Líon alt a aimsíodh: 10
Bhí siopa éadaitheora ag a hathairsean i gCoillte Mach agus is ann a pósadh í le Tomás Ó Móráin ar 12 Iúil 1874 ··· Éadaitheoir ba ea a athair Tomás ag an am sin ach bheadh sé ina ‘cheannaí ginearálta’ agus ina thábhairneoir i Sráid Halla an Lín i gCaisleán an Bharraigh ina dhiaidh sin ··· Ar nós a dhlúthchara Tomás Eadbhard Mac Giolla Sheanaigh [B3] bhí suim mhór aige i bhforbairt eacnamaíoch na tuaithe ··· Níl seachtain ar bith nach dteagadh sé isteach sa scoil agus leabhar Gaeilge eicínt aige, marcáilte le peann luaí dearg, leabhar le Tomás Ó Máille[B3], nó Colm Ó Gaora[B3], nó duine eicínt eile de mhuintir na Gaillimhe go háirid, a bhí in ainm’s scoth na Gaeilge a bheith aige ··· Col seisir leis an Athair Ó Móráin ba ea Micheál Ó Móráin (25 Nollaig 1912–6 Bealtaine 1983) a bhí tráth ina Aire Gaeltachta
Cuntas ar a shaol féin, ar a shinsir, ar an saol a bhí ina thimpeall, ar stair agus ar nósanna Mhionlaigh i bparóiste an Chaisleáin Ghearr is ea Seanchas Thomáis Laighléis, 1977 in eagar ag Tomás de Bhaldraithe [q.v.] ··· Níl aon líne tithe i bhfostú dá chéile ann, níl siopa, beairic, monarcha, teach sagairt ná teach ósta ann.’ Ann a rugadh Tomás Laighléis (Tomás Mháire Ní Fhathaigh); baisteadh é ar 2 Meitheamh 1895 ··· Ó Móráin [B4] ón altóir é uair faoi ólachán ··· Bhí drochmheas ag Tomás féin ar an sagart céanna: gheall sé culaith éadaigh don té is fearr a chruthódh sa rang a bhí ag dul faoi lámh an easpaig ··· Tomás is fearr a chruthaigh ach ní bhfuair ach cúig phingin
“General merchant” an cur síos ar shlí bheatha an athar sa teastas breithe agus deir Tomás Ó Concheanainn (An Stoc, Bealtaine 1930) go raibh gnó mórdhíola síoda aige agus cuid mhór de mhaoin an tsaoil ··· Shíl Tomás Bán gurbh ón uair sin a bhí spéis aige i dteangacha ··· Dar le Tomás Bán go raibh sé ina bhall de Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge nuair a bhí sé 15 bliana d’aois; 12 bliana, más fíor do thuaraisc a bháis sa Connacht Tribune (19 Aibreán 1930) ··· Dar le Tomás Bán go raibh sé ag doras an bháis go minic sna naoi mhí deiridh dá shaol ··· Ó Móráin, sagart paróiste Bhaile Chláir a thug an óráid
Thug sé le fios in Inniu 13 Lúnasa 1971 (‘Tomás Ó Floinn ag comhrá le Risteárd Ó Glaisne’) go raibh a lán cainteoirí dúchais Gaeilge sa chomharsanacht nuair a bhí sé óg agus go raibh ‘a bheagán nó a mhórán’ di ag a athair ··· Saor cloiche agus tógálaí ba ea a athair Tomás ··· Trí dhuine déag clainne a bhí acu agus ba é Tomás an ceathrú duine den naonúr a mhair ··· Is mar seo a bhí a mhuintir i nDaonáireamh 1911 sa tSráidbhaile: Thomas Flynn (40), ‘brick and stone layer’, a bhean Mary (30), Béarla agus Gaeilge acu beirt agus iad pósta le ceithre bliana; a dtriúr mac, ar duine díobh Tomás a bhí trí mhí d’aois, agus iníon ··· Duine dá dhaltaí ba ea Dónall Ó Móráin[q.v.]: ‘Bhí mé ag ullmhú do scrúdú na hardteistiméireachta i gColáiste Mhuire i mí na Bealtaine 1942 nuair a dhíol mo mhúinteoir Béarla cóip den chéad eagrán de Comhar liom
