Líon alt a aimsíodh: 6
Tháinig an t-amhránaí cáiliúil Áine Oisín chun lámh chúnta a thabhairt dó - is le linn dá deirfiúr Mairéad, amhránaí cáiliúil eile cheantar Thuama, a bheith ar saoire i dteach an Athar Maitiú a casadh uirthi an Dr Seán Mac Cana, oibrí mór sa ghluaiseacht agus an fear a phósfadh sí ar ball ··· Ach raibh ach tuairim is dáréag arbh fhéidir a rá gur chinnirí náisiúnta ba ea iad ··· D’fhanadh cuairteoirí ina theach Millbank House agus ina measc bhí Mac Giolla Bhríde [B2], Dubhghlas de hÍde, Eoin Mac Néill, Énrí Ó Muirgheasa [B1], Sinéad Fhlannagáin
Chonghaile a phós R.A ··· Aithriseoireacht a dhéanadh sé agus anois féin deacair dom a aghaidh shoilbhir, a mheanga gáirí agus a thuin doimhin cainte a thabhairt ar ais chun mo chuimhne ··· Bhí beirt eile pháiste sa chlann, Aodán agus Mairéad ··· Bhí beagán den teanga foghlamtha ag Caoimhín óna athair agus cuireadh síos é chuig muintir Thuama, Tuairín Dubh, Béal Átha an Ghaorthaidh ··· Ceithre bliana a chaith sé ansiúd, é ag freastal ar bhunscoil Chéim an Fhia, agus bliain ansin in aice an Spidéil i nGaillimh mar a raibh Mairéad agus Aodán ar scoil
In Filí faoi sceimhle: Seán Ó Ríordáin agus Aogán Ó Rathaille, 1978 deir Seán Ó Tuama: ‘Sa leabhar seo tráchtaim ar an mbeirt fhilí Gaeilge is tábhachtaí liom ón 17ú haois i leith ...’ Deir Williams agus Mhuiríosa in Traidisiún liteartha na nGael, 1979: ‘I dtuairim a lán léirmheastóirí, is é Seán Ó Ríordáin mórfhile Gaeilge na linne: tá cuid acu a dhearbhaíonn gurb eisean is fearr ó aimsir Uí Bhruadair i leith’ ··· Ar éigean má bhí Gaeilge ar bith ag a mháthair Mairéad Luineacháin arbh as Cúil Ealta di in aice le Carraig an Droichid ··· Tá leide de mheanma na beathaisnéise san abairt seo ina tosach: ‘Na trí ba thábhachtaí a bhain dó ina shaol ab ea Baile Bhuirne a fhágáil, an eitinn a theacht air, agus bás a mháthar ··· hamháin go raibh a tábhacht scanrúil féin léi ach chuir sí le tábhacht an dá eachtra eile’ ··· ‘An bhliain sin is ea a d’fhoilsigh sé “Adhlacadh mo mháthar”; agus is é ócáid an dáin seo, a déarfainn, a d’fhuascail an fhéith ann, a leag cibé bacanna teanga nó síceolaíochta a bhí á chosc, a thug neart dó scaoileadh le samhailteacha as íochtar a aigne; a chuir air cumasc a dhéanamh, faoi strus, idir na gnéithe iasachta agus na gnéithe dúchais atá ina chuid filíochta’ (Seán Ó Tuama, Filí faoi sceimhle ...)
fhóinfeadh sé do chigire scoileanna bheith dlúthbhainteach le Conradh na Gaeilge ach hé amháin go dtugadh sé síntiúis fhiala do chiste na teanga ach ainmníodh é mar theachta chuig Ard-Fheis 1901 thar ceann Chraobh Thuama ··· Den ochtar leanaí a bhí acu rugadh an chéad bheirt, Dónall agus Mairéad, in Inse Uí Néill agus an seisear eile i nDrom Cara ··· Phós sé Máire Chonghaile i mBéal Feirste i 1911 agus is ann ar 7 Bealtaine 1912 a rugadh a mhac Conchubhar ··· Phós sé Marion Kelly as Tuaim 6 Márta 1894 agus bhí seachtar clainne acu, ar dhuine díobh P.D
Ba í Mairéad Thuama ón Ráth, Ré na nDoirí, paróiste Thuath na Dromann, a máthair ··· Ba í Mairéad an dara bean ag Seán Máistir agus bhí beirt leasdeartháireacha ag Bess, chomh maith le deartháir agus ceathrar deirfiúracha ··· Is mó duine a ghlaoigh an treo chúithi, cuid acu ag lorg Gaeluinne agus tuilleadh acu ar thóir sean-amhrán, agus miste a rá ná go raibh an dá rud i dteannta a chéile aici ar áilleacht
Sa réamhrá le Clann Uí Dhomhnalláin: the Story of a family deir sé: ‘Is trua liom gan an leabhrán seo ar fad a scríobh i nGaeilge an teanga ba mhó a raibh taithí scríbhneoireachta agam uirthi ar feadh mo shaoil, ach bheartaíos ar an mBéarla a úsáid ar mhaithe leo sin de mo ghaolta nach bhfuil go leor den Ghaeilge acu le go mbainfidís taitneamh as leabhrán sa teanga sin.’ I 1938 phós sé Mairéad (Peigí) Bhriain (d’éag 2001), státseirbhíseach arbh as Droichead na Bandan di ··· Duine cáiliúil sa treibh ba ea Fearganainm (Nehemias) Ó Domhnalláin (c1560-1609) [B7], Ardeaspag Thuama (Eaglais na hÉireann), a raibh baint mhór aige le haistriú an Nua-Thiomna go Gaeilge ··· Bhí sé pósta ar dheirfiúr le hUilliam Ó Domhnaill[B7], a chomharba i dTuaim agus príomhaistritheoir an Nua-Thiomna ··· raibh a bhean sásta dul ann agus d’fhill sé agus cheannagh feirm i mBaile Roibín, Cill Scíre, Co ··· I 1973 raibh ann ach é féin agus rúnaí ach nuair a d’éirigh sé as obair bhí cúig dhuine déag fostaithe ann