Scoil Éanna a choimeád ar siúl
one of the best Gaelic League workers in the west .. ··· Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge ó 1910 ar aghaidh. I 1911 chuaigh sé ar ais chun na hAfraice Theas chun airgead a bhailiú ‘i gcóir an Ard-Teampaill agus i gcóir an Choláiste nua atáthar a thógáil i nGaillimh’, mar a dúradh in An Claidheamh Soluis 7 Deireadh Fómhair 1911
Mhúineadh sí rang sinsearach Chonradh na Gaeilge i Mainistir Fhear Maí, le linn di bheith ar saoire, dar le Pádraig Ó Braoin in An dá shaol, 1983. Bhí a céad phost aici i gCoillte Mach agus ansin fuair sí post múinteora sa chlochar Ursalach i nDurlas ··· Bhí baint aici le Conradh na Gaeilge ansiúd agus casadh uirthi Piaras Mac Cana [B2]
Nuair a bunaíodh Craobh Réalt na Mara de Chonradh na Gaeilge ba é a toghadh ina uachtarán, gradam a bhí aige go bhfuair sé bás 15 Bealtaine 1905 ··· ‘It is a sign of the historical accuracy of the Gaelic League movement that the friend of these scholars [Petrie, an Donnabhánach, Ó Comhraí et al.], the “Lageniensis” of the Nation of the time of Davis, the Secretary of the Ossianic Society, the writer of monumental works of Irish history, should now, in spite of years and ill-health, be a constant attendant at the classes of the League, an invaluable counsellor and generous assistant to the new generation of workers for Ireland’ (An Claidheamh Soluis, 13 Nollaig 1902). Scríobh sé cuid mhaith leabhar, idir naomhsheanchas, fhilíocht (faoin ainm pinn ‘Lageniensis’), stair, agus bhéaloideas
Chuidigh sí leis an bpríomhrún i dtaobh athbheochan na teanga ag comhdháil a bhí ag an gConradh (‘Feis’) i gCorcaigh 17 Aibreán 1895 ··· Ba í a chuir ceol le focail Dhiarmada Uí Fhoghludha [B2], ‘Go mairidh ár nGaedhilg slán’, a bhuaigh an chéad duais sa chomórtas le haghaidh ‘amhráin ar chosaint na Gaeilge agus curfá a bheidh oiriúnach do thionóil Chonradh na Gaeilge
I Londain a fuair sise oiliúint mhúinteora agus bhí sí ina ball de Chonradh na Gaeilge thall ··· Phós sí Pádraig Mac Cionnaith agus is iníon leo Íte Ní Chionnaith, uachtarán Chonradh na Gaeilge 1985–89. Bhí Micheál ar dhuine den chéad dream a bhain teastais amach de bharr scrúdaithe i gColáiste Múinteoireachta na Mumhan i mBeal Átha an Ghaorthaidh 1906
Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 19 Feabhra 1910 go raibh trí scór sa rang aige agus tar éis dó a fháil amach go raibh an Ghaeilge ar a dtoil ag cuid mhaith díobh gur chuir sé tús le dhá rang, ceann trí mheán an Bhéarla agus an ceann eile i nGaeilge. San iris An tÉireannach, Samhain 1910 (iris an Chonartha i Londain), tá an nóta seo: ‘Thosaigh an tAthair Ó Céileachair ag múineadh na Gaeilge in Olscoill Learphoill ar an 10ú lá den mhí seo agus is é atá in ann gach cruacheist agus seanleagan sa teanga a mhiniú go soiléir’ ··· Ar 9 Feabhra 1918 thug sé léacht dar teideal ‘Thar n-ais ón Oileán Úr’ in Áras an Chonartha, 25 Cearnóg Pharnell, Baile Átha Cliath. Tuairim an arna sin a bhuail an t-airtriteas é
Bhronn sé brait ar na mic léinn le hiompar i mórshiúil Chonradh na Gaeilge agus chabhraíodh leis an gcumann iomána ··· Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha ar feadh tamaill de bhlianta ó 1902 amach, agus ina Leas-Uachtarán ar na Céitinnigh. Roghnaíodh é mar an chéad uachtarán ar an gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, i 1908
Ba í rúnaí Scoil Acla í an samhradh ina dhiaidh sin agus ba bhall í de Choiste Chontae Mhaigh Eo den Chonradh ··· I am glad that the Gaelic League was first on the scene, but we ought to do something efficient to preserve these people and to enable them to find a livelihood in their own country’
Deirtear go raibh sé an-tugtha don léitheoireacht, agus fiú agus é i bhfeighil tréada bó gur mhó a bhíodh a aird ar na leabhair, agus go raibh spéis ar leith aige i gConradh na Gaeilge nuair a bhí sé ina bhuachaill scoile ··· Scríobhadh sé aistí faoin ainm pinn ‘Fiach Fánach’ in An tUltach agus baineann ceann in uimhir Fheabhra 1952 le cuairt a thug Séamus Mac a’ Bhaird [q.v.], timire Gaeltachta Chonradh na Gaeilge, ar an scoil agus an chaoi a ndeachaigh an chuairt sin i gcion air féin
D’fháiltigh Ard-Chraobh an Chonartha roimhe ar 24ú den mhí sin agus chuir sé síos dóibh ar staid na gluaiseachta i Meiriceá ··· Bhí cuid mhaith de phríomhphearsana an Chonartha ag dinnéar speisialta san Óstán Clarence ina onóir
Bhí a sheanathair, Pierse Power, pósta ar Eliza Hayden sa Charraig Bheag ar dheartháireacha léi an tAthair Uilliam Ó hÉideáin [q.v.], an tÍosánach a bhí ar dhuine de bhunaitheoirí Chonradh na Gaeilge, agus an tAthair Daniel Hayden S.J ··· Bhí Piaras ina rúnaí i 1915 ag Dáil Déise, an coiste gnó a thogh ionadaithe na gcraobh den Chonradh i dTiobraid Árann agus i bPort Láirge
Father Yorke” (Tuairisc ar mhórchomhdháil Chonradh na Gaeilge, An Claidheamh Soluis, 26 Bealtaine 1900) ··· D’eagraigh sé an t-aonach Éireannach i San Francisco i 1902 agus bhunaigh Craobh California de Chonradh na Gaeilge
Go nuige sin is ag díriú ar phost státseirbhíse a bhí sé agus bhí an oiread sin duaiseanna agus scoláireachtaí gnóite aige gur ró-dhócha go n-éireodh leis a leithéid de phost a fháil. Ba é Fionán Mac Coluim a mhol dó dul go dtí an Blascaod agus mhaíodh sé gur túisce ná na scoláirí móra a chuir sé eolas ar an oileán. Fuair sé post faoi Chonradh na Gaeilge i nGráig na Manach in 1905 ··· Dhá bhliain ina dhiaidh sin bhí sé ag timireacht don Chonradh i gContae an Chláir
D’éirigh leis i scrúdú máithreánach Ollscoil Londan de thoradh cúrsa poist. Ar feadh cúig bliana bhí sé ina mhúinteoir Gaeilge ag Conradh na Gaeilge anseo is ansiúd i dTír Chonaill ··· I mí na Nollag 1920 bhí sé ar dhuine díobh sin a cheap Conradh na Gaeilge ina rúnaithe dúiche
agus cad a bhí ar siúl aige ach an cruinniú inar bunaíodh Conradh na Gaeilge!” “Martin Kelly’s Civil Service Rooms”, 9 Sráid Saicfil Íochtarach, a bhí i gceist ag Seán, ní foláir, sa tagairt sin dó féin sa tríú pearsa agus é ag glaoch ar a mhúinteoir ar a bhealach trí Bhaile Átha Cliath dó (caint raidió 20 Meitheamh 1955) ··· Bhí craobh den Chonradh bunaithe ann le tamall
Bhí Conradh na Gaeilge ag iarraidh gurbh ollúnacht a bhunófaí ··· Bhí an Conradh sásta na costais bhreise a íoc ach d’athraigh an Seanad a n-aigne, cé gur thug siad tuarastal ollaimh do Chonall Cearnach
Luaitear an chlódóireacht ach níltear lándeimhnitheach cén cheird a bhí aige i bhfiorthosach a shaoil. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chonradh na Gaeilge i Luimneach ··· Faoi 1912 bhí dintiúir uile an mhúinteora faighte aige ón gConradh agus ón mBord Náisiúnta Oideachais
Ní raibh na sé bliana déag slán aige san am ach d’fhéadfadh sé bheith fíor go raibh sé ag freastal ar Acadamh an Chíosógaigh i mBaile Átha Cliath agus é ag pulcadh le haghaidh scrúdaithe na státseirbhíse. Faoi Fhómhar 1893, tamall an-ghairid i ndiaidh bhunú Chonradh na Gaeilge, ceapadh é ina chomhchisteoir in éineacht le Seosamh Laoide agus bhí sé ina bhainisteoir ar Irisleabhar na Gaedhilge ar feadh tamaill ··· Mí roimh a bás-san cailleadh a dheartháir Séamus a bhí an-ghníomhach i gcraobh Chill Mhichíl den Chonradh. Pairneilíteach ba ea é ach ní raibh aon spéis sa phoblachtánachas aige
White, providing the text in Middle Irish, Modern Irish, and Esperanto!’ (Philip O’Leary in Irish Literary Supplement Fall 1993). Ba ghairid go raibh sé ar choistí Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge agus Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge ··· Is léir ar eagarfhocal in An Claidheamh Soluis 27 Bealtaine 1899 nár thaitin an obair sin in aon chor le Conradh na Gaeilge: ‘The idea was started a year ago in Belfast during the Feis Cheoil week, the moving spirit being Mr Fournier, who is not a native of this country, and who was then the paid official of the Feis Cheoil ...
D’fhág sí £200 le huacht ag Conradh na Gaeilge agus a bailiúchán de leabhair Ghaeilge ag Seán Beaumont [B1] agus Lil Nic Dhonnchadha agus cead acu iad a thabhairt don Chonradh. Dúirt Fáinne an Lae 9 Bealtaine 1925 fúithi: ‘Bhí sí ar na hoibrithe ba dílse agus ba dúthrachtaí dá raibh ar lucht cothaithe na teanga’ agus dúirt An tÉireannach, Meitheamh 1925: ‘Má bhí aon duine riamh a chaill a saol agus a sláinte ar son na Gaeilge ba í Deora an duine sin’. Tuairiscíodh in Scéala Éireann 6 Feabhra 1956 gur osclaíodh an Halla Frinseach ag 19 Plás Éile, Baile Átha Cliath
Rinne ‘Fiach Fánach’ [Aindrias Ó Baoighill] [q.v.] an cur síos seo air in An tUltach, Feabhra 1952: ‘Bhí sé ina thimire le Conradh na Gaeilge san am agus ghair sé isteach sa scoil trathnóna amháin go bhfeicfeadh sé caidé mar a bhíomar ag fáil ar aghaidh leis an teanga ··· Ní bheinnse ábalta ceann acu a thógáil ón talamh, ná go leor chomh maith liom, ní hamháin a iompar míle go leith slí’. Bhí sé ina ionadaí ag Ard-FheisChonradh na Gaeilge thar ceann Chraobh Thoraí 1904
Tuairímitear gurbh é an Tiarna Dufferin a shocraigh le muintir Hutton, déantóirí cóistí i mBéal Feirste, go mbeadh printíseacht aige leo. Agus é fós sna déaga chuaigh sé isteach i gConradh na Gaeilge ··· Idir dhá linn bhíodh sé ag obair freisin i gColáiste Chaisleán Cnucha mar ionadaí ag Proinsias Ó Fathaigh gur ceapadh é ar fhoireann Choláiste na gCairmilíteach i dTír an Iúir. I 1925 comhthoghadh é ar an gcoiste a cheap mórchomhdháil den Chonradh chun cóiriú nua agus bealach nua gluaiseachta a mholadh
I nGaillimh bhí baint aige le Conradh na Gaeilge ··· Bhí siad go léir bainteach leis an gConradh. Ceapadh Diarmuid ina Ard-Mháistir i gColáiste na Mumhan nuair a bunaíodh é in Iúil 1904
Ceapadh é ina bhall den choiste chun athchóiriú a chur ar Chonradh na Gaeilge in Eanáir 1925 ach níor fhéad sé freastal ar na cruinnithe ··· Ó 1926 go 1929 bhí sé ina eagarthóir ar iris Chonradh na Gaeilge Fáinne an Lae
nua i bhfeidhm sa Chonradh i 1925 is é an ball den Choiste Gnó é a bhí i gceannas na rannóige a bhain le riarachán poiblí ··· Eagraíocht eile a raibh sé ina uachtarán air an Comhar Drámaíochta. Ba é dlíodóir an Chonartha é
Cheangail sé le Conradh na Gaeilge tar éis dó scoil a fhágáil ··· Sa Chogadh Cathartha bhí sé ar thaobh na bPoblachtach. Ó 1924 go 1927 bhí sé ina thimire ag Conradh na Gaeilge
I ndiaidh a bháis bheartaigh Conradh na Gaeilge ar bhailiúchán dá phictiúir a fhoilsiú le hómós dó ··· Toghadh ina uachtarán ar an gConradh é sna blianta 1955–1959
