Aimsíodh breis is 50 alt. Níl á liostú anseo ach an 30 ceann is fearr a fhreagraíonn do d'iarratas.
Deir Eleanor Knott[B2] (Irish Syllabic Poetry..., 1928): ‘He was a voluminous composer of simple, if not very distinguished verse.’ Deir Osborn Bergin[B2] (Irish Bardic Poetry..., 1970): ‘Fearghal Óg is noted for his smooth and simple style...’ ··· Ar na dánta is minice a luaitear tá: ‘Uaibhreach mise ar Mhág Uidhir’ nuair a ghabh sé pardún Mhág Uidhir tar éis dó gloine fiona a chaitheamh san aghaidh air le teann stuaice, dán a gcuireann Caball tábhacht leis; ‘Trí Coróna i gcairt Shéamuis’ ag fáiltiú roimh Shéamus I a theacht i gcoróin; ‘Beannacht siar uaim go hÉirinn’ nuair a bhí sé ar deoraíocht in Albain; ‘Truagh liom Máire agus Mairgréag’ ina ndéanann sé oidhe chlann Uí Dhomhnaill a chásamh; ‘Teasta Éire san Easpáinn’, marbhna ar Aodh Rua Ó Domhnaill; ‘Mór an lucht arthraigh Éire’ i ndiaidh Imeacht na nlarlaí; ‘Slán uaim ag oileán Pádraig’ (i gcló ag Shane Leslie in St Patrick’s Purgatory, 1932); ‘Brian Ó Ruairc mo rogha leannán’, a ndeir Knott faoi in Irish Syllabic Poetry; ‘Most inaugural odes run to fifty or sixty stanzas; we are fortunate in having an example complete in three stanzas, illustrating practically all the characteristic features of this species of composition.’ In The Contention of the Poets.. ··· Chaith sé tamall i gCúige Mumhan (‘Slán agaibh, a fhiora Mumhan’) agus deir Mhág Craith go raibh sé pósta ar Mháire, deirfiúr le Tadhg mac Dáire Mac Bruaideadha[q.v.], ollamh larla Thuamhumhan ··· Tá ceann díobh (‘Fúaras iongnadh, a fhir chumainn’) i gcló ag Bergin
In aiste a scríobh Dame Columba Butler, deirfiúr Mháire de Buitléar, in Capuchin Annual 1952 luann sí Norma mar dhuine den dream a chaitheadh a laethanta saoire san oileán gach bliain: “.. ··· Sa bhliain 1912 d’fhoilsigh sí Leourín na leanav, an leabhar dá cuid féin arbh fhiú le hOsborn Bergin an leagan seo sa litriú simplí a ullmhú
Cailleadh an mháthair in 1895 agus thug an t-athair triúr de na páistí leis go Londain: Éamon, Máire agus mac eile ··· Rinne sise cúram de Mháire, deirfiúr Éamoin ··· D’fhág sin go raibh Éamon agus Máire i scoil Keswick le chéile ··· Ó hÉigeartaigh agus Osborn Bergin ··· Luann Bergin é féin agus John Fraser sa dán “Wanderlust”: Mhaise caithimís i dtráth uainn Pokorny ’gus Brugmann ’S a leabhair throma ghránna nach fearrde an té scrúd iad A mhalairt sin níorbh fhearr liom ach bád seascar siúlach ’S í a’ léimrigh le fána is lán srutha fúithi Éamon geal bheith láimh linn ’s do lámhsa dár stiúradh ’S a chara dhil na n-árann nárbh álainn an triúr sinn
Bhí sí ar bhunaitheoirí an “Cuman um Leitiriú Shimplí” in éineacht le Risteard Ó Dálaigh, Shán Ó Cuív, Osborn Bergin agus Tomás Ó Rathile agus scríobh sí go leor litreacha chuig na nuachtáin ag moladh an chórais a bhí ceaptha ag an gCumann ··· I gcomhpháirt le Bergin agus Ó Rathile chuir sí eagar ar imleabhair de Ériu
