Aimsíodh breis is 50 alt. Níl á liostú anseo ach an 30 ceann is fearr a fhreagraíonn do d'iarratas.
Gheofar léirmheas ar chuid de scéalta Dhonncha in Bua an tSeanchaí: tráchtaireacht agus treoir don leabhar Bullaí Mhártain..., 1974 le Pádraigín Riggs agus in Donncha Ó Céileachair: anailís stíleach, 1978 leis an údar céanna ··· ‘Níl aon scríbhneoir is mó a chabhraigh le forbairt na nualitríochta ná is fearr a léiríonn a ‘tréithe ná Donncha Ó Céileachair’, a dúirt an foilsitheoir Seán Ó hÉigeartaigh faoi (Comhar, Deireadh Fómhair 1960) ··· Ar 27 Samhain 1918 a rugadh Donncha i gCúil Aodha, Co ··· In aiste in Scríobh I, 1974 dar teideal ‘Donncha Ó Céileachair: scríbhneoir idir dhá thraidisiún’ thagair Seán Ó Tuama don mhórchuid d’éirim an tseansaoil agus na seanscéalaíochta a rug Donncha leis óna athair agus ansin dúirt: ‘Agus is é an dara ponc eolais: gur fhreastail Donncha ar chúrsa a thug Dónall Ó Corcora i gCúil Aodha ar ealaín an ghearrscéil nua-aimseartha, agus go raibh an oiread sin measa aige ar ar fhoghlaim sé ansin gur thoirbhir sé féin agus a dheirfiúr Síle a n-aon leabhar gearrscéalta Bullaí Mhártain do Dhónall Ó Corcora ··· Bhí dhá mháistir, mar sin, ag Donncha Ó Céileachair...’
Luann Pádraig Ó Loingsigh seanathair Dhonncha, Seán Ó Buachalla eile, agus é ag cur síos in Agus, Eanáir 1973, ar an gcosc a bhí ag an gcléir ar leabhair Ghaeilge ··· Ba í Nóra Ní Mhuirithe máthair Dhonncha agus ba é Pádraig Ó Buachalla, feirmeoir, a athair ··· Fuair Donncha gradam múinteora tuairim 1900 ··· Tagraíonn Domhnall Bán Ó Céileachair in Sgéal mo bheatha, 1940 don scoil oíche a bhí ag Donncha i gCúil Aodha ó Shamhain go Bealtaine ··· Donncha Ó Buachalla was a well-known figure at Irish gatherings in Cork and Kerry in the early days of the Revival’ (Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Réalt an Deiscirt 1 Meitheamh 1957)
Nuair a bhí O’Donoghue ar cuairt chuig Donncha in éineacht lena dheartháir, an tAthair Mac Niallais, is ea a thug sé an scéal do Dhonncha faoin éalú a bhí beartaithe ··· B’éigean Donncha agus an cúigear ab óige a chur faoi chúram an dearthár ba shine, Seán, a bhí ina mhúinteoir scoile i mBaile Uí Dhonnaíle in aice le Dún Geanainn ··· Sa scirmis lámhaigh Donncha an Príomh-Chonstábla Clarke ··· Gabhadh Donncha nuair a tháinig fórsaí athneartaithe agus tugadh go príosún Chorcaí é ··· Ar eagla go bhfaighfeadh an Príomh-Chonstábla bás d’fhuascail na hÓglaigh Donncha ar 11 Samhain