Bhí baint aige le hobair na teanga i rith a shaoil, taobh amuigh den scríbhneoireacht agus den mhúinteoireacht: ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge; ina uachtarán ar An Fáinne; ina uachtarán ar Chumann na Scríbhneoirí ··· Ba é a thug rún os comhair Ard-Fheis Chonradh na Gaeilge ag moladh go ndéanfaí Gaeilgeoirí a aistriú isteach go lár na hÉireann, Pádraig Ó Máille [B3] ag cuidiú leis
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ba é an tUrramach Maxwell Close a choinnigh Irisleabhar na Gaedhilge beo ó 1882 gur ghlac Conradh na Gaeilge a chúram air féin in 1893 ··· Mar sin a tharla gur ullmhaigh Carl Marstrander an chéad fasciculus (D-degoir) faoi dheifir in 1913. Shíl an Craoibhín nach mbunófaí Conradh na Gaeilge ar chor ar bith marach an chabhair airgid a thugadh Close don Irisleabhar
“Political pressures exacerbated by the propaganda of Douglas Hyde and the Gaelic League .. ··· “If he had spoken modern Irish as well as he spoke French and Russian he would have put most of the Gaelic League at a considerable disadvantage”
Cheangail sé le Conradh na Gaeilge sa chathair sin ··· Ba ghairid go raibh sé ina rúnaí ag coiste dúiche den Chonradh agus rang á mhúineadh aige
B’éigean dóibh éirí as an bplean sin ó tharla eagrán a bheith á ullmhú ag Risteard de Hindeberg don Zeitschrift für celtische Philologie. In 1898 freisin a bunaíodh craobh Forest Gate de Chonradh na Gaeilge agus toghadh Tomás ina uachtarán ··· Ó 1935 bhí sí ina huachtarán ar an gConradh i Londain
Bhí sé sách maith chun go n-iarrfaí go minic air craoladh ar Radio Éireann ó 1926 i leith. In 1901 thug Conradh na Gaeilge post múinteora taistil i Ros Comáin dó ··· Níor leis ab fhaillí craobh den Chonradh a bhunú ann Domhnach Ciníse 1907
Bhí sé sa láthair nuair a bunaíodh craobh den Chonradh i gCorcaigh in 1894. Is cosúil gur bheag a chumas ar scríobh na Gaeilge ··· D’aistrigh Tadhg óráid mhór Emmet agus d’fhoilsigh Conradh na GaeilgeToradh na Gaedhilge, 1905, aistriú ar léacht a thug Liam Ó Briain, M.P
Foilsíodh mar leabhrán é ar ball. I dtús na 1920idí chaith sé suas a phost san oifig dhlíodóra agus thosaigh ag teagasc na Gaeilge sa Chonradh, i meánscoileanna agus sna cúrsaí speisialta do mhúinteoirí ··· I ndiaidh cúpla bliain den mhúinteoireacht fuair sé post lánaimseartha sa Chonradh
D’aistrigh sé ‘There came to the beach a poor exile of Erin’ agus ba é a chum na hamhráin ‘The Hills of Donegal’ (‘O Donegal, the pride of all ...’) agus ‘Mo chró beag ag bun Chnoc an Tí ’. Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge ó bunaíodh i nDún na nGall é i 1901 ··· Ach ní móide go mbeadh eolas go forleathan ar a ainm murach gur scríobh sé i nGaeilge ar a charr é lá agus, nuair a cuireadh an dlí air, gur iarr an Conradh i mBaile Átha Cliath air gan an fhíneáil a íoc
Feirmeoir an t-athair agus bheadh sé ina rúnaí ag craobh Charraig na bhFear de Chonradh na Gaeilge ar ball ··· In 1897 a thosaigh sé ar ‘Torna’ a thabhairt air féin. In 1909 chinn an Conradh ar dheireadh tobann a chur leis an iris agus fágadh Tadhg gan phost
B’fhéidir gurbh é sin faoi deara di a cúl a thabhairt lena cine agus lena haicme féin. Tháinig sí faoi thionchar Chonradh na Gaeilge agus chaith tamall i dTír Chonaill ··· Thug sí iasacht £200 do Choiste an Fhoclóra den Chonradh nuair ba mhór an tsuim é
Cheangail sé le Conradh na Gaeilge ··· I 1914 bhí sé ag timireacht thar ceann Chonradh na Gaeilge sna Stáit Aontaithe
Tá ceann díobh, Obair (Conradh na Gaeilge, 1904), bunaithe ar eachtra a tharla i dTamhain nuair a cuireadh plaic Bhéarla ar bhalla na scoile ··· Ba léir do Chonradh na Gaeilge gur mheasa an namhaid an eitinn ná an imirce féin
Bhí sé ina leasuachtarán ar Fheis Mhaigh Eo. Dúirt Tomás Ó Concheanainn, an chéad timire ag an gConradh, faoi: ‘Théadh sé chuig cruinnithe liom ag cur craobhacha ar bun... ··· Labhraíodh sé go binn agus go bríomhar, agus is beag cainteoir a bhí i riocht cuspóirí an Chonartha a chur chomh soiléir ná chomh fuinniúil leis i mBéarla nó i nGaeilge
Bhí sé ar dhuine den scór nó mar sin a bhí sa láthair nuair a bunaíodh Craobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge i 1941 (Ar Son na Gaeilge: Conradh na Gaeilge 1893-1993 : stair sheanchais, 1993 le Proinsias Mac Aonghusa) ··· Nuair a aistríodh ceannáras Chonradh na Gaeilge go dtí 6 Sráid Fhearchair ba é a chuir caoi ar an teach sin
Ó 1919 go 1923 bhí sé fostaithe ag Coiste dúiche Chonradh na Gaeilge i gceantar Mhainistir na Féile agus ranganna oíche aige i gCnoc Uí Choileáin, in Áth an tSléibhe, i dTuar na Fola, i dTeampall an Ghleanntáin, agus chomh fada síos le Dubháth agus Coill Mhaonaigh i gCiarraí ··· Bhí sé gníomhach ar feadh a shaoil i gConradh na Gaeilge
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí an deartháir seo le hEoin Mac Néill[B4] ina rúnaí onórach ag Conradh na Gaeilge in 1898-9 ach ní thugann staraithe an Chonartha ná Dubhghlas de hÍde (in Mise agus an Connradh) aird air sa ról sin ··· ‘Uncle Charlie told me today that he was 10 years [sic] secretary of the Gaelic League
Bhí sé ar dhuine den toscaireacht a bhuail le hÉamonn de Valera 11 Samhain 1932 nuair a thug seisean geallúint go dtabharfaí talamh a bhí ag Coimisiún na Talún do mhuintir na Gaeltachta agus lean sé air ag agóid go dtí go raibh scéim Ráth Chairn curtha i gcrích. Bhí sé ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge sna 1920idí agus é ina rúnaí ag Craobh Chamais go fóill i 1959 nuair a bhíothas ag cur in aghaidh banaltra gan Ghaeilge a bheith ceaptha sa cheantar; ó 1962 amach bhí sé ina bhall de Chraobh an Athar Micheál Ó hIceadha ··· Phós sé Mairéad de Lappe, banaltra, i 1930 agus rugadh ceathrar clainne dóibh, ar duine díobh Proinsias Mac Aonghusa, iriseoir, scríbhneoir, craoltóir, a bhí ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge, ina Chathaoirleach ar Bhord na Gaeilge agus ina bhall den Chomhairle Ealaíon. Deir Proinsias faoina mháthair (Feasta, Bealtaine 2000): ‘B’as Anach Mheáin i gConamara mo mháthair
I 1942 freisin chuir Gearóid Ó Cuinneagáin[q.v.] a ainm suas mar cheannaire ar Chraobh na hAiséirí nuair a bhí sé i gceist an chraobh sin de Chonradh na Gaeilge a athbhunú mar eagraíocht neamhspleách; ní raibh glacadh ag na baill leis an gceapachán sin toisc nach raibh aon aithne acu air agus toisc gur shíl siad go mbeadh sé níos praiticiúla fear i mBaile Átha Cliath a cheapadh; ba é Proinsias Mac an Bheatha[q.v.] a thogh na baill agus is ar an gcuma sin a bunaíodh Glúin na Buaidhe ··· I 1945 agus arís an bhliain dár gcionn mhol Craobh an Phiarsaigh ag Ard-Fheis an Chonartha go dtoghfaí é mar uachtarán
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Duine mór le rá i gConradh na Gaeilge ba ea é i rith na tréimhse 1940-70 ··· Chláraigh Seán mar bhall de Chraobh Moibhí, Conradh na Gaeilge, agus bhí ina rúnaí acu tar éis tamaill
‘De thoradh na haithne a bhí agam ar Risteard agus ar Mhícheál, chuir mé craobh de Chonradh na Gaeilge ar bun i bPailís Chaonraí’ (Cuimhní cinn an Oireachtais, 1997 in eagar ag Seán Mac Mathúna) ··· Bhuaigh sé mórchuid duaiseanna i gcomórtais liteartha an Oireachtais; chastaí Mainchín Seoighe air i gcruinnithe den Chonradh i Luimneach agus b’eisean a d’iarr air cur isteach ar na comórtais
Bhí sí ina ball de Chonradh na Gaeilge cheana féin agus cairdiúil le Dubhghlas de hÍde[B4] ··· Deir Ó Glaisne go raibh a tuismitheoirí báúil a bheag nó a mhór le teachtaireacht Chonradh na Gaeilge; a hathair a chuidigh leis an rún 22 Eanáir 1914 (Ó Glaisne, Coláiste Mobhí, 2002) go mbunófaí Cumann Gaelach na hEaglaise
Ag múineadh i gcoláistí tráchtála, i meánscoileanna agus i gConradh na Gaeilge i mBaile Átha Cliath a bhí sé go bhfuair sé post státseirbhíse i 1939 ··· Bhí baint aige le mórán gnéithe de obair na Gaeilge, é ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha ó 1931 ar aghaidh, é ina dhuine den seisear a bhí ag feidhmiú mar Rúnaí i 1933, ina rúnaí agus ina Leas-Uachtarán ar an Ard-Chraobh; ina Uachtarán ar an bhFáinne ar feadh na mblianta agus ina Ard-Rúnaí air 1932-35
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá cuntas ar uachtarán seo Chonradh na Gaeilge in Inniu 22 Meitheamh 1951 agus sa nuachtán céanna 18 Bealtaine 1972 sa tsraith ‘Risteárd Ó Glaisne ag comhrá le ...’ ··· A luaithe a thuig an comhlacht sin go raibh sé ag cur isteach ar phost i gConradh na Gaeilge rinne siad stiúrthóir de
Ag Tionól Gaeltachta Chonradh na Gaeilge sa Chorrán, Acaill, 4 Iúil 2002, thug Seán Ó hÉalaí caint ar shaothar a shaoil ··· Thar rud ar bith eile d’fhéadfá a rá go mba fhear mór Gaeilge é a bhí gníomhach i gConradh na Gaeilge agus a raibh dlúthbhaint aige leis an Oireachtas
Toghadh é ina rúnaí ar an gcraobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge agus bhí de nós aige nótaí faoi imeachtaí na Gaeilge a chur isteach chuig an Nationalist ··· Tuairim 1943 d’aistrigh sé go dtí an Limerick Leader agus chaith tamall ina leaseagarthóir ar an Limerick Weekly Echo; bhí sé gníomhach sa Chonradh ann
Agus bhunaigh sé an comhlacht turasóireachta Gnó Eachtraíochta Abhann a bhain le saoire a chaitheamh ar aibhneacha. Bhí sé bainteach ar feadh i bhfad le Conradh na Gaeilge agus deirtear gur bhunaigh sé roinnt craobhacha, Craobh na Cásca ina measc ··· B’fhéidir an fear seo ar baisteadh ‘the first Gaelic Leaguer’ air a bheith dearmadta faoin am seo agus ní léir gur scaipeadh an scéal nua seo go leathan
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 D'áirigh Peadar Ó hAnnracháin é mar dhuine de cheannairí Chonradh na Gaeilge i gCionn tSáile i dtús an 19ú haois (Fé bhrat an Chonnartha, 1944) ··· Bhí sé féin agus a thriúr deartháireacha bainteach leis an gConradh agus i 1905 chaith sé seachtain i bPríosún Chorcaí i mí na Samhna i ngeall ar gan íoc as ceadúnas madra mura bhféadfadh sé é a shíniú i nGaeilge
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá cuntas gairid in Scéala Éireann 24 Aibreán 1964 ar an bhfear seo a bhí ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge ··· Bhí sé ina bhall de Chraobh na gCúig gCúigí agus ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge 1942-45 agus arís 1949-50
Thabharfá leat ón agallamh raidió sin gurbh i gCraobh Móibhí, Conradh na Gaeilge, a thosaigh sé ag aisteoireacht ··· Ina hóige bhí sí ina rúnaí ar Chraobh Dhún Laoghaireden Chonradh agus ina dhiaidh sin bhí baint aici le Craobh Dhún Dealgan.
