Saoráidí cuardaigh agus brabhsála

Tá na saoráidí cuardaigh agus brabhsála seo a leanas ar fáil ar an suíomh. Cuirfear leo ar bhonn leanúnach de réir mar a bheidh acmhainní ar fáil.

Boscaí cuardaigh

Tá bosca cuardaigh ar an leathanach baile. (Is féidir leat filleadh ar an leathanach baile am ar bith ach cliceáil ar an lógó (ainm.ie) atá ag barr gach leathanaigh). Tá bosca cuardaigh eile faoin gcluaisín CUARDACH ag barr an scáileáin ar dheis. Is cuardach lántéacs sofaisticiúil é ar eochairfhocail agus ar fhrásaí.

Liosta aibítreach na mbeathaí

Is féidir cliceáil ar litir ar bith anseo chun liosta de na daoine a bhfuil sloinne dar tús an litir sin orthu a fheiceáil. Má chliceálann tú ar ainm treorófar tú chuig beathaisnéis an duine sin. Tá an liosta aibítreach ar fáil thíos faoin mbosca cuardaigh ar an leathanach baile nó faoi LIOSTA AIBÍTREACH ar bharr an scáileáin ar dheis.

Amlíne

Is féidir an amlíne a úsáid chun liosta daoine a rugadh agus/nó a cailleadh i mbliain faoi leith a fháil. Tagann liosta daoine aníos nuair a chliceálann tú ar bhliain. Nuair a chliceálann tú ar an mbliain is faide ar chlé ar an amlíne téann an amlíne siar. Nuair a chliceálann tú ar an mbliain is faide ar dheis téann an amlíne ar aghaidh.

Is féidir léim chuig bliain faoi leith ar an amlíne ach an bhliain a chlóscríobh sa bhosca ar dheis ón abairt ‘Téigh chuig bliain faoi leith’ agus cliceáil ar an tsaighead in aice leis an mbosca.

Is féidir cliceáil ar na blianta breithe agus báis (atá mar chuid de theideal gach beathaisnéise). Nuair a chliceálann tú orthu téann tú chuig an amlíne.

Téamaí

  • Rinneadh clibeáil (‘marcáil’) ar nithe éagsúla le go mbeidís inchliceáilte agus inchuardaithe sna beathaisnéisí agus faoi TÉAMAÍ ag barr an scáileáin ar dheis. Díríodh ar shé théama: Logainmneacha, Saothair, Conradh na Gaeilge, Institiúidí Oideachais, Páirtithe Polaitíochta agus Slite Beatha. Roghnaíodh cuid de na téamaí a bhí le clibeáil bunaithe ar innéacsanna áirithe ar chúl Beathaisnéis a Naoi: Forlíonadh agus Innéacsanna.
  • Nuair a chliceálann tú ar mhír chlibeáilte, (e.g. saothar, craobh de Chonradh na Gaeilge, institiúid oideachais) déantar cuardach air trí na beathaisnéisí ar fad. Faigheann tú liosta na mbeathaí ar fad ina bhfuil an mhír sin luaite. Déantar aibhsiú ar an mír sa liosta torthaí.
  • Chomh maith leis sin is féidir na míreanna atá clibeáilte a fheiceáil i bhfoirm liostaí ach cliceáil ar TÉAMAÍ ag barr an scáileáin ar dheis, téama a roghnú agus ansin na cluaisíní ‘ord minicíochta’ nó ‘ord aibítre’ a roghnú.
  • Nuair a chliceálann tú ar ‘ord minicíochta’ bíonn líon na dtorthaí a léirítear teoranta (má tá a lán torthaí ann). Is féidir leat cliceáil ar an nasc ’taispeáin níos mó’, atá ag bun na dtorthaí, chun tuilleadh torthaí nó chun na torthaí ar fad a fheiceáil.
  • Nuair a chliceálann tú ar ‘liosta aibítreach’ bíonn líon na dtorthaí a léirítear teoranta (má tá a lán torthaí ann). Is féidir leat cliceáil ar na naisc ’taispeáin níos lú’ nó ‘taispeáin níos mó’ atá ag barr na dtorthaí ar chlé.

