Líon alt a aimsíodh: 21
Bhí sé féin agus Aodh Mag Uidhir i bhfochair a chéile den chéad uair tuairim 1586 ag cóisir, i gCaisleán Inis Ceithleann, b’fhéidir, mar a ndearna siad conradh le chéile go gcuirfeadh Eochaidh ceathrú ag moladh Aodha i ngach dán a chumfadh sé (‘Connradh do cheanglas le hAodh’) ··· Bhronn Aodh feirm air sa Chorrán in aice le Béal Átha na Mallacht ach ní róshasta leis a bhí Eochaidh agus rinne a ghearán le hAodh sa dán ‘T’aire ríomsa a rí ó nUidhir’ ··· Is é ‘Fuar liom an adhaighsi d’Aodh’ an dán is aitheanta dá dhéantús i ngeall ar an aistriúchán a rinne James Clarence Mangan (‘O’Hussey’s ‘Ode to the Maguire’) agus tá sé i gcló in The Field Day Anthology of Irish Writing, Vol ··· Is mar ollamh ag Mag Uidhir Fhear Manach a chaith sé cuid mhór dá shaol; le Cúchonnacht a d’éag 1589; le hAodh, a mhac, a d’éag 1600; le leasdeartháir Aodha, Cúchonnacht, a d’imigh chun na Róimhe leis na hiarlaí um Meán Fómhair 1607 agus a d’éag in Genoa 12 Lúnasa 1608 ··· Its effect was this: that such language could be used to a patron, that the resulting poem could pass for an expression of the deepest passion.’ Is mar seo a mhínigh David Greene [B3] an scéal in The Pleasures of Gaelic Poetry, 1982 in eagar ag Seán Mac Réamoinn: ‘What I want to point out here is that the later bards made use of the language of love poetry to describe the relationship between themselves and their patrons, the poet being seen as the woman and the patron as the man.’ Nuair a maraíodh Aodh I Márta 1600 in arm Uí Néill i gCorcaigh dar le hEochaidh go raibh sé anois fágtha ina bhaintreach (‘Fada re hurchóid Éire’)
Mhúineadh sé rang Gaeilge sa chathair i rith an gheimhridh agus chaitheadh sé an samhradh ag múineadh ceoil in éineacht le hAodh Ó Duibheannaigh i gColáiste Bhríde i Rann na Feirste ··· I 1944, i gcomhar le hAodh Ó Duibheannaigh agus Réamonn Ó Frighil, chuir sé le chéile Cnuasacht de Cheoltaí Uladh chun go mbeadh amhráin in a gcanúint féin ar fáil ag daltaí an chúige
Tá fianaise sa dán le hAodh Buí Mac Cruitín [q.v.], ‘Ní buan brón go bás ollaimh’, gurbh é Aindrias a bhí mar oide ag Aodh ··· Breatnach ar an bhfile, scríobhaí agus ginealeolaí seo agus é ag tagairt don mharbhna ‘Ní buan brón go bás ollaimh’, a scríobh Aodh Buí Mac Cruitín[q.v.] (Téamaí Taighde Nua-Ghaeilge, 1997) ··· Gan amhras, tá tagairtí go leor dó ag Vincent Morley in An Crann os Coill: Aodh Buí Mac Cruitín, c.1680–1755, 1995 ··· Bhí gaol aige le hAodh Buí agus tuairimíonn Morley go raibh seisean ar dhuine dá dhaltaí scoile; agus bhí an file Séamus Mac Cruitin[B6] síolraithe óna dheartháir Tadhg ··· Rinne sé duanaire do mhuintir Uí Lochlainn ina bhfuil dánta a chum sé féin agus Aodh Buí
