Líon alt a aimsíodh: 22
Níl sí ach 1.94 ciliméadar ar a fhad agus 0.39 ciliméadar ar a leithead ach bhí sí sách fairsing gur chónaigh suas le daichead duine ann tráth ··· Fear mór scéalaíochta a bhí ann ··· Seachas an iníon, Mary, ní raibh ag an teaghlach ach Gaeilge, agus ní raibh scríbhneoireacht ná léitheoireacht acu ··· Faoi na 1880idí, ba bhaile mianadóireachta mór le rá é Butte agus an t-uafás post ar fáil ann d’oibrithe idir oilte agus neamhoilte ··· Ar aghaidh leis ansin go Butte chun bualadh lena dheartháir agus leis na hoileánaigh eile a bhí roimhe ann ag an am
Tá eolas le fáil ar a dheirfiúr Máire in Soul of fire: a biography of Mary MacSwiney, 1986, le Charlotte H ··· John MacSwiney, múinteoir ó chathair Chorcaí, agus Mary Wilkinson, múinteoir ar Shasanach í, a thuismitheoirí ··· sa chathair agus bhíothas á oiliúint ann mar chuntasóir ··· D’éag sé ann ar 25 Deireadh Fómhair tar éis 74 lá ar stailc ocrais ··· Nuair a bhí Máire seacht mbliana d’aois bhain tinneas dá cois agus rinneadh faillí ann
I 1901 bhí Denis Murphy (42), feirmeoir, agus a bhean Mary (38) ann, Gaeilge agus Béarla acu ··· Ba iad Denis Murphy agus Mary McAuliffe a thuismitheoirí ··· Murphy (55) agus Mary D ··· Dúradh in Rockwell Annual 1932: ‘An Coláiste ina steillbheatha atá ann gan amhras ··· Tá baile fearainn an Tuairín Mhóir teorainneach leis agus bhí an t-eolas faoi theaghlach amháin ann ag teacht leis an eolas thuas
Fuair a athair John Keohane, feirmeoir, agus a mháthair Mary Collins bás nuair a bhí sé fíoróg ··· Chaith siad mí i dteach nach labhraítí ann ach Gaeilge agus fad a bhí seisean ag bailiú béaloidis bhí sise ag foghlaim na teanga ··· ‘Bhuel, ní hamhlaidh a thug Dónall beag teasaí an fhilíocht leis go Baile Bhuirne, mar bhí na filí ann i gcónaí, ach b’eisean a thug an prioc dóibh an Chúirt Éigse d’athbheochaint...’, a deir Pádraig Ó Tuathaigh ··· Aistriúchán a rinne sé féin agus Dónall Ó Céileachair ar Hugh Roach the Ribbonman le James Murphy is ea Aodh de Róiste, 1931 ··· Labhair sé leis an slua i Halla Damer 29 Deireadh Fómhair 1956 nuair a bhí tionól ann ag Muintir Chúil Aodha i ndiaidh an Oireachtais
Is léir ar an uacht a rinne sé nach bhfuil puinn amhrais ann ach gurb ionann an Clement Francis Murphy sin agus Colm Ó Murchú seo againne ··· An t-aon Clement Murphy a rugadh in 1889 is ag 31 Ascaill Northbrook, an Trá Thuaidh, Baile Átha Cliath, a rugadh é ar 27 Samhain 1889 ··· Cuntasóir (“book-keeper”) an cur síos ar an athair James Ross Murphy sa teastas breithe ach ceannaí troscán a dúradh i gcuntas báis Choilm ··· Mary O’Donoghue ab ainm dá mháthair ··· I gcaint raidió a chraol Piaras Béaslaí ar 4 Aibreán 1959 dúirt sé agus é ag tagairt do Chraobh an Chéitinnigh: “Nuair a chuas ann arís b’éigean dom aithne a chur ar a lán daoine nua
Ar 19 Meán Fómhair 1832 phós sé Lucy Gabbett agus rugadh ochtar leanaí dóibh; roimhe sin rugadh iníon agus mac dó féin agus Mary Anne Wilton (tá cuntas orthu in The Other Clare, 1996 ag Hugh W.L ··· In 1848 ní raibh sé báúil le tuairimí John Mitchel, James Fintan Lalor agus Thomas Francis Meagher agus bhí sé in aghaidh éirí amach a bheith ann ··· Sullivan ina eagarthóir air um an dtaca seo, tús a chur le roinn na Gaeilge sa pháipéar 20 Márta 1858 agus is ann is túisce a foilsíodh Easy LessonsUilleog de Búrca[B1] ··· Tá cuntas ag Ignatius Murphy in Irisleabhar Seandálaíochta Tuadh-Mhumhan 