Líon alt a aimsíodh: 33
Nuair a bhí Nuala ocht mbliana d’aois cuireadh í go Scoil Íde, scoil chailíní a bhunaigh Pádraig Mac Piarais[B4] ··· ‘Is féidir a rá gur tógadh Nuala Ní Mhóráin agus The Leader i gcuideachta a chéile….Ó bhí sí seacht mbliana déag d’aois bhí sí ag cuidiú leis [a hathair], ag caitheamh a ham fóillíochta ag scríobh altanna agus léirmheastaí, agus ó fuair sé bás tá sí ina heagarthóir ar an tréimhseachán a bhunaigh sé’ (Inniu) ··· Ba í Nuala an chéad uachtarán acu ··· Deir Patrick Maume: ‘Nuala Moran inherited the editorial chair ··· D’éag Nuala ar 3 Meán Fómhair 1991
Scríobh cairde leis—Nuala Ní Dhomhnaill, David Wheatley, Michael Smith, Michael Longley, Tony Curtis—na cuimhní a bhí acu air in uimhir speisialta de Metre, geimhreadh 2001-2; tá ann freisin an t-agallamh a chuir Dennis O’Driscoll air le haghaidh Poetry Ireland Review, Fómhar 1987 ··· Is iad na leabhair a chuir sé amach i rith na tréimhse sin: Cúlú Íde / The Retreat of Ita Cagney, 1975; Adharca Broic, 1978; An Phurgóid, 1983; Do Nuala: Foidhne Chrainn, 1984; An Lia Nocht, 1985 ··· Deir Nuala Ní Dhomhnaill go raibh scríbhneoirí Béarla ábhairín ciniciúil nó searbhasach féin faoin athrú treo agus nár chuir muintir na Gaeilge ach fáilte fhuarbhruite roimhe (‘he also found the welcome of the Gaeilgeoir somewhat less forthcoming than he might have expected’) ··· Saothair aistriúcháin níos deireanaí is ea: Dánta Naomh Eoin na Croise, 1991; The Poems of Nuala Ní Dhomhnaill, 1986
Tá cuntas ar a mhuintir agus gach buneolas ar a shaol, chomh maith le clár a shaothair, le fáil in Muiris Ó Súileabháin: saol agus saothar (1983) le Nuala Ní Aimhirgín ··· Is gnách 19 Feabhra a rá agus sin é an dáta atá i dtaifid baiste Bhaile an Fheirtéaraigh, dar le Nuala agus le húdair eile ··· Níl amhras ar Nuala Ní Aimhirgín ach gur sa dílleachtlann freisin a chuaigh sé ar scoil ··· Tá liosta fada dá aistí, arbh in Scéala Éireann a foilsíodh an chuid is mó díobh, i gcló i leabhar Nuala Ní Aimhirgín
Ba ghairid go raibh sé féin agus Gabriel Rosenstock ag dul i gcion ar a chéile ann agus dúirt sé leis an nGlaisneach: ‘Bhí dornán daoine óga timpeall an Choláiste a raibh spéis acu inti sin [an fhilíocht]: Pádraig Breatnach, Liam Ó Muirthile, Breandán Mac Suibhne, Nuala Ní Dhomhnaill, agus Finín Ó Tuama agus bhí Tomas Mac Síomóin ag obair sa Choláiste an uair sin.’ San alt sin in Comhar, Nollaig 1984 deir sé: ‘Bhí an Chuallacht Ghaelach bríomhar go maith, Pádraig Hamilton acu mar Oifigeach Liteartha agus cúram eagarthóireachta An Síol air ··· Deir Seán Ó Tuama san aiste ar fhilíocht Nuala Ní Dhomhnaill in An nuafhilíocht: Léachtaí Cholm Cille XVII (1986): ‘Murach Michael Davitt creidim gur boichte go mór fada a bheadh soláthar na filíochta Gaeilge inniu, ná mar atá ··· Chas Davitt cuid mhór de na filí óga i dtreo eile: ba é an Pied Piper acu é agus ag Nuala Ní Dhomhnaill ina measc – sna 1970idí ··· Áirím, mar shampla, go bhfuil seans láidir ann murach an tslí faoi leith a chothaigh sé an fhilíocht, nach mbeadh a guth ceart féin aimsithe in am ag Nuala Ní Dhomhnaill, chun gurbh fhéidir léi an saothar atá déanta aici a chur i gcrích
