Saoráidí cuardaigh agus brabhsála

Tá na saoráidí cuardaigh agus brabhsála seo a leanas ar fáil ar an suíomh. Cuirfear leo ar bhonn leanúnach de réir mar a bheidh acmhainní ar fáil.

Boscaí cuardaigh

Tá bosca cuardaigh ar an leathanach baile. (Is féidir leat filleadh ar an leathanach baile am ar bith ach cliceáil ar an lógó (ainm.ie) atá ag barr gach leathanaigh). Tá bosca cuardaigh eile faoin gcluaisín CUARDACH LÁNTÉACS ag barr an scáileáin. Is cuardach lántéacs sofaisticiúil é ar eochairfhocail agus ar fhrásaí.

Liosta aibítreach na mbeathaí

Is féidir cliceáil ar litir ar bith anseo chun liosta de na daoine a bhfuil sloinne dar tús an litir sin orthu a fheiceáil. Má chliceálann tú ar ainm treorófar tú chuig beathaisnéis an duine sin. Tá an liosta aibítreach ar fáil thíos faoin mbosca cuardaigh ar an leathanach baile nó faoi LIOSTA AIBÍTREACH ar bharr an scáileáin.

Amlíne

Is féidir an AMLÍNE a úsáid chun liosta daoine a rugadh agus/nó a cailleadh i mbliain faoi leith a fháil. Tagann liosta daoine aníos nuair a chliceálann tú ar bhliain. Nuair a chliceálann tú ar an mbliain is faide ar chlé ar an amlíne téann an amlíne siar. Nuair a chliceálann tú ar an mbliain is faide ar dheis téann an amlíne ar aghaidh.

Is féidir cliceáil ar na blianta breithe agus báis (atá mar chuid de theideal gach beathaisnéise). Nuair a chliceáltar orthu seoltar an t-úsáideoir chuig an amlíne.

Téamaí

  • Rinneadh ‘clibeáil’ (marcáil) ar nithe éagsúla le go mbeidís inchliceáilte agus inchuardaithe sna beathaisnéisí agus faoi TÉAMAÍ ag barr an scáileáin ar dheis. Díríodh ar seacht dtéama: Logainmneacha, Saothair, Conradh na Gaeilge, Institiúidí Oideachais, Páirtithe Polaitíochta, Slite Beatha agus Ainmneacha Cleite. Roghnaíodh cuid de na téamaí a bhí le clibeáil bunaithe ar innéacsanna áirithe ar chúl Beathaisnéis a Naoi: Forlíonadh agus Innéacsanna.
  • Nuair a chliceálann tú ar mhír chlibeáilte, (e.g. saothar, craobh de Chonradh na Gaeilge, institiúid oideachais) déantar cuardach air trí na beathaisnéisí ar fad. Gintear liosta na mbeathaí ar fad ina bhfuil an mhír sin luaite agus déantar aibhsiú ar an mír sa liosta sin.
  • Chomh maith leis sin, is féidir na míreanna atá clibeáilte a fheiceáil i bhfoirm liostaí ach cliceáil ar TÉAMAÍ ag barr an scáileáin ar dheis, téama a roghnú agus ansin na cluaisíní ‘ord minicíochta’ nó ‘ord aibítre’ a roghnú.
  • Nuair a chliceálann tú ar ‘ord minicíochta’ bíonn líon na dtorthaí a léirítear teoranta (má tá a lán torthaí ann). Is féidir leat cliceáil ar an nasc ’taispeáin níos mó’ nó ‘taispeáin uile’, atá ag bun na dtorthaí, chun tuilleadh torthaí nó chun na torthaí ar fad a fheiceáil.
  • Nuair a chliceálann tú ar ‘ord aibítre’ bíonn líon na dtorthaí a léirítear teoranta (má tá a lán torthaí ann). Tá rogha idir ‘taispeáin níos mó’, ‘taispeáin uile’ agus ‘taispeáin níos lú’ ag barr na dtorthaí ar chlé.

Rinneadh clibeáil ar na míreanna seo a leanas sna beathaisnéisí:

Logainmneacha

  • Rinneadh clibeáil ar logainmneacha sna beathaisnéisí bunaithe ar liosta contaetha, cathracha, bailte agus bailte fearainn ó www.logainm.ie, Bunachar Logainmneacha na hÉireann. Déantar seiceáil ar an gclibeáil seo ar bhonn leanúnach.
  • Tá na logainmneacha clibeáilte nasctha le logainm.ie. Mar sin má chliceálann tú ar logainm treorófar tú chuig an áit sin ar logainm.ie. I gcásanna áirithe, ní raibh logainmneacha sna beathaisnéisí ar fáil ar logainm.ie nó ní rabhthas in ann iad a aimsiú ós rud é gur leaganacha stairiúla nó malartacha iad.
  • Nuair a luadh áit i mbeathaisnéis, a bhfuil an t-ainm céanna air is atá ar ionaid eile in Éirinn, níor cuireadh clib leis sa chás nár léir cén áit go díreach a bhí i gceist.
  • Cuireadh clib le hainmneacha tíortha agus príomhchathracha go huathoibríoch, bunaithe ar liosta na logainmneacha iasachta ar téarma.ie.