MAC DONNCHA, Seosamh (1953–2016) Seosamh Mac Donncha Joe McDonagh1953 2016 Tuaim, Co ··· Ba ar pháirceanna iománaíochta Chumann Lúthchleas Gael sna 1970idí agus 1980idí, agus ina dhiaidh sin mar uachtarán ar an eagraíocht, ba mhó a thuill Seosamh Mac Donncha cáil dó féin, ach níorbh iad a chuid aclaíochta agus a chuid óráidíochta amháin a bhí mar bhuanna aige ··· Ba chraoltóir agus aisteoir cumasach é agus amhránaí den scoth – mac dearthár leis an amhránaí clúiteach sean-nóis, Seán ’ac Dhonncha ··· Bunaíodh Coiste Iomána na Gaillimhe féachaint le bonn a chur faoin gcluiche athuair sna scoileanna agus i measc na hóige, agus bhí baint mhór ag Maitias Mac Donncha leis óna thús agus éifeacht dá réir ag an iarracht ar a mhac ··· Ba nuair a tháinig deireadh lena chuid imeartha ar fhoireann shinsearach an chontae in 1983 a thosaigh Seosamh Mac Donncha ar na cúraimí riaracháin laistigh den Chumann Lúthchleas Gael a d’fhág an oifig is airde san eagraíocht sin ina sheilbh
An-scéalaí a athair Donncha Beag: fuair sé an chéad duais ag an gcéad fheis i Maigh Chromtha
Ba é an tríú duine ab óige é den deichniúr clainne a bhí ag Joe Phádraig Sheáin Fhéilim Mac Donncha agus ag Anna Phádraig Sheáin Risteaird Mac Donncha; in Conamara: Tír Aineoil tugann Mac Con Iomaire tuairisc ar a thriúr deartháireacha agus a sheisear deirfiúracha ··· Dá bhreithlá i 1994, nuair a shroich sé 75 bliain d’aois, d’fhoilsigh Cló Iar-Chonnachta an dlúthdhiosca Seán ’ac Dhonncha—An Spailpín Fánach ar a bhfuil 22 amhrán dá chuid ··· Nia leis is ea Seosamh Mac Donncha, captaen ar fhoireann iomána na Gaillimhe uair, iaruachtarán Chumann Lúthchleas Gael agus Príomhfheidhmeannach Fhoras na Gaeilge
Le Béarla a thóg siad Donncha agus an cúigear eile clainne ach bheadh Gaeilge ar a dtoil acu go léir ar ball ··· Ba é Donncha an chéad rúnaí buan lánaimseartha acu nuair a ceapadh é i 1947 ··· In RTÉ Guide 4 Meitheamh 1965 dúirt Seán Mac Réamoinn: ‘Ba mhó d’aspal ná de rúnaí é: pé acu ag plé le Club Leabhar nó Cumann Drámaíochta nó eile é, ba léir don dall gur chreid Donncha Ó Laoire go hiomlán sa chúis a bhí sé a áiteamh agus go raibh sé sásta gach bua agus gach féith dá raibh aige a chur mar thaca leis an gcreideamh san’
Deir Ó Foghludha: ‘Is amhlaidh atá an scéal, táimid gan cruinneolas ar bith um shaol Dhonncha ó bhliain 1746 go dtí bliain a 1755.’ Má chaith sé tamall i dTalamh an Éisc is i rith na tréimhse sin é ··· Ceithre bliana roimh bhás dó chuaigh sé chun cónaithe lena mhac, Donncha Óg, fíodóir sa Bhaile Nua in aice le Coill Mhic Thomáisín ··· Creideann Ó Foghludha gur i bhfad ina dhiaidh sin a phós Donncha, agus, cé go bhfuil sé soiléir nach mian leis a chreidiúint gur Máire Ní Ógáin a bhí uirthi, ní luann sé aon ainm eile ··· Cuid a dó (1700-1850)(g.d.): ‘B’é Donncha Rua an file grinn ba mhó d’fhilí na Gaeilge, lasmuich de Bhrian Merriman[q.v.] ··· Rud nua ar fad, rud ar leithligh, ba ea a phríomhshaothar “Eachtra Ghiolla an Amaráin”.’ D’aistrigh Standish Hayes O’Grady[B2] an ‘Eachtra’, The adventures of Donncha Ruadh Mac Conmara, 1853, agus foilsíodh aistriúchán Arland Ussher[B5] i 1926, The midnight court and the adventures of a luckless fellow
