Aimsíodh breis is 50 alt. Níl á liostú anseo ach an 30 ceann is fearr a fhreagraíonn do d'iarratas.
‘An Fiach Dubh’ an t-ainm pinn a bhí aige ··· Risteárd Mac Crócaigh, An Fiach Dubh, R.I.P., duine dílis, fíorlaoch, agus fear gráidh don Ghaeilge
Glanadh na fiacha ach fágadh é féin báite i bhfiacha ··· Deir Norman Moore gur fhág sé fiacha ar an gcoláiste ach deir White nach bhfuil bunús leis sin, nach faoina chúram riamh a bhí cúrsaí airgid ··· Deir Moore go raibh fiacha troma ar an gcoláiste sin freisin
Dhealródh sé gur ag fiach a bhí sé lá agus gan a fhios cá raibh sé nuair a bhí seanpharóisteánach ag fáil bháis ··· Tugann sé cuntas ríthaitneamhach ar an suí faoistine nó stáisiún le linn an Bhreathnaigh a bheith sa Snaidhm: an lá roimh ré á thabhairt aige ag fiach i gcom éigin imigéineach in aice le teach an stáisiúin; corcán prátaí bruite agus scor de bhradán ón abhainn roimhe i dteach éigin sa chomharsanacht; a ndóthain le n-ithe ag an bpaca gadhar agus a chapall; leaba bhreá tuí nó féir ar an urlár ina gcodlaíodh sé chomh sámh le rí agus an chonairt ina thimpeall
Scríobhadh sé aistí faoin ainm pinn ‘Fiach Fánach’ in An tUltach agus baineann ceann in uimhir Fheabhra 1952 le cuairt a thug Séamus Mac a’ Bhaird [q.v.], timire Gaeltachta Chonradh na Gaeilge, ar an scoil agus an chaoi a ndeachaigh an chuairt sin i gcion air féin
Bhíodh sé ag giollaíocht do na cuairteoirí a thagadh go dtí an ceantar ag fiach agus ag iascaireacht ··· Thóg sé feirm bheag ar cíos i Mainéar Chill Bhríde i gCill Mhantáin i 1921 agus chaitheadh sé go leor ama ag fiach is ag foghlaeireacht sa cheantar
Bhí capall fiaigh ag Micheál féin agus théadh ag fiach leis an United Hunt Club
Ba í Catherine Bryson ó cheantar Bhealach Féich, Co
Bailiú fiacha ó dhaoine bochta is mó a bhíodh ar siúl aige, obair nár thaitin leis ··· Ag cruinniú i mBealach Féich ar 4 Lúnasa 1914 toghadh é ina rúnaí contae ar na hÓglaigh Náisiúnta
Ar feadh a shaoil fear mór fiaigh agus foghlaerachta in Éirinn ba ea é agus sealgaire ainmhithe móra thar lear
Ghlacadh sé páirt i rásaí capall agus i bhfiach an mhadra rua
‘Ach do chuas a’ triall orthu trí nú ceathair ’o uairibh, nú cúig; agus gach aon tseachtain a théinn a’ triall orthu thugaidís fiacha na dí dhom go maith!’
Chaith sé tamall mar oide príobháideach i nGleann na bhFiach, Co
Ag Oireachtas 1906, faoin ainm cleite ‘An Seabhac’, bhuaigh sé duais ar aiste, agus foilsíodh é i 1908 faoin teideal Fiacha Mac Aodha Ua Broin
Nuair a tugadh os comhair cúirte é mar gheall ar fhiacha, chreid sé gurbh iad na sagairt a bhí taobh thiar den ghníomh
Bhí de cháil air go ndeireadh sé amhrán le fonn éigin a thaitneodh leis agus nach mbacadh leis an ngnáthfhonn; ag Oireachtas amháin bhain an lucht éisteachta greann as ‘Donncha Bán’ á rá aige le fonn ‘Fiach an Mhada Rua’
Bhí roinnt lámhscríbhinní de chuid Edward Lhuyd[q.v.] ceannaithe ag a athair i 1713 d’fhonn go bhféadfaí na fiacha a bhí ar an scoláire sin ag am a bháis a ghlanadh
I mBealach Féich, Co
a chomhrá caoin a raibh seanfhocail agus filíocht ag fiach a chéile agus ag sárú a chéile ann ...’
