Líon alt a aimsíodh: 20
2010 Is uaidh a scríobh Seán Ó Cróinín [q.v.] síos a bhfuil in Seanchas ó Chairbre 1, 1985 ··· Scríobh Seán Ó Cróinín síos mar fhocal scoir uaidh i 1940: ‘Deirid siad go bhfuil an speal ana-thrioblóideach, ach is dá mheasa an maide rámha, d’aoinne a dhéanfadh a dhíthcheall air ··· Ó hAO, Seán (‘Hamit’) (1861-1946) Seán Ó hAO Hamit 1861 1946 An Chreag, Co ··· I mbaile fearainn na Creige cúpla míle soir ó Chuan Dor a rugadh Seán Ó hAo 8 Meitheamh 1861 ··· Dhein sé a shlí i mBéarla idir a lán saghas náisiúnach ó Mhanainn go Ceann Talaimh Shasana’, a scríobh Donncha Ó Cróinín, eagarthóir Seanachas ó Chairbre
Ó CRÓINÍN, Seán (1915-1965) Seán Ó CRÓINÍN 1915 1965 Baile Mhic Íre, Co ··· Ba iad a thuismitheoirí Seán Ó Cróinín, duine ‘des na Pronnséisigh ón bPlantation’, agus Eilís Uí Chróinín (Ní Iarfhlaithe), amhránaí aitheanta faoin ainm Bess Cronin ··· Deir Donncha: ‘Cúis chradhascail go brách é, áfaig, ná raibh sé de chaoi ag Seán a sheacht n-oiread a bhreacadh síos ó Amhlaoibh; ach ar mhí-ábharaí na cruinne do tháinig cúrsaí coigiltis idir Sheán agus obair an Choimisiúin Bhéaloideasa nuair ná raibh sé ach ag fáscadh chun na hoibre, agus níor fhill sé ar an bpeann go ceann sé mblian déag’ ··· ‘B’é Donnchadh Ó Buachalla an tArd-Mhaistir a bhí ar Scoil Bhaile Mhúirne le linn do Sheán bheith ag dul chúithe agus d’fhéadfa a rá go raibh Gaoluinn spártha aige siúd.. ··· (Donncha Ó Cróinín in Béaloideas 32, 1964)
Phós sí Seán, mac le Dónall Phronnséis Ó Cróinín ··· Beirt de na mic ba ea an scoláire Donncha Ó Cróinín agus an bailitheoir béaloidis Seán Ó Cróinín [q.v.] ··· Dúradh fúithi in alt i dtaobh Sheáin Uí Chróinin sa tsraith ‘An Mhuintir s’againne’ in Scéala Éireann 18 Aibreán 1959: ‘Gach duine dá ndeachaidh ar an mbóthar riamh ag lorg amhrán thug sé aghaidh ar Charraig an Adhmaid—Séamus Ennis [q.v.], Diane Hamilton, Seán Mac Réamoinn, Alan Lomax, Jean Ritchie, Ciarán Mac Mathúna ··· Ó CRÓINÍN, Eibhlís [Uí Chróinín] [Bess Cronin] (1879-1956) Eibhlís UÍ CHRÓINÍN Bess Cronin Eibhlís Ní Iarlaithe 1879 1956 An Ráth, Ré na nDoirí, Co ··· Chorcaí F amhránaí [B9] bailitheoir amhrán amhránaí bailitheoir amhrán [B9] Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Ó CRÓINÍN Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed
Deir Seámus Ó Cróinín gurbh é a athair Máirtín a mhol do Sheán cromadh ar an nGaeilge a mhúineadh tuairim an ama sin ··· Ó CADHLA, Seán (1860–1942) Seán Ó CADHLA Cuilinn Uí Chaoimh 1860 1942 Cluain Coirbthe, Co ··· Feirmeoir ba ea a athair Máirtín agus deir Séamus Ó Cróinín sa réamhrá a chuir sé le Duanaireacht Sruthán Dúthalla, 1984 (a d’fhoilsigh Glór na nGael Chuilinn Uí Chaoimh, agus arb é an dara heagrán é de Duanaire Dúitch’ Ealla, 1932 a d’fhoilsigh an Gúm) gur Ghaeilgeoir díocasach ba ea Máirtín, é ina bhall den Chumann Oisíneach (1853–), de Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge agus d’Aontacht na Gaeilge ··· Tá a charta ballraíochta ó Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge i seilbh gharmhac Sheáin i gCuilinn, Diarmuid Ua Cadhla ··· B’as Cill Mhuire i gceantar Dhroichead Abhann ó gCearnaigh sa Chlár do mháthair Sheáin