Rinneadh clibeáil ar na míreanna seo a leanas sna beathaisnéisí:

Logainmneacha

  • Rinneadh clibeáil ar logainmneacha sna beathaisnéisí bunaithe ar liosta contaetha, cathracha agus bailte agus baile fearainn ó www.logainm.ie, Bunachar Logainmneacha na hÉireann. Déantar seiceáil ar an gclibeáil seo ar bhonn leanúnach.
  • Rinneadh clibeáil de láimh ar bhailte fearainn.
  • Tá na logainmneacha clibeáilte nasctha le www.logainm.ie. Mar sin má chliceálann tú ar logainm treorófar tú chuig an áit sin ar logainm.ie. I gcásanna áirithe ní raibh logainmneacha sna beathaisnéisí ar fáil ar logainm.ie nó ní rabhthas in ann iad a aimsiú ós rud é gur leaganacha stairiúla nó malartacha iad.
  • Nuair a luadh áit i mbeathaisnéis, a bhfuil an t-ainm céanna air is atá ar ionaid eile in Éirinn, níor cuireadh clib leis sa chás nár léir cén áit go díreach a bhí i gceist.
  • Cuireadh clib le hainmneacha tíortha agus príomhchathracha go huathoibríoch, bunaithe ar liosta na logainmneacha iasachta in tearma.ie.

Saothair

Rinneadh clibeáil ar na cineálacha saothar seo a leanas:

  • Leabhair
  • Drámaí
  • Tréimhseacháin
  • Nuachtáin
  • Scannáin
  • Cláir raidió
  • Cláir teilifíse
  • Eile

Conradh na Gaeilge

Rinneadh clibeáil ar na míreanna seo a leanas a bhaineann le Conradh na Gaeilge:

  • Ard-Fheiseanna
  • Coistí
  • Craobhacha
  • Feiseanna
  • Eile

Institiúidí oideachais

Rinneadh clibeáil ar bhunscoileanna, iar-bhunscoileanna agus institiúidí tríú leibhéal.

Slite Beatha

Cuireadh slite beatha na n-ábhar beatha leis na boscaí eolais atá ag gabháil le gach beatha agus rinneadh clibeáil orthu.

Páirtithe Polaitíochta

Rinneadh clibeáil ar na páirtithe polaitíochta a luaitear sna beathaí:

  • Sinn Féin
  • Fianna Fáil
  • Páirtí an Lucht Oibre
  • Cumann na nGaedheal
  • Clann na Poblachta
  • Fine Gael
  • Saor Éire
  • Páirtí Cumannach na hÉireann

Gréasán geografach (léarscáil)

Is féidir an léarscáil a úsáid chun tuiscint a fháil ar na háiteanna éagsúla a ndéantar tagairt dóibh sna beathaisnéisí ar an suíomh seo. Nuair a chliceáiltear tú ar aon cheann de na bioráin ar an léarscáil, taispeántar liosta na n-ábhar beatha a bhaineann leis an áit sin. Is féidir cliceáil ar ainm sa liosta chun beathaisnéis an duine sin a oscailt i gcluaisín nua sa bhrabhsálaí. Chomh maith leis sin, sa chás go ndéantar tagairt do logainm in aon cheann de na beathaisnéisí, bíonn nasc ar fáil ar thaobh na láimhe deise den scáileán a thabharfaidh tú chuig léarscáil a léiríonn na háiteanna a bhaineann leis an mbeathaisnéis sin.

