Líon alt a aimsíodh: 36
Bhí baint aige freisin le compántas eile de chuid Uí Dhonnabháin, Theatre of the South ··· Athmhúsclaíodh a shuim sa drámaíocht agus bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an chompántais drámaíochta Everyman i gcuideachta an Tuamaigh, Uí Dhonnabháin agus Sheáin Uí Shé ··· Ba le réimse na drámaíochta a bhain Farmer agus raibh caite in RTÉ aige ach cúig bliana nuair a bhuaigh sé Gradam Jacobs as an léiriú a rinne sé ar chlár dar teideal Looking into drama ··· raibh comhluadar ab fhearr leis ná comhluadar a chomhghleacaithe agus b’fhearr sin arís dá mba dá bhunadh féin iad – bhí cairdeas faoi leith idir é agus aisteoirí as Corcaigh, dream a bhí líonmhar lena linn: Niall Tóibín, Joe Lynch, Chris Curran, Eddie agus Geoff Golden agus a leithéidí
Bhí sé cairdiúil le scoláirí Gaeilge a linne, leithéidí Eoghain Uí Chomhraí [q.v.], Sheáin Uí Dhonnabháin [q.v.], agus James Hardiman [q.v.] agus meas acu sin air
Ar 21 Deireadh Fómhair an bhliain chéanna bhí sí ina ball den fhoireann bheag (An Craoibhín, Torna, Máiré Chinnéide, Proinsias Shúilleabháin agus Eibhlín Dhonnabháin) a chuir Casadh an tSúgáin á léiriú ar stáitse an Ghaiety, an ócáid ba mhó riamh i stair na hamharclannaíochta Gaeilge ··· Máire Chinnéide was the originator of the move" ··· Dúirt Bryan MacMahon an méid seo, dar le Máirín Nic Eoin (in An litríocht réigiúnach, 1982): "Peig thought that what she had to say was unimportant until Máire Chinnéide and Léan Connellan, visitors who came to the Island to learn Irish, convinced her of the opposite" ··· Agus deir Máirín féin: "Ba ag aithris os ard do Mháire Chinnéide ón gCumann le Béaloideas Éireann a bhí Peig agus í ag insint scéal a beatha ··· Bhí siopa mór éadaitheora i Sráid Sheoirse Mhór Theas, Baile Átha Cliath, aige agus ba í Margaret O'Dwyer, máthair Mháire, an dara bean chéile aige
D’éirigh le Risteárd cairdeas a shnaidhmeadh le hoileánaigh mar Mháire Ghuithín [B8], cairdeas a d’fhorbair tar éis dóibh an t-oileán a fhágáil, agus le muintir Dhún Chaoin féin ··· Ar na daoine a d’adhain an spéis sin bhí seanchainteoir dúchais i nGoirtín, Droichead na Bandan, darbh ainm Seán Ó Séaghdha agus a dheirfiúr Bean Uí Dhonnabháin ··· I gColáiste na Tríonóide bhí cúrsa onóracha sa Ghaeilge agus sa Bhéarla á dhéanamh aige agus bhí tionchar ag foireann na Gaeilge air, go háirithe ag Éamonn Ó Tuathail [B2], Seán Beaumont [B1] agus Sorcha Ghuairim [B4] ··· In Amárach 26 Iúil 1974 tugann sé cuntas ar an gcaidreamh a bhí aige ar Cháit an Rí ( Chatháin/ Uí Chathasaigh) a d’éag 23 Feabhra 1974 ··· In 1968 chuir sé féin agus triúr eile d’Fhochoiste Gaeilge Mhuintir Wolfe Tone (Colette Mhoitleigh, Seán Ó Laighin agus Micheál Ó Loingsigh) an meamram ‘Téacsleabhair i nGaeilge’ faoi bhráid an Taoisigh agus an Aire Oideachais
Sa chomhfhreagras a bhí aige le Pádraig Ó hEaráin [q.v.] faoi logainmneacha, fuair sé locht ar chuid tuairimí Sheáin Uí Dhonnabháin na Suirbéireachta Ordanáis agus dúirt gur thug sé ró-aird ar ‘Peter MacNamees’ na linne