I lámhscríbhinní Roinn Bhéaloideas Éireann, an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, d’aimsigh Seán tagairt ag Seán Ó Cróinín[q.v.] do mhuintir a mháthar: gur bhean de mhuintir Iarlaithe na Tuinne í ··· Ní hamháin go raibh Ellen 48 bliana d’aois nuair a rugadh Micheál ach bhí ochtó bliain d’aois ag a dheartháir Mathúin Ó Tuama, dar le Seán Ó Cróinín, in Eanáir 1941 ··· 2010 Gur léigh Seán Ua Súilleabháin agus Donncha Ó Conaill páipéar ag Éigse Dhiarmuid Uí Shúilleabháin ar 2 Nollaig 1995 níorbh fhéidir a rá go soiléir cérbh é féin ··· I mBaile Mhic Íre in Eanáir 1996, sheol an Dr Seán Ua Súilleabháin fístéip ar a shaothar agus a shaol ··· Bhí a fhios go raibh gaol ag Micheál le Conchubhar Ó Deasumhna[B4] agus rinne Seán amach go mba dheirfiúracha iad máithreacha na beirte
Ag tagairt do Dhiarmuid arís dúirt Donncha in Béaloideas 32, 1964: ‘Bhí aithne cheana féin aige [Seán Ó Cróinín] [q.v.] ar Dhiarmuid ’ac Coitir agus ar a chumas scéalaíochta, ach bhí seó shaoil seanchais agus mioneolais ag Diarmuid de bhreis ar na scéalta agus raidhse seanamhrán ··· D’fhoilsigh Gael Linn ceirnín, Scéalta Aneas, a raibh dhá scéal á n-insint aige air, ‘An Pota Pádraig’ agus ‘An Déan Swift agus Seán Bocht’ ··· Ag cur síos air mar scéalaí deir Donncha Ó Cróinín sa nóta ar chlúdach an cheirnín: ‘Ba dhóigh leat gurb shin é an chéad uair aige ag gabháil don scéal, agus uaireanta nuair a shroisfeadh sé buaic na truaimhéile thiocfadh na deora, agus chaithfeadh sé stop den innsint ar feadh tamaill’ ··· Is baolach ná raibh Seán ach in imeall na hoibre leis nuair a tháinig an glaoch air siúd chomh maith, sa mbliain 1959 ··· Níor airigh Seán ach cnámha an scéil mar go raibh bean a’ tí ar fuaid na cistean nuair a tharraing Diarmuid anuas é
Duine dá dhaltaí scoile ba ea Seán Ó Cróinín[q.v.] ··· ‘B’é Donnchadh Ó Buachalla an tArd-Mháistir a bhí ar scoil Bhaile Mhúirne le linn do Sheán bheith ag dul chúithe agus d’fhéadfa a rá go raibh Gaoluinn spártha aige siúd—rud a chuir sé in iúil don phoiblíocht i ndeireadh a shaoil faid a bhí sé páirteach sa tsraith cláracha úd ar Radio Éireann—“Conas a déarfá?”’ (Donncha Ó Cróinín in Béaloideas 32, 1964) ··· Maraíodh duine díobh, Mícheál, i gcrith talún 1906.’ Ba iad Seán Ua Súilleabháin agus Dáibhí Ó Cróinín a chóirigh eagrán 2003 agus deir siad go bhfuil sé leasaithe do réir na gceartúchán a rinne Pádraig Ó Buachalla féin ar a chóip féin den leabhar ··· Seán Ó Buachalla ab ainm dó...’ (Seanchas an táilliúra, 1978) ··· Luann Pádraig Ó Loingsigh seanathair Dhonncha, Seán Ó Buachalla eile, agus é ag cur síos in Agus, Eanáir 1973, ar an gcosc a bhí ag an gcléir ar leabhair Ghaeilge
Bhailigh Seán Ó Cróinín [B5] seanchas óna athair (réamhrá le Seanchas an Táilliúra) ··· Comharsa i nGaorthadh na Péice ba ea Tadhg Ó Buachalla [B4] agus ba é Aindrias a chuir eagar in Seanchas an Táilliúra (1978) ar an ábhar a bhailigh Seán Ó Cróinín [B5] ··· In Cuimhní Cinn an Oireachtais (1997), in eagar ag Seán Mac Mathúna, agus arís in Feasta, Nollaig 1989 (‘Ómós ó Uachtarán Chonradh na Gaeilge’), molann Proinsias Mac Aonghusa a shaothar ··· Bhí Aindrias féin in ann dul siar na seacht nglún: Aindrias, Séamus, Seán, Séamus, Seán, Conchubhar, Eoin Mór; bhí gaol gairid ag a shinsir i bhfad siar leis an bhfile Séamus Mór Ó Muimhneacháin