1973-74 (‘William Smith O’Brien and the Teaching of Irish in West Clare’) ar an gcaoi ar chabhraigh sé leis an Athair Micheál Ó Míocháin [q.v.] chun staidéar na Gaeilge a thosú sna scoileanna ina pharóiste (Maigh Fhearta agus Cill Bhaile Uí Eoghain) ··· My dear departed friend, Eugene O’Curry [Ó Comhraí q.v.], was delighted at this plan of ours to make the Irish a regular grammatical study amongst pupils who speak the Irish language well, and he sent me some elementary books to further the good work.’ Chuaigh an Brianach ann chun an obair a bhreathnú Lúnasa 1863 agus bhí cuairt eile beartaithe aige
I 1936 cuireadh go dtí coláiste aíochta Naomh Lughaidh i Muineachán í agus ghnóthaigh sí scoláireacht ollscoile ann ··· An bhliain chéanna sin bhí ról Lady Macbeth aici i ndráma Shakespeare agus idir sin agus 1944 bhí sí páirteach in The Emperor Jones (Eugene O’Neill; Buadhach Tóibín a d’aistrigh); Shadow of a Gunman (O’Casey; Ó Feinneadha a d’aistrigh faoin teideal Scáil an Óglaigh); Plough and the Stars (O’Casey; Buadhach Tóibín a d’aistrigh faoin teideal An Céachta agus na Réalta); Mary Rose (J.M ··· Is mar sin a insíonn Ó hAodha an scéal ach is é leagan Uí Shiadhail go raibh scoláireachtaí ar fáil d’aisteoirí óga a raibh Gaeilge acu: ‘Ba iad na scoláireachtaí seo a thug Siobhán Nic Cionnaith agus Seán Mac Labhraidh, iaraisteoirí de chuid Thaibhdhearc na Gaillimhe, go hAmharclann na Mainistreach.’ Stiana le Peadar Ó hAnnracháin [B1] an chéad dráma a raibh ról aici ann 26-27 Márta 1944, agus an chéad dráma Béarla a raibh sí páirteach ann ná The End House le Joseph Tomelty a thosaigh 21 Lúnasa na bliana céanna ··· Ach ní raibh deireadh fós lena caithréim: ar 5 Nollaig 1985 i nGaillimh a tharla ‘her last and perhaps her greatest triumph as Mommo in Bailegangaire by her friend Tom Murphy’ (Ó hAodha)
Is cinnte mar sin féin gur dhuine é ar chuaigh a dháiríreacht agus an éifeacht a bhí ann i gcion go mór ar a chairde ··· I ndaonáireamh 1901, is ag 199 Sráid na Blarnan bhí cónaí ar William Fleming (30 bliain d’aois), siúinéir agus ceann an teaghlaigh; ar a leasmháthair, Bridget Fleming, baintreach, a rugadh i gContae Chorcaí, agus a bhí 72 bliain d’aois; ar a aintín Mary Barrett (74) agus ar a dheartháir, Patrick (26 bliain) ··· Bhí Gaeilge ag Bridget Fleming agus ag Mary Barrett ··· Murphy, Donnchadh Pléimionn agus Osborn Ó hAimhirgín ag tacú leis an Dúilleach ··· Bhí mianach maith eagarthóra ann
Hannah Murphy a mháthair ··· “Ar chomhairle agus faoi stiúrú Dhonncha do cheannaíos rothar a raibh meáchan leathchéad ann, sin cloch go leith níos troime ná gnáthrothar an lae inniu ··· – agus gan aon trácht ar an rud is saor-roth ann ··· Bhí ba agus capaill ann agus thall sa chúinne bhí miúil mhaith mhór ar a mbíodh fonn spriúchta agus speachaíle gach ré sholais ··· Níor ghlac sé aon taobh ann
Ba iad Cornelius Lehane agus Mary Swiney, arbh as Inse Geimhleach di, a thuismitheoirí ··· Bhris muintir Switzer cúntóir as a phost i 1910 toisc go raibh de dhánaíocht ann bean a phósadh a raibh siopa beag éadaigh aici i dtuaisceart na cathrach ··· Toisc gur thug William Martin Murphy, rachmasaí mór Bhaile Átha Cliath, tacaíocht don siopa lean an stailc ar feadh deich mí ··· Nuair a fuair Donnchadh an post státseirbhíse cuireadh go Londain é agus is ann, tuairim 1896, a thosaigh sé ag obair ar son na teanga ··· Phós sé Máire Ní Chonghaile i mBéal Feirste i 1911 agus is ann ar 7 Bealtaine 1912 a rugadh a mhac Conchubhar
