Aimsíodh breis is 50 alt. Níl á liostú anseo ach an 30 ceann is fearr a fhreagraíonn do d'iarratas.
Bhí beirt deartháireacha agus deirfiúr amháin ag Séamas: ba dhuine díobh Tomás Ó Maoileoin nó ‘Seán Forde’, trodaire nótáilte i gCogadh na Saoirse i Luimneach agus i dTiobraid Árann (a bhfuil cuntas ar a bheatha scríofa aige féin in Survivors: the story of Ireland’s struggle as told through some of her outstanding living people .. ··· Chaith Séamas téarma amháin i Meánscoil na Rinne ··· Ar ball nuair a bhí sé in oirthear Luimnigh d’athraigh sé ‘Micheál’ go ‘Séamas’ mar bhí aithne air faoin ainm sin cheana féin sa cheantar sin ··· Bhí Séamas ag múineadh i gColáiste Mhuire, Ráth Maonais, i ndeireadh a shaoil oibre ··· D’éag Séamas féin 8 Márta 1959
D’éag Séamas 17 Eanáir 1979
Bhí a athair, Séamas S ··· Go tobann i 1984 fágadh Séamas gan phost ··· Thairis sin ar fad bagraíodh an dlí ar iontaobhaithe Inniu, ar dhuine díobh Séamas, mar gheall ar fhiacha a bhí carnaithe suas sna blianta deireanacha ... ··· Tríd is tríd, mar sin, ní bhfuair Séamas Ó Cathasaigh an t-aitheantas ná an chreidiúint a bhí ag dul dó as a ndearna sé le croí mór maith ar son na Gaeilge agus an náisiúin.’ Chrom sé ar fhorbairt na Gaeilge i gCluain Dolcáin, a áit chónaithe
Deir Bairbre Ní Fhloinn: ‘Bhí Séamas ar dhuine de na daoine ba mhó le rá i gcúrsaí bhéaloideas agus sheanchas na hÉireann.’ I Loch Garman a rugadh é 13 Aibreán 1904 ··· Ba le linn dó a bheith ag déanamh an MA sin a casadh Máire Ní Bhrádaigh as an Longfort air, tharla an bheirt acu ag déanamh MA sa Bhéarla – bhí BA ag Séamas i nGaeilge agus i mBéarla ··· Ábhar i mBéarla is mó a bhailíodh Séamas ach bhailigh sé ábhar i nGaeilge freisin ar an gCeathrú Rua, Co
‘An saothar le Séamas Mac Giolla Choille atá san obair seo, baineann sé le blianta deireanacha shaol an údair ··· .’, a deir Ó Duibhginn, agus tuairimíonn sé gurbh ‘ar éigean a tharlódh sé nach dtosódh fear a mbeadh bua na scríbhneoireachta aige ag cumadh go dtí go mbeadh sé ar tháirseach an bháis.’ I léirmheas in Inniu 15 Meán Fómhair 1972 nocht Tomás Ó Fiaich an tuairim gurbh ‘ar éigean a scríobh Séamas Mac Giolla Choille oiread agus líne amháin filíochta ina shaothar ar fad’
In Butchers Row, Cionn tSáile, a bhí an teaghlach lonnaithe agus i ndiaidh bunoideachais chuaigh Séamas le ceird an athar ··· Chaith Séamas tamall sa tír sin freisin ach d'fhill ar Chionn tSáile i 1904
I ndiaidh na mblianta a chaitheamh anonn is anall chun na hoibre sin phós sí Séamas Mac Grianna in aois 29 bliana di ··· Thug athair Shéamais leath a chuid talún féin dóibh, tuairim trí hacra, agus thóg Séamas teach beag ann, an teach ar chaith Róise an chuid eile dá saol ann ··· D’imíodh Séamas go hAlbain gach bliain ··· D’fhaigheadh Séamas an dole, ó 1934 amach, agus dhéanadh sé cléibh agus bascaeid ··· “Choinnigh mé ag gabhail ag ceol mo chuid amhrán ansin, agus go minic ní bhíodh aon duine ag éisteacht liom ach m’fhear céile, Séamas, agus é b’fhéidir ag míogarnaigh thart fán tine tráthnóna”