Ba iad Seán Ó Cróinín, feirmeoir, agus an t-amhránaí cáiliúil Eibhlís Ní Iarlaithe nó Bess Cronin [B5] a thuismitheoirí ··· Deartháir leis ba ea an bailitheoir béaloidis Seán Ó Cróinín [B5] ··· Ó CRÓINÍN, Donncha A ··· Ó CRÓINÍN 1919 1990 M Scoil Náisiúnta Bhaile Bhuirne, Co ··· D’fhág sé a chuid páipéar agus lámhscríbhinní le huacht ag a mhac Dáibhí; ina measc tá cuid mhaith d’amhráin a mháthar agus na litreacha beoga a chuireadh sí chuige (The Songs of Elizabeth Cronin, Irish Traditional Singer: the Complete Song Collection, 2000 le Dáibhí Ó Cróinín)
Bhí sé ina bhall den choiste agus ní foláir nó chuaigh Seán Ó Cadhla [q.v.], máistir scoile Chuilinn, i gcion go mór air ··· Cé go raibh sé in ann an teanga a scríobh ba é Seán a chabhraigh leis chun a dhánta a chóiriú i gceart chun go gcuirfí isteach ar dhuaiseanna Oireachtais iad agus chun go bhfoilseofaí iad ··· Sa réamhrá a chuir sé le Duanaire Dúitch’ Ealla, 1930 dúirt Seán: ‘Bhí sé in inmhe Gaeilge a léamh go beacht .. ··· Chuir Séamus Ó Cróinín eagrán nua den duanaire sin amach i 1984 faoin teideal Duanaireacht Sruthán Dúthalla
2010 Deir Seán Ó Coileáin (Éigse XXXIII, 2002): ‘Risteard Breatnach’s particular contribution to scholarship in Irish derives from three separate but interrelated sources: a knowledge of the history of the Irish language that rivalled that of Bergin[B2], O’Rahilly B2, Murphy B2] and Greene[B3], and that is scarcely approached by any present-day scholar; a familiarity with the modern dialects, extending to Scottish Gaelic and Manx, such as few others have possessed (one thinks of O’Rahilly and Wagner[q.v.]); an intellectual rigour and a keen linguistic sense informed by the best international theory and practice.’ Tá cuntas air in Irish Times 19 Bealtaine 2001 agus deirtear ann: ‘The former Professor of Irish Language and Literature at University College Cork built up a very important school of Irish at UCC, and many of his students went on to occupy university chairs of Irish and Celtic Studies elsewhere in Ireland and in the US.’ Bronnadh féilscríbhinn air, Folia Gadelica: aistí ó iardhaltaí leis a bronnadh ar R.A ··· Deir Tomás Ó Concheanainn in Éigse 25, 1991, agus é ag tagairt do Dhonncha Ó Cróinín[q.v.]: ‘Idir é féin agus an tOllamh R.A ··· In The College Courier, earrach 2002, deir an scoláire Seán Ua Súilleabháin: ‘Despite demanding high standards in matters academic, he had a good sense of humour and on occasion composed Irish verse ··· On being presented by Seán Ó Ríordáin (Ríoghbhardáin) with a copy of a record of the poet reading some of his compositions Professor Breatnach responded with the following stanza: ‘As an récord don Ríobhard is buíoch atáim / Is gur fíorbhreá (is óm chroí ráim) an síneadh láimhe / Ach ó shín Seán uaidh faí a bhrád chun daoi re dán / Is díobháil sin, ní f’láir, d’ealaín na mbard.’ Bhí suim ar leith aige i gcúrsaí ollscolaíochta agus bhí sé ina bhall de bhord stiúrtha Choláiste Ollscoile Chorcaí idir 1954 agus 1971 agus de Sheanad Ollscoil na hÉireann idir 1964 agus 1977
Tá cuntas aige ar a shinsir agus ar chúrsa a shaoil féin in Seanchas an táilliúra, 1978 (Seán Ó Cróinín a bhailigh agus Aindrias Ó Muimhneacháin a chuir in eagar) ··· Chaith an bailitheoir béaloidis Seán Ó Cróinín seacht lá déag idir 14 Iúil agus 27 Deireadh Fómhair 1942 ag taifeadadh ábhair i dteach an Táilliúra ··· Go luath ina dhiaidh sin bhí litreacha gearánacha ag Frank O’Connor agus Seán Ó Faoláin in The Irish Times i dtaobh an choisc agus chuir an Seanadóir Sir John Keane rún os comhair an tSeanaid á mhaíomh nach raibh aon mhuinín ag an bpobal sa Bhord Cinsireachta