I have always, for one thing, the idea that would make Bergin snort, of one day suddenly and gan fhios dom féin blossoming into an Irish essayist” (litir chuig Éamon Cuirtéis i 1926)
I gcomhpháirt le Bergin agus Best chuir sé eagar ar The Book of Leinster, 1954 ··· Dúirt Myles Dillon: “O’Brien was the most learned Irish scholar of his generation, of the small group who had the good fortune to be pupils of Osborn Bergin
I measc na scoláirí a bhí ag foghlaim uaidh bhí Vernon Hull [q.v.], Tomás Ó Rathile [q.v.], Osborn Bergin [q.v.] agus D ··· Micil Ó Dálaigh, iascaire i nDún Chaoin, a athair agus ba í Máire Ní Mhuircheartaigh a mháthair
I mBaile Átha Cliath di chuir sí aithne ar Osborn Bergin, ar Thomás Ó Rathile agus ar Phádraig Ó Duinnín ··· Deir Ó Doibhlin, áfach, nach ndearna sí aon tagairt ina dialanna don Duinníneach ná do Bergin agus, maidir leis an Rathileach, gur chaith sí lón leis uair
I gcomhartha na hócáide scríobh Bergin dán molta di
Nuair a d’éag an Rathileach dúirt Brian Ó Cuív ar Radio Éireann (16 Nollaig 1953) gur chuir a bhás deireadh leis an ré órga úd an léinn Ghaelaigh a thosaigh in 1853 nuair a foilsíodh Grammatica Celtica Zeuss; bhí Bergin marbh le trí bliana agus anois an Rathileach, an bheirt scoláirí Gaeilge ba mhó le rá le 50 bliain ··· Bunaíodh Scoil an Léinn Ghaelaigh in 1903 agus an bhliain dár gcionn chuaigh Ó Rathile agus Bergin isteach i ranganna Sean-Ghaeilge John Strachan ··· Bhíodh ábhar ann ag Torna, de hÍde, Bergin, agus an Duinníneach ach an Rathileach féin a scríobhadh an chuid ba mhó de ··· In éineacht le Shán Ó Cuív agus Bergin bhí sé ina sheaimpín ar son scríbhinní Uí Laoghaire agus chabhraigh sé leis an mbeirt eile sna hiarrachtaí luatha a rinne siad chun caighdeán litrithe a sholáthar ··· In 1916 chuir sé isteach ar ollúnacht na Gaeilge i gCorcaigh, Bergin, Best, Mac Néill, Ó Máille, an Duinníneach, an tAthair Peadar agus scoláirí eile á mholadh, ach ba é Torna a fuair an post
Ba iad cúiseanna an aighnis: Brian bheith ag éirí ábhairín neamhspleách; achainí ar léitheoirí airgead a sholáthar le haghaidh foclóra a scríobhfadh Osborn Bergin[B2], bhí sí i gcló in aon uimhir le hachainí speisialta an Chonartha le haghaidh chiste na teanga; gur shíl an Conradh gá a bheith leis an páipéar a mhéadú agus nach raibh Brian ag aontú leis sin
Best[B2], Osborn Bergin[B2] agus Kuno Meyer[B2] ··· Bhí aistí in Revue Celtique aici i gcomhpáirt leis an gCéileachaireach, leis an Laoideach agus le Osborn Bergin ··· Vendryes, Osborn Bergin
I 1941 ceapadh é ina ollamh le Sean- agus Meán-Ghaeilge i gcomharbacht ar a sheanmháistir Osborn Bergin [B2]
Dúirt sé lé Osborn Bergin [B2] uair go mba oth leis nár fhoghlaim sé an Nua-Ghaeilge riamh
Agus ba é an tiomnú a chuir sí leis an dara heagrán de Caithréim Cellaig: ‘Matri meae Máire Spáinneach Nic Mhurchadha Caomhánaigh’ ··· Osborn Bergin[B2] féin, dúirt sé ina thaobh: ‘An admirable piece of work, the best of its kind that has appeared for many years’ ··· Agus ba é an tiomnú a chuir sí leis an dara heagrán de Caithréim Cellaig: ‘Matri meae Máire Spáinneach Nic Mhurchadha Caomhánaigh’