Cé gur scríobh sé péire leabhar atá dírbheathaisnéisiúil go pointe áirithe (Ag Scaoileadh Sceoil, 1962 agus Tuairisc, 1982) níl aon eolas iontu i dtaobh a óige; cosúil gur cuireadh mórán den oideachas foirmeálta air ··· Bhí sé i Learpholl sna 1930idí, é ina bhall de Chraobh Sheáin Uí Dhonnabháin de Chonradh na Gaeilge ann ··· Nuair a fuair a athair bás ligfí amach chun na sochraide é ··· Nuair a scaoileadh amach é raibh pingin rua féin aige ··· Dúirt sé féin: ‘ thig liom a rá gur mé an duine is cuideachtúla, caidriúla, ar bith
37 bliain a bhí ag a bhean Mary agus raibh Gaeilge aici ··· raibh an teaghlach go maith as ach raibh siad bocht ··· Ball de Shinn Féin ba ea an t-athair um an dtaca seo agus is cosúil gur ghlac sé páirt in Éirí Amach 1916; thug a mhac Pádraig gunnaí leis abhaile ó Bhinn Éadair Iúil 1914 agus ba chuimhin le Leon a bheith ag díol bratacha ag sochraid Uí Dhonnabháin Rosa ··· Toghadh é ina rúnaí ar an Ard-Chraobh, Conradh na Gaeilge, i dtús na tréimhse sin agus ann a casadh air Cáit Raghallaigh a bpósfaí léi é ar 19 Lúnasa 1925; neacht ba ea í leis an Athair Dónall Ó Tuathail[B4] agus chaithfeadh sí seal ina rúnaí ag Séamus Ó hAodha (1881–1943) [B2] ··· dheachaigh sé suas i dtoghcháin an Chonartha i 1927 agus d’éirigh as eagarthóireacht na hirise
Tá cuntas uirthi: ag Bo Almqvist in Béaloideas (1988); ag Maureen Murphy i leabhar Mháire, Máire Rua, Lady of Leamaneh (1990); agus ag Cyril Ó Céirín[q.v.] agus Kit Ó Céirín in Women of Ireland: a biographic dictionary (1996) ··· Leabhar ar Mháire Rua Uí Bhriain is ea Máire Rua, Lady of Leamaneh (1990) ··· Uirthi a thit sé clárú a dhéanamh ar a raibh faoin mbéaloideas sna leabhair a chuir Conradh na Gaeilge agus foilsitheoirí eile amach sa 19ú haois agus ina dhiaidh, agus faillí dhearna sí i litreacha Sheáin Uí Dhonnabháin[B6] sa tSuirbhéireacht Ordanáis ··· Nuair a daoradh Mac Néill chun báis in 1916 chuaigh Máire agus deifiúr óg léi go hÁrainn agus bhí ar scoil i bhFearann an Choirce ··· Bhí sí ina scoláire cónaithe i Mucros in 1917 agus ghlacadh na mná rialta le táille fad a bhí Mac Néill i ngéibheann
raibh Gaeilge acu ··· Cé nach bhfuil trácht ar aon dá ndúirt ná dá ndearna sé i dtaifid na parlaiminte, foláir nó bheadh meas duine uasail chreidiúnaigh air ag Ussher agus Ware ··· Chuir tagairt Uí Dhonnabháin as go mór don staraí T
In The Tribes of Ireland, 1852, le nótaí Sheáin Uí Dhonnabháin[B6], a d’fhoilsigh Séan Ó Dálaigh[B6], tugtar ginealeach mhuintir Dhálaigh mar a leag an Dubhaltach Mac Fhirbhisigh[q.v.] amach é ··· na Gaillimhe, síolraithe ó Ghuaire an Oinigh, mar shampla, ach dúirt Aonghus fúthu: ‘Do bhádhas oíche gan digh, / I dtigh an Ghiolla Dhuibh, is gan bhia, / buíoch fear aon uaire, / I nGort Inse Guaire riamh.’ Ach ba mheasa fós an dara ceathrú: ‘ aoraimse ach mná maithe, / Clann rithe nó ró-fhlatha, / Atá sibhse saor, mar sin, / Níor aor mise bhur máthair.’ Tháinig sé ar deireadh go teach Uí Mheachair i nDroim Saileach in aice le Ros Cré