Bhí an sean-nós ar a dtoil acu siúd agus dob uathu a fuair sé a chéad bhlaiseadh dhe.’ Liostaíonn Ó Liatháin na pearsana a chuaigh i gcion air ina óige: a chomharsana, na múinteoirí i Scoil Bharr d’Inse agus i gColáiste Íosagáin, Bess Cronin (Ó Cróinín [B5]), Domhnall Ó Ceocháin[B4], Pádraig Mac Suibhne[B5], Pádraig Ó Cruadhlaoich[B1], Dónall Ó Mulláin[B4], Seán Eoghain Ó Súilleabháin [B5, lch 297] ... ··· B’fhéidir a áitiú gurbh é Seán Ó Riada[B5] is mó a thug in éifeacht é; bhí sé ina bhall ó thús de Chór agus de Chlaisceadal Chúil Aodha in éineacht lena dheartháireacha
D’fhoilsigh Comhairle Bhéaloideas Éireann dhá chnuasach d’ábhar a bhailigh Seán Ó Cróinín [q.v.] uaidh agus chuir Donncha Ó Cróinín eagar orthu: Scéalaíocht Amhlaoibh Í Luínse (1971) agus Seanachas Amhlaoibh Í Luínse (1980) ··· ‘Ríscéalaí Mhúscraí’ a thug an scoláire Donncha Ó Cróinín air ··· Chuaigh siad ar scoil i gCúil Aodha agus ba iad na múinteoirí a bhí acu Seán Ó hIarlaithe, Donnchadh Ó Loingsigh (‘Donnchadh an Chéama’) [q.v.] agus Bean Mhic Shuibhne
Ó CRÓINÍN, Eibhlín [Ní Chróinín] (1879–1964) Eibhlín NÍ CHRÓINÍN 1879 1964 Céim Chorrbhuaile, Co ··· Chorcaí F scoláire múinteoir Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Ó CRÓINÍN Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· Ba iad Conchubhar Ó Cróinín, feirmeoir, agus Gobnait Ní Luasa (Abigail Lucy) a tuismitheoirí ··· ‘Ní raibh Eibhlín ach 17 mbliana nuair a tháinig sí [go Cill Chainnigh]; ní raibh aon Bhéarla aici agus dá bhrí sin b’éigean di leathbhliain a chaitheamh á fhoghlaim ag Clochar na Toirbhirte sula bhféadfadh sí tosnú ar Ghaeilge a mhúineadh’ (Seán Ó Briain, ‘Obair na hAthbheochana i gCill Chainnigh’, Feasta, Bealtaine 1993) ··· Ní sa chathair amháin a bhí ranganna aici ach sna bailte beaga a dtéadh sí ar a rothar siar agus siar ó thuaidh chucu: Baile Sheáin, Achadh Úr, Tulach Ruáin, Áth na nUrlainn, Callainn, Tobar Eoin, Baile Uí Shé, Dún Mór
Ó C.’ [Breandán Ó Cróinín] cuntas air in Irish Times 27 Feabhra 2006 (sa cholún ‘Appreciation’) ··· Producer: Seán Ó Mórdha ··· Sa chlann acu freisin bhí Seán Donlon, a bhí ina Ambasadóir ag Éirinn i Meiriceá, agus Áine Hyland, Leas-Uachtarán Choláiste Ollscoile Chorcaí
Dúirt sé leis an Muirthileach gur de bharr cúpla potboiler mar Beatha Sheáin Mhistéil (1937) a d’éirigh leis teacht slán ··· Comhartha ar an aitheantas a bhí tugtha dó mar shaineolaí ar an teanga é a bheith rannpháirteach sna 1960idí le de Bhaldraithe, Máirtín Ó Cadhain[B4] agus Donncha Ó Cróinín[q.v.] in Fadhbanna Gaeilge, clár seachtainiúil raidió a bhain le brí focal, le foghraíocht agus le gramadach
Uair éigin i dtús an tsamhraidh in 1784, scríobh sé aoir ar Dhónall Ó Cróinín, coirnéal gíománach, tar éis dósan neamhaird a thabhairt i ndán a scríobh Eoghan á mholadh ··· Chosain Seán Ó Tuama The hidden Ireland go láidir ach dúirt: ‘On the other hand, I feel he grossly overrated the work of Eoghan Rua Ó Súilleabháin ...
Ó 1942 amach bhí Seán Ó Cróinín mar chomharsa béal dorais aige agus scríobh seisean síos cuid mhór dá sheanchas ··· ‘Ón 18ú haois a sceinn sé, trí thairmbreith éigin éagsúlach’ a dúirt Donncha Ó Cróinín ina thaobh
Táimid buíoch den Ollamh Dáibhí Ó Cróinín a d’aimsigh an litir i measc pháipéir a athar (Donnchadh Ó Cróinín [B8]) ··· Síleann Dáibhí gurbh ón Athair Seán Ó Cuív a fuair Donnchadh í