Tá cuntas ar Dhonncha agus ar scéal achrannach Leabhar Leasa Móir (recte Leabhar Mhic Chárthaigh Riabhaigh) in Agus, Iúil-Lúnasa 1982 ag ‘J.C.F’ ··· Thug aibhéardaí Diúc Devonshire, ar leis an leabhar, ar iasacht do Dhonncha é agus nuair a tugadh ar ais go Lios Móir é in 1816, agus clúdach curtha air, bhí go leor duilleog ar iarraidh ··· Macalister[B5] an locht ar Dhonncha ··· Cailleadh Donncha Bán 7 Deireadh Fómhair 1830 agus tá sé curtha i nDún Bolg ··· Scríobhaí freisin ba ea a mhac, Donncha Óg Ó Floinn (c.1802-84)
Deir Ó Concheanainn: ‘Is dóigh gurbh é Donncha—murabh é a dheartháir Seán—an té ba mhó eolas ar bhéaloideas Mhúscraí Uí Fhloinn ··· Ba scoláire é Donncha a raibh léann na leabhar agus na lámhscríbhinní air thar mar a bhí ar aon duine eile de bhunadh Mhúscraí a chuaigh i mbun saothruithe léann an bhéaloidis i gCúige Mumhan.’ Ba é ionadaí na Mumhan é sa chlár cáiliúil raidió Fadhbanna Gaeilge, mar a mbíodh Tomás de Bhaldraithe [q.v.], Niall Ó Dónaill [q.v.] agus Máirtín Ó Cadhain [B4] rannpháirteach freisin, agus ba eisean a roghnaigh Éigse chun léirmheas fada a scríobh ar an imleabhar d’Atlas Heinrich Wagner [q.v.] a bhaineann le canúintí na Mumhan (Éigse, samhradh-geimhreadh 1967) ··· Bhí Donncha Ó Buachalla[B5] mar mhúinteoir aige i Scoil Bhaile Bhuirne ··· ‘Is cloch ar leacht Dhonncha an t-eolas ar bhéaloideas agus ar cheart na Gaeilge atá léirithe sna heagráin sin’ (Ó Concheanainn)
Donncha Ó hAnnagáin, The Gardens, Mitchelstown Castle’ ··· ‘Napoleon’ a bhí mar leasainm ar Dhonncha ··· Tá grianghraf de Dhonncha agus é gléasta mar shagart sa leabhar céanna: cuairt a thug sé ar phríosúnaigh i 1920 an fáth a bhí leis an mbréagriocht ··· Bhí a dheartháir Donncha thar barr chun Gaeilge, agus chaith sé tamall á múineadh; agus níorbh fhearr chun Gaeilge é ná chun gunna a láimhseáil le linn éigin a thíre’ (Fé bhrat an Chonnartha, 1944) ··· Tá cuntas ar Dhonncha sa tsraith ‘An Mhuintir s’againne’ in Scéala Éireann 3 Márta 1959
‘Ríscéalaí Mhúscraí’ a thug an scoláire Donncha Ó Cróinín air ··· Tá cuntas air féin agus ar a mhuintir ag Donncha sa bhrollach a chuir sé le Scéalaíocht Amhlaoibh Í Luínse (1971) ··· An bhliain dár gcionn bhuaigh sé an chéad duais riamh ar scéalaíocht ag an Oireachtas: ní raibh an comórtas sa chlár go nuige sin (Scéal an Oireachtais 1897-1924, 1984 le Donncha Ó Súilleabháin) ··· D’fhoilsigh Comhairle Bhéaloideas Éireann dhá chnuasach d’ábhar a bhailigh Seán Ó Cróinín [q.v.] uaidh agus chuir Donncha Ó Cróinín eagar orthu: Scéalaíocht Amhlaoibh Í Luínse (1971) agus Seanachas Amhlaoibh Í Luínse (1980)