Ba iad a thuismitheoirí Aodh Ó Tuama (1890-1985), múinteoir taistil ag Conradh na Gaeilge agus saoiste i gcomhlachtaí árachais ar ball, agus Eibhlín Ní Éigearta (1893-1979) [B5], múinteoir ··· I nDoire an Aonaigh, Ré na nDoirí, in aice le Baile Bhuirne, a rugadh Aodh, ar dheartháir é le Seán Fear Ó Tuama [B2] a bhí tamall ina Thánaiste ag Conradh na Gaeilge
Bhunaigh sí freisin Craobh na gCúig gCúigí de Chonradh na Gaeilge ('The Branch of the Five Protestants' mar a thugtaí air) agus in 1914 thaistil sí go Meiriceá in éineacht le Fionán Mac Coluim a bhailiú airgid don Chonradh
Nuair a léigh Dubhghlas de hÍde[q.v.] páipéar ag cruinniú de Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge dúirt sé go raibh aithne aige ar an nGordúnach le fada 'as a poet and a fine Irish scholar' (Fáinne an Lae 21 Deireadh Fómhair 1899) ··· Bhí sé fós ina bhall deArd-Choiste Chonradh na Gaeilge in 1897
Ainmníodh é mar theachta ó Chraobh Chúchulainn, Ard-Oifig an Phoist i gCorcaigh, chuig Ard-Fheis 1906 Chonradh na Gaeilge (An Claidheamh Soluis 28 Iúil 1906). Ó 1902 go 1913 is i Londain a bhí sé lonnaithe ··· Tá aistí aige in Feasta, Feabhra, Márta, agus Meitheamh 1954, ar an bpáirt a bhí aige in obair Chonradh na Gaeilge ann
Tá réimse a chuid oibre mar eagraí Chonradh na Gaeilge agus mar mhúinteoir clasaicí léirithe i mbeathaisnéis an tsagairt chéanna, Teacht den tSliabh Tráthnóna, 2006 le hAodh Ó Canainn ··· Tá an Irish News agus An Claidheamh Soluis breac ballach le tagairtí dá chuid gníomhaíochta mar chéad rúnaí chraobh Bhaile na Scríne de Chonradh na Gaeilge agus mar mhúinteoir agus dhíograiseoir Gaeilge sa tréimhse 1901/1920. I mBaile na Scríne a rugadh é ar an 4 Meitheamh 1876, an cúigiú duine clainne ag John McNamee agus Matilda Kelly
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Gné thábhachtach ar feadh i bhfad, agus gné chonspóideach go minic, ba ea an rince in obair Chonradh na Gaeilge ··· Ach is beag aird a thugann staraithe an Chonartha ar an ngné sin
Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i gCluain Meala, le Feis Cheapach Chuinn, leis an bhféile drámaíochta san áit sin agus le Craobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge
Chaith sé seacht mbliana ag múineadh i Scoil Náisiúnta Phádraig, scoil a raibh dlúthbhaint aige leis an gcoláiste oiliúna agus a raibh de cháil uirthi fadó go gcuirfeadh sé le seans múinteora a bheith ina chigire scoile ach tamall a bheith caite aige inti mar mhúinteoir. I rith an ama sin bhí sé ina bhall de Chraobh an Chéitinnigh de Chonradh na Gaeilge i gCearnóg Parnell, Baile Átha Cliath ··· Ba í an chraobh ba thábhachtaí riamh sa Chonradh í agus tarraingt na Muimhneach go háirithe uirthi
I bhfad ina dhiaidh sin bhí sé ar dhuine de bhaill tosaigh Chraobh na hÉigse de Chonradh na Gaeilge ··· In 1992 ghnóthaigh sé trófaí Chonradh na Gaeilge ag Féile Filíochta Dhún Laoghaire, agus in 2001 bronnadh sparánacht liteartha na Comhairle Ealaíon air de thoradh Sliogán an mhuirín agus scéalta eile (neamhfhoilsithe). Bhí sé tugtha don bheachaireacht, don dúlra i gcoitinne, don amhránaíocht ar an sean-nós agus do cheol na píbe uilleann
Ag an am sin bhíodh timirí de chuid Chonradh na Gaeilge ag taisteal na tíre agus iad i mbun ranganna, agus fiú agus an bhunscoil fágtha ina dhiaidh aige agus é ag obair ar fheirm a uncail, d’fhreastail Seán ar na ranganna sin i dteach na scoile i bhFíoch Rua. Ba ag ócáid Ghaelach a chas a bhean chéile dó – Nóirín Ní Shúilleabháin as Cnoc Uí Choileáin i ndeisceart Luimnigh ··· Bhí tóir mhór ar na cathaoireacha súgáin a bhíodh á ndéanamh acu agus easpórtáladh iad go Sasana, Mór-roinn na hEorpa agus chuig na Stáit Aontaithe. Níl cur síos ar a ndearna Seán Ó Ceallaigh ag cur na teanga agus an chultúir chun cinn go háirithe sa Chlár, a chontae dúchais. Bhí sé thar a bheith gníomhach i gConradh na Gaeilge, ina bhall de Choiste Gnó na heagraíochta sin agus ina uachtarán ar Chraobh na hInse, Co
Chuir sí fúithi i gceantar Bhaile Phib agus ghlac ballraíocht i gCraobh Moibhí de Chonradh na Gaeilge. Ba an tráth sin agus gan í ach 23 bliain d’aois a chéadléirigh sí a cumas liteartha nuair a d’fhoilsigh an Talbot PressThe green eagle, úrscéal Béarla a scríobh sí agus a bhain le ré Chromail. Thug a cumas mar cheoltóir isteach sa City of Dublin Girls’ Pipe Band í agus a grá don stáitse in Aisteoirí Moibhí. Ba ag cleachtadh do dhráma, Laom-luisne fómhair, a scríobh Micheál Ó Siochfhradha, a chas Máire ar Sheán Stafford, ábhar oide óg as Baile Mhic Andáin i gCo ··· Bhíodar lárnach in imeachtaí Chonradh na Gaeilge, mar bhunaitheoirí ar Fheis Cheoil an Iarthair agus ar an bhFéile Scoildrámaíochta
Scríobh sé mórán leabhar, ina measc cuntas dírbheathaisnéiseach, Mar mhaireas é (1953), ar a pháirt i gConradh na Gaeilge agus sa ghluaiseacht náisiúnach agus ar na tréimhsí a chaith sé i bpríosún in Éirinn agus i Sasana ··· Fuaireadar teach ar cíos ar Bhóthar Haddington. Ghlac an teaghlach páirt ghníomhach i saol na Gaeilge, go háirithe i gCraobh an Chéitinnigh de Chonradh na Gaeilge, mar ar ghlac Neasa páirt sa cheolfhoireann, sa chór agus, thar aon rud eile, sa ghrúpa drámaíochta
Bhí sé ar scoil ag na Bráithre Críostaí sa Ráth agus bhí ina bhall de Chonradh na Gaeilge ann ··· Ag Ardfheis Chonradh na Gaeilge i 1951 mhol siad an rún seo: ‘Gur fuath linn, Craobh Luimnigh, aon fhoilseachán faoi chúrsaí Gaelachais a bheith foilsithe as teanga na nGall faoi anáil Chonradh na Gaeilge’ (Ar son na Gaeilge: Conradh na Gaeilge 1893–1993 (1993) le Proinsias Mac Aonghusa)
B’fhéidir gurbh in Éadan Doire a chuaigh sí isteach sa Chonradh ··· D’ainmnigh Craobh Chúculainn, Ardoifig an Phoist, Corcaigh, í mar theachta chuig Ard-Fheis 1906 (idem 28 Iúil 1906) Bhí ardmheas aici ar Art Ó Gríofa agus tuairiscíodh in Sinn Féin 4 Nollaig 1907: ‘On Sunday week at 4 o’clock Sinéad Ní Fhlannagáin of the Ard-Chraobh of the Gaelic League delivered a very sympathetic lecture to the children of Clann na hÉireann branch and their friends
D’éag sé ann 10 Nollaig 1952 agus is ann a cuireadh é. Dhéanadh sé freastal ar rang Shinéad de Valera [q.v.] san Ard-Chraobh de Chonradh na Gaeilge ··· Shíl a iníon Katherine Eileen, i gcomhrá le húdair an chuntais seo ar 27 Aibreán 1996, gur de bharr go raibh an Conradh éirithe an-pholaitiúil a d’éirigh sé as ballraíocht tuairim 1914
Shligigh, nuair a cheangail sé le Conradh na Gaeilge in 1899. Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 17 Meitheamh 1899 gur fhreastail sé ar chruinniú de Choiste an Oireachtais agus san iris chéanna ar 12 Lúnasa 1899 go raibh sé ar saoire in Inis Meáin agus go raibh sé sa láthair ag cruinniú de Chraobh na mBan ann ··· Tá cuntas ar a shaothar in Inis Muirígh i bpáipéar an Chonartha ar 14 Meán Fómhair 1908 agus, ar 6 Meitheamh 1908, cuntas ar Fheis Shligigh agus ar aeraíocht a chuir sé ar siúl i Scríd in aice leis an nGráinseach. Bhí sé ina Dhéan ag na mic léinn i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh, faoi 1911 agus ina bhall den Bhord Stiúrtha i 1913 agus ina rúnaí an bhliain dár gcionn
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sí ar dhuine de cheannasaithe Chonradh na Gaeilge i bhfíorthosach na gluaiseachta: ba bhall den Chomhairle í i nDeireadh Fómhair 1894 ··· Luadh sa pháipéar céanna 2 Nollaig 1911 go raibh sí ina leasuachtarán ar an gcumann The United Irishwomen: ‘The vicePresident and one of the moving spirits in the organisation is Mrs Alfred Hamilton (Eibhlín Ní Aitchin) whose service to the Gaelic cause is one of the longest and most tireless in the records of the Conradh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Scríobh an Proinsiasach seo ceann de phaimfléid Chonradh na Gaeilge, Ireland’s defence—her language ··· Bhí baint aige le hEagras Céadbhlianach ’98 agus toghadh é ina uachtarán ar Chraobh Chorcaí de Chonradh na Gaeilge (Fáinne an Lae 4 Márta 1899)
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá sé le háireamh, in éineacht le Mathúin Ó Riain[B1], Séamus Mac Pháidín[q.v.] agus Liam Ó Cathasaigh[q.v.], i measc shagairt Chonradh na Talún a thacaigh go láidir le Conradh na Gaeilge ··· Bhí sé sa láthair i nGaillimh nuair a bunaíodh Conradh na Gaeilge ann 25 Eanáir 1894
I measc a iardhaltaí bhí an tArdeaspag Mac Clúin (Melbourne), Mártan Ó Ceallaigh [B3], an státseirbhíseach arbh ina sheomraí a bunaíodh Conradh na Gaeilge, an lúithnire cáiliúil John Purcell, Pat O’Brien, Leas-Phríomhchigire i dTeach an Chustaim i Londain, agus an fealsamh Benjamin Kidd, a bhfuil cuntas air in Dictionary of National Biography ··· Níl amhras ach go raibh spéis aige i ngluaiseacht na Gaeilge: bhí sé ina bhall de Chomhairle Aontacht na Gaeilge in 1891; tá tagairt in Irisleabhar na Gaedhilge, Iúil 1893 do lámhscríbhinn Ghaeilge a bhí ina sheilbh; toghadh é ina bhall de Chomhairle Chonradh na Gaeilge (Independent 27 Samhain 1893). Chuaigh sé chun cónaithe i Paradise Hill, Baile na Caillí, tar éis dó dul amach ar pinsean
‘Pronnséas’ an chaoi a litríodh sé féin a ainm de ghnáth. Tuairim 1910, bhí sé ag múineadh bunscoile i mBaile Átha Cliath agus é go gníomhach cheana féin i gConradh na Gaeilge ··· Chraol Aindrias Ó Muimhneacháin an méid seo ar Radio Éireann (i gcló in Inniu 2 Márta 1956): ‘Cúig bliana is daichead ó shin ag gabháil dó i mbun poist mar oide scoile i mBaile Átha Cliath ba leis nár leasc a rothar a ghabháil chuige um thráthnóna agus aghaidh a thabhairt ar an mbóthar fada amach go Cill Mhantáin chun an oíche a chaitheamh ag teagasc Gaeilge do mhuintir Chonradh na Gaeilge ansin’
Chomh luath le 1902 bhí sé gníomhach in obair Chonradh na Gaeilge ina cheantar dúchais ··· Bhí sé ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge ó 1926 go dtí 1933, ina bhall de Chomhchoiste na gCumann Gaelacha i 1928 agus ina uachtarán ar an bhFáinne 1929–1931
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 An bealach ab fhearr chun an teanga a mhúineadh an ghné d’obair Chonradh na Gaeilge is mó ar scríobhadh leabhair ina taobh ··· Níl aon chleas greannmhar nach ndéanfadh buachaill cúig mbliana déag nach ndéanfadh sé de gheall ar chiall na ráite a bhíodh sé a theagasc a chur ar na súile i gceart dá chuid scoláirí’. Bhí sé ina ollamh i gColáiste Ó Méith in 1914, ina bhall de Choiste Gnóan Chonartha ó 1917 ar aghaidh
Bhí sé ina bhall de choiste an Oireachtais an bhliain sin (idem 27 Lúnasa 1909) agus arís i 1911. Tá mórchuid tagairtí dó sa Claidheamh i rith 1909-11: é ina mholtóir agus ina scrúdaitheoir ag feiseanna ar fud na hÉireann; é ag seinm an veidhlín ag aeraíocht i mBaile na Carraige san Iarmhí; ag seinm i gceolchoirm sa Chreagán i nGaillimh; ina rúnaí ar an bhfochoiste le breathnú isteach i meastacháin an Chonartha; dráma nua a bheith scríofa aige, Áine Ní Ruairc, a léireofaí ag an Oireachtas (4 Meitheamh 1910); é ina Ollamh Cúnta i gColáiste Chonnacht sa Spidéal; é a bheith ag breacadh síos cuid de na foinn a bhí á seinm ag Feis Chonnacht i 1910; comhfhreagras le Tomás Ó Máille[B3] ar siúl aige i dtaobh staid na teanga i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe; gur aistrigh sé ‘The Wreath’ le Sir Julius Benedict ar mhaithe le ceolchoirm ag an Ard-Chraobh (17 Feabhra 1912); gur léiríodh dráma beag a scríobh sé i gcomhair Fleadh na Nollag—staicín áiféise a dhéanamh de dhream an Litrithe Shimplí fáth a scríofa (14 Eanáir 1911). In alt ar Scoil Éanna in Irish Independent 2 Aibreán 1938 scríobh Jerome F ··· Dúirt Pádraig Ó Conaire[B2] agus é ag tagairt don dráma sin, dar leis An Claidheamh Soluis 5 Samhain 1910: ‘Tá an teanga go líofa ag Tomás Mac Domhnaill agus modh smaointe faoi leith aige’. Ball díograiseach de Chonradh na Gaeilge ba ea é
Bhí sé ar bhunaitheoirí Chraobh na nÉadaitheoirí (Conradh na Gaeilge) ··· Ba é a bhí ina chathaoirleach ar an gcéad choiste ceantair den Chonradh i mBaile Átha Cliath agus bhí i gceannas ar mhórshiúl an Chonartha sa chathair i 1902 agus 1903
I rith 1900 bíonn tagairtí dó faoin ainm Hugh MacMillan in An Claidheamh Soluis sna míreanna nuachta a bhaineann le Craobh Bhaile Mhic Airt de Chonradh na Gaeilge: ar 10 Feabhra 1900 gur toghadh d’aon ghuth é (‘a very energetic member’) chun folúntas ar choiste na cathrach a líonadh—cuimhnigh nach raibh 16 bliana slán aige go fóill; ó 14 Aibreán amach mar dhuine de mhúinteoirí na craoibhe; ar 14 Iúil gur bhuaigh sé leabhar mar dhuais ar an bpíosa reacaireachta ab fhearr, ‘Mo phíopa gairid donn’ (‘Mr M’Millen also contributed to the enjoyment of those present by the excellent manner in which he recited the winning piece’); ar 13 Deireadh Fómhair ‘the energetic assistant of Cú Uladh’ an tagairt a dhéantar dó. Nuair a bhí Daonáireamh 1901 á dhéanamh bhí sé ina chónaí ag 243 Albertbridge Road i mBéal Feirste lena mháthair agus a dheirfiúr ··· Bhí sé sa láthair ag an gcomhdháil mhór a thionóil Conradh na Gaeilge i mBaile Átha Cliath ar 8 Eanáir 1925
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Deartháir ba ea é leis an scríbhneoir Seamus McManus agus thugadh sé airgead go fial do Chonradh na Gaeilge ··· Is cosúil gur chláraigh sé mar bhall de Chonradh na Gaeilge i Londain ar a bhealach abhaile chun na hAirgintíne mar chuir sé cárta poist chucu ó Uruguay (An Claidheamh Soluis 22 Aibreán 1899)
Tá tagairt dó in Irisleabhar na Gaedhilge, Meán Fómhair 1897, mar ‘an active member of Committee of London Gaelic League ··· 2: ‘Scríobh sé litir an-mhaith don Irish Times 26 Samhain 1915 ar son caomhnú agus úsáid na Gaeilge—má b’fhiú le páipéar an Chonartha í sin a athfhoilsiú ina gcolúin siúd, níorbh aon ábhar iontais é’. Ceapadh é ina Ollamh le Seandálaíocht Cheilteach i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, in 1909 agus deirtear gurbh é an chéad ollamh le seandálaíocht a ceapadh riamh in Éirinn é
D’oibríodh sé go crua; bhíodh snas ar gach fearas a sholáthraíodh sé agus shábháil sé lab mór airgid’. Baineann Aguisín 3, ‘Duais an Mhaolánaigh nó an Mullen Bequest’, in Scéal an Oireachtais 1897-1924, 1984 le Donncha Ó Súilleabháin, leis an gcaoi a bhfuair an Conradh an t-airgead agus leis a gcaoi ar chaith siad é, agus lena raibh le fáil ag an Oireachtas le caitheamh ar dhuaiseanna ··· Tá sliocht ann as tuairisc an Chonartha don dá bhliain dar críoch 30 Meán Fómhair 1896 agus an abairt seo ann: ‘In the spring of this year Mr Patrick Mullen died at New York, leaving property valued at 80,000 dollars’
Is i rith na tréimhse sin is mó a thabhaigh sé clú mar shagart de chuid Chonradh na Gaeilge ··· We are sure that there is nothing either in the manner or matter of what Fr Forde says which would give offence to any Protestant, yet this argument is not one which the Gaelic League either could or would put forward; as an organisation the League is non-sectarian
seems to us to embody the Gaelic League ideal at its best ··· Deir Coogan gur sa bhliain sin a d’iarr de Valera a chomhairle i dtaobh cá háit a d’fhoghlaimeodh sé Gaeilge agus gur mhol sé dó dul go Coláiste Laighean, mar ar casadh a bhean Sinéad[q.v.] air. Tuairim an ama seo a thosaigh a thréimhse cheannaireachta i gConradh na Gaeilge
Cheangail sé le Conradh na Gaeilge nuair a bunaíodh é agus deirtear in Waterford News 19 Deireadh Fómhair 1951 go bhfreastalaíodh sé ar gach feis agus ar gach ócáid chun tacú le hobair na hathbheochana ··· In An Claidheamh Soluis 12 agus 26 Lúnasa 1899 luaitear é a bheith sa láthair nuair a bunaíodh Craobh Inis Meáin de Chonradh na Gaeilge agus ag cruinniú de Chraobh Chill Rónáin
Ba í Úna Thornton a mháthair; nuair a d’éag sí ar 11 Bealtaine 1950 tuairiscíodh gur fhoghlaim sí Gaeilge ó Dhubhghlas de hÍde [B4] i gceann de ranganna tosaigh Chonradh na Gaeilge agus go raibh sí ina ball de Iníní na hÉireann ··· Toghadh ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge é i gcomhair 1931/2 ach d’éirigh as um Meitheamh 1931
Nuair a phós sé Emily O’Reilly (bean a raibh gaol i bhfad amach aici le Ó Cearbhalláin, cláirseoir) bhí an scéal i bpáipéar an Chonartha 8 Deireadh Fómhair 1910 ··· Bhí sé pósta ar Johanna Nic Cárthaigh, iníon le ball aitheanta de Chonradh na Gaeilge, Ceallachán Mac Cárthaigh, agus bhí ceathrar cailíní agus ceathrar buachaillí acu.