Sa lámhscríbhinn tá dánta Béarla a chum Séamas do mhionuaisle an cheantair agus dánta Gaeilge
Thoirbhir Séamas Ó Céileachair é féin don fhilíocht i dtús a shaoil ··· Is duine é Séamas Ó Céileachair—dar leis na dánta seo—atá as tiúin ar fad leis an lá atá inniu ann, le saol na fichiú haoise, saol na cathrach móire.’ Is iad na leabhair a tháinig óna láimh: Bláth an bhaile (1952); Dánta do scoláire (1954); Coillte an cheoil (1955); Hup-Hup (1955) (dánta don naíscoil); Mil na mbláth (1956); Grian na gcnoc (1968); Drúcht an ghleanna (1986)
I mí Bealtaine 1957 chuir an Taoiseach de Valera de chúram ar an bPríomhaistritheoir, Séamas Daltún, dul i mbun leabhrán a chur á ullmhú le haghaidh gnóthaí oifigiúla agus mar threoir do mhúinteoirí agus don phobal i gcoitinne ··· D’éag Séamas 15 Nollaig 1986
Chuir Séan Ó Gallchóir eagar ar scór dá dhánta in Séamas Dall Mac Cuarta: Dánta, 1971 ··· Chaoin Pádraig Mac a Liondain é agus luaigh dáta an bháis: ‘Seacht gcéad déag a luaim ó Chríost an ré, / Go Séamas Mac Cuarta dhul in uaigh síos faoi chré; / Dhá bhliain, dhá mhí fuair an uaigh shnasta is triochad féin...’
Tá an tagairt seo ag Eibhlín Ní Dhonnchadha in Tomás Ó Conchubhair agus a chuid filidheachta, 1953: ‘Timpeall leathmhíle slí ó 12 Duke Street, Piccadilly, bhí cónaí ar tháilliúir eile a chuaigh anonn go Sasana le linn Thomáis agus a bhí ag gabháil dá cheird thall—Andrew Bugley, cliamhain Bhriain Merriman, a chónaigh ag 6 Denzelle Street, Clare Market.’ Tá aiste ag Séamas de Barra ··· D’aimsigh Séamas i bpáipéir Uí Fhoghludha sa Leabharlann Náisiúnta grianghraf, a tógadh tuairim 1850, den cháipéis bhunaidh; chuir Ó Foghludha eolas as an gcairt seo i gcló in eagrán 1949 de Cúirt an Mheán-Oíche ··· Deir Séamas gurb i bpeannaireacht Philib Barún atá an chairt ··· Tugann Séamas freisin achoimre ar pháipéar a léigh sé do Scoil Samhraidh Mherriman 20 Lúnasa 1990, ‘Cúirt an Mheon-Oíche – Apologia ag Mac, Marbhna ar chine, Fáthchiall iar-Stíobhardach’
Deir Ó Fiannachta: ‘Is léir gur bhraith Séamas tar éis a léinn agus le bogadh na féithe ann, gurbh é féin oidhre na mbard agus gur thuill sé pátrúnacht
I gceann tamaill ní raibh fágtha den dáréag ach Séamas, Seoirse Ó hEireamhóin [q.v.], an Cathasach agus Earnán de Blaghd [q.v.]
An Séamas a d’éag in 1836 is i Ráth Chathail i bparóiste Mhóin Achaidh Ghae a bhí cónaí air ach luaitear freisin sráidbhaile na Trá i mbaile fearainn an Ghleanna Mhóir atá teorainneach le Ráth Chathail (b’ionann ceantar Ráth Chathail agus paróiste Mhóin Achaidh Ghae uair)
and Séamas Ó Saothraidhe for assistance in reading the final proofs’ (1959:x)
Bhí mac ag Séamus Mór ar tugadh Séamus Beag air agus tá de thuairim ann go raibh an triúr filí sin, Liam Rua, Séamas Mór agus Séamas Beag, in aontíos le chéile
Ar Bhrian Ó Cuív[q.v.] a thit sé an drochscéal a thabhairt dó agus scríobh Séamas ar ais chuige 25 Deireadh Fómhair 1984: ‘Thurneysen a mhol an obair sin domsa ar dtúis, lá amháin ina ranng—’sé dubhairt sé chó fada lém chuimhne—“tá an fhoidhne agatsa chun é a dhéanamh” ...