(Donncha Ó Cróinín in Béaloideas 32, 1964) ··· Deir Donncha sa chuntas céanna: ‘Níor mhiste “acadamh teangan” a thabhairt ar an rud so a bhí ar bun in iarthar Mhúscraí i dtosach na haoise seo, agus cé go raibh Béarla a ndóthain ag formhór na seandaoine, bhí sé le tabhairt fé ndeara gur choinníodar an dá thaobh deighilte óna chéile sa chás gur fánach a bhí aon fhocal Béarla tríd an nGaoluinn acu, gan trácht ar éinní a bhainfeadh le dul an Bhéarla’ ··· Deir Donncha: ‘Cúis chradhascail go brách é, áfaig, ná raibh sé de chaoi ag Seán a sheacht n-oiread a bhreacadh síos ó Amhlaoibh; ach ar mhí-ábharaí na cruinne do tháinig cúrsaí coigiltis idir Sheán agus obair an Choimisiúin Bhéaloideasa nuair ná raibh sé ach ag fáscadh chun na hoibre, agus níor fhill sé ar an bpeann go ceann sé mblian déag’ ··· Fuair a dheartháir Donncha bás 5 Meitheamh 1990; scoláire aitheanta Gaeilge ba ea é agus ba é a chuir eagar ar ar foilsíodh de bhailiúcháin Sheáin
Gur léigh Seán Ua Súilleabháin agus Donncha Ó Conaill páipéar ag Éigse Dhiarmuid Uí Shúilleabháin ar 2 Nollaig 1995 níorbh fhéidir a rá go soiléir cérbh é féin ··· Fuair Donncha bás sular saolaíodh Micheál agus cá bhfios nárbh é sin a chuir tús leis an ráfla ··· In Leader 2 Márta 1903 san ‘Agallamh idir Tadhg agus Donncha’, molann an tAthair Peadar Gaeilge Mhichíl go hard na spéire arís ··· D’aimsigh Donncha Ó Conaill teastas báis ina bhfuil an dáta 12 Meán Fómhair 1927
Ba é an chéad duine é de sheisear buachaillí agus triúr cailíní a saolaíodh do Dhonncha Liath Ó Conchubhair agus Mallaí Ní Ruairc ··· Shíolraigh Donncha ó na Conchubharaigh sin a bhí ina ríthe ar Chonnachta agus bhí Mallaí (d’éag 22 Nollaig 1760) síolraithe ó ríthe Bhréifne ··· Chaill muintir Dhonncha an chuid is mó dá dtailte tar éis dóibh páirt a ghlacadh i gCogadh an Dá Rí ··· Is de bhrí go raibh Béal Átha na gCarr i ngeall ag Frinsigh Dhún Gar agus go raibh cabhair aige ón abhcóide cáiliúil Toirealach Mac Donnchadha, uncail Mhallaí Ní Ruairc, a d’éirigh le Donncha greim a fháil arís ar Bhéal Átha na gCarr ··· 32, but Mac Donough managed to reply so ably, and being supported by the interests of Lord Kingsland and Lord Taaffe, finally succeeded in restoring Donough O’Conor to about seven hundred acres of land which descended to his son, Charles O’Conor of Belanagare, the historian.’ Cé gur i 1701 a tharla sin níor éirigh le Donncha seilbh a ghlacadh ar an talamh go dtí tuairim 1720
Deir Proinsias Mac Aonghusa: ‘Bhí Donncha Ó Súilleabháin ina measc siúd a d’éirigh imníoch faoin gCeannaire [Ó Cuinneagáin q.v.] agus a d’imigh’ (‘Aiséirí Faisisteach na Gaeilge’ in An Aimsir Óg, 2000) ··· ‘Ní gan chúis a thugaimíd Donncha uasal air, mar gan amhras ar bith bhí sé uasal go smior na gcnámh