Bhí fiacha ag an gclódóir orthu i ndiaidh trí uimhir agus is é a bheartaigh an Lóchánach an chlódóireacht a fhoghlaim i dtreo nach mbeadh costas mór ag baint leis an iris a fhoilsiú
I 1926 shaor sé Coiste Gnó an Chonartha ó fhiacha £1,000 ar choinníoll nach mbeadh aon lua air go poiblí
Theip ar The Irish Nation mar gheall ar fhiacha an-troma agus i ndeireadh 1911 thug sé Londain air féin arís
Cé gur éirigh leis an ócáid fágadh i bhfiacha é ina diaidh
Faoi 1805, tar éis dó raic a bheith aige lena athair, bhí sé an-bhocht agus báite i bhfiacha nuair a cuireadh go hÉirinn é chun taighde a dhéanamh ar sheancháipéisí le haghaidh cáis dlí
Deir Henn gur chaith sé tamall i gCill Rois, go raibh fiacha ag tábhairneoirí an bhaile air agus gur chaith sé seal i gCill Mhichíl
I ngeall ar fhiacha chaith sé tamall i bpríosún Newgate agus thóg sé raic ann
I mBaile Átha Cliath ba ghairid go raibh sé sa Marshalsea i ngeall ar fhiacha
Bhí fiacha le híoc agus anuas air sin chuir eachtra Chéim an Fhia as go mór dá ngnó, tharla an oiread sin de na mic a bheith ar a gcoimeád
Bhí sé i bhfiacha i ngeall ar Bláithfhleasg na Milseán agus bhí gaol i bhfad amach aige leis na Grásaigh agus le Seán Mac Uaitéir Breathnach
In Irish Book Lover, Iúil-Lúnasa 1932 (‘Notes on two Mageoghegans’) tugann Pól Breathnach[B2] eolas ar stair a mhuintire agus deir gur shíolraigh siad ó Fhiacha, deartháir Laoghaire, rí na Teamhrach
Cé go raibh sé go maith as, aithne aige ar dhaoine tábhachtacha, is léir ar an aiste úd ‘The Abbé MacGeoghegan dies’ go gcaitheadh sé thar a acmhainn; bhí fiacha troma air ar bhain cuid díobh le clóbhualadh Histoire de l’Irlande
Thairis sin ar fad bagraíodh an dlí ar iontaobhaithe Inniu, ar dhuine díobh Séamas, mar gheall ar fhiacha a bhí carnaithe suas sna blianta deireanacha ... ··· Dúradh go raibh siad freagrach “jointly and severally” as na fiacha sin agus go gcaithfidís iad a íoc nó ba dhóibh ba mheasa
D’fhág sé ina dhiaidh a bhean Norita, a iníonacha Aoife, Muireann agus Ciara, a mhic Aengus, Tiarnán agus Fiach, agus a dhlúthchara Annette McHugh
Bhí na fiacha chomh trom sin gurbh éigean dó aistriú go teach i mBaile Uí Ógáin
Deir Fagan gurbh í an obair seo agus é a bheith beo bocht, gan dídean, é i bhfiacha, agus go minic i mbaol a ghafa, faoi deara gur theip ar a shláinte agus go raibh sé beagnach dall
Deir Nollaig Ó Muraíle in Oxford DNB gur chaith Ruairí 1696-7 i bpríosún i nGaillimh i ngeall ar fhiacha gan ghlanadh agus le cabhair dlí gur éirigh lena mhac cuid dá dtalamh a fháil ar ais ó na Máirtínigh
Luann sé féin gur fiacha £5 a bhí air: ‘That yr suppliant being under close confinement these six monthes past for the debt of another of five pounds principall is thereby and sickness reduced to the last degree of misery’ (litir ón bpríosún gan dáta chuig King; i gcló ag Risk)
I 1922 mharaigh an Roinn chéanna seachtar Protastúnach in Allt na bhFiach sa dúiche chéanna i ndíoghail Caitlicigh a maraíodh
Chun fiacha na scoileanna agus an tséipéil a ghlanadh chaith sé trí bliana ó 1864 amach i Meiriceá
Ach ní raibh teacht isteach aige toisc fiacha a bheith ar an talamh
Theip ar a shláinte féin agus bhí sé dall beagnach agus i bhfiacha
Deirtear gurbh éigean dó tearmann a fháil i gColáiste na Tríonóide ar feadh tamaill nuair a bhí sé báite i bhfiacha
Iar bhfilleadh go hÉirinn dó, chuir Ardeaspag Chaisil de chúram air airgead a bhailiú chun na fiacha a bhí ar Choláiste Phádraig i nDúrlas a ghlanadh
B’éigean an leabhar a tharraingt siar, rud a chuir an Raghallach i bhfiacha troma
Rinne ‘Fiach Fánach’ [Aindrias Ó Baoighill] [q.v.] an cur síos seo air in An tUltach, Feabhra 1952: ‘Bhí sé ina thimire le Conradh na Gaeilge san am agus ghair sé isteach sa scoil trathnóna amháin go bhfeicfeadh sé caidé mar a bhíomar ag fáil ar aghaidh leis an teanga
fear bunaithe an Choláiste, fear díolta na bhfiach, fear cosanta na háite anuas trí na blianta agus gheofaí a rá le fírinne murach é nárbh ann don Choláiste inniu’
Tuairim £2,000 a chaill sé agus d’imigh breis is tríocha bliain thart sula raibh na fiacha glanta
Bhí Seán thíos go mór leis, fiacha troma air nár éirigh leis a ghlanadh go ceann i bhfad
Ina ainneoin sin ba é Ó Conchubhair a ghlan na fiacha a bhí air i 1777
Thuairimígh Jennings go raibh fiacha cúpla céad flóirín ag Coláiste San Antaine ar Shomhairle; b’fhéidir gur pháirtiocaíocht ba ea ‘Duanaire Finn’
Úrsceálta eile leis is ea Fonn a níos fiach (1978), agus Ó thuaidh