Bíonn tagairtí dó in An Claidheamh Soluis i rith na tréimhse 1917-18: ar 1 Meán Fómhair 1917 gur bhuaigh sé £5 ar eolas coiteann le híoc ar théarma i gColáiste na Mumhan; ar 27 Aibreán 1918 go raibh sé ina rúnaí ar choiste ceantair Mhaigh Chromtha de Chonradh na Gaeilge; agus ar 20 Meán Fómhair 1918 gur mhol Coiste Chontae Chorcaí obair Phroinnséis Uí Cheallaigh, an ‘Ceithearnach’, i mBaile Bhuirne. Bhí sé ina bhall de Chomplacht B den 8ú Cathlán de Chéad Bhriogáid Chorcaí d’Óglaigh na hÉireann i rith Chogadh na Saoirse ··· Foilsíodh é mar leabhrán níos deireanaí agus tá réamhrá ag Próinséas ann ina gcuireann sé síos go háirithe ar Nóra Ní Chonaill (Uí Uidhir) ar bhailigh sé 125 amhrán uaithi. Deir Donncha Ó Cróinín faoi in Béaloideas 32, 1964: ‘...bhí craobh bhuacach de Chonradh na Gaeilge ag obair i mBaile Mhúirne, agus Próinséas Ó Ceallaigh, O.G., i mbun agus i mbarr gach éinní
Ball de Chonradh na Gaeilge ba ea Eilís nó Dill mar a thugtaí uirthi ··· Is sa Chonradh a casadh uirthi daoine ar nós Robert Lynd [B4] agus Pádraig Sáirséal Ó hÉigeartaigh [q.v.], ar éirigh Liaimín cairdiúil leis
Naonúr mac agus ochtar iníonacha a rugadh don lánúin. Cláraíodh í mar bhall de Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge i Meán Fómhair 1898 (Fáinne an Lae 1 Deireadh Fómhair 1898) ··· Cailín cuimseach Gaelach a bhí intise agus is maith is cuimhin liom chomh béasach agus chomh banúil is bhí sí ag tabhairt cupáin tae dhom’. Toghadh Proinsias ina ball de Choiste Gnó an Chonartha i 1903
The entertainment was, from every standpoint, the most successful yet given by the Gaelic League in Galway’ ··· D’fhoilsigh Conradh na GaeilgeAn Deoraidhe: dráma in aghaidh imeachta thar sáile, 1906 agus cuireadh an dara heagrán amach roimh dheireadh na bliana
Uíbh Fhailí; ina uachtarán ar Chraobh Naomh Ciarán de Chonradh na Gaeilge ann agus ar choiste ceantair Bhiorra ··· Ó thús an chéid bhíodh ar liosta síntiúsóirí an Chonartha
Tháinig miontuairiscí Chonradh na Gaeilge ó thosach go 1896 ina sheilbh agus thug don Chonradh iad
Cuireadh Craobh Náis na Rí de Chonradh na Gaeilge ar bun timpeall Féile Pádraig 1900 ··· Rud eile atá déanta aici, coiste ceantair de Chonradh na Gaeilge a chur ar bun i gContae Chill Dara
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí ról tábhachtach i gConradh na Gaeilge ag Múscraí sna blianta tosaigh agus ba í seo an Conraitheoir ba mhó cáil sa phríomhbhaile féin, Maigh Chromtha ··· Is beag má bhí caint ar bith ar mhúinteoirí taistil in 1898 ach féach gurbh í Mairéad, deirfiúr Áine, agus a cara Norma a mhol rún ag Comhdháil Chonradh na Gaeilge ar 25 Bealtaine 1898 go gcuirfeadh an t-eagras timirí agus múinteoirí taistil ag obair a luaithe a bheadh caoi aige sin a dhéanamh (Na timirí i ré tosaigh an Chonartha, 1990 le Donncha Ó Súilleabháin)
Ní raibh sé ina shagart, cé gur gnách ‘S.J.’ lena ainm sna tagairtí is luaithe dó i bpáipéir Chonradh na Gaeilge ··· Dá mbeadh fiche fear de leithéid Thomáis againn bheadh bail ar an nGaeilge nach bhfuil uirthi.’ Bhí an méid seo ag Tadhg Ó Donnchadha[B1] in Timire Chroí Naofa, Márta 1914: ‘Is cuimhin liom é, blianta ó shoin, ag teacht go dtí Conradh na Gaeilge i mBaile Átha Cliath ag foghluim na Gaeilge
Ag Ridire Chiarraí a bhí sé an seirbheálaí próiseanna a cheapadh. Bhí sé ar scoil ag Domhnall Ó Súilleabháin, gaol leis a raibh baint mhór aige le Conradh na Gaeilge san oileán ··· in An Camán 6 Bealtaine 1933 faoi: ‘Is dóigh liom gurb é seo an chéad uair a foilsíodh aon chuid de cheapadóireacht “Dhiarmuid Ó Duibhne” i bhfoirm leabhair i dtaobh is gur beag seana-Ghael nach cuimhin leis aiste bhríomhar uaidh ins na páipéir ó am go ham sa tseanaimsir nuair a bhí Conradh na Gaeilge i mbláth na hóige’
Bhí sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge agus bhí ranganna ar siúl sa cheantar aige
Ainmníodh é mar iarrthóir sna toghcháin do Choiste GnóChonradh na Gaeilge (An Claidheamh Soluis 30 Iúil 1904)
Bhí sé ina theachta ag Ard-FheisChonradh na Gaeilge i 1905 (An Claidheamh Soluis 29 Iúil 1905)
Ba é ba bhuime don Chonradh i mBéarra lena linn’, a scríobh Peadar Ó hAnnracháin[B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944
Bhí sé ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge ó 1926 go 1931
Toghadh é ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge i 1905-07
An bhliain sin freisin, bheartaigh sé féin agus Fionán Breathnach go nglacfadh siad féin agus a gcomrádaithe seilbh ar Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge ag an Ard-Fheis i mBéal Átha an Ghaorthaidh
Dúradh in Misneach 11 Meitheamh 1921 gur bhall dílis d’Ard-Chraobh den Chonradh agus scríbhneoir tofa ba ea Stiofán agus go ndéanadh sé obair d’eagarthóir an Catholic Herald.
Chanadh ag ceolchoirmeacha Chonradh na Gaeilge
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Thug Eoin Mac Néill[B4] ‘The First Gaelic Leaguer’ air; bhí sé ar na daoine ba thúisce a rinne iarracht náisiúnta ar an nGaeilge a choinneáil beo
Bhí an Walter seo ina fhear fásta nuair a thug sé faoin teanga a fhoghlaim agus bhí sé ina leasuachtarán ar chraobh de Chonradh na Gaeilge i mbaile Thiobraid Árann
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá sí ar dhuine de na hintleachtóirí Protastúnacha a tháinig faoi anáil Chonradh na Gaeilge
Ina bhall de Choiste Gnóan Chonartha i 1911
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ceannródaí ag an gConradh i gContae Chorcaí tuairim 1895
Bhí rang Gaeilge aige uair i siopa Pims agus i gCraobh na nÉadaitheoirí den Chonradh
Baint aige ar feadh a shaoil le Conradh na Gaeilge, Oireachtas na Mumhan, an Ciorcal Staidéir
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Cisteoir Chonradh na Gaeilge, Londain
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Duine de na Conraitheoirí ba mhó i Laois an t-iriseoir seo
Ina ball de Chonradh na Gaeilge i Londain
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Duine de cheannródaithe Chonradh na Gaeilge i gCathair na Gaillimhe
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bunaitheoir craoibhe den Chonradh i gCrois Arailt
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Deirtear go ndearna sé gach dícheall i rith tuilleadh agus 25 bliain ar son Chonradh na Gaeilge i Luimneach agus ar son Choláiste Uí Chomhraí
Chuir ‘Fear na Móna’ beagán eile amhrán leis i gcló san iris ina dhiaidh sin, ina measc ‘Bhí slua ’gainn lá geimhre ar fhíora chnoc na nUllán’ agus ‘Ar airiúir an gháróid a bhí ar an gCáitig ?’, a bhfuil an nóta seo ag an Athair Peadar ina thaobh: ‘It pictures the commotion caused among certain classes by the advent and success of the Gaelic League.’ Deirtear sa chomhfhreagras nach ndeachaigh Micheál thar an dara leabhar ar scoil. In Leader 2 Márta 1903 san ‘Agallamh idir Tadhg agus Donncha’, molann an tAthair Peadar Gaeilge Mhichíl go hard na spéire arís
Eolas eile atá ag Mac an Bheatha go gcaitheadh sé an Fáinne i gcónaí, go raibh lámh aige i mbunú Chraobh Inse Chór de Chonradh na Gaeilge agus go raibh sé ina phátrún ar feadh blianta fada ar an gcraobh sin, go gcaitheadh sé an-chuid ama sa Leabharlann Náisiúnta agus san Acadamh Ríoga
Scríobh sé arís in Misneach 26 Deireadh Fómhair: ‘Nach éachtach ná bíonn aon oifigeach eile a bhaineann leis an gConradh ag cnáimhseáil ach na múinteoirí taistil’
Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i nGaillimh agus bhí ranganna á múineadh aige sa Choláiste Ollscoile, áit a raibh sé ag staidéar le bheith ina dhochtúir gur cháiligh sé i 1922
Bhí baint aige le Craobh Bhéal an Uisceden Chonradh agus bhí ina theachta acu ag Ard-Fheis 1907
Um Meitheamh 1928 bhí sé ina rúnaí ag Coiste Chontae Loch Garman de Chonradh na Gaeilge (idem Meitheamh 1928)
Nuair a bunaíodh Craobh Chúil Aodha de Chonradh na Gaeilge toghadh Amhlaoibh ar an gcoiste (idem 20 Feabhra 1904)
On a very critical occasion last March, in connection with the Dublin Demonstration, Mr Lynch was instrumental in saving the Gaelic League when the action of a member of the Executive placed it in a perilous position’
Bhí sé ina rúnaí ar chraobh Bhaile Bhuirne de Chonradh na Gaeilge ó thosach go dtí tuairim 1902
Bhí baint aige le Craobh Bhaile Bhuirne de Chonradh na Gaeilge agus scríobh sé agallaimh agus drámaí dóibh. Ar feadh cúpla séasúr bhí cúrsa Gaeilge á stiúradh aige do Choláiste Ghobnatan
Bhí sé ina theachta ó Chraobh Luimnigh den Chonradh ag cruinniú roimh an bhFéile (An Claidheamh Soluis 17 Meitheamh 1899)