Tá eolas le fáil faoi in ‘An tAthair Donncha Ó Corcora ag labairt le Risteárd Ó Glaisne’ in Inniu 12 Samhain 1971
D’fhreastail sé ar scoil cháiliúil Dhonncha Uí Mhathúna (Donncha an Chairn) in Inis Díomáin agus d’fhoghlaim ann Gréigis, Laidin agus Eabhrais agus, is dóigh, gramadach an Bhéarla agus na Gaeilge
Beirt de na mic ba ea an scoláire Donncha Ó Cróinín agus an bailitheoir béaloidis Seán Ó Cróinín [q.v.] ··· Scríobh a mac Donncha in Béaloideas 32, 1964: ‘Ba mhaith an díol ar a [Seán] mháthair tuairisc a thabairt uirthi, ós í a mhúin dó bunús a raibh aige den Ghaoluinn agus den tseana-nós amhránaíochta ··· Scríobh a mac Donncha an scéal ‘Tobairín na Leamhnachta’ uaithi agus chuir i gcló é in Éigse Iml
Ba é a dteachta chuig Ard-Fheis 1902 é in éineacht leis an Duinníneach[q.v.], Sceilg [Seán Ó Ceallaigh] [q.v.], Shán Ó Cuív[B2] agus Donncha Ó Loingsigh
Donncha ab ainm dá athair agus ba í Máire Nic Chárthaigh [Mac Cárthaigh Mór] a mháthair ··· ‘Hedgers’ an leasainm atá ar na Súilleabhánaigh ar dhíobh Donncha toisc gur fostaíodh cuid díobh uair chun fálta Ridire Chiarraí a bhearradh ··· Donncha (10), Máire (8), Seán (5) agus Domhnall (naoi mí) a bhí sa teach oíche an Daonáirimh ··· Comhthoghadh é ina bhall de Choiste an Oireachtais 10 Deireadh Fómhair 1914 (Scéal an Oireachtais 1897-1924, 1984 le Donncha Ó Súilleabháin)
‘Bhí dlúthbhaint ag Donncha leis an athnuachan atá tagtha ar spiorad agus ar mheanma mhuintir Acla le tamall anuas’, a deir Colman Ó Raghallaigh
Fuair sé scoil Chúil Aodha i 1924 i ndiaidh Dhonncha Uí Bhuachalla [q.v.] agus bhí ann go 1962 ··· Ag tagairt do Dhonncha scríobh Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944 ‘Ach faoin am a d’fhág sé Cúil Aodha bhí Pádraig Mac Suibhne, duine dá mhacaibh léinn, agus a dheirfiúr Cáit ullamh ar chúram na scoile a thógaint orthu féin, i dtreo is gur leanadh den dea-obair a bhí ar siúl ann roimis sin, mar go deimhin níor mhó grá an oide a bhí ann don Ghaeilge ná grá an té a lean é’ ··· Bhuaigh scoil Chúil AodhaCorn an Aire Oideachais ag an bhFéile Náisiúnta Drámaíochta i 1934 agus arís i 1935 (An Cumann Scoildrámaíochta 1934-1984, 1986 le Donncha Ó Súilleabháin)
Is sa phobal sin a rugadh Seosamh Mac Donncha, Josie Sheáin Jeaic, i mí Lúnasa in 1943 ··· Duine de cheathrar (Páraic, Johnny agus Colm an triúr eile) mac a bhí ag Máire Chathail (Ní Uaithnín) (1908–1985), a mháthair, as an Más ó dhúchas, agus Seán Jeaic Mac Donncha (1904–1986), a athair, a raibh cónaí orthu ar an Aird Thiar, cúpla míle siar ó shráidbhaile Charna féin