I gcuntas iarbháis in Foinse, 27 Eanáir 2002 i dtaobh an bhéaloideasaí seo scríobh Lillis Ó Laoire: ‘Is leacht é a bhailiúchán, an ceann is mó dá ndearna aon bhailitheoir aonair a d’oibir don Choimisiún, do thréimhse áirithe i saol an réigiúin, do na daoine a ghlac páirt ann (1,400 acu), do na glúnta Conallach agus Éireannach go deimhin, nach dtáinig chun tsaoil go fóill, agus i ndeireadh báire dó féin.’ In Oidhreacht Ghleann Cholm Cille, 1989 in eagar ag Seosamh Watson tá an t-alt ‘Printíseacht Phroifisiúnta Sheáin Uí Eochaidh Lúnasa 1935-Eanáir 1936’ ag Séamas Ó Catháin agus in Béaloideas, 2002 tá cuntas iarbháis ag an scoláire céanna (san uimhir sin freisin tá ‘Adhmholadh an Athar Sheáin Uí Ghallchóir ··· Ba é an chéad duine é de chúigear clann a bhí ag Séamas John Ó hEochaidh agus Máire Nic Sheáin ··· Duine a gcuireann Ó Catháin go háirithe tábhacht leis is ea Séamas Ó hIghne ó Mhín an Churraoin i ngeall ar na laoithe Fiannaíochta a bhí aige; níl a leithéidí ag aon duine le fada an lá
Scríobh Séamas Ó Catháin cuntas air in Béaloideas 66, 1998 agus thug ‘fear de sheanchaithe móra na hÉireann’ air; sa réamhrá le The living landscape, Kilgalligan, Erris, Co ··· Mayo, 1975 le Séamas Ó Catháin agus Patrick O’Flanagan, deirtear gurbh é a thug an chuid is mó den eolas atá ann faoi logainmneacha agus faoin mbéaloideas a bhaineann leo
Mar a dúirt sé, ní raibh fiú leabhar Gaeilge ná lámhscríbhinn feicthe ag Séamas ag an am
Bhí Francis O’Neill[q.v.] in Éirinn tuairim 1911 agus thug an cuntas seo air in Irish Minstrels and Musicians: with numerous dissertations on related subjects, 1913: ‘Séamas Mac Aonghusa—otherwise James Ennis—of the Dublin Pipers’ Club, who was awarded second prize [ag Oireachtas 1912], is a new Richmond in the field of piping ··· He was leader of the Dublin Warpipers’ Band, which won third prize at the carnival, while Séamas himself won distinction by winning first prize in the individual warpipes contest, and also Francis Joseph Bigger’s prize for the best all-round warpiper ··· At Bristol, I think, Séamas provided 11 items and delighted all
Chaith Séamas tamall ag mianadóireacht in Butte ··· Bhí an seachtanán The Leader bunaithe le tamall ag an Athair Peter Yorke [B2] agus bhí alt ag Séamas ann go rialta, rud a thuill clú dó i measc Chaitlicigh na cathrach
Chláraigh sé mar bhall de Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge i mBaile Átha Cliath i dtús an chéid ach bhí sé féin agus Séamas Deakin [q.v.] ina mbaill de Chraobh Dhroim Conrach in Eanáir 1902 (liosta Chiste na Teanga in An Claidheamh Soluis 11 Eanáir 1902) ··· I 1907, i bpáirt le de Blaghd, Séamas Deakin agus Seán O’Casey [q.v.], bhí sé ag iarraidh go gcuirfeadh Eaglais na hÉireann seirbhísí eaglasta ar fáil trí Ghaeilge
Roghnaigh Séamas Ó Céileachair dán leis in Nuafhilí (1942-1952), 1956
Deir Séamas S ··· Deir Séamas de Vál: ‘Tamall beag roimh a bhás bhí dráma beag scríofa aige le léiriú am éigin ag Feis Charman
17, Geimhreadh 1983) is léir gur chreid Séamas Daltún gur Chiarraíoch é ··· Dúirt Séamas Daltún sa chuntas sin in Teangeolas gur chaith sé tamall ina ghobharnóir ar Phríosún Mountjoy
Iascaire ba ea a athair Séamas Tóibín agus b’í Cáit Ní Mhuiríosa a mháthair ··· Kehoe, Richmal Crompton, Alan Downey, Séamas MacManus, Myles Byrne, T
