Líon alt a aimsíodh: 28
Ba iad Seán ‘Jacko’ Ó Sé agus Máire Chéitinn a tuismitheoirí agus is in Chicopee in aice le Springfield, Massachusetts, a rugadh í ··· Chuaigh tuismitheoirí Mháire, Seán Céitinn, fíodóir, agus Máire (‘Méireas’) Emperor, anonn chun cabhrú le Máire ··· D’fhill Máire féin abhaile gairid ina dhiaidh sin ··· Cara mór léi san oileán ba ea Máire bean Mhicil Uí Shúilleabháin, ar dheirfiúr í le Tomás Ó Criomhthain agus a raibh tamall caite aici i Meiriceá ··· Ach is ó Mháire freisin a d’fhoghlaim sí go leor dá scéalta
D’fhoilsigh sé An Impartial history of Ireland from the period of the English invasion to the present time, 1800, iarracht ar stair Chéitinn a thabhairt suas go dáta
Bhí comaoin curtha air féin ag Ruairí Óg Ó Flathartaigh, dúirt sé, ach bhí sé an-dian ar Chéitinn
Leabhar a chuireann béim ar fheabhas a scéalaíochta, agus leabhar ar cabhair í ag mic léinn chun dul i dtaithí a phróis, is ea Sgéalaigheacht Chéitinn: stories from Keating’s history of Ireland edited, with introduction, notes, and vocabulary (1909) le Osborn Bergin ··· Sloinne Normannach is ea Céitinn agus meas Sean-Ghaill a bhí ar mhuintir Chéitinn ··· Deir Cunningham: ‘Contact with the Meic Craith or their patrons, the Butlers of Cahir, might have allowed Keating socialise with other learned families such as Mac Bruaideadha, Ó Dálaigh, Mac Aodhagáin and Mac Eochagáin.’ Leagtar dánta molta agus caointe do Bhuitléaraigh áirithe ar Chéitinn ··· Measann Ó Dúshláine gurb í Gaeilge Chéitinn atá ann agus déanann talamh slán de sin in The Irish in Europe 1580–1815 (2001) in eagar ag Thomas O’Connor (‘Devout humanism Irish-style: the influence of Sir Thomas More on Seathrún Céitinn’) Deirtear anseo is ansiúd (The Catholic Encyclopaedia, mar shampla) go raibh sé ina shagart in Uachtar Rátha, paróiste Chnoc Rafann, dhá mhile ó thuaidh ón gCathair, in 1610 ach níl tagairt don áit sin ag Cunningham ··· Is é an fáth ar thionscain sé an leabhar ná chun fíorstair na hÉireann a insint agus chun cur in aghaidh thuairiscí bréagacha Giraldus Cambrensis agus na dtráchtairí a lean é anuas go dtí aimsir Chéitinn féin
Bhí na seacht dteanga aige, dá mb’fhíor do Graham: ‘He was well educated; for he spoke his native language to perfection; he spoke French, Spanish, Latin, Greek, and he understood Hebrew and some of the Oriental languages: he was an able Astronomer and Mathematician, but unrivalled in poetry and music.’ Is dóigh le Mag Uidhir go raibh fáil aige ar shaothar Chéitinn [q.v.], mar shampla, agus gur léir ar a dhánta grá go raibh filí an Bhéarla, leithéidí Sir Philip Sidney agus Thomas Campion, léite aige ··· Deirtear de ghnáth gurbh iníon lenár bhfile Máire nó Mailligh, bean a raibh cáil na filíochta uirthi in ndeisceart Uladh
‘Saothar aithriseach’ a thugann Morley ar an leabhar toisc gurb athscríobh ar Chéitinn an chuid is mó de