Beirt iarscoláirí de chuid Scoil Ard-Léinn na Gaeilge, mar sin, a fuair an dá phost: Bergin [B2] i mBaile Átha Cliath agus an Máilleach i nGaillimh
Bhí ardmheas ag Osborn Bergin [B2] ar an Athair Peadar Ó Laoghaire ach is mar seo a scríobh sé chuig an Síochánach uair: ‘Your admirably edited series has many points of interest for students – in phonetics, in vocabulary, and above all in the prominence given to idiomatic usage which is the very life-blood of the language
Bhí léirmheas in Banba, Meitheamh 1903, ag Osborn Bergin[B2] ar chnuasach dánta leis an gCraoibhín a thosaigh leis na focail ‘Níl puinn maitheasa sa leabhrán seo’
‘Years later, in 1937, MacNeill said to his daughter Máire that there were two decisions in his life which he regretted ··· Chuir sé eagar ar: Eachtra Lomnachtáin (1903) (i bpáirt le Osborn Bergin[B2]); Eachtra Fhinn Mhic Cumhaill le seachrán na sál gcam.. ··· Scoláire ba ea Máire (1904–15 Bealtaine 1987) agus scríobh sí The festival of Lughnasa (1982) agus leabhair eile; phós sí John L
Ba é Kuno Meyer [B2] faoi deara gur ceapadh é mar chomharba ar Osborn Bergin [B2] ina Stiúrthóir ar Scoil an Léinn Ghaelaigh i mBaile Átha Cliath in 1910 ··· Tá léiriú tugtha ag Seán Ó Lúing ar an gcaoi ghearánach ar chaith Meyer, Bergin agus R.I
I measc a chuid mac léinn in Freiburg bhí Risteard de Hindeberg [B2], Tomás Ó Máille [B3], Osborn Bergin [B2], Gearóid Ó Nualláin [B2], R.A.S ··· Nuair a fuair Thurneysen bás ba iad Bergin agus Binchy a chuir eagar ar A grammar of Old Irish (1946)
Bhí Osborn Bergin [B2] agus Risteard de Hindeberg ag staidéar faoi Zimmer i nGreifswald agus scríobh an sagart corrmhéiniúil, ar chaith Zimmer go lách leis fadó, cuntas searbh beagchroíoch faoi in Irish Educational Review, Feabhra 1911, cuntas a bhí ina ábhar spairne idir é féin agus Meyer
Nuair a thug sé léacht i 1932 i dtaobh stair aistriú an Bhíobla agus Leabhar na nUrnaithe ComhChoiteann ba é Osborn Bergin[B2] a bhí sa chathaoir
Í féin agus Úna Ní Fhaircheallaigh[B1] na chéad scríbhneoirí ban Gaeilge i ndiaidh 1882 agus ba iad Máire Ní Chinnéide[B2] agus í féin na chéad drámadóirí ban ··· the whole work had been carefully read by Seandún [Tadhg Ó MurchadhaB1] and by O.J.Bergin[B2]... ··· Is inspéise b’fhéidir go raibh Máire agus an ‘Muirneach Buadhach (D.O’Leary, Cork) ‘luaite le chéile ag Feis na Mumhan 1900 mar bheirt ar moladh go hard a n-iarrachtaí i gcomórtas aiste ar éifeacht na bPéindlíthe ar an teanga (An Claidheamh Soluis 6 Deireadh Fómhair 1900)
