Líon alt a aimsíodh: 9
Lena chois sin, rinne Alan Titley clár raidió i dtaobh a shaothair agus Pádraigín Riggs agus Siobhán Fhoghlú ina n-aíonna ann agus cuireadh i gcló mar aiste é in Scríbhneoirí faoi chaibidil (2010) in eagar ag Titley Gan amhras is mar oideachasóir agus mar mhúinteoir a fhanfaidh cuimhne air ag mórán dá mhic léinn, iad sin go háirithe ar scoláirí agus scríbhneoirí aitheanta iad ··· Ba iad a thuismitheoirí Aodh Ó Tuama (1890-1985), múinteoir taistil ag Conradh na Gaeilge agus saoiste i gcomhlachtaí árachais ar ball, agus Eibhlín Éigearta (1893-1979) [B5], múinteoir ··· raibh aige ach sé bliana déag agus é ag tosú i gColáiste Ollscoile Chorcaí ··· foláir nó chaith sé cúpla bliain ag freastal ar léachtaí Thaidhg Uí Dhonnchadha (1874-1949) [B1], Ollamh na Gaeilge ··· Agus sinne a bhí inár ndaltaí aige san Iolscoil, thuigeamar na nithe sin láithreach ina thaobh.’ Ach ba mhó go mór an tionchar a bhí ag Domhnall Ó Corcora [B5] air agus é ag staidéar ar an mBéarla
Timpeall an ama chéanna a casadh a bhean Siobhán Shúilleabháin air ··· foláir nó rinne sé scrúdú Máithreánach na sean-Ollscoile Ríoga mar bronnadh céim MA air in 1931 de thoradh tráchtais a scríobh sé ar “Béarlagar na Saor” ··· Ag obair faoi Dhonncha Ó Laoghaire, timire Thuamhumhan, a fuair sé a chéad phost i dtosach 1905 ··· “Scríobh Neilí Bhriain chugam a rá go dtiocfadh sí chun na scoile an tarna bliain ··· Bhí an méid seo ina thaobh i dTuarascáil san Irish Times ar 17 Samhain 1971: “ raibh a shárú de mháistir Gaeilge ann: le beaichte, le gontacht, le ciall do rith agus rithim chainte, le héisteacht fhriotail, le séimhe, le neart
Bhí gaol i bhfad amach le Diarmuid ag a bhean Siobhán Laoghaire ón Mullach Rua in aice le Cuillinn Uí Chaoimh ··· Dúirt Ó Laoghaire gurbh í eachtra na duaisaiste sin a chuir cor mór i gcúrsa a shaoil (Mo scéal féin, 1915) ··· luann sé in MSF go raibh sé riamh in aon rang Gaeilge agus thugann sé aon chuntas ar conas a d’fhoghlaim sé léamh agus scríobh na teanga ··· Foilsíodh í sa Freeman’s Journal (theip ar an Athair Ó Cuív teacht air agus é ag liostú saothar Uí Laoghaire ··· deas an pictiúr den sagart atá le feiceáil i gcroinic an aighnis úd ag an Athair Ó Cuív
Ba í Síle Laoghaire ó Dhoire an Chuilinn a mháthair ··· Bhí sé pósta ar Shiobhán Thuama ó Chnoc a’ Rudaigh, Cill Gharbháin, Co ··· Phós duine eile díobh, Siobhán, Dónall Bán Ó Céileachair scanchaí, athair Dhonncha Uí Chéileachair[q.v.]