Bhí sé ar dhuine de bhaill an Coiste 15 a bunaíodh i 1925 chun an Conradh a chur ar a bhoinn arís
Sa chraobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge a thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge
Bhí sé gníomhach i gConradh na Gaeilge sna 1920idí: bhí sé i láthair ag an mórchomhdháil ar 8 Eanáir 1925 nuair a féachadh leis an eagraíocht a chur ar ais ar a bonnaibh; bhí sé ina bhall de choiste ceantair Bhaile Átha Cliath (Fáinne an Lae 21 Eanáir 1925) agus ó 1926 go 1930 ina bhall den Choiste Gnó
Bhí eolas maith ar an nGaeilge aige cheana féin agus chláraigh sé an bhliain chéanna sin mar bhall de Chraobh Fhionnbharra de Chonradh na Gaeilge
Bhí sé ina bhall de Chraobh na gCúig gCúigí de Chonradh na Gaeilge agus bhí ina theachta chuig Ard-Fheis 1913 (An Claidheamh Soluis 26 Iúil 1913)
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ba bheag duine dár rugadh i mBaile Átha Cliath a d’fhoghlaim Gaeilge chomh maith leis i mblianta tosaigh Chonradh na Gaeilge
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ba é seo an t-aon duine amháin de ‘mhairtírigh’ óga Chonradh na Gaeilge arbh as Gaeltacht Phort Láirge dó
Duine de chúpla ba ea Susan agus bhí a leathchúpla Eilís gníomhach i ngluaiseacht na Gaeilge timpeall an ama a bunaíodh Conradh na Gaeilge i mBéal Feirste
Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i rith na haimsire sin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Duine é seo de na hoifigigh Chustaim is Máil a bhí i gceannasaíochtChonradh na Gaeilge i Londain
Deirtear gur minic a cháintí é toisc go mbíodh tarraingt ar a theach ag bacaigh na tíre. Bhí sé ina uachtarán ar choiste ceantair Iarthar Luimnigh de Chonradh na Gaeilge agus bhunaigh sé craobh i Mainistir na Féile
Lean a spéis sa Ghaeilge agus bhí sé ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge ó 1917 go 1923 agus bhí ar choiste áitiúil an Oireachtais i gCorcaigh i 1919. Fuair sé post i mBord Soláthair an Leictreachais nuair a bunaíodh é agus bhí ag obair i mBaile Átha Luain agus i mBaile Átha Cliath mar chuntasóir acu
Dar le RTE Guide 10 Feabhra 1963 gurbh é faoi deara a fheabhas a bhí córacha Chonradh na Gaeilge uair
I dtuairisc a bháis dúradh: ‘He was a big influence in the Gaelic League not many years ago
Ceapadh é ina eagarthóir ceoil in An Claidheamh Soluis agus mar dhuine d’eagarthóirí ceoil fhoilseacháin an Chonartha (An Claidheamh Soluis 19 Iúil 1902)
Tuairim 1905 thosaigh sé ar a phrintíseacht oirtheoireachta is deileadóireachta, obair a bhí aige go 1932, seachas tamall a chaith sé ag obair in Éirinn do Chonradh na Gaeilge
Bhí an méid seo in An Saol Gaelach 25 Eanáir 1919: ‘One of the most consistent of Gaelic Leaguers and, with the late Peadar Ó Maicín[B3] as his teacher, mastered Irish’
Aontroma, dó, gur as leabhair a d’fhoghlaim sé an teanga, gur bhunaigh sé craobhacha de Chonradh na Gaeilge taobh thoir de Loch nEathach agus go múineadh sé rang i gCraobh Chaimlíne
Bhí ina uachtarán ar Chraobh an Chlocháin de Chonradh na Gaeilge i 1935 agus bhí a dheartháir Pól ina chomhchisteoir
Deir Séamus Ó Fiannachta in It all happened, 1948: ‘When the Civil Service was thrown open to public competition many promising young teachers like “Conán Maol” and Michael O’Sullivan, who became prominent in the Gaelic League, entered the Customs and Excise, to their lifelong regret’
Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge thall
Cheangail sé leis an gcraobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge agus faoi 1900 bhí ina rúnaí acu agus i gceannas ar an rang sóisearach
Deir Egan gur dúradh leis gur san Astráil a cuireadh Gertrude. Nuair a bunaíodh craobh de Chonradh na Gaeilge san Aill 29 Deireadh Fómhair 1899 ba é Michael Ennis, comhairleoir dúiche, a toghadh ina leasuachtarán (An Claidheamh Soluis 4 Samhain 1899)
Thit de chúram air ansiúd eaglais an pharóiste a athchóiriú. Le linn dó a bheith i mBré bhí sé ina leasuachtarán ar an gcraobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge (An Claidheamh Soluis 30 Márta 1901) agus mar theachta acu ag Ard-Fheis 1902 (idem 7 Meitheamh 1902)
‘He and the teachers of his parish are fighting a winning battle on the border line where the Gaeltacht and Galltacht meet’, a dúradh i bpáipéar an Chonartha 3 Bealtaine 1913
Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i nGaillimh agus bhí ina theachta acu ag Ard-Fheis 1931
Ball gníomhach í d’Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge, í ina ball coiste, agus bhí dúil ar leith aici sa drámaíocht agus sa cheol
Sin é an fáth ar thosaigh sé ag dul gach seachtain go dtí an Réalt, brainse Gaelach de Léigiún Mhuire i mBré, agus go dtí Conradh na Gaeilge ar ball
Bhí sé ina bhall de Ghlúin na Buaidhe ó 1941 nuair ba chraobh de Chonradh na Gaeilge go fóill í agus, ón uair a bunaíodh Inniu in 1943, bhí sé ag soláthar ábhair don pháipéar sin
B’fhíorannamh a ghlacadh sí le táille, ach í ag obair go deonach ar son na cúise. Leabhair do leanaí a scríobh Mairéad i dtosach, Cnoc na sí (1976); Bainne na bó i bpáirt le Clíodhna Cussen (1986); ansin Máire de Buitléir: bean athbheochana (1993), saothar a bhí tar éis duais staire Chonradh na Gaeilge a bhaint amach i gcomórtais liteartha an Oireachtais in 1992
Cláraíodh an Súilleabhánach mar bhall de na hIbeirnigh, den Robert Emmet Literary Association agus de Chonradh na Gaeilge
Fad agus a bhí sé i Londain a chuaigh Seán Ó hÉalaí i gConradh na Gaeilge, eagraíocht a raibh sé sáite inti ar feadh a shaoil ina dhiaidh sin
Bhí sé díograiseach i dtaca le Cumann Lúthchleas Gael agus Conradh na Gaeilge, mar imreoir agus mar riarthóir, agus ghlac sé mionn i mBráithreachas Phoblacht na hÉireann (an IRB) in 1909
Agus é san ardchathair, lean Dónall leis ag freastal ar imeachtaí Gaeilge, agus bhí sé mar sheanmóirí ag seirbhís speisialta Ard-Fheis Chomóradh an Chéid do Chonradh na Gaeilge i gColáiste na Tríonóide in 1993. D’éirigh Dónall Caird as mar ardeaspag in 1996
Ba é Sean óg Ó Tuama[q.v.] a ceapadh, fear a raibh cáil air mar phoblachtach, mar iar-Uachtarán Chonradh na Gaeilge agus go háirithe mar dhuine a bhí fíoreolach ar amhráin na Gaeilge agus an Claisceadal a bheith á stiúradh aige in Acadamh an Cheoil le tamall de bhlianta
Cuireann Gearóid Ó Tuathaigh cloch ina charn in Comhar, Deireadh Fómhair 2008. Bhí spéis mhór aige in imeachtaí Chonradh na Gaeilge ó na 1960idí ar aghaidh agus is le barr measa air a toghadh é ina uachtarán ar an eagraíocht ag a hArdfheis in Inis, Co
Bhí sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge ó 1905 amach agus in 1909 ghlac sé mionn Bhráithreachas na Poblachta
Bhí an tAthair Lorcán ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge i rith na tréimhse 1925-9 agus bhí sé ar dhuine den choiste cúig dhuine déag a toghadh ag mórchomhdháil 8 Eanáir 1925 chun atheagar a chur ar an ngluaiseacht
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Uachtarán Chraobh na Rátha de Chonradh na Gaeilge agus cathaoirleach Chomhairle Tuaithe an cheantair
Chuaigh sé amach ar pinsean in 1987. Bhí sé ina chathaoirleach ar Chraobh Luimnigh de Chonradh na Gaeilge i rith na 1970idí agus bhí de mheas ag na baill air gur ainmnigh siad deontas oideachais as
Mar Uachtarán Chonradh na Gaeilge dúirt Nollaig Ó Gadhra (Foinse, 27 Márta 2005): ‘Seans gurb é an rud is tábhachtaí a rinne Pól ina shaol poiblí ná gur dhiúltaigh sé Béarla ar bith a labhairt san Oireachtas nuair a ceapadh é idir 1989 agus 1993
‘Merchant’ an cur síos ar an athair, Joe Friel, sa taifead breithe; bhí seisean páirteach in obair Chonradh na Gaeilge agus Chumann Lúthchleas Gael
I ngach áit a raibh cónaí uirthi, i mBaile Átha Cliath agus i Sligeach go háirithe, bhí sí bainteach le gluaiseacht na Gaeilge trína bheith páirteach in obair an Réalt nó an Chonartha nó ina ball de cibé cumann Gaelach nó ciorcal comhrá a bhí ann
Agus deir sé arís: ‘Fadó in óige Chonradh na Gaeilge bhíodh triail na scoláirí air agus níor theip riamh air iad a theagasc le scéal agus dán.’ D’fhás Cearbhall Ó Dálaigh [B5] suas i mBré agus ba é an fidléir dall an chéad chainteoir dúchais dár casadh air
Bhí cáil na Gaeilge ar Pheadar, fear a bhí tagtha faoi anáil Chonradh na Gaeilge
Agus chaithfí an tréimhse 1938-43 a áireamh mar ardphointe dóchais agus mórghníomhaíochta i stair na hathbheochana: forbairt an Chomhchaidrimh, athréimniú an Oireachtais, bunú Chraobh na hAiséirí (Conradh na Gaeilge), Ghlún na Buaidhe, Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge, borradh nua sa scríbhneoireacht...