Cailíní aimsire a mhúscail a spéis sa Ghaeilge an chéad lá agus thíolacfadh sé a chnuasach dánta, Fraoch agus fothannáin (1938), do dhuine díobh, Máire Ní Anluain; fuair sé priméar de chuid Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge ó dhuine eile díobh, iníon leis an múinteoir taistil Proinsias Mac Uinseannáin[B3] ··· I bpríosún Reading d’éirigh sé fabhrach dó toisc gur sa chló sin a bhí an dá leabhar ab ansa leis ag an am, Dánta grádhaThomáis Uí Rathile[B2] agus Maidin i mBéarraOsborn Bergin[B2]
Tuairiscíodh in The Nation 20 Samhain 1897 gur chas sé ‘Máire Ní Chuirnín’ ag cruinniú i gCorcaigh agus rinneadh tagairt dá veidhleadóireacht agus dá phíobaireacht ··· Cé go raibh Osborn Bergin [B2], Tadhg Ó Murchadha (1843-1919) [B1] agus Shán Ó Cuív [B2] sa láthair ba é Wayland a bhí sa chathaoir ag an gcruinniú sin agus arís i mí na Nollag (An Claidheamh Soluis 6 Deireadh Fómhair agus 29 Nollaig 1900)
Phós sé Catherine Bergin i nGaillimh i 1919
Nuair a mhol Osborn Bergin[B2] go mbunófaí an Cuman um Letiriu Simpli ba é Art a chuidigh leis an rún (An Claidheamh Soluis 5 Márta 1910) ··· In alt dar teideal ‘Arthur Clery, idealist’ in Scéala Éireann 23 Samhain 1932 dúirt Máire Cháit Ní Riain (Bean Sheáin T
I gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, bhí tionchar mór ag Osborn Bergin[B2] agus ag Dubhghlas de hÍde[B4] air
Sa teach leis bhí a bhean Cáit (41), a rugadh i gContae Bhaile Átha Cliath agus a dheirfiúr Máire (41) ··· Bhí Osborn Bergin [B2] agus Donnchadh Pléimionn [B1] i measc na mball a bhí in aghaidh an Choiste Gnó agus d’oir dóibh a bheith ar son Fáinne an Lae
Footsteps rattled over the cobblestones outside, and forthwith three figures crossed the threshold: John Fraser, a Scotchman, Professor of Celtic in the University of Oxford; Dr Joseph Loth, Professor of Celtic Languages in the University of Paris; and Dr Osborn Bergin[B2], Professor of Early Irish, University College, Dublin—the “Preserver ó Bhaile Átha Cliath”, as Siobhán used to call him ··· Professor Fraser was the only one who talked very much, in an Irish perhaps that lacked something to Siobhán’s ear; the Frenchman hardly ventured a word; and Dr Bergin made no serious intrusion into conversation ··· I Meitheamh 1919 phós sé Min (Mary Josephine) Ní Riain, deirfiúr leis an Dr Séamus Ó Riain, le Máire Cáit Ní Riain, bean Sheáin T
Bhí sí ar dhuine de ghobharnóirí na scoile; ba í a sholáthair na scoláireachtaí a chuaigh chun leasa Thomáis Uí Rathile[B2] agus Osborn Bergin[B2]; d’íoc sí costas na sraithe léachtaí a thug Marstrander[B4]
Fortunately she transferred her affections to Bergin [B2]
I gCorcaigh ní raibh aon ollamh le Gaeilge ná múinteoirí Gaeilge sa choláiste ó d’fhág Owen Connellan [q.v.] a phost in 1862 go dtí gur tugadh obair d’Osborn Bergin [B2] in 1897
Chuir Osborn Bergin[B2] eagar ar Trí bior-ghaoithe an bháis: Three shafts of death by Geoffrey Keating (1931) ··· Leabhar a chuireann béim ar fheabhas a scéalaíochta, agus leabhar ar cabhair í ag mic léinn chun dul i dtaithí a phróis, is ea Sgéalaigheacht Chéitinn: stories from Keating’s history of Ireland edited, with introduction, notes, and vocabulary (1909) le Osborn Bergin