Saothair

Rinneadh clibeáil ar na cineálacha saothar seo a leanas:

  • Leabhair
  • Drámaí
  • Tréimhseacháin
  • Nuachtáin
  • Scannáin
  • Cláir raidió
  • Cláir teilifíse
  • Eile

Conradh na Gaeilge

Rinneadh clibeáil ar na míreanna seo a leanas a bhaineann le Conradh na Gaeilge:

  • Ard-Fheiseanna
  • Coistí
  • Craobhacha
  • Feiseanna
  • Eile

Institiúidí oideachais

Rinneadh clibeáil ar bhunscoileanna, iar-bhunscoileanna agus institiúidí tríú leibhéal.

Slite Beatha

Cuireadh slite beatha na n-ábhar beatha leis na boscaí eolais atá ag gabháil le gach beatha agus rinneadh clibeáil orthu.

Páirtithe Polaitíochta

Rinneadh clibeáil ar na páirtithe polaitíochta a luaitear sna beathaí:

  • Sinn Féin
  • Fianna Fáil
  • Páirtí an Lucht Oibre
  • Cumann na nGaedheal
  • Clann na Poblachta
  • Fine Gael
  • Saor Éire
  • Páirtí Cumannach na hÉireann

Ainmneacha cleite agus eile

Cuireadh ainmneacha cleite agus ainmneacha eile, e.g. ainmneacha Béarla agus ainmneacha áitiúla, leis na boscaí eolais atá ag gabháil le beathaí áirithe agus rinneadh clibeáil orthu.

Gréasán geografach (léarscáil)

Is féidir an léarscáil a úsáid chun tuiscint a fháil ar na háiteanna éagsúla a ndéantar tagairt dóibh sna beathaisnéisí ar an suíomh seo. Nuair a chliceáiltear ar aon cheann de na bioráin ar an léarscáil, taispeántar liosta na n-ábhar beatha a bhaineann leis an áit sin. Is féidir cliceáil ar ainm sa liosta chun beathaisnéis an duine sin a oscailt i gcluaisín nua sa bhrabhsálaí. Chomh maith leis sin, sa chás go ndéantar tagairt do logainm in aon cheann de na beathaisnéisí, bíonn nasc ar fáil ar thaobh na láimhe deise den scáileán a thabharfaidh tú chuig léarscáil a léiríonn na háiteanna a bhaineann leis an mbeathaisnéis sin.

Déantar tagairt d’áiteanna ar oileán na hÉireann breis is 11,000 uair sna beathaisnéisí agus luaitear áiteanna thar lear breis is 1,700 uair. Cuimsíonn na tagairtí sin go léir c.2,500 logainm uathúil ar oileán na hÉireann agus c.550 logainm uathúil i dtíortha eile thar lear. Rinneadh clibeáil ar na tagairtí seo chun go mbeadh úsáideoirí ainm.ie in ann buntáiste a bhaint as na sonraí seo ar bhealach idirghníomhach.

Is é Bunachar Logainmneacha na hÉireann (logainm.ie), arna fhorbairt ag Gaois, Fiontar & Scoil na Gaeilge (DCU) i bpáirt leis an mBrainse Logainmneacha (An Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán), foinse na sonraí logainmníochta a bhaineann le hoileán na Éireann. Is é an bunachar geografach GeoNames foinse na sonraí logainmníochta idirnáisiúnta.

Maidir leis na sonraí a fuarthas ó bhunachar GeoNames, tá sé tábhachtach a thuiscint go mbaineann gné láidir shluafhoinsithe le tiomsú na sonraí sa bhunachar sin. Bítear ag brath ar an bpobal le mionainmneacha a chur ar fáil, agus go háirithe le logainmneacha a aistriú go teangacha nach iad mórtheangacha an domhain iad. Mar chuid de thogra chun logainmneacha i mbunachar Ainm a chlibeáil sa bhliain 2017, d’fhéach Gaois le cur leis na sonraí Gaeilge i mbunachar GeoNames trí tharraingt ar thacar logainmneacha idirnáisiúnta a bhí ar fáil ón mBunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge (téarma.ie) agus ó fhoinsí eile.

Clibeáladh na logainmeacha in Ainm de réir dhá chóras éagsúla. Ar an gcéad dul síos, clibeáladh logainmeacha na hÉireann sna beathaí uile agus cuireadh uimhir ID ó logainm.ie leo (féach thuas ‘Logainmneacha’). Rinneadh seo i gcás gach logainm a bhí luaite sa téacs, fiú nuair a bhí sé soiléir nár leag an duine féin cos san áit. Maidir leis na logainmeacha iasachta, áfach, clibeáladh iad lena dtaispeáint ar an léarscáil idirghníomhach agus níor clibeáladh, dá bhrí sin, ach áiteanna ar chaith ábhar na beatha tamall dá shaol iontu. Ciallaíonn sé seo ar fad go mbeidh logainmeacha áirithe de chuid na hÉireann luaite ar léarscáil beathaí áirithe nach raibh dlúthbhaint ag an duine sin leo e.g. áiteanna breithe tuismitheoirí nó gaolta eile.