Bhí aithne ag an Urramach Robert Walsh (History of Dublin, 1815 le Warburton, Whitelaw agus Walsh) air, áfach, agus scríobh seisean gur i gCrois Araild, Baile Átha Cliath, a rugadh é agus cuirtear sin thar amhras sa nóta atá ag Pádraig de Brún agus Máire Herbert in Catalogue of Irish manuscripts in Cambridge libraries (1986): ‘Edward O’Reilly, apothecary, Irish scholar and lexicographer, born at Harold’s Cross, Dublin, on 6 Dec ··· Tugadh amach arís é in 1821, agus, in 1864, foilsíodh eagrán úr le nótaí imill Sheán Uí Dhonnabháin, é in eagar ag Brian Ó Luanaigh[B1] (nóta ag Séamus Ó Casaide in The Irish Book Lover, Nollaig 1917-Eanáir 1918)
Scríobh Nessa Shéaghdha alt dar teideal ‘John O’Mahony’s Irish Hand’ in Sages, saints and storytellers: Celtic Studies in honour of Professor James Carney, 1989 in eagar ag Donnchadh Ó Corráin, Liam Breathnach agus Kim McCone; tá trácht ann ar dhán le Séamus Ó Loingsigh a scríobh sé síos: baineann sé le cath faicseanaíochta in aice le Mainistir Fhear Maí tuairim 1818 ··· luaitear ainm ná sloinne na máthar in aon chuntas ··· Meagher: ‘His square, broad frame; his frank, gay, fearless look; the warm, forcible, headlong earnestness of his manner; the quickness and elasticity of his movements; the rapid glances of his clear, full eyes; the proud bearing of his head; everything about him struck us with a brilliant and exciting effect, as he threw himself from his saddle, and tossing his bridle on his arm, hastened to meet and welcome us.’ raibh sé i láthair i mBaile an Gharraí ach lean sé air ag treallchogaíocht ar feadh tamaill ghairid sular chuir sé a lucht leanúna abhaile gur thug a fheirm dá dheirfiúr Jane, a bhí pósta ar Shéamus Móinbhíol i mBaile Uí Dhuinn, agus gur éalaigh go Páras ··· I ndiaidh 1865 agus anuas go 1872 raibh aon oifig aige sa Bhráithreachas ··· thabharfadh an Cairdinéal Pól Ó Cuilinn cead an corp a bheith ag luí faoi ómós san leas-ardeaglais i mBaile Átha Cliath agus is ar choinníoll nach dtabharfaí óráid cois na huaighe a lig údaráis Ghlas Naíon é a adhlacadh ansiúd 26 Feabhra, i gcaoi gur taobh amuigh de gheataí na reilige ab éigean do Charles Kickham labhairt
Dúirt sé féin gur thosaigh sé ag foghlaim Laidine agus Gaeilge nuair a bhí sé naoi mbliana d’aois, i scoil scairte, foláir, agus gur in Hunt’s Academy i bPort Láirge ó 1821 amach a d’fhoghlaim sé uimhríocht, gramadach an Bhéarla agus cuntasaíocht ··· heol cén fáth a raibh sé imithe ón bpost faoi Eanáir 1833; luaitear easaontas le Larcom ··· Ar 11 Lúnasa 1841 a scríobh sé an litir dheireanach díobh; bhí drochshláinte ag bagairt air agus raibh an pá sách mór d’fhear a bhí ag taisteal na hÉireann agus bean agus clann aige i mBaile Átha Cliath ··· 4,170 líon iomlán na leathanach agus is beag nach bhfuil nótáí Uí Dhonnabháin níos toirtiúla ná an téacs ··· Cuireadh moill mhór ar an obair idir 1859 agus 1861 nuair a féachadh le duine ba mheasúla ná an bheirt ó thaobh cúlra léinn agus dlí de a cheapadh mar phríomheagarthóir