Chuaigh sé isteach i gColáiste Naomh Antaine i Lováin i 1607 agus rinne staidéar ann faoi Aodh Mac Aingil[q.v.] agus Aodh Mac an Bhaird[q.v.] ··· Bhí sé ceaptha le dul i gcomhar le Seán Mac Colgáin[q.v.] agus le hAodh Mac An Bhaird sa saothar staire a bhí beartaithe ag na Froinsiasaigh
Tamall i ndiaidh 1603 pósadh Brighid ar Ruairí Ó Domhnaill, Iarla Thír Chonaill, agus rugadh mac, Aodh, dóibh i 1606 ··· I bhfómhar 1607 bhí sí ar ais i Maigh Nuad, í gar dá haimsir, nuair a sheol Ruairí as Éirinn 14 Meán Fómhair in éineacht le hAodh Ó Néill
Bhí ‘Príomhstair an Stocáin le hAodh Mac Domhnaill (1802–1867)’, cuntas ar ‘aithrí’ Mhic Dhomhnaill, i gcló aige in Éigse, geimhreadh 1972 ··· Chuir sé roimhe ansin dánta Mhic Dhomhnaill a fhoilsiú agus ba chuid de shraith Éigse Oirialla é Aodh Mac Domhnaill: Dánta, 1987 ··· ‘Chonacthas dom gur mhinice a d’fheictí é ag siúl an bealach a théadh Aodh Mac Domhnaill idir Millfield agus teach cónaithe Roibeaird Mhic Ádhaimh [B3] i gCearnóg an Choláiste, agus, ar ndóigh, bhí ciall leis sin’
Ba leasdeartháir é dá réir sin le hAodh Mag Uidhir, tiarna Fhear Manach, a maraíodh sa chogadh ar 1 Márta 1600 i gCorcaigh, agus ba dheartháir é lena chomharbasan, Cúchonnacht óg, a d’imigh chun na Mór-roinne leis na hIarlaí ··· Bhí a mhac Aodh páirteach san éirí amach agus maraíodh é i Scairbh Sholais, Co ··· Garmhac le Cúchonnacht Mór ba ea an Coirnéal Aodh Mag Uidhir (d’éag 1763)
Bhí caidreamh aige le hAodh Mac Aingil[q.v.], Aodh Mac an Bhaird[q.v.], Anthony Hickey[q.v.], agus Flaithrí Ó Maoil Chonaire[q.v.]
Inné, 24 Meán Fómhair 1609, adhlacadh mac agus oidhre dílis diongbhála Uí Néíll – Aodh Ó Néill, Barún Dhún Geanainn, agus ábhar tiarna Chineál Eoghain agus an taobh ó thuaidh d’Éirinn gan imreasain gan freasúra ··· Mo chreach Aodh!’ Bhain Tadhg le teaghlach léannta a bhí ina gcroinicithe ag Mag Uidhir Fhear Manach le cúpla céad bliain; tugann Ó Fiaich liosta dá shinsir ar shaoithe agus sheanchaithe iad a d’éag 1373–1537 ··· Tugadh pardún do sheachtar dá mhuintir in Ard Mhacha 6 Nollaig 1602 agus ba dhuine díobh ‘Teige O Kinnane gentleman’ agus ‘Coconnaght O Kinan, priest.’ B’fhéidir go bhfuair sé tailte in Ard Mhacha ó Aodh Ó Néill ··· ‘Nuair a bhíothas ag socrú i bhfómhar 1607 cé rachadh chun na Spáinne in éineacht le hAodh Ó Néill agus cé d’fhanfadh i Lováin, leagadh amach go bhfanfadh Ó Cianáin i bhFlóndras i gcuideachta na Cuntaoise agus na bpáistí ··· Deir Aodh de Blacam [B1]: ‘It appears that Teig was not counted of sufficient importance to receive the confidence of the leaders; for his book tells us nothing of the politics of the flight’ (Gaelic literature surveyed, 1929)
Bhí sé ar dhuine den ghrúpa a théadh ag fánaíocht i sléibhte Chill Mhantáin agus a chuir suas plaic tuairim 1931 san áit a cuireadh Art Ó Néill tar éis gur éalaigh sé le hAodh Rua Ó Domhnaill as Caisleán Bhaile Átha Cliath i 1591/2