I Londain a rugadh í ar 27 Meitheamh 1870, de réir ráitis scríofa a thug a hiníon Nuala do Chiarán Mac Mathúna dá ghnéchlár raidió “In the shades of Knockma” ··· Ar an Domhnach tháinig an chéad charr isteach i Sráid Uí Chonaill tar éis na troda agus ba iad an Dr Tomás agus Sir Joseph Glynn a bhí tagtha chun Eibhlín agus a hiníon Nuala a thabhairt abhaile ··· Scríobh a n-iníon Nuala an bheathaisnéis John McHale, Archbishop of Tuam, 1939
Dar le hiníon D.P., Nuala, go raibh sé ar scoil in acadamh príobháideach an Athar Joe Phelan agus i Scoil na mBráithre Críostaí i bPort Láirge sular cuireadh go Coláiste Chaisleán Cnucha é (Moran of the Leader, clár raidió Phroinsiais Uí Chonluain a craoladh 27 Meitheamh 1966) ··· Seisear leanaí a rugadh dóibh ach níor mhair díobh ach cúigear: Nuala (9); Ciarán O’Toole (7); Eoghan O’Shea (6); David (5) agus Thomas Séamas (3) ··· Bhí post ag Nuala (a rugadh 21 Nollaig 1901 ag 47 Bóthar Labhráis, Cluain Tarbh) sa Roinn Oideachais agus ba í a bhunaigh faoi scáth Leigiún Mhuire an eagraíocht Ghaeilge, An Réalt
Tá cur síos ar Phádraig agus a athair ag Nuala Ní Dhomhnaill in Thaitin sé le Peig, 1989
D’aistrigh Gearóid Mac Speatáin ’a húrscéal Nuala, 1908 go Gaeilge i 1954 ··· ‘It might be worth noting as well as Lil Mac Manus’s 1908 novel Nuala, translated into Irish by Gearóid Mac Spealáin in the 1950’s, at least one of her short stories, “In quest of Paradise”, was put into Irish as early as 1906, such translation being at the time a sure sign of Gaelic acceptance of an Anglo-Irish writer’ (Philip O’Leary, Irish Literary Supplement, earrach 1996)
In 2008, le bheith gar dá hiníon Nuala, d’fhág Neasa a teach cónaithe i mBeann Éadair, Baile Átha Cliath, agus thóg teach ar cíos a bhain le teach altranais lasmuigh den Sciobairín, lonnaithe, mar a tharla sé, ar an talamh céanna leis an seanteach feirme inar tógadh í ··· Triúr clainne a bhí ar Neasa agus Seán – Doireann, Nuala agus Éanna
Is léir ar thagairtí san eagrán sin de Innti go raibh eolas maith aige ar shaothar filí mar Liam Ó Muirthile, Micheal Davitt [q.v.], Nuala Ní Dhomhnaill, Seán Hutton, Liam Prút agus Ciarán Ó Coigligh ··· Níl d’aistriúcháin eile ar dhánta filí Gaeilge ó 1940 ar aghaidh ann ach ar shaothar le: Máirtín Ó Direáin [q.v.], Sean Ó Ríordáin [q.v.], Máire Mhac an tSaoi, Nuala Ní Dhómhnaill agus Cathal Ó Searcaigh