Cé go bhfuil tuairisc ar an bpearsa Anna Príor ag Máire Comer Bruen agus Dáithí Ó hÓgáin in An Mangaire Súgach ··· I 1720 rinne sé cóip, nach bhfuil fáil anois uirthi, den saothar céanna; bhí sí seal i seilbh Mhaeleachlainn Uí Chomhraí agus scríobh seisean: ‘Sealad de shaothar Chéitinn staraí / Séafra a lean diagacht neamhdha / Fuair maise agus scéimh gan bréag / Re faobhar chrobh dheas Sheáin Chláraigh’
I ndiaidh dó a chuid páipéar a scrúdú is é a shíleann Harrison gur fearr go mór aistriúchán Raymond ar Chéitinn ná ceann Uí Chonchubhair, agus gur léir air sin agus ar an aistriú a rinne sé ar réamhrá Lhuyd le haghaidh The Irish historical library William Nicolson [q.v.] go raibh eolas maith aige ar an nGaeilge
Luaitear é i gcomhluadar Chéitinn[q.v.], John Lynch[q.v.], Uí Shúilleabháin Béarra[q.v.] agus na staraithe eile a bhréagnaigh na cuntais a thug Giraldus Cambrensis ar Éirinn
Kenney a chuir tús leis an tuairimíocht sin i dtaobh ‘doomed civilisation’ agus go raibh a leithéid ar siúl ó shin anuas go 1988: ‘Iarfhios is bun leis an tuairimíocht sin, tuairimíocht a iniúchann an seachtú haois déag ní le tuiscint chomhaimseartha na linne ach le tuiscintí na haoise seo.’ Is é a bhreithiúnas ar thábhacht, aidhm, modheolaíocht agus éifeacht Annála na gCeithre Máistrí agus stair Chéitinn: ‘..
Ach d’imigh sé go Londain i 1720 agus beagnach láithreach d’fhoilsigh scéim chun aistriúchán de stair Chéitinn a fhoilsiú; bhí ceithre chóip den Foras Feasa déanta aige agus is ar chóip a rinne sé do Mhuirís Ó Conchubhair Fáilghe, abhcóide i Londain, a bhunaigh sé an t-aistriúchán
Déanann sé comórtas le Céitinn [q.v.]: ‘Chífímid, ach sin a dhéanamh, go raibh na foirmeacha a d’úsáideadh Mághnus Ó Domhnaill ní ba shímplí ná foirmeacha Chéitinn, go raibh an prós níb’ úire, níba nua-aimseartha, agus níba bheo ag Mághnus Ó Domhnaill, agus níba dhírí leis... ··· Tugann Pól Breathnach in The life of Aodh Rua Ó Domhnaill (1948–57) ainmneacha na n-iníní mar shampla de na hainmneacha ban a bhí coitianta ag Uí Dhomhnaill: Róise, Mairghréag, Aibhilín, Gráinne, Siobhán, Máire, Nuala
Baineann tábhacht lenar scríobh sé i dtaobh bheatha Chéitinn agus is leis a bhaineann aiste Bhriain Uí Chuív (‘An Eighteenth-Century Account of Keating and his Foras Feasa ar Éirinn’) in Éigse, geimhreadh 1960–61: ‘In 1811 William Haliday [B6] published an edition of the “Díonbhrollach” and the First Book of Foras Feasa ar Éirinn, and to it he prefixed a “Life of the Author” for which he drew on the 1722 “Dissertation” ··· Is dóigh le Bernadette Cunningham (The world of Geoffrey Keating ..., 2000) gurbh é an Súilleabhánach a chuir tús leis an tuairimíocht go raibh Céitinn ag taisteal i mbréigriocht, é a bheith ina chónaí i bpluais sna Gaibhlte, agus a leithéid: ‘O’Sullevane, writing just prior to the publication of O’Connor’s English translation of Foras Feasa, had his own reasons for seeking to underestimate if not discredit Keating’s work.’ Is cosúil gurbh ó Thiobraid Árann don Súilleabhánach seo; bhí comhfhreagras aige le Tomás Ó Duinn éigin i gCaiseal i dtaobh cuimhní ar Chéitinn a mhair i dTiobraid Árann ··· Ce go gcuireann Ó Súilleabháin ‘extravagant accounts’ i leith Chéitinn, b’fhéidir go raibh beartaithe aige féin an Foras Feasa a aistriú agus gurbh in é an fáth ar thug sé go fíochmhar faoi Dhiarmuid Ó Conchubhair a luaithe a foilsíodh réamhfhógra i dtaobh a aistriúcháinsean
