Aimsíodh breis is 50 alt. Níl á liostú anseo ach an 30 ceann is fearr a fhreagraíonn do d'iarratas.
Tá cuntais ar Uilliam Nuinseann: in Dictionary of National Biography; ag Pádraig Ó Fágáin in Éigse na hIarmhí; ag Éamonn Ó Tuathail[B2] in Éigse, earrach 1940 (‘Nugentiana’); ag Gearóid Ó Murchú[B2] in Éigse, geimhreadh 1948 (Poems of exile by Uilliam Nuinseann Mac Barúin Dealbhna) agus ag Cuthbert Mhág Craith in Dán na mBráthar Mionúr [II], 1980 ··· Cé go leagtaí an dán aitheanta ‘Diombáidh triall ó thulchaibh Fáil’ ar fhilí éagsúla, Gearóid Nuinseann, ar nia le hUilliam é, agus Seathrún Céitinn [q.v.] ina measc, glactar leis anois gurbh é Uilliam a chum ··· Chum Uilliam dánta Béarla freisin ··· Chum Giolla Brighde Ó hEodhasa[q.v.] dán do Janet Marwood nuair a d’éag a mac Richard, ‘Deacair suan ar chneidh gcarad’; agus is d’Uilliam a chum sé ‘A sgríbhionn luigheas tar lear’ Irish Bardic Poetry, 1970 le Osborn Bergin) a ndeir Pádraig A
Na Gaeil agus Meiriceá: cnuasach aistí (1979), in eagar ag Stiofán Ó hAnnracháin, agus dúirt: ‘An té a thabharfadh faoi scéal na nGaeilgeoirí agus na Gaeilge i Meiriceá a scríobh, níor mhór dó gan neamhshuim a dhéanamh de Uilliam Hubert Mac Giolla Íosa...’ ··· Bhí aon duine déag clainne acu agus ba é Uilliam an séú duine díobh ··· Bhí cuid mhaith teangacha ar eolas ag a athair agus is toisc go raibh sé ag éirí aosta a thugadh sé Uilliam óg in éineacht leis chuig rang Gaeilge sa chathair ··· Lean spéis Uilliam sa Ghaeilge
D’iompaigh Uilliam ina Phrotastúnach le linn a óige ··· Faoi 1597 bhí na soiscéalta, ach amháin cuid de Lúcás, i gcló ag an gclódóir Uilliam Ó Cearnaigh ··· Deir Williams: ‘Ós rud é gur faoi ainm Uilliam Uí Dhomhnaill a foilsíodh é, áfach, is ceart glacadh leis mar a shaothar féin
Tá sleachta as an gcomhfhreagras a bhí ag Sall, Marsh, Boyle agus na scríobhaithe Aodh Ó Raghallaigh agus Uilliam Ó Duinnín i gcló ag Williams ··· Boyle a d’íoc iomlán an chostais ar deireadh agus foilsíodh i Londain Leabhuir na Seintiomna arna uaruing go Gaidhlig tre chúram agus dhúthracht an Doctúir Uilliam Bedel..., 1685 ··· In aon imleabhar amháin a foilsíodh i Londain, sa chló rómhánach, An Biobla Naomhtha: iona bhfuil leabhair na Seintiomna ar na ttarruing as an Eabhra go Goidheilg tré chúram agus dhúthrachd an Doctuir, Uilliam Bedel, Roimhe so Easbug Chille móire a Néirinn: agus na Tiomna Nuaidhe, ar na ttabhairt go fírinneach as Greigis go Goidheilg, re Uilliam O Domhnuill..., 1690