(Bhí an t-alt seo le Diarmuid Breathnach i gcló in Foinse 21 Eanáir 2007) Cuntais iarbháis eile: Irish Times 18 Eanáir (‘Journalist Seán Mac Réamoinn dies in Dublin hospital aged 85 years’); Irish Times 20 Eanáir (‘Broadcaster inspired generations with love of Irish culture’); Nuala Ó’ Faoláin, Sunday Tribune 21 Eanáir (‘I never saw anyone turn away at the door for fear of being bored by Seán Mac Réamoinn’); Irish Times (Beocheist: ‘Imeacht an Iarla’ le Eilís Ní Anluain) 23 Eanáir; Sunday Independent 28 Eanáir (‘In memory of Seán Mac Réamoinn’ le Eoghan Harris); The Guardian 15 Feabhra (‘Seán Mac Réamoinn: Progressive Irish broadcaster dedicated to preserving Gaelic’); Comhar, Feabhra 2007 (‘Seán Mac Réamoinn 1921-2007’ le Liam Mac Con Iomaire ··· Gheofar tuairim den gcion a bhí air agus an tábhacht a bhain leis i dtuairisc an Irish Times ar a shochraid ar 22 Eanáir agus ar ar labhair cuid dá chairde ina thaobh i ndiaidh an aifrinn éagnairce i nDún Droma; ina measc bhí Séamus Heaney, Garret FitzGerald, Ciarán Mac Mathúna, Nuala Ó Faolain, John Horgan, Louis Marcus, Bob Collins, Richard Ryan, Dr Harri Pritchard-Jones, an t-iriseoir Mary Maher…
.’(Muiris Ó Súileabháin: saol agus saothar, 1983)., 1983 le Nuala Ní Aimhirgín) ··· Thomson… have invented an “Irish dialect of English” that has no existence outside the pages of their book’ (i gcló ag Nuala Ní Aimhirgín in Muiris Ó Súileabháin: saol agus saothar, 1983)
Chaoin sé Ruairí agus a dheartháir Cafarr i ndán a scríobh sé dá ndeirfiúr Nuala (‘A bhean fuair faill ar an bhfeart’) ··· Deir si: ‘Eoghan Rua Mac an Bhaird’s address to Nuala, daughter of Aodh Dubh Ó Domhnaill, conceived as a solitary mourner at the tomb in Rome of her kinsmen is, I think from its subject and treatment, the noblest and most moving of all the known elegies in the classical style.’ Tugann an scoláire céanna ‘a thoughtful and graceful writer’ ar an bhfile in Irish Syllabic Poetry..., 1928
Tugann Pól Breathnach in The life of Aodh Rua Ó Domhnaill (1948–57) ainmneacha na n-iníní mar shampla de na hainmneacha ban a bhí coitianta ag Uí Dhomhnaill: Róise, Mairghréag, Aibhilín, Gráinne, Siobhán, Máire, Nuala ··· Bhí Nuala pósta ar Chúchonnacht Mag Uidhir[q.v.]
Bhí sé pósta le Nuala Moloney as Dubháth i gCiarraí thuaidh agus ise ina céile ionúin agus ina crann taca dílis aige ··· Fuair Nuala bás ar 29 Aibreán, 2015
Ba í Nuala Ní Mhaolthuile a bhean chéile agus bhí iníon agus beirt mhac acu; le Gaeilge a tógadh iad i nDumhach Thrá
Agus is ag tagairt don Riadach atá Roibeard Mac Góráin sa pháipéar céanna: ‘Chuir sé aithne air ag pointe an-tráthúil agus an-chriticiúil ina shaol nuair a bhí sé ag iarraidh a thuiscint agus a léargas ar an sean-nós agus an uile ghné den cheol dúchais a dhoimhniú agus a leathnú agus ní hé amhránaíocht Sheáin amháin a chuaigh i gcion air ná an stór amhrán agus oidis a bhí aige, ach uaisleacht agus saibhreas a nádúir agus an fhealsúnacht a bhí aige mar dhuine.’ Agus tá an méid seo ón bhfile Nuala Ní Dhomhnaill i gcló ag Mac Gearailt: ‘Fear uasal íseal ba ea Seán
Fuair sé post i nGaillimh agus is ann a casadh air a bhean Nuala Ní Mhóráin
Duine de mhná céile Chúchonnacht ba ea Nuala, iníon le Maghnas Ó Domhnaill[q.v.] agus ba í siúd máthair Aoidh
Cashel) agus Nuala, 1954 (L