Seo é an chaoi a rianaíonn an Dr Seán Ua Súilleabháin (litir dar dáta 9 Bealtaine 1996) an gaol sin: ‘ foláir nó mac mic ba ea Diarmaid do Dhiarmaid Ó Laoghaire agus Siobhán Thuathaigh, driotháir do Pheadair (seanathair an Ath ··· Peadair); phós Diarmaid agus Peadair beirt driféar, Siobhán agus Máire Thuathaigh, agus is mar sin a thánadar go Lios Cearragáin (cf ··· Ag an Athair Gearóid Ó Nualláin [B2] tá an abairt seo in Beatha dhuine a thoil, 1950: ‘Bíonn gach tosnú lag, agus, chomh fada is is cuimhin liom, raibh de lucht léinn ann [Coláiste na Mumhan] ach cúigear—an tAthair Aibhistín [Ó hAodáin] [B4], Eibhlín Chróinín [B3], Seán Ó Cuill [B2], Diarmuid Ó Laoghaire (is dóigh liom) agus mé féin’ ··· An rud is gnáiche a deirtear ina thaobh go raibh gaol aige ar an dá thaobh leis an Athair Peadar Ó Laoghaire [B2] ··· Is do Séadna mar shraithscéal in Irisleabhar na Gaeilge 1894-97 a bhí Muiris ag tagairt gan amhras agus don leabhar a foilsíodh i 1904
Phós sé Siobhán Shúilleabháin, múinteoir scoile agus ball de Chumann na mBan ··· Ba iad na cainteoirí : Siobhán Corcora, Ríonach Uí Ógáin, Ríona Nic Congháil agus Pádraig Ó Siochrú, Déirdre Ni Loingsigh, Lesa Mhunghaile agus Ciara Breathnach a d’eagraigh an ócáid seo ··· Naonúr a rugadh dóibh ach faoi 1911 raibh beo ach seachtar ··· Béarla ar fad a bhí ann lena linn ach dúirt sé féin le Muiris Ó Droighneáin[B2]: ‘ foláir go dtuigimís an Ghaeilge go maith, ámh, mar is cuimhin liom go mbaininn taithneamh mór as an scéalaíocht a bhíodh ar siúl ag na seandaoine le linn tórraimh nó ócáide dá shaghas’ (Taighde i gcomhair stair litridheachta na nua-Ghaedhilge ó 1882 anuas, 1936) ··· ‘Riamh ina dhiaidh sin raibh gné ar bith d’obair na Gaeilge nach raibh a lámh inti go lánghníomhach’, a dúirt Aindrias Ó Muimhneacháin in Feasta , Márta 1983
Tá cuntas ar an bhfile seo, ar a sinsir agus a sliocht, ag an Athair Donncha Ó Donnchú [B1, lch 65] in Filíocht Mháire Bhuidhe Laoghaire (1931), agus ag Diarmaid Ó Muirithe tá an t-eolas ina taobh go hathchomair in Cois an Ghaorthaidh, filíocht Ó Mhúscraí 1700-1840 (1987) (An Clóchomhar) ··· ’ Tá aiste le Meidhbhín Úrdail, ‘Máire Bhuí Laoghaire: File an Rilleadh Cainte’ in Eighteenth-Century Ireland: Iris an dá chultúr, 2002 ··· Diarmuid Ó Laoghaire, feirmeoir a raibh 25 acra aige, a hathair agus Siobhán a bhí ar an máthair ··· gnáthchleamhnas a bhí ann ··· Tá liosta de beagnach fiche sliocht de mhuintir Laoghaire agus a n-ainmneacha aige agus ceann díobh is ea an chlann Bhuí
Gheofar eolas ar an bhfile Gaeilge is Béarla seo in: The white page/An bhileog bhán: twentieth-century women poets (1999), in eagar ag Joan McBreen; ag Seán Ó Cearnaigh in Scríbhneoirí na Gaeilge 1945-1995 (1995); in alt le Risteárd Ó Glaisne in An tUltach, Deireadh Fómhair, 1991; agus in agallamh a rinne sí le le Siobhán Fhoghlú in Comhar, Meán Fómhair 1991 ··· Deir Siobhán Fhoghlú san agallamh úd: ‘Ba cheannródaí tusa, a Eithne, mar bhanscríbhneoir ··· Luimnigh, ba ea a tuismitheoirí, Seán Ó Conaill agus Caitlín Líonáin ··· Thosaigh sí ag foilsiú dánta in An Glór, páipéar an Chonartha, agus foilsíodh dánta léi in Comhar 1943-44 faoin ainm Eithne Chonaill ··· D’éirigh liom mo shlí a dhéanamh ar ais go Baile Átha Cliath ach fhéadfainn dul ar ais go dtí an státseirbhís ná go dtí Coláiste na Tríonóide
Ba dhuine é den seachtar a rugadh do Sheán Tóibín[B2] agus a bhean Siobhán Shúilleabháin ··· Bhí Gaeilge na nDéise agus Gaeilge iarthar Chorcaí ag Seán le hoidhreacht agus ‘breac-chainteoir dúchais’, dar le Tomás féin, ó pharóiste na Tuaithe, Ciarraí, ba ea Siobhán ··· Dúirt Tomás in Inniu (1971): ‘ cheadófaí Béarla sa teach ··· D’fhostaigh Coiste Gairmoideachais Dhún Laoghaire é mar mhúinteoir lánaimseartha i 1947 agus Gaeilge, Béarla, tíreolas, agus clóscríbhneoireacht á múineadh aige ··· Le fiche bliain anuas raibh a ainm mar fhile chomh hard is a bhí sé i rith 1945-70, abair