Tá péire dán le Laoiseach Mac an Bhaird in eagar agus roghnaithe ag Osborn Bergin[B2] in Irish bardic poetry ..., 1970, ‘A fhir ghlacas a ghalldacht’ agus ‘Mo chean duitsi, a thulach thall’
Breatnach in Éigse XXXI, 1999 (‘An Irish Bollandus: Fr Hugh Ward and the Louvain Hagiographical Enterprise’) thar amhras gurbh Eoghan a bhí ar athair Aoidh Mhic an Bhaird[q.v.] agus gurbh í Máire Ní Chléirigh a mháthair (cáipéis i gcló ag D.J ··· an dá dhán úd “Fogas furtacht don tír thuaidh” agus “A leabhráin ainmnighthear d’Aodh”.’ Tá an dara dán sin chomh maith le trí cinn eile le hEoghan Rua in eagar ag Osborn Bergin[B2] in Irish bardic poetry, 1970: ‘Dána an turas trialltar sonn’, ‘Rob soruidh t’eachtra, a Aodh Ruaidh’ agus ‘Truagh do chor a chroidhe tim’ (dán a chum sé nuair a chuala sé Ruairi Ó Domhnaill a bheith go dona tinn)
“Within a few years he won for himself a European reputation as the authority on Irish place-names, genealogy and the Irish annals”, a dúirt Osborn Bergin ina thaobh i dteastas a scríobh sé ··· Thug Bergin agus Best teastais dó ··· Dúirt Bergin sa teastas úd: “Of the many aspects of his genius much might be said but perhaps the outstanding feature is this that while his deep knowledge of the language was acquired under the guidance of scholars such as Meyer, Thurneysen, Marstrander and the professors of his own university his training as an historian was his own achievement”
Ba í Máire Bergin a mháthair
Ba é Osborn Roberts Bergin, ceannaí lóin, a athair ··· Ag tagairt do An Leughthóir Gaedhealach, iris a ndéanadh Bergin eagarthóireacht uirthi do Chraobh na Laoi, dúirt Irisleabhar na Gaedhilge faoi in Iúil 1897: “In our opinion, one of the acutest and most accurate of living Irish scholars, and master, to a marvellous degree, of the powers of expression of the Irish language” ··· Chuir sé eagar ar “Laoi Chnuic an Áir” in 1897 agus foilsíodh Eachtra Lomnachtáin an tSléibhe Riffe (Bergin agus Mac Néill) i 1901 ··· Nuair a fuair John Strachan bás an bhliain sin ceapadh Bergin ina ollamh ina áit sa Scoil ··· Binchy in Osborn Bergin: the Osborn Bergin memorial lecture, 1970
Bhí sé cairdiúil le daoine a bhí éagsúil ar fad le chéile: Joyce, Bergin, an tAthair Peadar, George Moore, Stiofán Mac Enna, Synge, Meyer .. ··· Ar an saothar tábhachtach a raibh lámh aige ann tá: Lebor na hUidre (i gcomhpháirt le Bergin) (1929); Martyrology of Tallaght (i gcomhpháirt le Dean Lawlor) (1931); Seanchas Mar: the Ancient Laws of Ireland (i gcomhpháirt le Thurneysen) (1931); The Annals of Inisfallen (i gcomhpháirt le Mac Néill) (1933); The Book of Leinster (i gcomhpháirt le Bergin agus Micheál Ó Briain) (1954–67)
Chum Giolla Brighde Ó hEodhasa[q.v.] dán do Janet Marwood nuair a d’éag a mac Richard, ‘Deacair suan ar chneidh gcarad’; agus is d’Uilliam a chum sé ‘A sgríbhionn luigheas tar lear’ Irish Bardic Poetry, 1970 le Osborn Bergin) a ndeir Pádraig A