Is in iris na Mainistreach, An Sléibhteánach, a bhí na chéad scríbhinní i gcló aige i 1938: ‘Beatha agus Saothar Liteardha Sheathrúin Chéitinn’ agus ‘Cois na Siúire’
Ghnóthaigh sí BA le honóracha den chéad scoth sa Léann Ceilteach in 1931, agus céim mháistir in 1933 lena tráchtas ar fhoinsí Chéitinn[B7] in Foras Feasa ar Éirinn; tá ‘The Sources of Keating’s History of Ireland’ i gcló in Éigse, geimhreadh 1944 [1945] et seq
Ba bhall é de Chraobh an Chéitinnigh, Conradh na Gaeilge, agus bhí sé ar dhuine de na haisteoirí ba chumasaí dá raibh sa ghrúpa cáiliúil, Aisteoirí Chéitinn, grúpa a léiríodh drámaí go minic in Amharchlann na Mainistreach agus sa Phéacóg faoi scáth an Chomhair Drámaíochta
Mac Neill’s obviously close involvement in the work is reflected in the three-page introduction which he wrote for the book.’ Sa bhliain chéanna sin, 1932, foilsíodh leabhar ceannródaíoch leis, Maighistrí san fhilidheacht, láimh-leabhar léirmheasa ar na filí móra ó Chéitinn anuas; tháinig an séú cló amach in 1939
Ba dhuine de phríomhaisteoirí Aisteoirí Chéitinn é ··· I rith na mblianta seo, tháinig glúin nua aisteoirí chun tosaigh in Aisteoirí Chéitinn
Shíl Tarlach Ó Raithbheartaigh (Maighistrí San Fhilidheacht: Láimh-leabhar Léirmheasa Ar Na Filí Móra ó Chéitinn Anuas, 1939) gur 'guth ciúin céillí' a ghuth 'nach labhrann ach ar a shon féin'
Timpeall 1860, bhunaigh sé féin, William Williams[q.v.] ó Dhún Garbhán agus Pádraig Ó Maonaigh, sagart i Ráth Ó gCormaic, Cumann Chéitinn nó Fuireann Dochtúir Céitinn
Muiris Ó Catháin a bhí ina bhun agus ag aisteoireacht in éineacht leo bhí Máire Ní Oisín ··· Trí bliana ina dhiaidh sin bhí sé féin agus Aisteoirí Chéitinn páirteach in Dúirtse Dáirtse leis an mBantiarna Gregory
Shíl roinnt daoine gur ag moladh a bhí sé gurbh í Gaeilge Chéitinn a scríobhfaí feasta
“Bhí sé ar a chumas Gaeilge a scríobh go hálainn ...” Dúirt Fiachra Éilgeach go raibh sé “oilte i bprós na Gaeilge agus go háirithe i saothar Chéitinn
D’fhoilsigh Conradh na GaeilgeDánta, amhráin is caointe Sheathrúin Chéitinn i 1900
Ag cuimhneamh dúinn ar a mhéid a líon Craobh an Chéitinnigh spás ina shaol is inspéise freisin gur Chéitinn ba shloinne do dhuine dá sheanmháithreacha
Chun The Fenian Nights entertainment, being a series of Ossianic legends told at a Wexford fireside, 1897 a chur le chéile chuir sé Béarla Loch Garman Theas ar ábhar as Revue Celtique, Transactions of the Ossianic Society agus as stair Chéitinn
Ní thaitníodh aon ní leis-sean ach Scéalta ó Chéitinn nó Eachtra Lomnachtáin