Aindrias Ó Loinsigh, fear a raibh aithne aige ar Dhonncha Rua agus ar Thadhg Gaelach, a thug eolas dó ar litríocht na Gaeilge i dtosach ··· Is beag a d’fhág sé ina dhiaidh, aistí san Irisleabhar agus cuntas ar bheatha Dhonncha Rua (le fáil in eagrán Thomáis Uí Fhlannghaile[q.v.] de Eachtra Ghiolla an Amaráin a foilsíodh in 1897)
Ní rófhada a d’fhan sé leis an timireacht mar d’fhill sé ar an mhúinteoireacht arís’ (Na timirí i ré tosaigh an Chonartha 1893-1927, 1990 le Donncha Ó Súilleabháin) ··· Ghlac Ard-Fheis 1911 le rún a mhol sé féin agus Cormac Ó Cadhlaigh[B2]: ‘Is mithid do lucht an mheánoideachais athrú a chur ar an gcóras múinte sna meánscoileanna i dtreo go múinfí an Ghaeilge mar bheo-theanga’ (Cath na Gaeilge sa chóras oideachais le Donncha Ó Súilleabháin) ··· Tuairimíonn Donncha Ó Súilleabháin: ‘D’fhéadfadh sé tarlú go raibh sé míshásta nuair nach é Fionán Mac Coluim a toghadh mar Ard-Rúnaí ar an gConradh ··· Ba iad mo chomharsain Tadhg Geancach agus Peig Beag, Flúirsín, Liam na Giúise, Méinín agus Donncha Pheig ··· D’aistrigh sé Spreading the news leis an mBantiarna Gregory faoin teideal Dubhairt sé dabhairt sé (1931) agus The resurrection of Dinny O’Dowd le Seamus Mac Manus faoin teidal Eis-éirghe Dhonncha (1933)
Dhein sé a shlí i mBéarla idir a lán saghas náisiúnach ó Mhanainn go Ceann Talaimh Shasana’, a scríobh Donncha Ó Cróinín, eagarthóir Seanachas ó Chairbre ··· ‘Hamit’ an leasainm a bhí air agus deir Donncha Ó Cróinín gur ó Chaptaen Hamit cáiliúil a tugadh air é i gcuimhne an bháid ‘An Peata’ a thabhairt slán trí stoirm ó Mhanainn go Cuan Dor uair
Ag obair faoi Dhonncha Ó Laoghaire, timire Thuamhumhan, a fuair sé a chéad phost i dtosach 1905 ··· “Ar chomhairle agus faoi stiúrú Dhonncha do cheannaíos rothar a raibh meáchan leathchéad ann, sin cloch go leith níos troime ná gnáthrothar an lae inniu ··· Mhúin Donncha an rothaíocht dó ar an mbóthar idir Inis agus Cuinche
‘Ón 18ú haois a sceinn sé, trí thairmbreith éigin éagsúlach’ a dúirt Donncha Ó Cróinín ina thaobh ··· ‘Oscailt agus ardradharc ar thréimhse 150 blianta de shaol liteartha an phobail as ar fuineadh é féin’, a thug an t-eagarthóir Donncha Ó Cróinin air (Seanchas Phádraig Í Chrualaoi ..., 1982)
Nuair a bunaíodh Conradh na Talún sa sráidbhaile ba é Donncha a ceapadh ina rúnaí ··· Donncha Ó Buachalla [q.v.] a tháinig ina ionad
., 1990 le Donncha Ó Súilleabháin) ··· Ghlac sé páirt sa chomórtas aithriseoireachta ag Oireachtas 1901 (Donncha Ó Súilleabháin)
Chaith Tadhg tamall i bparóiste Chluain Príost agus tuairimíonn Ó Foghludha gur ann a casadh Donncha Rua Mac Conmara[q.v.] air den chéad uair ··· Deirtear gurbh é Donncha Rua a scríobh na ceithre líne dhéag Laidine a greanadh ar chloch na huaighe um Nollaig 1910