Chiarraí, agus dá bhean Máire Dhonnabháin Dhubh (Máire Dhuibh), arbh fhile í freisin, ba ea Eibhlín ··· 1773 le hEibhlín Dubh Chonaill i ··· Scríofa ó bhéalradh [sic] Nóra Shindhile, caointeoir Gaeilge, aistrithe ó lámhscríbhinn Éamoinn de Bhál ón mBaile Gallda ··· Faoi na Péindlíthe raibh cead ag Caitliceach capall a bheith aige arbh fhiú níos mó ná £5 é ··· ghlacfadh Art leis
Dhá chéad bliain i ndiaidh a bhreithe foilsíodh Ómós do Eoghan Ó Comhraí (1995) in eagar ag Pádraig Ó Fiannachta agus tá aistí ann ar ghnéithe dá shaol agus dá shaothar ag Pádraig de Barra, Pádraig Ó Riain, Eilís Dheá, Breandán Ó Madagáin, Ríonach Uí Ógáin, L.P ··· Mangaire siúil, file agus seanchaí a athair, Eoghan Mór, agus chuir sé faoi i nDún Átha nuair a phós sé Cáit Mhadagáin (Hannah a thugann Ó Donnabháin uirthi) ón mbaile sin ··· Rinne sé cóip de Annála Ríoghachta Éireann le haghaidh eagrán Uí Dhonnabháin ··· In 1852 freisin bhí sé i gceist go gcuirfeadh sé féin agus an Donnabhánach foclóir mór Gaeilge le chéile, ach, cé gur fhág William Elliott Hudson[q.v.] £200 le huacht agus gur thug John Martin (1812-75) £200 eile, dheachthas ar aghaidh leis an bhfiontar ag an am sin ··· Fianaise ar an ngoimh a bhí ag an Donnabhánach le hEoghan, foláir, is ea an t-eolas a thug sé do Gilbert
Ach rómhaith a réitigh sé léi seo ach an oiread agus deirtear gur chuir sí an teach agus a raibh ann trí thine lá dá raibh Seán as baile ··· mhaireann ach deich gcinn dá dhánta, agus is aistriúcháin ar shaothar daoine eile trí cinn acu ··· Bhí spéis aige sa tseanchas agus chuir cuntas ar Chárthaigh Ghleann an Chroim le chéile agus, in 1813, scríobh sé cuntas ar mhuintir Dhonnabháin ··· Ach meabhraíonn Ó Conchúir dúinn gur tharraing an Donnabhánach céanna go minic as agus stair mhuintir Dhonnabháin á scríobh aige féin
Tá fianaise ar an eolas a chuir sé ar léann na Gaeilge sna nótaí in eagrán Uí Dhonnabháin de Leabhar na gCeart, 1847
With annotations by Philip Mac Dermott and the translator (1846) ach rinneadh neamhaird de a luaithe a foilsíodh eagrán mór Sheáin Uí Dhonnabháin[q.v.] in 1848-51 agus fágadh an foilsitheoir bancbhriste ··· raibh ann, deir an tOllamh John A ··· Bhíodh an Donnabhánach ag géariomaíocht leis agus thug sin air cur síos ar an gCoinníollánach mar ‘a peasant from Tireragh, who has as much brains as a hatching goose’; fhágann an ghé ghoir an nead ar rud ar bith agus itheann sí dada fiú ··· D’éag sé i mBaile Átha Cliath ar 4 Lúnasa 1871 (agus in 1869 mar a dúradh in Dictionary of National Biography agus i bhfoclóirí beathaisnéise eile) ··· Tá nóta ar chaidreamh Owen le Lord George Hill[q.v.] sa réamhrá le List of Irish MSS in Cambridge Library (1986) le Pádraig de Brún agus Máire Herbert
Bhí seisean síolraithe go díreach ó athair Aogáin Uí Rathaille, file, agus deartháir leis ba ea Tomás, athair Thomáis Uí Rathile[B2] agus Shisile Rathaille[B2] ··· Thaistil sé go Meiriceá le William Bulfin [q.v.] chun airgead a bhailiú don pháipéar ach rómhaith a d’éirigh leo ··· Ba é a bhunaigh an Irish Topographical Society chun litreacha agus ainmleabhair Uí Dhonnabháin agus Uí Chomhraí a chóipeáil ar eagla go gcaillfí na bunchóipeanna i ndóiteán