Nuair a tosaíodh ar chraobhacha de Chonradh na Gaeilge a bhunú sa cheantar i 1903 bhí rang Gaeilge ag an Micheál sin i nDroichead na nGabhar agus bhí Liam ag freastal air
- agus sa chuntas ar an gcaidreamh a bhí aige le Máirtín Ó Cadhain [B4]. Bhí baint fhada aige le Conradh na Gaeilge, rud is léir ar litir Mháirtín Uí Chadhain dar dáta 24 Márta 1937 i gcló ag an tSr Bosco Costigan agus Seán Ó Curraoin in De Ghlaschloich an Oileáin..., 1987
Bhíodh an piano á sheinm aige i gcineama an Volta i dtús an chéid seo caite. Bhí sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge agus dhearadh sé suaitheantais Ard-Fheise dóibh
Bhí baint aige le Craobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge agus le Glúin na Buaidhe ó bunaíodh iad 1940-42
D’fhoghlaim sé Gaeilge ar a chonlán féin agus bhí ina eagraí agus ina mhúinteoir ag Coiste Ceanntair Oirthear an Dúin de Chonradh na Gaeilge i 1911 agus, de réir cosúlachta, ag teagasc freisin i scoil náisiúnta Bhaile Philib
In Oifig Dhíolta Foilseachán Rialtais a thosaigh sé agus bhí ag obair ina dhiaidh sin in Oifig na nOibreacha Poiblí agus ansin sa Roinn Airgeadais sular aistríodh é go dtí Comhairle na Gaeilge. Dhealródh gurbh óna óige a bhí sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge
I still remember the excitement of waiting every night for developments in regard to the opening of Tutankamen’s tomb in Egypt in 1919.’ Bhí a mháthair ar an gcéad fhoireann chamógaíochta riamh in Éirinn; bhí tamall caite aici ina rúnaí ar chraobh de Chonradh na Gaeilge i gClár Chlainne Mhuiris mar a raibh sí ina cúntóir in oifig an phoist
Bhí sí ina ball de Chonradh na Gaeilge ar feadh a saoil agus bhí sí ar choiste an Fháinne. Bhí sí i gCumann na mBan i nDún na nGall
Nuair a bhí céad bliain Chonradh na Gaeilge á chomóradh i Sráid Íochtarach Uí Chonaill, Baile Átha Cliath, 31 Iúil 1993 agus plaic á nochtadh taobh amuigh den teach inar bunaíodh é, ba é Breandán a chuir an slua mór ag casadh ‘Óró, ’sé do bheatha abhaile’
Several of the children who are in the 3rd and 4th classes, and therefore not taught Irish, can read and write as well as those in the 5th and 6th, having learned from their elder brothers and sisters’ (An Claidheamh Soluis 5 Bealtaine 1900). Bhí sé ina rúnaí ag Craobh Chonradh na Gaeilge ann (An Claidheamh Soluis 21 Aibreán 1900)
Deir McDowell go dtugadh sé cead a cinn do Moya agus gur chuir Sam MaguireMicheál Ó Coileáin in aithne di ag céilí in Islington agus go gcastaí ar a chéile iad ina dhiaidh sin ag rang i gConradh na Gaeilge; más mar sin a bhí is é a shílfeadh duine gur roimh 1914 a tharla na teagmhálacha sin
I 1925 fostaíodh é mar rúnaí ar Choiste Ceantair Bhaile Átha Cliath de Chonradh na Gaeilge agus thosaigh sé ag freastal ar léachtaí sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath
Fág an tOireachtas ar leataobh, ní cosúil go raibh sé riamh chun tosaigh i gcúrsaí Chonradh na Gaeilge
I 1971 thuill Seaghán Gradam Fhear na Bliana i nGnó na Turasóireachta; ba é ba chionnsiocair le seifteanna mar laethanta saoire i dtithe feirme agus leis an roinn den ghnó a dtugtar ‘Town and Country Homes’ air. Bhí sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge ar feadh i bhfad, é tamall ina oifigeach i gCraobh an Chéitinnigh agus tamall eile ina chathaoirleach ar Chraobh na Carraige Duibhe
Rinne sé trí chóip de Forus Feasa ar Éirinn agus deir Ó Macháin: ‘What better way to demonstrate, to himself, at least, his progress and perseverance in writing, and to conform to a tradition which was clearly cherished by him, than to complete a copy of the “Forus feasa”?’ Agus cuireann sé an t-eolas seo leis: ‘The exemplar for all three copies was a manuscript written in 1750 by Diarmuid Ó Faoláin of Lismore.’ Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chraobh Dhún Garbhán de Chonradh na Gaeilge 7 Bealtaine 1895
Bhí an bheirt acu ina mbaill de Chonradh na Gaeilge agus dúil acu sna rincí céilí
B’as Baile Átha Cliath dá hathair, múinteoir scoile a bhí ina bhall de Chonradh na Gaeilge
D’éirigh sé as an bpost i 1964 chun a dhúthracht iomlán a chaitheamh leis an amhránaíocht agus an aisteoireacht. Ba bhall é de Chraobh an Chéitinnigh, Conradh na Gaeilge, agus bhí sé ar dhuine de na haisteoirí ba chumasaí dá raibh sa ghrúpa cáiliúil, Aisteoirí Chéitinn, grúpa a léiríodh drámaí go minic in Amharchlann na Mainistreach agus sa Phéacóg faoi scáth an Chomhair Drámaíochta
Chuaigh sé isteach i gCraobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge agus bhíodh ag scaipeadh a gcuid foilseachán
I mBaile Átha Cliath 20 Samhain 1916 a rugadh an mac seo le Shán Ó Cuív[B2], iriseoir, agus a bhean Hannah O’Keeffe; bhí Shán ar dhuine de mhórphearsana Chonradh na Gaeilge sa cheathrú tosaigh den 20ú haois
Bhí sé ina léachtóir ar chúrsaí sóisialta ag Coiste Gairmoideachais Luimnigh agus ina uachtarán ar Chraobh Luimnigh de Chonradh na Gaeilge
Roimh dhul go dtí an bhunscoil in aon chor bhí na gasúir ag foghlaim Gaeilge ó Mháire Ní Fhlannghaile [B3:165] i gcraobh de Chonradh na Gaeilge
Comhartha ar a spéis san fheirmeoireacht is ea gur shiúil sé go Baile Átha Cliath in Eanáir 1967 chun tacú le feachtas mór chearta na bhfeirmeoirí. Bhí sé bainteach le Conradh na Gaeilge go hóg ina shaol agus dhéanadh mórchuid oibre i gCuilinn; ainmneacha Gaeilge ar shiopaí, fógraí agus comharthaí Gaeilge, cúrsaí Gaeilge, Feis Laitiarain, an iris Seanchas Dúthalla, sraitheanna léachtaí
Mar bhall de Chraobh Moibhí de Chonradh na Gaeilge ghlacadh sé páirt i gcomórtais drámaíochta agus ba é a bhí i gceannas ar fhoireann drámaíochta Choláiste Mhuire; ba spéis leis dráma a scríobh ach chaill Proinsias Mac Diarmada[B5] ceann a scríobh sé sula raibh sé léite aige fiú; tá dráma aonghnímh dar teideal An Luighchán i measc a lámhscríbhinní agus an dáta 5 Deireadh Fómhair 1940 leis ach ní léir gur stáitsíodh é riamh
Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chraobh an Phiarsaigh de Chonradh na Gaeilge ann
D’fhreastalaíodh sé go rialta ar Dhaonscoil na Mumhan agus bhí sé gníomhach sa Réalt agus Conradh na Gaeilge agus bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Ghasra an Fháinne
Chaith sé tamall ina chathaoirleach ar Chlub Chonradh na Gaeilge i Sráid Fhearchair, Baile Átha Cliath; bhí sé ‘ina rí ar an gcomhluadar’ (de Mórdha) ann agus ba mhinic a chasadh sé amhrán
Bhí sé ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge i nGaillimh ar feadh tamaill
Bhí rang Gaeilge á mhúineadh aige i gConradh na Gaeilge agus chuir sé tús le cúrsa Gaeilge i Ros Goill do C.L.G
Bhí sé ina dhiaidh sin ina Leas-Rúnaí ag Conradh na Gaeilge i mBaile Átha Cliath agus eagarthóireacht Feasta mar chúram air tamall. Thosaigh sé ag obair sa chlár Féach i 1969
Bhí sé ina phríomhoide sa Mhodh-Scoil i gCorcaigh nuair a d’éirigh sé as an múinteoireacht. Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i gCorcaigh i rith a óige, i gCraobh Uí Ghramhna ar dtús agus mar chathaoirleach ar Chraobh Mhic Shuibhne níos deireanaí
Bhí páirt nach beag ag a sheanathair Fionán Ó Loingsigh (d’éag 1907) i gConradh na Gaeilge i gCiarraí (féach B4 lch 137)
Le linn dó a bheith i mBaile Átha Cliath bhí sé gníomhach i saol na Gaeilge ann agus bhí i mbun rang Gaeilge in Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge; bhí rang aige uair a bhí bunaithe ar théacs Cré na cille go luath i ndiaidh a fhoilsithe
Bhí sé tamall ag obair mar shaoririseoir agus ansin tamall ag obair do Chraobh na hAiséirí, Conradh na Gaeilge, a bhí bunaithe ag Gearóid Ó Cuinneagáin [q.v.]; ceann dá dhualgais eagarthóireacht a dhéanamh ar an mbliainiris Aiséirí
Ball de Chraobh Oisín de Chonradh na Gaeilge i Manchuin ba ea é ó 1928 agus chaith sé trí bliana ina rúnaí
Bhí sé ina bhall de Chraobh Moibhí de Chonradh na Gaeilge agus ina dhiaidh sin ina bhall de Ghlúin na Buaidhe, a bpáipéar Inniu á dhíol aige agus fógraí á mbailiú aige
Thaithíodh sé cumainn agus ranganna agus bhí sé tamall ar choiste ceantair Ghlaschú de Chonradh na Gaeilge
Chaitheadh sé deirí seachtaine lena mhuintir i Londain agus chuaigh isteach i gConradh na Gaeilge ann
Uirthi a thit sé clárú a dhéanamh ar a raibh faoin mbéaloideas sna leabhair a chuir Conradh na Gaeilge agus foilsitheoirí eile amach sa 19ú haois agus ina dhiaidh, agus faillí ní dhearna sí i litreacha Sheáin Uí Dhonnabháin[B6] sa tSuirbhéireacht Ordanáis
Ball gníomhach de Chonradh na Gaeilge ba ea é, i gContae na Mí go háirithe
Bhí sé ina easpag cúnta faoi 1967 agus bhronn Conradh na Gaeilge díleagra air ag an bpointe sin; ‘Tadhg Ó Mongáin’ a thugtar air sa scríbhinn sin
Chuaigh sé isteach i gConradh na Gaeilge nuair a bhí sé ocht mbliana déag d’aois
Bhí sí ina ball de Chraobh na hAiséirí de Chonradh na Gaeilge ar feadh an tamaill ghairid eile a mhair an chraobh sin
Fiú agus é ar scoil i gColáiste Dulwich théadh sé go dtí rang de chuid Chonradh na Gaeilge
Chuaigh sé isteach i gConradh na Gaeilge agus é an-óg agus ar feadh a shaoil bhí sé gnóthach in obair na teanga
Rinne sé staidéar i rith an lae i gColáiste na Tríonóide i ndeireadh na 1930idí agus bhain sé BA agus LLB amach. Bhí sé gníomhach i gConradh na Gaeilge, é ina chathaoirleach ar Chraobh Liam Uí Mhaolruanaidh [B3]; b’fhéidir baint ar leith a bheith ag clódóirí leis an gcraobh sin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Rinne an UDA an ball seo de Conradh na Gaeilge a lámhach ina theach féin i mBéal Feirste 2 Feabhra; tá tuairiscí ar an dúnmharú ag Gearóid Ó Cairealláin in Lá 4, 6 agus 7 Feabhra 1992; in Irish Times 3 agus 4 Feabhra 1992
Bhunaigh sé craobh de Chonradh na Gaeilge sa bhaile sin agus mhúineadh sé Gaeilge i ranganna oíche
Faoi 1927 bhí sé ina bhall deChonradh na Gaeilge sa chathair, agus i gcomórtas litríochta Fheis Chonnacht bhuaigh sé duais le halt ar scríbhneoirí Chonnacht
Deirtear (Irish Times) gur theastaigh ó Earnán de Blaghd [B5] go mbainfí úsáid as an bhfocal ‘teilís’ ach gur éirigh le hÁine ‘telefís’, téarma atá níos gaire d’fhocal de Bhaldraithe, a chur chun cinn. Bhí baint aici le Conradh na Gaeilge óna hóige agus bhí sí ar an gcoiste a d’athbhunaigh an tOireachtas i 1939
Tá sé curtha ina theampall dúchais i gCill a Díoma sna hAille. Deir O’Byrne i dtaobh Dánta iolchumaisgthe: ‘At the end of each poem Father Mac Coy gave a list of Irish words with their meanings, and in the early days of the Gaelic League movement, this vocabulary was an acquisition to many of those who were trying to acquire a knowledge of Irish when Irish dictionaries were few and only to be obtained at an excessively high price.’
Is dóigh gurbh é an cumann a bhí i gceist an Society for the Revival of Ancient Irish Literature, a raibh an Dr Ó Ríordáin, cara Pheadair, ina uachtarán air. Deir Joep Leerssen in Mere Irish and Fíor-Ghael (1986): ‘The best example here is Theophilus O’Flanagan, who, though firmly rooted in late eighteenth-century patriotic attitudes, at the same time initiated the institutionalised form of antiquarian/cultural endeavour that stretched through the entire nineteenth century to culminate in Douglas Hyde’s Gaelic League.’ In A History of Verse Translation from the Irish 1789-1897, 1988 molann Robert Welch an t-aon aistriúchán fileata a rinne sé, ‘Mór atá ar thegasc flatha’, dán le Tadhg Mac Bruaideadha in Transactions of the Gaelic Society. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
How he hoped for the time when the whole Irish people would know it thoroughly and appreciate it.’ Bhí O’Laverty ar dhuine de leasuachtaráin Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste
Long before the Gaelic League came into existence Michael A
Rinne Conradh na Gaeilge cothrom chéad bliain a bhreithe a chomóradh ar 27 Samhain 1896—an bhliain 1796 atá ag Alfred Webb agus ag roinnt de na foclóirithe beathaisnéise—agus léigh Eoin Mac Néill páipéar, sheinn Thomas Garoghan foinn ar an bpíb uilleann agus dúradh amhráin Ghaeilge (Irisleabhar na Gaedhilge, Iml
Bhí sé ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge sna daicheadaí
The Catholic Historical Society does not intend to part with it. Cuireadh an nóta i gcló arís in The Irish Book Lover, Samhain-Nollaig1929 maille leis an abairt seo ó Shéamus Ó Casaide: The above note appears in Irisleabhar na Gaedhilge for Eanáir, 1898, and the editor, who suggested that O’Conway might have been educated by the Jesuits in France, and so have a competent knowledge of philology, stated that the Gaelic League was in communication with the Historical Society with a view to having O’Conway’s work examined. Foilsíodh A very respectable foreigner: Matthias O'Conway, an Irish pioneer in the Americas le David Barnwell in 2018.
Múinteoir náisiúnta ba ea é agus deir an Súilleabhánach gurbh eisean a cheapfadh an Conradh mar thimire i gCúige Mumhan in 1898 ach nach raibh a bhainisteoir sásta tamall saoire a thabhairt dó
Bhí ardmheas ar an nGaeilge a scríobh sé mar is léir ar leabhar Uilliam Uí Éideáin[B2], duine de bhunaitheoirí Chonradh na Gaeilge, An Introduction to the study of the Irish language based upon the preface to Donlevy’s Catechism , 1891
Bhí sé ina rúnaí sa chraobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge i 1914 agus chaith sé tamaill in Ó Méith agus i dTír Chonaill
Fíodóir ba ea a athair Pádraig, fear a d’fhoghlaim Gaeilge i gCraobh an Chliabhraigh de Chonradh na Gaeilge agus a bhí ina uachtarán ar an gcraobh anuas go 1920
Bhí an Poblachtach seo gníomhach i gConradh na Gaeilge sna 1930idí agus bhí tamall ina bhall den Choiste Gnó; bhí baint aige le hathréimniú an Oireachtais
Bhí a dheartháir Fursa gníomhach i gConradh na Gaeilge i nGaillimh, i gCumann Cearta Sibhialta na Gaeltachta agus i gClann na Poblachta.