Bhí, ar ndóiche, Eoghan Ruadh mac Uilliam Óig ann.’ Is dóigh leis gurbh é an fear seo againne a chum cibé dánta i gcnuasach Uí Raghallaigh ar féidir dátaí níos deireanaí ná 1609 a lua leo ··· Ach téann sé níos faide ná sin: ‘Má chuireann muid san áireamh gur cumadh na duanta uilig sa chnuasach i ndiaidh na bliana 1600, tá seans ann gur Eoghan Mac Uilliam a chum iad ar fad.’ Pléann sé 13 dán i gcomhthéacs stair na hÉireann agus mhuintir Uí Dhomhnaill ó 1601 amach ··· In Measgra i gcuimhne Mhichil Uí Chléirigh, 1944 in eagar ag Sylvester O’Brien (‘Eoghan Ruadh Mac Uilliam Oig Mhic an Bhaird’) tá colas ag Cuthbert McGrath OFM ··· Uilliam Óg Mac an Bhaird, file oidhreachtúil Uí Dhomhnaill (d’éag 1576), a athair
Tá gach gné dá shaol is dá shaothar pléite ag Séamas Ó Saothraí in An Ministir Gaelach Uilliam Mac Néill (1774-1921) agus an oidhreacht a d’fhág sé againn (1992) ··· Ba é Uilliam an ceathrú mac den ochtar clainne a rugadh don lánúin ··· Bhí acadamh aige i Ráth Deamain agus is dóigh gur fhreastail Uilliam air
In Canfar an Dán: Uilliam English agus a Chairde, 2003 tá eagar curtha ag Úna Nic Éinrí ar 28 dán dá dhéantús ··· In Dán na mBráthar Mionúr [I], 1967, in eagar ag Cuthbert Mhág Craith[q.v.], deirtear gurbh é an tAthair Pádraig Ó Broin (An Bráthair Bocht) nó an tAthair Uilliam Inglis a chum agus tar éis na foinsí a phlé in Dán na mBráthar II, 1980 ní rabhthas cinnte go fóill cé acu a chum ··· Inglis was not an exception in this regard.’ I 2003 foilsíodh Canfar an dán: Uilliam English agus a chairde le Úna Nic Éinrí
Ag amanna éagsúla bhí Pól Ó hUiginn [q.v.] agus Uilliam Ó Duinnín ag obair chun cóip ghlan de shaothar Bhedell a ullmhú ··· Ní raibh síntiúsóirí le fáil agus ba é Boyle a d’íoc an costas nuair a clóbhuaileadh i Londain é: Leabhuir na Seintiomna ar na ttarraing go Gaidhilg tre chúram agus dhúthracht an Doctúir Uilliam Bedel (1685) ··· In 1690 i Londain freisin foilsíodh ar mhaithe le Gaeil Alban An Bíobla Naomhtha, iona bhfuil Leabhair na Seintiomna, ar na ttarruing as an Eabhra go Goidheilg tré chúram agus dhúthrachd an Doctúir Uilliam Bedel
Ba é a thug dídean d’Uilliam Bedell[q.v.] in éirí amach 1641 ··· Sa chlann mhac aige bhí: Uilliam, easpag na Cille Móire, an t-aon easpag amháin de chuid Eaglais na hÉireann nach nglacfadh móid dílseachta do Rí Liam, cé gur thug sé léacht cháiliúil, le linn Shéamuis II a bheith i gcoróin, in aghaidh an Rómhánachais; Pádraig, easpag Chluana; Sir Thomas (1646–1712), rúnaí Shéamuis II, a raibh a mhac Thomas ina oide ag Séarlas Óg; James ar mhac leis (dar le ‘Biographical succession list of Kilmore’ le J.B