Déantar tagairt d’áiteanna ar oileán na hÉireann breis is 11,000 uair sna beathaisnéisí agus luaitear áiteanna thar lear breis is 1,700 uair. Cuimsíonn na tagairtí sin go léir c.2,500 logainm uathúil ar oileán na hÉireann agus c.550 logainm uathúil i dtíortha eile thar lear. Rinneadh clibeáil ar na tagairtí seo chun go mbeadh úsáideoirí ainm.ie in ann buntáiste a bhaint as na sonraí seo ar bhealach idirghníomhach.

Is é Bunachar Logainmneacha na hÉireann (logainm.ie), arna fhorbairt ag Fiontar & Scoil na Gaeilge (DCU) i bpáirt leis an mBrainse Logainmneacha (An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta), foinse na sonraí logainmníochta a bhaineann le hoileán na Éireann. Is é an bunachar geografach GeoNames foinse na sonraí logainmníochta idirnáisiúnta.

Maidir leis na sonraí a fuarthas ó bhunachar GeoNames, tá sé tábhachtach a thuiscint go mbaineann gné láidir shluafhoinsithe le tiomsú na sonraí sa bhunachar sin. Bítear ag brath ar an bpobal le mionainmneacha a chur ar fáil, agus go háirithe le logainmneacha a aistriú go teangacha nach iad mórtheangacha an domhain iad. Mar chuid de thogra chun logainmneacha i mbunachar Ainm.ie a chlibeáil sa bhliain 2017, d’fhéach Fiontar & Scoil na Gaeilge le cur leis na sonraí Gaeilge i mbunachar GeoNames trí tharraingt ar thacar logainmneacha idirnáisiúnta a bhí ar fáil ón mBunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge (téarma.ie) agus ó fhoinsí eile.

Clibeáladh na logainmeacha in Ainm de réir dhá chóras éagsúla. Ar an gcéad dul síos, clibeáladh logainmeacha na hÉireann sna beathaí uile agus cuireadh uimhir ID ó logainm.ie leo (féach thuas). Rinneadh seo i gcás gach logainm a bhí luaite sa téacs, fiú nuair a bhí sé soiléir nár leag an duine féin cos san áit. Maidir leis na logainmeacha iasachta, áfach, clibeáladh iad lena dtaispeáint ar an léarscáil idirghníomhach agus níor clibeáladh, dá bhrí sin, ach áiteanna ar chaith ábhar na beatha tamall dá shaol iontu. Ciallaíonn sé seo ar fad go mbeidh logainmeacha áirithe de chuid na hÉireann luaite ar léarscáil beathaí áirithe nach raibh dlúthbhaint ag an duine sin leo e.g. áiteanna breithe tuismitheoirí nó gaolta eile.

Aire: Obair é seo atá idir lámha. Beidh eagarthóireacht agus seiceáil ar siúl ar shonraí na léarscáile seo go ceann tamaill agus muid ag deimhniú iontaofacht na sonraí agus caighdeán na logainmneacha Gaeilge.

  • Rinneadh clibeáil ar ainm gach duine a bhfuil iontráil aige/aici ar www.ainm.ie. Is féidir cliceáil ar ainm duine atá clibeáilte agus tú ag léamh beatha eile agus treorófar tú chuig beatha an duine sin.
  • Ciallaíonn ‘Naisc anall’ in aice le beathaisnéis go bhfuil crostagairtí idir na beathaisnéisí a luaitear agus an ceann áirithe atá á léamh agat.
  • Ciallaíonn ‘Gaolta teaghlaigh’ in aice le beathaisnéis go bhfuil beathaisnéis faoi thuismitheoir nó páiste leis an duine sin ar Ainm.ie.

An bosca eolais

Cruthaíodh bosca eolais taobh le gach beathaisnéis agus cuireadh na sonraí seo a leanas faoi bheatha an duine ann nuair a bhí siad ar fáil sa bheathaisnéis: ainm eile (mar shampla, ainm i dteanga eile nó ainm cleite), inscne, scoil, ardoideachas agus áit bhreithe.