Bhí sé pósta le hEibhlín Dhonnabháin ó Chill na Mallach, Co ··· Bhailigh sé cuid mhaith fonn ceoil sna Déise nuair a bhí sé sna fichidí: thug sé an bailiúchán seo don amhránaí Nóirín Riain (Stór amhrán, 1988)
Moonan [B2], Robert McSherry Gordon [B4], Eibhlín Dhonnabháin [B4], Risteárd Ó Maoilbhréanainn [B1], Éamonn Ó Néill [B4] agus J ··· Deir Donncha Ó Súilleabháin in Cath na Gaeilge sa chóras oideachais 1893-1911, 1988: ‘Réitigh Pádraig Mac Piarais agus Máire Chillín cláir shamplacha le haghaidh mhúineadh na Gaeilge mar ábhar breise agus d’fhoilsigh an Conradh iad faoin teideal Irish as an extra subject—specimen programmes mar chabhair agus mar threoir do bhainisteoirí agus do mhúinteoirí chun clár a ullmhú le cur faoi bhráid an Bhoird Náisiúnta’ ··· Bhí sí ina ball den Choiste Gnó i 1902 agus 1904 nuair nach raibh ach beirt bhan eile ina mbaill: Úna Fhaircheallaigh [B1] agus Máire Aodáin [B1] ··· Bhí siad pósta le 37 bliana agus rugadh seachtar dóibh ach raibh beo díobh ach ceathrar ··· Tá sé féin agus a bhean Máire curtha i nGlas Naíon
Úna Fhaircheallaigh [B1], Tomás Ó hAodha, [B2], Cathal Brugha [q.v.], Edward Martyn [q.v.], Eibhlín Dhonnabháin [B4], Liam P ··· Phós sé Máire Nic Giolla Craoibhe (Rice) ó na Sceirí, Baile Átha Cliath, 11 Meán Fómhair 1918 (Fáinne an Lae 22 Meán Fómhair 1918)
Phós sé an bhliain dár gcionn Máire Shíothcháin, ar chainteoir dúchais Gaeilge as ceantar Mhala a hathair ··· Ba de bhunadh Albanach é agus léir go raibh aon bhaint riamh ag a mhuintir le hÉirinn ··· dúirt sé éinní riamh liom i dtaobh fáth a imeachta, cé gur thuigeas uaidh go mba mhór an díomá dhó nárbh fhéidir dó fanacht anso farainn ag gabháil do mhórmhian a chroí’ a dúirt Ó Muimhneacháin in Feasta i ndiaidh a bháis ··· Bhí tuairiscí in An Gael i dtaobh an Chonartha i Newcastle-upon-Tyne: ar 19 Meán Fómhair 1934 go rabhthas tar éis Craobh Sheáin Uí Dhonnabháin a athbhunú; ar 1 Nollaig na bliana sin go raibh Tomás ceaptha ina rúnaí air; in Aibreán 1936 gur bronnadh comhartha measa air
Crawley ba shloinne dá mháthair agus Crowley, dar le Patrick Maume in DIB ··· raibh sé sásta dul isteach i bhFianna Fáil nuair a bunaíodh é i 1926 ··· Iarradh air eagrán de litreacha Sheáin Uí Dhonnabháin agus Eoghan Uí Chomhraí a chur le chéile in oifig na Suirbhéireachta Ordanáis, rud a rinne sé i 1927/8 ··· luaitear a ainm féin mar údar ar leathanach teidil aon leabhair den mhéid a foilsíodh ··· Nuair a bhí sé ina uachtarán ar Shinn Féin (1933–35) tharraing an post stáit seo i dtrioblóid é le Máire Nic Shuibhne agus Brian Ó hUiginn [B3]