Le heagla go gcloisfeadh a athair faoi is ea thug sé ‘Uilliam Ó hEaghra’ agus ‘William O’Hara’ air féin nuair a thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge in aois 17 bliana dó
Bhí baint ag Andrew FitzJohn Sall le hathfhoilsiú Thiomna Nua Uilliam Uí Dhomhnaill[q.v.] i 1681 agus bhí sé ar dhuine d’eagarthóirí Shean-Tiomna Bhedell[q.v.] nuair a bhí sin le cur i gcló ··· Bhí aistriúchán Uilliam Bedell den Sean-Tiomna á ullmhú aige; bhí an lámhscríbhinn i seilbh Henry Jones[q.v.], easpag na Mí (d’éag 5 Eanáir 1680/1), agus bhí droch-chaoi uirthi nuair a fuair Sall í
Ba é an príomhaistritheoir é in obair an Sean-Tiomna a thiontú go Gaeilge d’Uilliam Bedell [q.v.] ··· Ba é Ó Cionga is mó a bhí ina fhear comhair san aistriúchan a rinneadh ar na sailm tar éis gur fág Uilliam Ó Domhnaill ar lár iad in Leabhar na nUrnaithe gComhchoiteann, 1608
Ina meascsan a d’aontaigh leis an socrú nua bhí triúr de phátrúin Thaidhg: Riocard Mac Uilliam de Búrca; Brian na Múrtha Ó Ruairc; Cormac Ó hEadhra [q.v.], taoiseach Luighne ··· Ní gá ach an t-eagrán [Knott] a bhreithniú chun an réimse mór pátrún a thuiscint: Clann Dálaigh, Í Néill, Clann Uidhir, Í Chonchubhair Sligigh, Clann Uilliam Íochtair, Clann Suibhne, Clann Domhnaill, Ó Dochartaigh, Ó Ruairc, Ó Broin, agus dar ndóigh, Í Eadhra.’ Cuireann Ó Macháin Mathghamhain Ó Briain leis an liosta sin
Uilliam ab ainm dá athair ··· Fuair Uilliam post mar ghníomhaire ar eastát mhuintir Stackpoole i Móin Riail
Deir Pádraig de Brún: ‘Is dócha gurb í seo an lámhscríbhinn dheiridh a tháinig anuas chugainn ón gceantar seo agus is fiú suim a chur inti dá bharr sin.’ In Béaloideas XIX (1949) chuir Pádraig Ó Siochfhradha [B5] eagar ar dhíospóireacht fhileata a bhí aige le Uilliam Ó Cathasaigh, saor cloiche
Bhí sé ar dhuine de na filí ar iarr Uilliam Mac Gearailt [q.v.], sagart paróiste an Chaisleáin Nua Thiar, orthu cabhrú leis sa troid in aghaidh na ‘New Lights’
Ba é Uilliam de Búrca
Breis is tríocha bliain anonn ó bhás an fhile scríobh Seán Ó Murchadha na Ráithíneach [q.v.] tuireamh (i gcló in Seán na Ráithíneach (1954) le Torna [Tadhg Ó Donnchadha B1]) ar a mhac Uilliam Ó Bruadair a d’éag ar 1 Eanáir 1729 agus is mó de mholadh ar Dháibhí ná ar Uilliam é
Uí Mac Coille, agus Dúiche an Bharraigh Mhóir, agus Cineál Tolamhan.’ Ag Breandán Ó Conchúir (Scríobhaithe Chorcaí 1700–1850, 1982) tá léiriú ar na teagmhálacha a bhí ag an gCoitireach le filí a linne ar scríobhaithe iad: Seán Ó Murchú na Ráithíneach[q.v.], Seán Clárach Mac Domhnaill[q.v.], Uilliam Ó Murchú