Bhí feirm tríocha acra ag a athair Tommy ar thalamh sléibhe ann ··· I Scoil Náisiúnta Thuar Mhic Éadaigh bhí Seosamh Ó Maolruanaigh mar mhúinteoir ag Mick agus b’fhéidir gurbh eisean a spreag spéis sa drámaíocht ann den chéad uair (Mícheál Ó Conaola, Foinse 8 Meán Fómhair 2010) ··· Cuimhneofar, gan amhras, ar a fheabhas a bhí Mick in Playboy of the western world le Synge, agus páirt Christy aige, in Famine le Tom Murphy (dráma a d’aistrigh sé go Gaeilge faoin teideal Gorta), agus in The wood of the whispering le M.J ··· In éineacht le Mary McEvoy, réalt eile de chuid Glenroe, bhí sé ag taisteal leis an dráma The matchmaker, ar leagan nua é de dhráma John B
‘Jerome Patrick’ a baisteadh air agus ba iad a thuismitheoirí James Murphy, bunmhúinteoir, agus Mary Ann Twomey ··· Leabhar léannta eile leis is ea Family names of County Cork (1996) (an dara heagrán), arb é atá ann aistí ar na sloinnte is tábhachtaí i stair an chontae sin
Ba í Máire Ní Earáin (Mary Heron) ón gceantar sin a mháthair agus bhí a muintirsean gníomhach sa pholaitíocht náisiúnaíoch; uncail léi ba ea an Seanadóir P.T ··· Cuireadh meánoideachas ar Phroinsias i gColáiste Phádraig, Ard Mhacha, agus bhí Seán Ó Baoill (1908-79) ar dhuine de na hollúna a chuaigh i gcion go mór air ann ··· I gceann ar bith de na liostaí mórluachacha sin a chuirtear le chéile anois is arís de príomhshaothair na tíre, ba cheart go mbeadh ann gan agó, gan agús.’ In Scríobh 5 (1981) d’fhoilsigh sé an t-alt ‘An Duinníneach – comhar liteartha.’ I measc na n-onóracha a bronnadh ar Phroinsias bhí Duais Raidió Jacob in 1978, Gradam Shean-Nós Chois Life in 1998, Gradam Aitheantais na bPíobairí Uileann in 2006, agus, gan amhras, dochtúireacht oinigh Ollscoil Uladh in 2002 ··· Bhí se pósta ar Sheila Murphy (d’éag 8 Meán Fómhair 2002) agus bhí iníon acu, Mairéad
Cibé bunús fírinneach atá leis sin b’fhéidir beagán den áibhéil a bheith ann; níl fiú is tagairt dó i mbeathaisnéis mhór Uí Lúing ··· Litir, mar shampla, ar 22 Meán Fómhair 1906 i dtaobh Choláiste na Rinne agus an gá a bhí le bunscoil ann agus sraith litreacha um Shamhain 1910 i dtaobh cheist Ollscoil na hÉireann ··· ‘Illuminating pamphlet’ a thugann Brian Murphy air in Patrick Pearse and the lost republican ideal, 1991 ··· Tá cuntas ar a théarma mar bhreitheamh agus ar an tranglam dlí sin ag Mary Kotsonouris in Retreat from revolution: the Dáil courts 1920–24, 1993
Is cosúil gur Réamonnach a bhí ann go dtí gur mhol an ceannaire sin d’Éireannaigh dul isteach i bhfórsaí na Breataine ··· Thuigfeá ó thagairtí in Retreat from revolution: The Dáil Courts 1920-24, 1994 le Mary Kotsonouris go raibh sé ar intinn ag Aibhistín de Staic, an tAire Gnóthaí Baile anuas go hEanáir 1922, é a cheapadh ina uachtarán ar an gCúirt Uachtarach ··· Chuaigh sé go dtí an Róimh in éineacht leis an Dr Con Murphy mar ionadaí dlíthiúil na bPoblachtach chun gearán a dhéanamh leis an bPápa gur eisigh cliarlathas na hÉireann ráitis fhrith-Phoblachtacha ··· Tugann sé le tuiscint ann nár éirigh leis riamh greim mhaith a fháil ar an teanga
Tá aistí ann faoi ghnéithe den Chorcorach ag Gearóid Ó Tuathaigh, Declan Kiberd, Seán Ó Tuama, Breandán Ó Buachalla agus Colbert Kearney ··· Ba í Mary Barron ó Phort Láirge, iníon le captaen loinge a cailleadh ar muir, a mháthair ··· Bhí stad ann agus d’éirigh leis é a leigheas ··· In 1913 fuair sé post i Scoil Naomh Pádraig agus i measc na ndaltaí ansin aige bhí Frank O’Connor, scríbhneoir, agus Séamus Murphy, dealbhóir