Seo é an cur síos a tugadh uirthi in Banba 17 Márta 1903: ‘Aithneoidh gach Gael Eibhlín Dhonnabháin ··· B’í an chéad bhean in Éirinn í chun tosnú dáiríre ar dhea-obair Chonradh na Gaeilge; agus ón lá a thosaigh sí go dtí an lá inniu níor thug sí sos nóiméid di féin ach ag obair ar a dícheall ar son na teangan.... móide go bhfuil bean beo a dhéanfadh an gnó níos fearr, mar nach bhfuil bean beo a labhraíonn an Ghaeilge chomh blasta léi ··· Is minic sa chathaoir í ag cruinniú na nGael, agus miste a rá nár chliste a d’ordaigh breitheamh riamh gnó a chúirte ná mar a ordaíonn Eibhlín gnó a cruinnithe, cé nach dtiteann focal óna béal ach Gaeilge aoibhinn ó thús deireadh’
hionadh gur geall le leabharlann bheag ar foilsíodh ina thaobh ó 1917 i leith ··· aon áibhéil é saothar Choiste na gClónna a áireamh ar mhóréachtaí cine Gael’ (Williams agus Mhuiríosa, Traidisiún liteartha na nGael, 1979) ··· Deir Aisling Dhonnchadha gur ag soláthar samplaí a bhí sé sna hiarrachtaí tosaigh seo (An gearrscéal sa Ghaeilge 1898-1940, 1981): ‘Bhí bearna á líonadh aige ··· Ar 1 Lúnasa 1915 thug sé ceann de mhóróráidí stairíúla a linne os cionn uaigh Uí Dhonnabháin Rosa
raibh de chlann ag a mháthair ach é agus fuair sí bás nuair a bhí sé an-óg ··· Breac-Ghaeltacht ba ea an Mhainistir Bhán (Trácht Fhionn) nuair a bhí Diarmuid ag fás suas ach raibh líofacht Ghaeilge aige riamh, in ainneoin go raibh sé ina bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge ó 1907 go 1922 ··· Faoin am seo bhí aithne aige ar leithéidí Devoy, Uí Dhonnabháin agus Tom Clarke ··· D’fhág sé na Stáit in Iúil 1907 agus bhfuair post sa bhaile go Márta 1908 ··· raibh de thuarastal le fáil aige ó chomhlacht Thos
raibh sí ag a bhean Máire (49) ach bhí sí ag na leanaí go léir: Seosamh (20), Máire (19), Bríd (18), Gráinne (15), Diarmuid (10), Eithne (8) ··· Bhí cailín aimsire acu, Mairéad Dhonnabháin ó Chontae Chorcaí, a raibh Gaeilge aici freisin ··· Bhain ceann díobh in uimhir Aibreán 1906 le beatha agus saothar Sheáin Uí Dhonnabháin, agus san imleabhar deireanach tá litreacha na Suirbhéireachta Ordanáis don Dún in eagar aige féin agus Dónall Ó Conchubhair [q.v.] ··· raibh sé sna hÓglaigh agus níor ghlac páirt san Éirí Amach
Ar 22 Nollaig 1903 chuir Dr John Bligh agus Craobh Sheáin Uí Dhonnabháin, Learpholl, teachtaireacht chuige ag guí ‘that the nationalists of Inns Quay Ward will accord him increased opportunities for giving practical evidence of the sincere patriotism with which his former fellow workers in exile are long familiar’ (An Claidheamh Soluis 9 Eanáir 1904) ··· Gan trácht ach ar an rud atá i mbarr teangan gach éinne an tseachtain seo, dócha go mbeadh an Cheardlann [Gailearaí na Cathrach] nua againn mura mbeadh an Cumhailleach, mar is é a ghríosaigh Comhairle na Cathrach chun lámh chúnta a thabhairt don Liathánach [Sir Hugh Lane] nuair nach raibh sé ag fáil ó gach dream eile sa tír ach simpathí.’ Bhí spéis mhór aige i gcúrsaí ealaíne agus tá tagairtí ina uacht dá phictiúir féin, agus do phictiúir a athar agus a aint Ratcliffe ··· Fear saibhir go leor ba ea é, foláir