Ba é Ruairí Mac Diarmada a athair agus bhí seisean pósta ar Shadhbh, iníon le Risteárd Óg Mac Uilliam, tiarna Chlann Riocaird
Bhíodh fógra go minic aige in An Claidheamh Soluis faoin ainm ‘Uilliam Phárr’ i dtaobh a shiopa ag 114 Bóthar an Droichid, Corcaigh
I dtuairisc in Sinn Féin 19 Lúnasa 1911 ar a ‘bhainis airgid’ deirtear gurbh é aonmhac Uilliam Uí Chathasaigh as an Muileann Cearr é
Johanna Williams ab ainm dá mháthair agus ba deirfiúr í le Liam Mac Uilliam (1820–1875), scoláire cáiliúil Gaeilge agus aturnae i nDún Garbhán
I measc na bhfilí a bhfuil dánta acu ann tá: Fearghal Óg Mac an Bhaird[q.v.] agus Uilliam Óg Mac an Bhaird, Eochaidh Ó hEodhasa[q.v.] agus Muiris Ó hEodhasa, Conchobhar Crón Ó Dálaigh, Irial Ó hUiginn, Maoilín Ó an Cháinte; Cúchoigriche agus Giolla Riabhach Ó Cléirigh, Iollan Ó Domhnalláin; Irial agus Seán mac Ruaidhrí Óig Ó hUiginn
I 1772 d’aistrigh an scríobhaí Uilliam Ó Murchadha an t-iomlán faoin teideal Stair fhír-cheart ar Éirinn..., 1941, in eagar ag Nessa Ní Shéaghdha
Bhí mac eile acu, Uilliam [q.v.], agus iníon
Ba iad Seán Ó Cearnaigh[q.v.] agus é féin a chuir tús leis an leagan Gaeilge den Tiomna Nua arbh é Uilliam Ó Domhnaill[q.v.] a chuir dlús leis
Bhí sé ar dhuine d’fhilí Luimnigh a thug tacaíocht don Athair Uilliam Mac Gearailt[q.v.] sa troid a rinne sé in aghaidh na ‘New Lights’, dream a bhí ag iarraidh Caitlicigh a iompú chun Protastúnachais sa Chaisleán Nua Thiar
Dix (Printing in Dublin prior to 1601, 1932) gurbh é Uilliam Ó Cearnaigh é ach déanann Nicholas Williams (I bprionta i leabhar..
Bhí ardmheas ar an nGaeilge a scríobh sé mar is léir ar leabhar Uilliam Uí Éideáin[B2], duine de bhunaitheoirí Chonradh na Gaeilge, An Introduction to the study of the Irish language based upon the preface to Donlevy’s Catechism , 1891
Duine díobh sin ba ea Uilliam Ó Meachair, tábhairneoir i dTigh na Naoi Míle ar faoina ainm a foilsíodh Bláithfhleasg na Milseán, 1816 i gCarraig na Siúire ach gurbh é an Pádraig s’againne an t-údar dáiríre
B’fhéidir gurbh ann is mó a rinne sé staidéar le haghaidh An Ministir Gaelach Uilliam Mac Néill (1992)
Is dóigh gur bunaíodh í mar chuid den troid a bhí an tAthair Uilliam Mac Gearailt [q.v.] a dhéanamh in aghaidh na mbíoblóirí
Scríobh Peadar colafan i lámhscríbhinn Egerton 208 (arb é atá ann filíocht na Mí agus Lú, chomh maith le scéalta): ‘arna scríobhadh ag Peadar mac Lucais, mic Uilliam Ó Dálaigh ó Bhaile an tSléibhe.’ Chreid Ó Muirgheasa gurbh é Ballintslieve i bparóiste Mhaigh nEalta an Baile an tSléibhe a bhí i gceist ..