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Chaith sé tamall ag timireacht do Chonradh na Gaeilge agus bhí ina oifigeach eolais ag Micheál Ó Coileáin i rith Chogadh na Saoirse
Bhuaigh sé scoláireacht i 1920 chuig cúrsa timireachta de chuid Chonradh na Gaeilge
Chaith sé tamall ag obair don Chlub Leabhar agus sna 1960idí freisin d’oibríodh sé mar eagarthóir páirtaimseartha ar Rosc, míosachán dátheangach Chonradh na Gaeilge
In aois 15 bliana dó bhí sé ag obair i Muilte Olla Chill Chainnigh; bhí baint aige leis an Réalt agus le Conradh na Gaeilge sa chathair
Thiobraid Árann, d’athair Thomáis agus ba í a obair in oifig an phoist a thug go Luimneach é; bhí Gaeilge foghlamtha aige i gConradh na Gaeilge agus náisiúnaí ba ea é agus b’in é an fáth ar baisteadh ‘Tomás Mac Donnchadha’ ar Thomás
Ó 1962 amach bhí sí ina ball de Chraobh an Athar Micheál Ó hIceadha de Chonradh na Gaeilge
Deirtear gurbh é a Graiméar Gaedhilge (1923) an chéad ghramadach nua-aimseartha i nGaeilge amháin. Bhí sé gníomhach sa Chonradh ó 1899
Bhunaigh sé craobh den Chonradh i gCill Airne agus ba é faoi deara iris mhíosúil Loch Léin (1903–1905) a fhoilsiú
D’éag sise i 1961 agus phós sé Peig Nig Ruairí. Bhí baint aige le Cumann Lúthchleas Gael sular cheangail sé le Conradh na Gaeilge ach chomh luath le 1925 bhí sé ina chisteoir ag Craobh Bhríde, Baile Bocht
Tugadh air teacht abhaile chun bheith ina thimire ar fud Chúige Uladh ag Conradh na Gaeilge
D’fhoilsigh Conradh na Gaeilge leabhar crábhaidh leis dar teideal An Rósaire in 1897
Is nuair a bunaíodh Conradh na Gaeilge i Londain a d’fhoghlaim sé an teanga
Ó 1904 go 1913 bhí sé ina rúnaí ag Craobh Shligigh den Chonradh agus bhunaigh sé craobhacha eile sa chontae
Bhí sé ar Choiste Chraobh Luimnigh de Chonradh na Gaeilge agus ina bhall den Réalt
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Aistritheoir, staraí, seandálaí, dochtúir leighis, néareolaí, file, míoleolaí, luibheolaí, polaiteoir, iriseoir, scoláire Gaeilge...bhí an tUltach ildánach seo ina bhall den Chumann Oisíneach (1859), de Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge (1876), d’Aontacht na Gaeilge agus de Chonradh na Gaeilge
Chaith sé na blianta 1915 go 1922 ag timireacht don Chonradh
Is ansin a chuala sí Gaeilge á labhairt den chéad uair nuair a ghlaoigh sí ar oifigí Chonradh na Gaeilge
Bhí spéis ag an Athair Boniface, máistir na nóibhíseach, sa Ghaeilge agus thug sé Seoirse Ó Conghaile, timire áitiúil an Chonartha, isteach chun Gaeilge a mhúineadh
Eisean seachas éinne eile a chuir tús le gluaiseacht na hathbheochana ann nuair a bhunaigh sé craobh de Chonradh na Gaeilge
Ba ghearr go raibh sé ag múineadh san Ardscoil i mBéal Feirste. Bhí sé sna hÓglaigh ó thús agus in 1917 ceapadh é ina rúnaí ag Coiste Ceantair Bhéal Feirste de Chonradh na Gaeilge
i Sráid Mhór Sheoirse i gCorcaigh agus sa Chonradh ina dhiaidhsean
Thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge i gConradh na Gaeilge i Londain
Ba bheag a mheas ar an athbheochan go dtí gur chuaigh a chara Seoirse Mac Fhlannchaidh i gcion air nuair a bhí seisean ag iarraidh craobh den Chonradh a bhunú sa Choláiste
Cheangail sé le Conradh na Gaeilge sna blianta tosaigh agus bhí cairdeas pearsanta aige le Dubhghlas de hÍde
Bhí sé faoi choinneáil i mbeairic Wellington agus i gCampa an Churraigh i rith Mheán Fómhair 1922. Ó 1917 go 1934 bhí sé ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge agus in 1921 ceapadh é ina bhall de choimisiún a bhí curtha ar bun ag an gCoiste Gnó chun scéal na timireachta agus cúrsaí an Chonartha i gcoitinne a iniúchadh
Ach oiread lena chomh-Chéitinnigh níor fhéad sé riamh fanacht glan ar ghráscair pholaitiúla an Chonartha
In éineacht le hEoghan Ó Gramhnaigh toghadh é ina Leas-Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge in 1893
Scoláireacht ó Chonradh na Gaeilge i 1924 a thug go Cúil Aodha é
Ó 1898 amach, bhí sé ina bhall den Chonradh
B’eisean an sagart cúnta a chuir na líomhaintí i leith an Athar Walter Conway [B5] in eaglais Ghleann na Madadh. Bhí sé gníomhach i gConradh na Gaeilge agus i 1901 d’fhoilsigh siad paimfléad leis, The Threatening Metempsychosis of a Nation
Ó 1906 amach bhí sé ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge
I 1908, toghadh ina Leas-Uachtarán ar an gConradh é nuair a d’éirigh an tAthair Peadar as an bpost sin
Dá dheascasan mothófar a chreach níos géire mar is tearc duine labhras an Ghaeilge ón gcliabhán chuireas mórán suime sa tSean-Ghaeilge’. I bhfómhar 1895 toghadh ina chomhrúnaí oinigh ag Conradh na Gaeilge é in éineacht le Stiofán Bairéad, Séamus Ó Cathasaigh agus Tomás Ó hAodha
Ochtar clainne a rugadh dóibh. Cheangail sé le Conradh na Gaeilge i mBaile Átha Cliath
Bhí sé in Aontacht na Gaeilge, é mar rúnaí acu in 1887, sa Chonradh agus i gcumainn ar nós an Irish Fireside Club
Cainteoir dúchais Gaeilge ba ea é agus tuairim 1900 thosaigh sé ag múineadh faoi Chonradh na Gaeilge i mBealach an Doirín agus ar fud Mhaigh Eo, i Sligeach agus i Liatroma
Ba chuid dár fhoghlaim sé ón Ollamh Mac Cardie Flint i Maigh Nuad an urlabhraíocht agus Shakespeare araon. Cé go raibh sé i gceannas ar Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh bliain chorraitheach amháin le linn Chogadh na Saoirse, níorbh fhear eagraíochta é
Pearsa thábhachtach is ea é toisc an pháirt a ghlac sé sa Chonradh agus i gCraobh an Chéitinnigh i dtús an chéid, a mhéid d’fhilíocht na Mumhan ar chuir sé eagar air agus an obair cheannródaíochta dinnsheanchais a rinne sé. I gCnoc Chonaill Aodha idir Eochaill agus Cill Ia a rugadh é ar 5 Márta 1871
Bhí sí i gCumann na mBan ann agus i gConradh na Gaeilge
Uaidh sin amach d’fhostaíodh Larry Morrow agus Gabriel Fallon dá léirithe é agus bhí meas ar leith ag Morrow ar Dhiarmuid mar fhear déanta seachghlórtha. Nuair a chuir Conradh na Gaeilge a gcoiste raidió ar bun i 1935 ba iad Diarmuid, Aindrias Ó Muimhneacháin, Éamonn de Barra agus Leon Ó Dubhghaill na baill
Sa litir aige in Freeman’s Journal, 25 Bealtaine 1903 shéan Ó hIceadha go diongbháilte go raibh aon bhaint ag na Céitinnigh lena éirí as leasuachtaránacht an Chonartha
Bhí sé ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge ar feadh tréimhse
Tá cuid dár bhailigh Bushe uaidhsean, ó Bhrian Shaffrey ó Mhaigh nEalta, agus i gContae Mhaigh Eo i gcló in Irisleabhar na Gaedhilge in 1891. An spéis sin an fáth, is dóigh, gur thug Mac Néill cuireadh do Bhushe chuig na cruinnithe ag ar bunaíodh Conradh na Gaeilge in 1893
D’fhoilsigh Conradh na GaeilgeBliadhain na bhFranncach i 1907 agus Súil Uí Dhubhda le Ard na Ríogh i 1906
Bhí sé ina bhall den Chonradh i Londain agus anois chuaigh sé i mbun ranga i gCraobh an Chéitinnigh
Cheangail sé le Conradh na Gaeilge agus leis an I.R.B
A mhac Caoimhín a tháinig i gcomharbacht air mar phríomhoide. Bhí an Gruagach ar an mbeagán múinteoirí a mhúineadh Gaeilge ina scoileanna sular bunaíodh Conradh na Gaeilge
Chuaigh gluaiseacht na Gaeilge i bhfeidhm air go mór agus bhunaigh sé an chéad chraobh de Chonradh na Gaeilge i gContae Mhuineacháin, i dteach scoile Lios Dúnáin
Dar le Irisleabhar na Gaedhilge, Meitheamh 1896, go raibh sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge agus go raibh sé ag ullmhú eagráin de Betha Cholmcille Mhaghnais Uí Dhomhnaill.
Bhí sé ina Leas-Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge ann agus deirtear gurbh eisean faoi deara craobh a chur á bunú agus gurbh é a d’fhéach chuige go mbeadh Fionán Mac Coluim mar rúnaí uirthi
Cheap Coiste GnóChonradh na Gaeilge é ina eagarthóir ar a n-iris Fáinne an Lae in áit Phiarais Béaslaí a bhí i bpríosún ach thug siad foláireamh dó gan an cló rómhánach a úsáid, rud a ghoill air
Cheangail sé le Conradh na Gaeilge agus chaith tamall ag múineadh i mBaile Átha Cliath
It was in this way that he learned so much of Irish folklore”. Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge ó thosach beagnach go dtí gur tháinig an pholaitíocht go mór i gceist sa ghluaiseacht
Ba é ba thúisce a thug freagra ar chuireadh Mhic Néill agus ar 31 Iúil 1893 bhí sé ar an mbeagán a bhí ag an gcruinniú ag ar bunaíodh Conradh na Gaeilge
Tá an tagairt seo dó in Irisleabhar na Gaedhilge (Feabhra 1895): “Gaelic League, Dublin
Bhíodh rud éigin ag Pádraig inti gach mí’. I Lúnasa 1893 bhí sé i mBaile Átha Cliath ag cruinniú den Chonradh nuabhunaithe
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Le leabhair ar nós Fuinn na Smól agus Ceol ár Sinnsear ba é an tAthair Breathnach ba mhó, b’fhéidir, a tharraing aird an phobail ar amhráin na Mumhan sa leathchéad bliain i ndiaidh bhunú an Chonartha. I mBuaile an Dísirt, timpeall dhá mhíle ón gCarraig Bheag, Co
Nuair a bhuaigh sí scoláireacht le haghaidh Scoil Ard-Léinn na Gaeilge an bhliain dár gcionn cuimhníodh go mba bhall den Chonradh i (idem 20 Meitheamh 1906)
Bhíodh rang á mhúineadh aige i gCraobh Thomáis Dáibhis de Chonradh na Gaeilge. Bealtaine 1955 bhí cás dlí aige in aghaidh Esquire mar gheall ar an abairt seo in uimhir Aibreán 1947: ‘A writer and actor like Seamus Kavanagh or a poet and balladeer like Brendan Behan are typical of Dubliners who would not waste time or money on food when whiskey and pints could limber their pens and tongues the better’. Bhí cónaí air ag 58 Bóthar Herberton, Rialto, lena dheirfiúr agus a clann
Scaoileadh Seán Óg amach i mí an Mhárta 1944. Bhí baint aige le Craobhacha Uí Ghramhna agus Mhic Churtáin de Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh agus bhí sé ina reachtaire ag Cuallacht Ghaelach Choláiste na hOllscoile
Bhí cónaí orthu ag “Réalt na Mara”, Bóthar Chluain Tarbh. Bhí baint aige le bunú na hirise An Camán i Meitheamh 1932, iris a bhí faoi chomhchúram Chumann Lúthchleas Gael agus Chonradh na Gaeilge.