Cheangail sé le hArd-Chraobh Chonradh na Gaeilge i mí Feabhra 1900 agus faoi Iúil bhí sé i measc na bhfoghlaimeoirí ab fhearr a chruthaigh sna scrúduithe – bhí Sinéad Fhlannagáin agus Máire Chinnéide [B2] ina measc freisin ··· Ba iad na scrúdaitheoirí 28 Meitheamh 1904 ná Dubhghlas de hÍde, Eibhlín Dhonnabháin agus Cú Uladh [Peadar Mac Fhionnlaoich] [B1] ··· Deir cuntas An Glór gurbh é féin agus Sinéad Fhlannagáin [bean de Valera] a bhunaigh craobh i mBaile Brigín ··· Agus léir orthu gur scar sé leis an bpéintéireacht mar cheird
I measc an 23 eile a fuair an teastas in éineacht leis bhí Tomás Ó hAodha [B2], Peadar Ó Gráinne, Eoghan Ó Súilleabháin, Michéal Ó Dochartaigh [B1], Domhnall Ó Duibhne, Pádraig Ó Laoghaire [B1], agus Eibhlín Dhonnabháin, comhluadar suaitheanta ··· Máire Nic Chonmara ab ainm di ··· Phós sé iníon an tí, Eilís Chaoimh, ar ball agus thóg teach ar an leath-acra a fuair sé mar spré léi ··· raibh peil ná iomáint á imirt san áit roimhe sin ··· Bhí cainteoirí dúchais Gaeilge sa cheantar go fóill agus murach Seán móide go scríobhfaí síos aon ábhar uathu
I mí na Samhna 1909 phós sé Síle Mhurchú, ball de Chraobh na Linne Duibhe ··· Chuaigh sé isteach sna hÓglaigh i 1913 agus bhí páirteach sa bhuíon ó Chorcaigh i sochraid Uí Dhonnabháin Rosa ··· Fuair a bhean bás ar 7 Bealtaine 1958 agus is in aontíos lena mhac Seán Óg agus a iníon Máire i mBaile Átha Cliath a chaith sé an chuid eile dá shaol
raibh Erinagh House (a leagadh i ndaichidí an chéid seo) ach tamall an-ghairid ó Chaisleán Uí Chonaill ach is ar an taobh eile den tSionainn, i gContae an Chláir a bhí sé, i gCill tSeanain Léith i mBarúntacht na Tulaí ··· B’fhéidir go mbeadh míniú le fáil in cibé tosca a bhainfeadh le sin ar conas a d’fhoghlaim sé hamháin an Ghaeilge ach an fhilíocht agus an dinnseanchas ··· Fad a bhí a athair beo dóigh go raibh aon ró-ghanntanas airgid air ··· foláir nó is i rith na tréimhse sin a d’fhoghlaim sé na teangacha agus a chnuasaigh sé an t-eolas go léir: “He was armed with all kinds of recondite learning, medieval, oriental, classical .. ··· Mhaígh sé féin ina iarratas gur iarradh air i ndiaidh bhás Uí Dhonnabháin agus Uí Chomhraí leanúint den obair a bhí á déanamh acu ar na seandlíthe ach gur dhiúltaigh sé toisc rialacha oibre an Choimisiúin bheith ró-sheanaimseartha
Máire Dhonnabháin ab ainm dá mháthair ··· In 1919 phós sé Máire Dheasúna ó Chionn tSáile ··· Cheannaigh sé céad leabhar Uí Ghramhnaigh ach deir sé: ‘ raibh aon mhúinteoír agam ach mo mháthair agus múinteoireacht a dheineadh sí ach ag freagairt mo cheisteanna ... ··· raibh ach fíorbheagán taithí aige ar an rothaíocht agus thit sé i bhfanntais ar an mbealach abhaile ··· Cé is moite de Thomás Bán raibh éinne eile a shiúil an oiread céanna den tír
Iascaire ba ea a athair Séamas Tóibín agus b’í Cáit Mhuiríosa a mháthair ··· Ach cibé tuaiplis a rinne an t-easpag raibh aon phost dó ··· D’aistrigh sé The Collegians le Gerald Griffin agus cuimhní cinn Dhiarmuid Uí Dhonnabháin Rosa ach níor foilsíodh iad ··· fhaca Siobhán i gcló é
Fuair a athair bás nuair a bhí sé trí bliana d’aois agus d’fhág triúr mac le tógáil ag a bhean chéile, Máire Dhonnabháin