Ba é an t-easpag é ba mhó a thug tacaíocht do dhaoine mar Robert Boyle [q.v.], Andrew FitzJohn Sall [q.v.] agus Narcissus Marsh [q.v.] nuair a bhí siad ag iarraidh an Tiomna Nua a athfhoilsiú agus Sean-Tiomna Uilliam Bedell[q.v.] a chlóbhualadh den chéaduair
Bhí a sheanathair, Pierse Power, pósta ar Eliza Hayden sa Charraig Bheag ar dheartháireacha léi an tAthair Uilliam Ó hÉideáin [q.v.], an tÍosánach a bhí ar dhuine de bhunaitheoirí Chonradh na Gaeilge, agus an tAthair Daniel Hayden S.J
I 1951 d’fhoilsigh an Hibernian Bible SocietyTiomna Nua ár dTighearna agus ár Slánaightheora Íosa Críost do hathscríobhadh as Gaedhilg na haimsire seo le Earnán De Siúnta (An Buachaillín Buidhe) ón Tiomna Nua a d’aistrigh Uilliam Ó Domhnaill, Ardeaspog Thuaim, ón nGréigis i mbliadhain 1602
Faoi threoir a dearthár Tomás chuir sí eagar ar Five seventeenth century political poems (1946), Eachtra Uilliam (1949) agus Trompa na bhFlaitheas (1955)
Trí bhotún tá 1936 curtha ar an leac mar dháta báis Liam (‘Uilliam Suirteal’)
Ina litir ó Chontae an Chláir scríobh Seán Ó Donnabháin[q.v.]: ‘Old Mr Casey of Dublin, the herbalist and Irish Serapion, frequently told me that it is a well known fact that this inscription was forged by John Lloyd, a schoolmaster in the County of Clare, who composed several political Irish songs, and published an account of the same [forged] monument; that O’Flanigan was well aware of this generally credited report but suppressed it in his paper published in the Transactions of the RIA, and that, when Mr Casey stated before the then Chief antiquaries of Dublin that it was always believed in Munster that the Ogum on the Callen Mountain was forged by John Lloyd, O’Flanagan was so hurt that he exclaimed: “May the Devil jump into that fellow’s heart!”.’ Scríobh Séamus Mac Cruitín[q.v.] an dán ‘Chum Uilliam Uí Ghráda noch a dúirt gur léigh sé féin an líne oghaim atá ar lic Chonáin i gCallann’
Uilliam Soirtéal a scríobh síos uaidh é agus bhain sé feidhm as an ainm cleite ‘Nochtadh na Fírinne’
Avis Perdue); Uilliam Ropaire, 1952 (William the outlaw le Richmal Crompton); Dachad a hAon, 1955 (Forty-one le Alan Downey); Deoraidhe Gaedhil ag eachtradh i 1798;( Notes of an Irish exile in 1798 le Myles Byrne); M’Uncail agus an sagart paróiste, 1955 (Mon oncle et mon curé le Jean de la Brète); Do theacht na Normánach, 1955 (When the Norman came le Michael O’Hanrahan); Leanbh mo chroí, 1955 (Hetty Gray le Rosa Mulholland); Marcaigh an tsléibhe, 1956 (Riders to the mountain le Lorcán Ó Broin); Éachta agus eachtraí, 1960 (Further heroes of modern adventure and epic tales of modern adventure le T
Mhichéil Uí Chléirigh[q.v.] a foilsíodh i Lováin i 1643, as Tiomna Nua Uilliam Uí Dhomhnaill[q.v.], as Sean-Tiomna Bhedell[q.v.] agus as Grammatica Latino-Hibernica le Proinsias Ó Maolmhuaidh[q.v.]
Tá i gcló ag Breandán Ó Conchúir litir a sheol sé chuig Uilliam Mac Coitir, Cluain Molt, 24 Deireadh Fómhair 1834 ina bhfuil cóip de litir a bhí curtha aige chuig Philip Barron [q.v.]
Baineann tábhacht leis mar scríobhaí agus de bhrí go raibh baint mhór aige leis an gcúirt éigse i gceantar na Blarnan; chóipeáil sé i 1725 filíocht agus scéalta as lámhscríbhinn le Dáibhí Ó Bruadair[q.v.] agus is inspéise gur chaoin sé Uilliam, mac Dháibhí (d'éag 1 Eanáir 1729)
I measc na bhfilí a chaoin é bhí Aindrias Mac Craith, Uilliam Ó Líonáin, Séamus Ó Dálaigh, Tomás Ó Tuama agus Brian Ó Flaithearta
Ar leagan Uilliam Uí Dhomhnaill [q.v.] atá an ceann sin bunaithe, deir Williams, ach ní hionann le chéile iad sa mhéid gurb aistriúchán ar leagan Béarla 1662 den Book of Common Prayer is ea saothar Richardson agus go bhfuil ábhar breise ann dá réir