You will please excuse me for being a little dilatory in sending any writings.’ Leis an tréimhse sin freisin a bhaineann an t-easaontas le hAodh Mac Domhnaill[q.v.] ar ceann dá thorthaí an aoir aitheanta a scríobh Art, ‘An tOllamh Úr’, a raibh de theidil air aige féin ‘Aoir ar Aodh Mac Domhnaill or reflections upon Hugh MacDonnell’s conduct for assuming the name of poet’ agus ‘Hugh McDonnell’s insolence, incapacity and folly in attempting to compose Irish verses censured by Art Bennett’ (i gcló maille leis an dán in Nua-Dhuanaire Cuid II, 1976 le Breandán Ó Buachalla)
Tá a bhfuil d’eolas i dtaobh an fhile seo cruinnithe ag Colm Beckett agus i gcló in: Fealsúnacht Aodha Mhic Dhomhnaill, An Clóchomhar, 1967, mar a bhfuil eagar curtha aige ar thráchtas fealsúnachta a scríobh an file; agus in Aodh Mac Domhnaill: dánta, An Clóchomhar, 1987 ··· Faoin am sin is ag obair don London Hibernian Society i nGlinnte Aontroma a bhí Aodh ··· Fiú nuair nach raibh aon scoláirí ag freastal ar na scoileanna, tharla gur fhógair easpag Caitliceach na deoise bac a bheith ar Chaitlicigh sin a dhéanamh, d’éirigh le hAodh an dubh a chur ina gheal ar an Home Mission d’fhonn a phost a choimeád ··· Nuair a tharla easaontas idir é agus Art Mac Bionaid[q.v.], duine eile de chúntóirí Mhic Ádhaimh, chum Art an aoir ‘An t-ollamh úr’ leis an ionadh a bhí air Aodh a bheith ‘ag ceartú ceoil is ag cumadh rann’ a chur in iúl ··· Tá fiúntas inti fosta ó thaobh an eolais atá inti ar mhodhanna feirmeoireachta; na barra a shaothraítí; béasaí agus bealaí na tuaithe—cuid acu a bhí imithe as úsáid cheana féin nuair a bhí Aodh Mac Domhnaill ag scríobh, go ndéantaí bágún d’fheoil an bhroic, go n-ití an ghráinneog, go gcuirtí eorna sna garraithe sula raibh na prátaí coitianta.’ Cuir lena ais-sean cur síos a rinne an Canónach Feardorcha Ó Conaill[B2] ar an ‘Fealsúnacht’ ina léacht ‘The Philosophy of Aodh Mac Domhnaill’ (Journal of the County Louth Archaeological Society, Samhain 1915): ‘He was not an Empedocles, nor a Plato, nor a Lucretius, but he proved conclusively that neither penury nor lack of book knowledge can altogether suppress the development of natural genius
Tá réimse a chuid oibre mar eagraí Chonradh na Gaeilge agus mar mhúinteoir clasaicí léirithe i mbeathaisnéis an tsagairt chéanna, Teacht den tSliabh Tráthnóna, 2006 le hAodh Ó Canainn ··· (Tá na húdair buíoch d’Aodh Ó Canainn a sholáthair an cuntas seo)
Breatnach ('An Irish Bollandus: Fr Hugh Ward [Aodh Mac an Bhairdq.v.] and the Louvain Hagiographical Enterprise' in Éigse XXXI, 1999), agus ag Richard Sharpe (Medieval Irish Saints' Lives: an lntroduction to Vitae Sanctorum Hiberniae, 1991) ··· Bhí sé mar chompánach ag Aodh Mac Aingil[q.v.] ar a bhealach chun na Róimhe i 1623; ba é a scríobhfadh beatha Aoidh agus a chumfadh an inscríbhinn ar a thuama ··· I bPáras dóibh d'éirigh Pádraig cairdiúil le hAodh Mac an Bhaird[q.v.]