Ba chol ceathar dúbalta do Thomás, mar sin, mac Sheáin, Pádraig Ó Domhnaill(1890–1953), seanathair an fhile Nuala Ní Dhomhnaill
Ar na leabhair bhunaidh is aitheanta dá chuid, tá na cnuasaigh gearrscéalta: Ceannrachán cathrach (1935), Finnscéal agus fírinne (1942); úrscéil: Éan corr (1937), Iolar agus sionnach (1938), Slis den tsaoghal (1940), Nuala Ní Néill (1942), Ór Inis Tor (1940), File callánach (1940): ‘scéil samhlaíochta’: Algoland (1947), Na hoileáin séanmhara (1953), Iomramh Ghlómair (1952); leabhar ar Bhéal Feirste: I mBéal Feirste domh (1942); dráma: Cinneamhain Chonaire (1945); dán a bhunaigh sé ar Togail Bruidne Da Derga: Laoi Chonaire Mhóir (1953); leabhair ar an teanga: Cora cainte as Tír Chonaill (1933), Lorg an Bhéarla (1957), Gáidhlig agus Gaeilge (1962)
Ní raibh aon earnáil nár thriail sé— saothar dírbheathaisnéiseach (Mar mhaireas é, 1953; Mar chonacsa Éire, 1944; Machtnamh cime, 1933), an t-úrscéal (Nuala de Barra, 1944), gearrscéalta agus aistí, dráma (Stiana sa Mhainistir ar 26 Márta 1944)
Is lena fhilíocht, lena leabhair agus a aistriúcháin, agus lena shaothar péintéireachta a bhaineann New Series: Departures 4, 2000 in eagar ag John Doorty; tá sa bhfoilseachán sin cuntas gairid John Doorty ar a bheatha, rogha dá dhánta, maille le haistriúcháin Bhéarla, agus dánta ina ómós a scríobh Michael Davitt, Micheál Ó hAirtnéide[q.v.], Nuala Ní Dhomhnaill, Liam Ó Muirthile, Pádraig Ó Fiannachta, Gabriel Rosenstock, Cathal Ó Searcaigh, Seán Ó Donnchú
Bhí triúr clainne ag Domhnall agus Treasa, mar atá, Diarmuid, Cian agus Nuala
Rugadh triúr clainne do Threasa agus do Dhomhnall, mar atá, Diarmuid, a rugadh ar 12 Lúnasa 1929, Cian agus Nuala
Ba é Diarmaid an dara duine ab óige de sheachtar clainne, ceathrar mac (Pádraig, Stiofán, Diarmaid, Máirtín) agus triúr iníonacha (Máire, Nuala, Sorcha), a bhí ag a thuismitheoirí – Diarmaid (Dairbe) Ó Gráinne, feirmeoir beag as Aill an Phréacháin agus ag a bhean, Siobhán (Júidín Steif) Breathnach as an mBaile Ard ar an Spidéal
Chuaigh sí i gcion ar scríbhneoirí mar Sheán Ó Ríordáin [B3], Seán Ó Tuama [q.v.], Máire Mhac an tSaoi agus Nuala Ní Dhomhnaill
Bhí beirt iníonacha acu: Nuala (d’éag 30 Meán Fómhair 1916) agus Úna a phós James Sealy
Thug Fionán cuairt ar an oileán chomh luath le 1904, b’fhéidir (Na timirí i ré tosaigh an Chonartha 1893-1927, 1990 le Donncha Ó Súilleabháin) agus bhí ann go minic, ní foláir: tagraíonn Eibhlín Ní Shúilleabháin do chuairt a thug sé 31 Lúnasa 1923 (Muiris Ó Súileabháin: saol agus saothar, 1983 le Nuala Ní Aimhirgín)
Múinteoir eacnamaíocht bhaile ba ea an ceathrú hiníon, Niamh Uí Chinnéide (1921–2009), agus ba í Nuala Uí Dhubhghaill (1923–) an duine ab óige sa teaghlach
Ní raibh scríobh an cheoil aige agus ba í Nuala Ní Chatháin a chuir na nótaí ceoil faoi na focail in Amhráin Chúige Uladh tar éis gur bhailigh an tAthair Lorcán na foinn le fónagraf
Iníon deirféar leis í an file Nuala Ní Dhomhnaill