Fuair a chéad bhean bás in 1849 agus phós sé baintreach, Mary Murphy (alias Griffith), an bhliain dár gcionn ··· Dúirt sé uair i dtaobh máistrí na scoileanna sin gurb é a bhí ann féin ‘a living witness to the vile attempt made by this strange crop of beings to put down the language’ le cabhair an bhata scóir (i gcló ag Pádraig de Brún ar lch 330 in Éigse, Iml ··· Thosaigh sé ag obair don Irish Society i gceantar Eochaille in 1826 agus faoi 1828-9 is feitheoir Gaeilge in Eochaill faoin gcumann sin a bhí ann agus é iompaithe ina Phrotastúnach
Deir Seán Ó Coileáin (Éigse XXXIII, 2002): ‘Risteard Breatnach’s particular contribution to scholarship in Irish derives from three separate but interrelated sources: a knowledge of the history of the Irish language that rivalled that of Bergin[B2], O’Rahilly B2, Murphy B2] and Greene[B3], and that is scarcely approached by any present-day scholar; a familiarity with the modern dialects, extending to Scottish Gaelic and Manx, such as few others have possessed (one thinks of O’Rahilly and Wagner[q.v.]); an intellectual rigour and a keen linguistic sense informed by the best international theory and practice.’ Tá cuntas air in Irish Times 19 Bealtaine 2001 agus deirtear ann: ‘The former Professor of Irish Language and Literature at University College Cork built up a very important school of Irish at UCC, and many of his students went on to occupy university chairs of Irish and Celtic Studies elsewhere in Ireland and in the US.’ Bronnadh féilscríbhinn air, Folia Gadelica: aistí ó iardhaltaí leis a bronnadh ar R.A ··· Ba iad a thuismitheoirí Gerald Walsh, cléireach, agus Ellen Mary Joyce ··· Bhí a chéad aiste léannta i gcló in Éigse, geimhreadh 1939, ‘Carraig Seac’, arb é atá ann cúlra stairiúil amhrán sin na ndeachúna, téacs an amhráin, leaganacha de véarsa a scríobh sé síos go foghrúil ó Shéamus Breatnach i Sliabh Rua in 1938 agus ó Mhaitiú Ó Broin in aice le Caisleán an Chomair, a aistriúchán Béarla den amhrán, agus nótaí ar an gcanúint agus ar logainmneacha
Morrissey, Leas-Choimeádaí na dTaifead Poiblí, agus a bhean Mary Ann Murphy
Ros Comáin dá athair, John Donnellan, ball de Chonstáblacht Ríoga na hÉireann ó 1864 go 1894, agus ba í Mary Anne Fay a mháthair (taifead beireatais) ··· Ach is mar John Donlan a phós sé Mary Anne Fay, iníon siopadóra, an lá sin i mBaile Átha Troim de réir thaifead an phósta ··· Tar éis meánoideachais i gColáiste Phádraig, Ard Mhacha, chuaigh sé go Maigh Nuad agus oirníodh ann é i 1902 ··· Murphy[B8: lch 258], sent Donnellan’s findings and apparatus to James Logie Baird, the Scotsman who invented television.’ Bhí sé deas ar an bpianó, ar na píbí, agus ar an veidhlín, deirtear
Aturnae ab ea a athair Henry Murphy agus ba í Mary Travers (née Donnelly) a mháthair ··· Mhuineacháin, a rugadh Henry Gerard Murphy ar 2 Bealtaine 1901 ··· Francis Ormsby an múinteoir Gaeilge a bhí aige ann
Bhí feirm ansin ag a athair John agus ba í Mary Quinn ón Mullach Bán a mháthair ··· Is ann a bhí sé oíche an Daonáirimh i 1901, é 19 mbliana d’aois agus Gaeilge aige ··· Nuair a d’éirigh sé as an ngnó chuir sé féin agus bhean, Annie Murphy ó Dhromainn Tí in Ard Mhacha, fúthu sna Creagacha Dubha, Co