Aire: Obair é seo atá idir lámha. Beidh eagarthóireacht agus seiceáil ar siúl ar shonraí na léarscáile seo go ceann tamaill agus muid ag deimhniú iontaofacht na sonraí agus caighdeán na logainmneacha Gaeilge.

  • Rinneadh clibeáil ar ainm gach duine a bhfuil iontráil aige/aici ar ainm.ie. Is féidir cliceáil ar ainm duine atá clibeáilte agus tú ag léamh beatha eile, agus treorófar chuig beatha an duine sin tú.
  • Ciallaíonn ‘Naisc anall’ in aice le beathaisnéis go bhfuil crostagairtí idir na beathaisnéisí a luaitear agus an ceann áirithe atá á léamh agat.

An bosca eolais

Cruthaíodh bosca eolais taobh le gach beathaisnéis agus cuireadh na sonraí seo a leanas faoi bheatha an duine ann nuair a bhí siad ar fáil sa bheathaisnéis: ainm eile (mar shampla, ainm i dteanga eile nó ainm cleite), inscne, scoil, ardoideachas agus áit bhreithe.

Scoil/Ardoideachas

  • Luadh an scoil agus/nó an institiúid ardoideachais ar ar fhreastail duine nuair a bhí ainm na scoile/na hinstitiúide ardoideachais soiléir sna beathaí. Má bhí éiginnteacht ann faoi ainm nó faoi sheoladh na scoile/na hinstitiúide ardoideachais níor luadh sa bhosca eolais é. Clúdaíonn an mhír ‘scoil’ bunscoileanna agus meánscoileanna.
  • Áiríodh bunscoileanna, meánscoileanna agus institiúidí ardoideachais sa bhosca eolais.
  • Roghnaíodh an leagan is nuaí d’ainmneacha na n-institiúidí ardoideachais don bhosca eolais ach fágadh seanleaganacha i dtéacs na mbeathaí féin de réir mar ba chuí.
  • Luadh contae le scoil/institiúid ardoideachais fiú nuair nach raibh sé sa bhuntéacs.
  • Luadh tír le scoil/institiúid ardoideachais iasachta fiú nuair nach raibh sé sa bhuntéacs. Cuireadh eagar ar leagan amach ainmneacha scoileanna áirithe le go mbeidís de réir a chéile sna beathaí trí chéile. Mar shampla scríobhadh an focal iomlán ‘Naomh’ in áit an ghiorrúcháin ‘N’, e.g. ‘Scoil Naomh Uinsionn’ in áit ‘Scoil N. Uinsionn’.

Áit bhreithe

  • Litríodh ainmneacha na n-áiteanna breithe de réir litriú oifigiúil www.logainm.ie, Bunachar Logainmneacha na hÉireann.
  • Cuireadh nasc chuig logainm.ie leis an gcéad mhír den áit bhreithe. Mar sin má chliceálann tú ar an áit bhreithe sa bhosca eolais treorófar tú chuig an áit sin ar logainm.ie.
  • I gcásanna áirithe, ní raibh logainmneacha a luadh sna beathaisnéisí ar fáil ar logainm.ie nó ní rabhthas in ann iad a aithint mar gur leaganacha stairiúla nó áitiúla iad. Sna cásanna sin cuireadh an áit bhreithe sa bhosca eolais ach níor cuireadh aon nasc ann chuig logainm.ie.
  • Cuireadh seoltaí níos cuimsithí leis na háiteanna breithe nuair ba ghá. Mar shampla nuair nár luadh ach baile fearainn, cuireadh baile agus contae leis agus nuair a luadh áit thar lear, cuireadh tír leis.
  • I gcásanna áirithe, tá leagan d’áit bhreithe a luadh i mbeathaisnéis le fáil ar logainm.ie ach gur fhoroinnt de atá ar logainm.ie. Sna cásanna sin, níor athraíodh téacs an logainm sa bheathaisnéis ach nascadh é leis an bhforoinnt ar logainm.ie. Mar shampla níl Baile na Rátha i nDún Chaoin ar logainm.ie ina aonar ach tá Baile na Rátha Theas agus Baile na Rátha Thuaidh ann. Nascadh Baile na Rátha le Baile na Rátha Thuaidh ar logainm.ie.
  • Níor cuireadh áit bhreithe sa bhosca eolais mura raibh sé luaite sa bheathaisnéis.
  • Nuair a luadh áit bhreithe i mbeathaisnéis agus nuair a bhí níos mó ná áit amháin den ainm sin in Éirinn ach nach raibh sé soiléir cén áit go díreach a bhí i gceist, cuireadh ainm an áit bhreithe sa bhosca eolais ach níor nascadh le logainm.ie é.
  • Rinneadh eagarthóireacht ar leagan amach na n-áiteanna breithe le go mbeidís de réir a chéile sna beathaisnéisí trí chéile. Mar shampla scríobhadh an focal iomlán ‘Íochtarach’ in áit an ghiorrúcháin ‘Íocht.’