I gcló ag Osborn Bergin[B2] in Irish Bardic Poetry, 1970 tá dán le file ainaithnid a dtugann sé ‘remarkable poem’ air (‘Tiar táinig tús na seanma’); tar éis dó cláirseoirí na miotaseolaíochta a mholadh tugann an file curadhmhír a aimsire féin do Nioclás Dall ··· Tugann Bergin sliocht as On the Manners and Customs of the Ancient Irish, 1873 le Eoghan Ó Comhraí[B6]: ‘As to the harp, said county [Ciarraí] could well bragg, having the chiefest master of that instrument in his time, Mr
‘Eochaidh éachtach na n-arm nglan / Ní thug acht éinshúil d’ollamh / giodh toirbheartus do thuair teann, / le bfuair oirdhearcus Éireann’ (i gcló freisin ag Osborn Bergin [B2] in Irish Bardic Poetry, 1970 faoin gceannteideal ‘A Priceless Gift’) ··· Deir Bergin: ‘Brian Ó Corcrán was probably the author of Eachtra Mhacaoimh an Iolair, a romance adapted from the French, which has been attributed without sufficient reason to his namesake the vicar of Cleenish in Loch Erne who died in 1487.’ In Éigse XXXIV, 2004 tá ‘Brian Ó Corcráin agus Eachtra Mhacaoimh an Iolair’ le Caoimhín Breathnach
Sa réamhrá deir Osborn Bergin[B2]: ‘This volume contains the most considerable body of bardic poetry yet published
File de mhuintir Dhálaigh an Chláir agus ollamh ag Brianaigh ba ea an Lochlainn Óg Ó Dálaigh (fl.1550) a chum an péire dán atá in eagar ag Osborn Bergin in Irish Bardic Poetry ..., 1970: ‘Ionmhain triúr táinig dom fhios’ agus ‘Léigidh dhamh mo Dhomhnall féin’
Is iad na cinn is minice a ndéantar trácht orthu: ‘Tairnig éigse fhuinn Ghaoidheal’ (i gcló in Nua-Dhuanaire I); ‘A Niocláis, nocht an gcláirsigh’, ‘Beannacht ar anmain Éireann’, ‘Cuimseach sin, a Fhearghail Óig’, agus ‘Mairg do-chuaidh re ceird ndúthchais’ (in eagar ag Osborn Bergin in Irish Bardic Poetry..., 1970); ag Tomás Ó Rathile in Measgra Dánta 11, 1927 tá ‘Mo thruaighe mar táid Gaoidhil’ agus ‘Beannacht ar anmain Éireann’; ag Láimhbheartach Mac Cionnaith[B2] in Dioghluim Dána, 1938 tá ‘Éireannaigh féin fionnLochlannaigh’
In Irish Bardic Poetry, 1970 is é a deir Osborn Bergin[B2] agus é ag tagairt d’ábhar an dáin seo: ‘Henceforth they [filí] might win a precarious living by competing with strolling singers
Cia do cheinneóchadh dán?’ (in eagar ag Osborn Bergin in Irish Bardic Poetry..., 1970) agus ‘A mhic ná meabhraigh éigse’ (i gcló ag Róis Ní Ógáin[B2] in Duanaire Gaedhilge, Iml
I léacht údarásach Osborn Bergin[B2] ar fhilíocht na scol i 1912 (i gcló in Irish Bardic Poetry: texts and translations together with an introductory lecture, 1970, in eagar ag David Greene[B3] agus Fergus Kelly) dúirt sé: ‘The best description of a bardic school is in the memoirs of the Marquis of Clanricarde, published in 1722, which gives us a fair idea of the training as practised in the early seventeenth century.’ Is é teideal na gcuimhní sin Memoirs of the Right Honourable the Marquis of Clanricarde, Lord Deputy-General of Ireland ..