Tháinig sé ar ais go hÉirinn i 1599 agus bhí ina a anamchara ag Aodh Ó Néill, Iarla Thír Eoghain ··· Lean sé air ag cuidiú le hAodh Ó Néill agus thugadh cuairt air
In éineacht le hAodh Mac Dhubháin[B4], Cilian Ó Brolcháin[q.v.] agus Coiril Ó Mathúna d’aistrigh sé Ten Little Niggers Agatha Christie faoin teideal An tOileán Doilfe (léiríodh é 10-13 Meitheamh 1948)
Bhí caidreamh aige le hAodh Mac Aingil[q.v.], Aodh Mac an Bhaird[q.v.], Anthony Hickey[q.v.], agus Flaithrí Ó Maoil Chonaire[q.v.]
Is é a dúirt Aodh Mac Aingil[q.v.] faoina chomhghleacaí in Scáthán shacramuinte na haithridhe: ‘Ór, gé go bhfuilid mórán daoine foghlamtha ag ár náision .. ··· Tá cuntais air: ag Tomás Ó Cléirigh[B4] in Aodh Mac Aingil agus an Scoil Nua-Ghaedhilge i Lobháin (1936); agus ag Cuthbert Mhág Craith sa leabhar thuas ··· D’Aodh Rua Ó Domhnaill a chum sé an chéad dán dá dhéantús dá bhfuil ar marthain ach tuairimítear freisin gurbh é a chum roinnt de na dánta atá leagtha ar Eochaidh Ó hEodhasa ··· Foilsíodh ranna Uí Eodhasa freisin in Suim bhunudhasach an teaguisg Chríosdaidhe a bprós agus a ndán (1663) le Seán Ó Dubhlaoich[q.v.], i dteagasc Críostaí Aindriais Uí Dhuinnshléibhe [q.v.], in The e;ements of the Irish language le hAodh Mac Cruitín[q.v.], agus i leabhar Phóil Uí Longáin[B6], Gairdín an anama (1844) (Mac Raghnaill)
An fabht is mó sa bheatha, dar le Breathnach, gur chuir Lughaidh a laoch ar chomhchéim le hAodh Ó Néill ··· Edward O Reilly [Éadbhard Ó Raghallaigh B6] says that Cúchoigcríche Ó Clérigh “wrote a life of Aodh roe O’Donnell” and that “the original copy of this work is in the library of William Monck Mason, Esq ··· Deir Breathnach: ‘The Life of Aodh Ruadh is written throughout in a highly artificial and archaic style of Irish, much more artificial than the language of the Four Masters where they write in free prose
Sa chaibidil a chuir sé le Gaelic literature surveyed le hAodh de Blacam[B1] deir Eoghan Ó hAnluain: ‘A pervasive and for the most part beneficial influence on Irish usage over the past ten years has been Tomás de Bhaldraithe’s English-Irish Dictionary (1959) ··· Chuir sé eagar freisin ar: Nuascéalaíocht 1940-1950 (1952); Scothscéalta le Pádraic Ó Conaire (1956); Seacht mbua an Éirí Amach (1967) le Pádraic Ó Conaire; Cín lae Amhlaoibh (1970); Seanchas Thomáis Laighléis (1977); Aodh Mac Aingil agus an Scoil Nua-Ghaeilge i Lobháin (1985) le Tomás Ó Cléirigh[B4]
In 1973 is faoi a fágadh an chaibidil bhreise sin, ‘The Twentieth Century Prose and Verse’, a chur le leabhar Aodh de Blacam [q.v.], Gaelic literature surveyed (1929) ··· I measc a scríbhinní Béarla tá: ‘The Twentieth Century Prose and Verse,’ ar caibidil breise í sa dara heagrán (1973) de Gaelic Literature Surveyed, le hAodh de Blácam [q.v.], agus ‘Irish Writing: Prose Fiction and Poetry 1880-1988’ sa Field Day anthology of Irish writing (1989)