Líon alt a aimsíodh: 3
Feirmeoir ba ea a athair Conchubhar agus ba í Siobhán Chonchubhair ó Imleach, paróiste na Priaireachta, a mháthair ··· hé amháin go raibh cur amach thar an gcoitiantacht aige ar bhéaloideas agus ar sheanchas stairiúil na gceanntar mágcuaird, fé mar fhoghluim sé ós na seandaoine iad, ach bhí eolas cruinn aige ina dteannta san ar na nithe a bhí le fáil i seana-láimscríbhinní agus i leabhraibh ··· A mháthair Siobhán a d’aithris di iad ··· Tá litir ag Domhnall (idem 23 Meitheamh 1900) á chur in iúl gur cailleadh Siobhán oíche Bhealtaine agus gurbh in an chéad tuairisc a fuair Cáit ar casadh di go Rhode Island sna Stáit
I mBaile Mhic Íre 3 Iúil 1871 a rugadh an mac seo do Dhomhnall (‘Domhnall Mháire’) Ó Deasmhumhna, feirmeoir, agus a bhean Siobhán Iarlaithe ··· ach dóigh liom gur éirigh le haoinne acu chomh maith is d’éirigh le Conchubhar Ó Deasmhumhna tréithe áirithe taitneamhacha fíor-Ghaelacha na teanga a thabhairt go slán leis .. ··· Tá aistí agus scéalta Chonchubhair le fáil in Irisleabhar na Gaedhilge, Banba, An Claidheamh Soluis, Glór na Ly, Timire Chroí Naofa Íosa ··· File ba ea é agus bhíodh sé róshlachtmhar ina chruth ná ina phearsain
Dánta coinbhinsiúnta de chineál an amour courtois is ea trí cinn díobh, dar le Seán Ó Tuama, ach deir sé: ‘On the other hand both “Cridhe lán do smuaintighthibh” and “Goirt anocht deireadh mo sgéal” are lyrics that reveal a highly individual poetic sensibility.’ Glactar leis gur ar bhás Shiobháin Néill a chum sé an chéad cheann agus tuairimíonn Ó Tuama gur fúithi an dara dán freisin, gur marbhnaí ar a ghrá geal iad araon ··· Tá cur síos ag Maura Carney in Irish Historical Studies, Márta 1943 (‘Select Documents III: Agreement between Ó Domhnaill and Tadhg Ó Conchubhair concerning Sligo Castle [23 June 1539]’) ar a thábhachtaí a bhí comhghuaillíocht Uí Dhomhnaill agus Uí Chonchubhair mar chuid den Léig Ghearaltach ··· I Lúnasa 1539, áfach, bhris an Tiarna Leonard Grey cath ar Ó Néil agus Ó Domhnaill i mBéal Átha hÓ in Oirialla, rud a mhaolaigh ar dhiograis Mhaghnais, foláir ··· fhéadfá é a léamh gan do chumas scríbhneoireachta sa teanga a shaibhriú.’ Sa chur síos is faide dá ndearnadh ar stíl Uí Dhomhnaill níl lua ag Caoimhin Ó Góilidhe (‘Stílithe Gaeilge Uimh.2: Mághnus Ó Domhnaill’ in Comhar, Meán Fómhair 1948) ar chaint na ndaoine ar chor ar bith ach ar an bprós ‘is breátha dár cumadh riamh sa Ghaeilg’ ··· Déanann sé comórtas le Céitinn [q.v.]: ‘Chífímid, ach sin a dhéanamh, go raibh na foirmeacha a d’úsáideadh Mághnus Ó Domhnaill ba shímplí ná foirmeacha Chéitinn, go raibh an prós níb’ úire, níba nua-aimseartha, agus níba bheo ag Mághnus Ó Domhnaill, agus níba dhírí leis...