Scríobh an t-aisteoir seo drámaí i nGaeilge agus roghnaigh Séamas Ó Céileachair[q.v.] péire dán dá dhéantús in Nua-Fhilí (1942-1952), 1956 ··· Sa nóta beathaisnéise in Nua-fhilí deir Séamas Ó Céileachair: ‘Ag obair ar an stáitse i Londain, i nGlaschú, i gCambridge agus in Eastbourne.’ Phós sé Elda Ní Shúilleabháin, Corcaíoch a rugadh in Montreal, agus bhí iníon agus beirt mhac acu
Bíodh go bhfuil Cáit sé bliana déag ’s trí fichid tá sí chó lúfar, beo le haon bhean óg.’ Roghnaíodh péire dán léi, a bhí i gcló ar dtús in Feasta, in Nua-Fhilí 2(1953-63) in eagar ag Séamas Ó Céileachair[B8], 1968
In Gaelscéal 28 Bealtaine 2010, agus é ag tagairt do shaothair iomadúla Uí Bhuachalla, tugann Nollaig Ó Muraíle sampla suimiúil dá urraim don Ghaeilge mar theanga scolártha: An chéad cheann acu is gá a lua, ba pháipéar é dar teideal “Na Stíobhartaigh agus an tAos Léinn: Cing Séamas” (1983) ··· A leabhair ar Pheadar Ó Doirnín [q.v.] agus ar Chathal Buí Mac Giolla Gunna[q.v.], b’fhéidir, a ghin an scata leabhar sin ar fhilí agus scríobhaithe Uladh a d’fhoilsigh An Clóchomhar: Séamas Dall Mac Cuarta, Art Mac Cumhaigh, Pádraig Mac a Liondain, Aodh Mac Domhnaill, agus Nioclás Ó Cearnaigh
Tá gearrchuntais ar an bhfile seo ag Seán Ó Cearnaigh in Scríbhneoirí na Gaeilge 1945-1995, 1995 agus ag Séamas Ó Céileachair[q.v.] in Nuafhilí 3, 1979; tá cuntas iarbháis ag ‘L.P.’ in Anois 9-10 Meán Fómhair 1995
Bhailigh Séamas Ó Catháin agus Seosamh Waston idir scéalta agus amhráin ó Mháire
Ní go dtí 1971 a foilsíodh An Phoblacht—Leabhar a hAon: An tÉirí Amach, faoin ainm ‘Séamas Ó Duibhir’ ··· Roghnaigh Séamas Ó Céileachair ceithre cinn díobh in Nuafhilí 3, 1979
‘Is é Jimí is mó a dhéanas an Maidrín Rua, meascán den amhránaíocht, den cheol agus den damhsa, a ndeirtear faoi gurbh é Séamas Mac a’ Bhaird [B2] a chum é ...
Luaitear an file seo in aon anáil le Séamas Ó Caoindealbháin [q.v.] agus Eoghan Caomhánach [q.v.]
Iascaire agus feirmeoir a athair Séamas (d’éag 1919) agus ba í Máire Ní Shíocháin a mháthair (d’éag 1974)
D’fhás dlúthchairdeas idir Stiofán agus Séamas Ó Mórdha, a bhí ina cheann ar Roinn na Gaeilge nuair a ceapadh ina léachtóir é, agus bhí páirt nach beag ag an mbeirt acu san fhás agus san fhorbairt a tháinig ar an gcoláiste mar ionad oideachais agus léinn ó na 1960idí amach ··· An aisling sin d’oideachas agus d’oiliúint oidí bunscoile a chothaigh Stiofán i bpáirt le Séamas agus le Dónal Ó Criagáin C.M., uachtarán Choláiste Phádraig idir 1957 agus 1976, bhí sí ag teacht leis an leagan amach a bhí á mholadh ag John Henry Newman
Tá ‘Freudyssey na Gaeilge’ ar na dánta leis a roghnaigh Séamas Ó Céileachair[B8] in Nua-Fhilí 2 (1953-1963), 1968
D’imir triúr acu, Seán, Pádraig agus Séamas, sa pheil do Chiarraí
Tá cuntas iarbháis in Donegal Democrat 4 Iúil 1991, cuntas gairid in Donegal Annual, 1991, agus tá cuntas ar an tréimhse a chaith sé ag bailiú béaloidis do Choimisiún Béaloideasa Éireann ag Séamas Ó Catháin in Béaloideas 60-1, 1992-3
1998 (‘Nótaí beathaisnéise ar an Dr Séamas Ó Gallchobhair’)
In éineacht le Séamas Mac Cuarta [q.v.], Art Mac Cumhaigh [q.v.], agus Peadar Ó Doirnín[q.v.], áirítear é ar dhuine de na filí ba cháiliúla i gCúige Uladh lena linn