Bhí beirt mhac agus iníon amháin acu. Bhí baint aige le Craobh Móibhí de Chonradh na Gaeilge go hóg ina shaol
Níl tagairt dóibh ag Stephen Brown in Fiction in Ireland. Ní deacair a shamhlú, ó bhí gaol cleamhnais aici le P.J.McCall agus í cairdiúil leis an Dr Sigerson, gur thosaigh sí ag foghlaim Gaeilge a luaithe a cuireadh Conradh na Gaeilge ar bun
Is beag onóir nár tugadh dó agus i ndeireadh a shaoil bhí sé ina uachtarán ar Choláiste Ríoga Dhochtúiri na hÉireann. Bhí sé ina bhall de chomhairle Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge uair agus faoi 1900 bhí sé ina uachtarán ar Chraobh an Athar Peadar Ó Laoghaire den Chonradh
Ag Ard-Fheis 1915Chonradh na Gaeilge bhí sé sa láthair mar theachta ó Chraobh Dhún Garbhán. Ó 1914 go 1953 bhíodh sé ag múineadh sna cúrsaí samhraidh sa Rinn, é ar an gCoiste Bainistíochta ó 1916 go 1954
Bhí urchar maith aige agus deirtear go mbeadh sé ar fhoireann na hÉireann i mBisley murach gur Shasanach é. Bhí Thomas ar dhuine den deichniúr a bhí ag an gcruinniú ag ar bunaíodh Conradh na Gaeilge 31 Iúil 1893
“He has done at least a man’s share in the laudable work of popularising the Irish pipes”, a dúradh in Banba. Bhí sé i láthair ag an gcruinniú ag ar bunaíodh Craobh Mhic Éil den Chonradh ar 23 Márta 1901, craobh a bunaíodh go speisialta do Chonnachtaigh i mBaile Átha Cliath, ach is léir ar dhán “An File” go raibh baint aige le Craobh an Chéitinnigh freisin: “Ochón
Chuir Ó Domhnaill cuid mhór den mhilleán ar Chonradh na Gaeilge (litir chuig John Dillon i gcló in A Political Odyssey, l
An bhliain dár gcionn bhuaigh sé trí dhuais ag Feis na Gaillimhe. Cuireadh craobh de Chonradh na Gaeilge ar bun in Uachtar Ard i 1903 agus ceapadh Pádhraic ina rúnaí
Cheangail sé le craobh den Chonradh
Fuair Molly bás sa bhlitz i Londain i 1945. I Londain bhí baint mhór aige le Conradh na Gaeilge agus mhúineadh sé ranganna i Bishopsgate, Vauxhall, Bermondsey, Clapham agus Fulham
Chuir sé spéis i gConradh na Gaeilge ann
Chuir sé liosta de phíobairí ar fáil chomh maith le nótaí beathaisnéise fúthu. I 1902 bhí sé páirteach sa turas a thug baill an Chonartha síos go dtí an Rinn ar dúradh faoi san Irish Book Lover, Iml
Ó 1919 go 1926 bhí sé ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge agus bhí baint aige le Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge ó 1943 amach
Ina dírbheathaisnéis Seventy years deir an Bhantiarna Gregory: “This same Standish Hayes O’Grady had refused, Yeats tells me, to join the Irish Literary Society or the Gaelic League, declaring them both Fenian organisations
Shíl a mhac Cathal (a rugadh in 1896 agus a bhí fós ina bheatha i Newcastle-on-Tyne um Nollaig 1988) gur le cabhair Chonradh na Gaeilge a bhí an siopa ar cíos aige, nárbh acmhainn dó féin é. In An Claidheamh Soluis 31 Márta 1900 atá an chéad fhógra ina thaobh
A líonmhaire atá an sloinne i nDún na nGall, mar a raibh teach saoire aige i gCloich Chionnaola, b’fhéidir nó, rud is dealraithí ná é, gurbh ag aithris a bhí sé ar “Mhac Giolla Phádraig”. Tá cuntas cuimsitheach ag Aindrias Ó Muimhneacháin in Dóchas agus duainéis (1975) ar an tréimhse cúig bliana a chaith sé ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge
Bhí rang sinsearach á mhúineadh aige sa Celtic Literary Society in 1893 agus bhí baint aige le Conradh na Gaeilge ar feadh tamaill
Nuair a bunaíodh Craobh Bhriain Bhóraimhe de Chonradh na Gaeilge thug sé seomra dóibh ina theach féin
Luaitear go minic é in An Claidheamh Soluis timpeall 1906 sna tuairiscí i dtaobh Chraobh Pháras de Chonradh na Gaeilge ag 50 Avenue Hoche
Bhí post státseirbhíse aige i Londain agus thaithíodh sé imeachtaí Chonradh na Gaeilge sa chathair sin, mar is léir ar aiste a bhí i gcló aige in Times Pictorial ar dtús agus ansin ag Tomás de Bhaldraithe in Pádraic Ó Conaire: clocha ar a charn, 1982
Tar éis bunscolaíochta i Maigh Nuad cuireadh go dtí Coláiste Belvedere é agus ansin go dtí an Coláiste Muireach i mBaile Átha Cliath. Bhí Domhnall ina bhall de Chonradh na Gaeilge agus de Chumann Lúthchleas Gael i Maigh Nuad
Bhí sé ina stiúrthóir ceoil ag Ard-Chraobh an Chonartha agus bhuaigh sé duaiseanna Oireachtais
Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i dTír Chonaill beagnach ó thosach agus bhí sé ag an gcruinniú mór sna Cealla Beaga in 1895 (Irisleabhar na Gaedhilge, 1 Deireadh Fómhair 1895)
‘In the early days of the Gaelic League the tall, distinguished-looking man might be heard at every Dublin language meeting
Scríobh sé freisin an téacsleabhar Tosach céimseatan, 1933. Bhí baint mhór aige le cúrsaí Chonradh na Gaeilge i nGuaire, é ina theachta ag an gCraobh ann ag Ard-Fheis 1924 agus ina bhall den Choiste Gnó thar a gceann 1931/2
St Clair Boyd, duine de cheannairí an Chonartha i mBéal Feirste, go mba phátrún ag an gConradh a bhanchéile (Fáinne an Lae 26 Samhain 1898) – bhí sí ar chomhairle Chumann Bhuanchoimeádta na Gaeilge roimhe sin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Is é an breithiúnas atá tugtha air ag Breandán Ó Buachalla, an fear is mó a bhailigh eolas ina thaobh: ‘Is é is túisce a chuimhnimh ar bhéaloideas na ndaoine a bhailiú, bíodh nár bronnadh an onóir sin air; is é is túisce a chuimhnimh ar “athbheoughadh na teanga” bíodh nach bhfuil an chreidiúint sin tabhartha dó – eisean dáiríribh, “The First Gaelic Leaguer
Deireadh sé gur teanga iasachta aige féin an teanga a bhí sé a mhúineadh. Toghadh é ina bhall de choiste Chraobh an Chéitinnigh den Chonradh nuair a bunaíodh an chraobh sin Bealtaine 1901. Bhí staidéar déanta aige ar an nGaeilge, idir shean is mheán is nua, agus d’iarr Cumann na Scríbheann Gaeilge air eagar a chur ar Caithréim Conghail Cláiringhnigh, 1904
Deir Strickland: ‘He was a strong supporter of the work of the Gaelic League and an enthusiast in the development of Nationalism in Irish Art education’
D’éirigh leis post státseirbhíse a fháil i Roinn loncam an Stáit, Teach Somerset, Londain. I gConradh na Gaeilge thall dhéanadh sé freastal ar na ranganna agus d’éirigh sé cairdiúil le Micheál Breathnach [B2] agus Pádraic Ó Conaire[B2]
Le daichead bliain bhí sé ag teagasc na Gaeilge saor in aisce sa bhaile agus bhí ina rúnaí ar an gcraobh de Chonradh na Gaeilge a chuir Tomás Ó Concheanainn [B2] ar bun i dTuaim ar 10 Márta 1899
Níorbh eol do rinceoirí an cheantair go nuige sin ach an ‘Ballycommon’! Tuairim 1918 fuair sé post múinteora faoi Chonradh na Gaeilge, post a bhí ag Séamus Ó Maoileoin[q.v.] roimhe, agus bhí sé chraobh sa cheantar timpeall ar an Drom Bán agus an Teampall Uachtarach ina chúram
Roimh 1925 cheannaigh sé talamh agus thóg sé teach i nDún Chaoin ina gcónaíodh sé go ham a bháis. Bhí sé ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge i lár na 1920idí. Toghadh é ina bhall de choiste Chumann na scríbhneoirí (Misneach 25 Feabhra 1922)
I ndiaidh dó teacht amach as príosún is ea a thairg Éamonn Ó Duibhir [q.v.] post múinteora Gaeilge faoi Chonradh na Gaeilge dó i dTiobraid Árann Thuaidh. Bhí Bríd Bhreathnach (a rugadh ar 19 Lúnasa 1888) as Cill Fhínín, Co
Cheangail sé leis an gcraobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge agus d’fhan Tomás Mac Donnchadha (1878–1916) ina bhuanchara aige
Chuir an ConradhEochaidh Mac Ríogh ‘n Éirinn leis i gcló i 1904, úrscéal den tsean-nós, dar le Muiris Ó Droighneáin[B2], agus na ‘gnáthíontais dochreidte’ ann
Bhí sé ag Ardfheis an Chonartha i 1915 agus ba é a mhol an rún cinniúnach úd i dtaobh neamhspleáchas polaitiúil bheith mar aidhm ag an eagraíocht
D’fhoilsigh Conradh na Gaeilge in 1923 Tús na céimseata, aistriúchán a rinne sé ar théacsleabhar le Joseph Browne
Nuair a bunaíodh Conradh na Gaeilge i Londain toghadh é ina leasuachtarán ar an gcraobh
Deir an Bráthair Peadar gur i mBéarla agus i nGaeilge a bhí siad, gur foilsitheoir darb ainm Blackie a bhí á dtabhairt amach ar dtús agus gur ag Comhlacht Oideachais na hÉireann a bhí siad ina dhiaidh sin. Bhí sé ina ionadaí ó Chraobh Dhún Léire ag Ard-FheisChonradh na Gaeilge i 1904
Nuair a bunaíodh craobh de Chonradh na Gaeilge sa chathair 22 Feabhra 1897 is ar Phádraig a thit cúram na múinteoireachta agus na rúnaíochta
Nuair a bhí post múinteora le líonadh ag Craobh Chill Chainnigh de Chonradh na Gaeilge i bhfómhar 1901 is di a tairgeadh é
Ba bhall é de chlub iomána na Rapairí, seaimpíní na hAlban, agus bhí sé ina leasuachtarán ar Chumann Liteartha na nGael thall. Dar le Donncha Ó Súilleabhain (Na timirí i ré tosaigh an Chonartha 1893–1927, 1990) gur fhostaigh an Conradh é i nDeireadh Fómhair 1908 nuair a cheap siad é ina thimire sna Déise, sa phost a d’fhág an An Seabhac folamh
Ní móide aon Ghaeilge bheith aige gur cheangail sé le Conradh na Gaeilge
Bhí Seán ina chléireach in oifig Chonradh na Gaeilge i mBaile Átha Cliath
Bhí cónaí air ag 27 Pairc Chluain Toirc, Droim Conrach. Chaith sé tamall gairid ina mhúinteoir taistil ag Conradh na Gaeilge
Bhí sé ag múineadh ranga i gcraobh na Gaillimhe de Chonradh na Gaeilge an bhliain chéanna
Faoi 1900 freisin bhí sé ina rúnaí agus ina mhúinteoir ag Craobh Naomh Caoimhín de Chonradh na Gaeilge
Nuair a bhí bailiú do chiste an Chonartha ar siúl an lá úd ní raibh a dhóthain aige dá chuid féin chun síntiús oiriúnach a thabhairt uaidh, agus fuair sé ar iasacht é agus níor éirigh leis é a aisíoc go dtí go ndearnadh bailiú do na sagartaibh Domhnach Cásca !’. Aistríodh ansin é go dtí paróiste theas Naomh Nioclás i nGaillimh
Bhí sé ar dhuine díobh sin ar ghabh Pádraig Ó Duinnín [B3] buíochas leo i dtaobh liostaí focal a chur chuige. Bhí sé ina bhall de Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge agus de Chonradh na Gaeilge
Bhí gnó bágúin ar siúl aige ag 13 An Baile Gaelach ina dhiaidh sin. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Chraobh Chill Chainnigh de Chonradh na Gaeilge Máirt Chásca 1897 agus toghadh é ina chisteoir (Irisleabhar na Gaedhilge, Bealtaine 1897)
Chaith sé tamall san Eilbhéis sular oirníodh é in Eaglais Naomh Agaistín, Sráid Thomáis, Baile Átha Cliath, in 1893. Bhí sé ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh i dtús an chéid, le linn dó bheith ina reachtaire ar mhainistir Bhaile an Róistigh
Toghadh ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge é i 1914 agus gach bliain go 1923
Cheangail sé leis an gcraobh áitiúil de Chonradh na Gaeilge agus d’fhreastail ar chúrsaí sa Spidéal i 1919 agus 1920
Bhí baint aici le Conradh na Gaeilge sa chathair agus is ann a casadh Seán Mac Brádaigh (1890–24 Feabhra 1969) uirthi
Chuaigh sé le ceird an bhúistéara agus ar feadh breis agus trí scór bliain bhí ag obair i siopa búistéara mhuintir Mhic Aodha i bPlás Roden, Dún Dealgan. Bhí meas seanduine air ag na fir óga a bhíodh ag freastal ar ranganna Phroinsiais Mhic Uinseannáin [B3] i gCraobh Dhún Dealgan de Chonradh na Gaeilge timpeall 1899–1901
Is inspéise freisin gurb é atá sa leagan Béarla den chuntas gur choinnigh sé an teanga beo i measc sheandaoine agus daoine meánaosta an pharóiste. Ó 1916 go 1926/7 thoghtaí é ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge gach bliain
Cheangail siad beirt le hArd-Chraobh Chonradh na Gaeilge agus toghadh Éamonn ina rúnaí cúnta (An Claidheamh Soluis 9 Márta 1901)
Bhí baint ag Máire le Craobh Uíbh Ráthachden Chonradh agus le Feis Uíbh Ráthach
Sceits grinn a scríobh sé i dtaobh Chogadh na mBórach (‘Ar maidin le fáinne an lae’) rinneadh é a reic ag Craobh Londan den Chonradh (An Claidheamh Soluis 17 Márta 1900)
Bhí sé ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge i 1940–1
Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 4 Márta 1916 go raibh Alf Sommerfelt ó Christiania ag cruinniú de Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge agus go raibh ocht mí caite aige i nDún na nGall
Bhí loinnir an bhróid i súile an tseanduine agus é ag taispeáint lámhscríbhinní dá chuid féin dó; bhí an ghrafnóireacht go hálainn iontu, agus gach ceann acu faoi chumhdach ar nós leabhair (Liam de Róiste, 1976 le Diarmuid Ó Murchadha) Pearsa thábhachtach ba ea é i gConradh na Gaeilge i gCorcaigh
Bhronn Conradh na Gaeilge dileagra air agus d’fhreagair sé moladh de hÍde [q.v.] i bhFraincis agus i nGearmáinis
Comhartha ar an meas a bhí air in Éirinn gur chuir Conradh na Gaeilge dileagra maisithe chuige i 1902 nuair a bhí 25 bliana caite aige sa phost sin
Is léir gur chuir an ceapachán leis an teannas idir Conradh na Gaeilge agus an Coláiste. Deir R.B
Bhí seomraí an chumainn sin á n-úsáid ag Conradh na Gaeilge agus glactar leis go raibh P.J
Ba é a mhúin ceird na haisteoireachta do Mháire; ó Frank Fay a d’fhoghlaim sí an deaslabhra. Chláraigh sí mar bhall d’Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge ar 21 Feabhra 1900 (An Claidheamh Soluis 3 Márta 1900)
Nuair a bunaíodh an chéad chraobh den Chonradh i nDúiche Ealla, i gCeann Toirc i Meitheamh 1895, ba é a bhí sa chathaoir
D’aimsigh Gréagóir Ó Broin aiste a scríobh sé faoi Chonradh na Gaeilge in The Catholic Leader 26 Márta 1936, páipéar i mBrisbane, agus bhain an sliocht seo as: ‘What manner of man is Douglas Hyde
Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge sa chathair ó thús agus thugadh léachtaí staire sna scoileanna éagsúla
I gCill Ria i 1903 a cheangail sé le Conradh na Gaeilge (agallamh in Inniu 15 Márta 1957 agus nóta in Feasta 1956)
Thosaigh sé ag foghlaim na teanga i rang de chuid Chonradh na Gaeilge in Ludgate Circus
I gcomhar leis an Athair Donncha Ó hEára bhunaigh sí Craobh Choillte Mach de Chonradh na Gaeilge agus bhí ina leasuachtarán
Ball de Chraobh Dhroim Conrach de Chonradh na Gaeilge ba ea é. Deirtear in Irish Book Lover, Iúil-Nollaig 1928, gurbh é an ball ba ghníomhaí é i gCumann na Leabharlann, dream a bhí ag iarraidh go mbunófaí leabharlanna poiblí ar fud na hÉireann
Thaithíodh sé ranganna agus imeachtaí eile Chonradh na Gaeilge. Bhí dúil aige riamh san iriseoireacht agus fuair obair le déanamh i dtosach ón Nuachtáisíneacht Éireannach
Chuaigh sé go Meiriceá i 1926 agus bhí i bhfeighil ranganna Gaeilge don Chumann Gaelach agus do Chonradh na Gaeilge
Bhí sé ina bhall den Chumann Liteartha Ceilteach sa bhaile sin agus bhí ar dhuine de bhunaitheoirí Chraobh Tulach Mhór de Chonradh na Gaeilge agus bhí ina rúnaí acu ar feadh tamaill
Nuair a bhí sé ina oifigeach custaim is máil i mBaile Átha Cliath chláraigh sé mar bhall de Chonradh na Gaeilge