Scoil/Ardoideachas

  • Luadh an scoil agus/nó an institiúid ardoideachais ar ar fhreastail duine nuair a bhí ainm na scoile/na hinstitiúide ardoideachais soiléir sna beathaí. Má bhí éiginnteacht ann faoi ainm nó faoi sheoladh na scoile/na hinstitiúide ardoideachais níor luadh é sa bhosca eolais. Clúdaíonn an mhír ‘scoil’ bunscoileanna agus meánscoileanna.
  • Áiríodh bunscoileanna, meánscoileanna agus institiúidí ardoideachais sa bhosca eolais.
  • Roghnaíodh an leagan is nuaí d’ainmneacha na n-institiúidí ardoideachais don bhosca eolais ach fágadh seanleaganacha i dtéacs na mbeathaí féin de réir mar ba chuí.
  • Luadh contae le scoil/institiúid ardoideachais fiú nuair nach raibh sé sa bhuntéacs.
  • Luadh tír le scoil/institiúid ardoideachais iasachta fiú nuair nach raibh sé sa bhuntéacs. Cuireadh eagar ar leagan amach ainmneacha scoileanna áirithe le go mbeidís de réir a chéile sna beathaí trí chéile. Mar shampla scríobhadh an focal iomlán ‘Naomh’ in áit an ghiorrúcháin ‘N’, e.g. Scoil Naomh Uinsionn in áit Scoil N. Uinsionn.

Áit bhreithe

  • Litríodh ainmneacha na n-áiteanna breithe de réir litriú oifigiúil www.logainm.ie, Bunachar Logainmneacha na hÉireann.
  • Cuireadh nasc chuig www.logainm.ie leis an gcéad mhír den áit bhreithe. Mar sin má chliceálann tú ar an áit bhreithe sa bhosca eolais treorófar tú chuig an áit sin ar www.logainm.ie.
  • I gcásanna áirithe ní raibh logainmneacha a luadh sna beathaisnéisí ar fáil ar www.logainm.ie nó ní rabhthas in ann iad a aithint mar gur leaganacha stairiúla nó áitiúla iad. Sna cásanna sin cuireadh an áit bhreithe sa bhosca eolais ach níor cuireadh aon nasc ann chuig www.logainm.ie.
  • Cuireadh seoltaí níos cuimsithí leis na háiteanna breithe nuair ba ghá. Mar shampla nuair nár luadh ach baile fearainn, cuireadh baile agus contae leis agus nuair a luadh áit thar lear, cuireadh tír leis.
  • I gcásanna áirithe tá leagan d’áit bhreithe a luadh i mbeathaisnéis le fáil ar www.logainm.ie ach gur fhoroinnt de atá ar www.logainm.ie. Sna cásanna sin níor athraíodh téacs an logainm sa bheathaisnéis ach nascadh é leis an bhforoinnt ar www.logainm.ie. Mar shampla níl Baile na Rátha i nDún Chaoin ar www.logainm.ie ina aonar ach tá Baile na Rátha Theas agus Baile na Rátha Thuaidh ann. Nascadh Baile na Rátha le Baile na Rátha Thuaidh ar www.logainm.ie.
  • Níor cuireadh áit bhreithe sa bhosca eolais mura raibh sé luaite sa bheathaisnéis.
  • Nuair a luadh áit bhreithe i mbeathaisnéis agus nuair a bhí níos mó ná áit amháin den ainm sin in Éirinn ach nach raibh sé soiléir cén áit go díreach a bhí i gceist, cuireadh ainm an áit bhreithe sa bhosca eolais ach níor nascadh é le www.logainm.ie.
  • Rinneadh eagarthóireacht ar leagan amach na n-áiteanna breithe le go mbeidís de réir a chéile sna beathaisnéisí trí chéile. Mar shampla scríobhadh an focal iomlán ‘Íochtarach’ in áit an ghiorrúcháin ‘Íocht.’