Phósfadh Eibhlín Micheál Ó Móráin agus is mac léi an Dr Dónall Ó Móráin ··· Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha an bhliain sin (agus gach bliain beagnach go 1922) agus ar 2 Iúil chuir an Conradh fáilte abhaile i dTeach an Ard-Mhéara roimh a nUachtarán Eoin Mac Néill[q.v.] agus baill den Choiste Gnó: Fionán, Diarmuid Lynch[q.v.], Béaslaí[B1] agus Tomás Ághas[B1] ··· Dlúthchara leis ba ea Tomás Ághas agus bhí an bheirt acu ag fulaingt i dteannta a chéile nuair a tachtadh an tÁghasach 25 Meán Fómhair 1917 de bharr na ndochtúirí bheith ag cur bia siar a scornach in éadan a thola ··· Ní raibh fonn ar an bhfeisire Réamonnach Tomás Ó Domhnaill [B2] seasamh ina aghaidh agus toghadh é
Ní duine é Dónall Ó Móráin a thabharfadh mórán cead a gcinn dóibh siúd a bhí ag obair faoina stiúir ··· Ba iad a thuismitheoirí Micheál Ó Móráin, feirmeoir a bhí ina oifigeach in Arm na hÉireann anuas go ceannairc 1924, agus Eibhlín Ní Loingsigh ··· Tar éis bunscolaíochta i Scoil Fhionáin Naofa i Spuncán cuireadh faoi chúram a aint Bríd i mBaile Átha Cliath é agus bhí sé ar scoil i gColáiste Mhuire; is ann a dhíol an múinteoir Tomás Ó Floinn [q.v.] cóip den chéad uimhir de Comhar leis i mBealtaine 1942 ··· Sna 1950idí freisin bhunaigh sé an comhlacht foilsitheoireachta Cló Morainn; ar na leabhair a d’fhoilsigh siad tá Tomás Ruiséil, 1957 le Séamus N ··· Mac Giolla Easpaig agus De Valera, 1968-70 le Tomás P
Is lena linn a d’aistrigh sé Sally Kavanagh le C.J.Kickham faoin teideal Saile Ní Chaomhánaigh nó na huaigheanna folamha: scéal faoi Thiobriad Árann (1932) (d’ullmhaigh an Dr Tomás de Bhaldraithe eagrán 1986) ··· Ó Móráin[q.v.], as a phost é toisc baint a bheith aige leis an IRA ··· I mBaile Átha Cliath dó bhíodh Tomás Bairéad [B2] ag tathant air bheith ag scríobh agus chrom sé ar Idir shúgradh agus dáiríre (1939) a chur ar fáil ··· Tá atmaisféar na haimsire agus meon an ghéibheannaigh le brath ar na litreacha a chuir sé chuig Tomás Bairéad (As an ngéibheann, 1973)
Tharraing sé dímheas cuid dá chomhchreidmhigh air féin trína bheith i láthair, mar agóidí, b’fhéidir, ag an gcruinniú den Language Freedom Movement i dTeach an Ard-Mhaoir 22 Meán Fómhair 1966; ar chuireadh ó Dhónall Ó Móráin [B8] bhí sé ar dhuine de na cainteoirí a labhair ar son na Gaeilge ón ardán an oíche sin (tá cuntas maith aige ar an oíche úd in Tomás Ó Fiaich, 1990) ··· (1978); Don ábhar saoririseora (1980); Raidió na Gaeltachta (1982); Cúis náire – agus bróid: Proinsias Ó Mianáin agus cearta Gael (1988); Tomás Ó Fiaich (1990); To Irish Protestants (1991); Dúbhglas de hÍde (1991-93) (2 iml.); Gaeilge i gColáiste na Tríonóide 1592-1992 (1992); Teilhard de Chardin i gcuibhrinn Éireannach (1994); Pádraig Ó Fiannachta (1995); Cosslett Ó Cuinn (1996); Niall Brunicardi (1997); Modhaigh: scéal pobail – scéal eaglaise (1999); Denis Ireland (2000); De bhunadh Protastúnach nó rian Chonradh na Gaeilge (2000); Dí-armáil nó díothú: Éire, an Eoraip, an Domhan (2001); Cearbhall Ó Dálaigh (2001); Coláiste Moibhí (2002); Esperanto: teanga idirnáisiúnta (2004); Eagarthóir (2005)
Bhí deartháir eile, Micheál, ina phríomhfheidhmeannach ag Coiste Gairmoideachais Chontae Luimnigh agus ba mhac leis-sean an tAthair Tadhg Ó Móráin ··· Ba é an tAthair Tomás Ó Cillín a spreag é chun dul i mbun aistriúcháin
Thacaigh sé le feachtas Mhuintir na Gaeltachta sna 1950idí agus go háirithe leis an bhfeachtas a bhí ar bun i Maigh Eo ag cisteoir na heagraíochta sin, Harry Ó Corrduibh[B5]; bhí sé ar an ardán i dTeach an Ard-Mhaoir i mBaile Átha Cliath 6 Deireadh Fómhair 1956 in éineacht le Máirtín Ó Cadhain[B4], Dónall Ó Móráin[q.v.], an tAthair Éamonn Ó Doibhlin[B5], Tomás Ó Muircheartaigh[B1] agus Ó Corrduibh