Deir Donncha Ó Cróinín faoi in Béaloideas 32, 1964: ‘...bhí craobh bhuacach de Chonradh na Gaeilge ag obair i mBaile Mhúirne, agus Próinséas Ó Ceallaigh, O.G., i mbun agus i mbarr gach éinní ··· Tagraíonn An Camán 4 Márta 1933 don ‘marbhna caointeach cráite’ a rinne sé ar an bpoblachtach Donncha de Lása (maraíodh 18 Feabhra 1923)
Tugadh léirithe eile dó gan mhoill: ag Feis Chonnacht (idem 27 Lúnasa 1904); ag Oireachtas 1905; i gCarna (idem 20 Eanáir 1906); léiriú Scoil Haverstock Hill i mí Bealtaine 1906 (Conradh na Gaeilge i Londain 1894-1917, 1989 le Donncha Ó Súilleabháin); ag Feis Chonnacht sa Spidéal (An Claidheamh Soluis 3 Meán Fómhair 1910); léiriú Chraobh an Spidéil ag Oireachtas 1913 (Scéal an Oireachtais 1897-1924, 1984 le Donncha Ó Súilleabháin)
a Dhonncha’ (nó ‘An Leanbh báite’) ar bhá a mhic, roghnaigh Ó Tuama agus Kinsella é in An duanaire 1600–1900: Poems of the dispossessed, 1981 ··· Deirtear in Catholic Bulletin, Márta 1936 gur ar a shlí abhaile ón scoil a bádh a mhac Donncha ··· Cúpla ba ea beirt den chlann, Donncha agus Diarmuid
Nuair a fógraíodh bás a dhearthár Donncha in An Claidheamh Soluis 29 Meán Fómhair 1900 tagraíodh do Sceilg mar ‘one of the officials of the Central Executive’ ··· Scríobh an ‘Rí Liath’ (Donncha Ó Liatháin [q.v.]) epithalamium in An Claidheamh Soluis 24 Nollaig 1904 ··· Tá léiriú maith ar scóp a chuid scríbhneoireachta sna duaiseanna Oireachtais a bhain sé ó 1901 amach (liostaithe ag Donncha Ó Súilleabháin in Scéal an Oireachtais, 1984)
In Na timirí i ré tosaigh an Chonartha 1893-1927 deir Donncha Ó Súilleabháin: ‘Ceapadh Diarmaid Stóice ó Dhún Garbhán, múinteoir taistil eile, mar thimire sealadach i dtosach Mheán Fómhair 1908 ··· Deir Donncha Ó Súilleabháin: ‘Cuireann Fionán Mac Coluim[B1] síos mar seo a leanas air ina thuairisc d’Ard-Fheis 1910: “Do dhein Diarmaid Stóice an timire a bhí againn sa chontae sin ardobair ar son na Gaeilge ó thosaigh sé ag saothar ann
Ag cur síos air mar scéalaí deir Donncha Ó Cróinín sa nóta ar chlúdach an cheirnín: ‘Ba dhóigh leat gurb shin é an chéad uair aige ag gabháil don scéal, agus uaireanta nuair a shroisfeadh sé buaic na truaimhéile thiocfadh na deora, agus chaithfeadh sé stop den innsint ar feadh tamaill’ ··· Ag tagairt do Dhiarmuid arís dúirt Donncha in Béaloideas 32, 1964: ‘Bhí aithne cheana féin aige [Seán Ó Cróinín] [q.v.] ar Dhiarmuid ’ac Coitir agus ar a chumas scéalaíochta, ach bhí seó shaoil seanchais agus mioneolais ag Diarmuid de bhreis ar na scéalta agus raidhse seanamhrán
Phós duine eile díobh, Siobhán, Dónall Bán Ó Céileachair scanchaí, athair Dhonncha Uí Chéileachair[q.v.]
Chorcaí a hathair, an Dr Donncha Harding, cé go mba i Luimneach a saolaíodh é ··· D’eachtraigh sí scéal a saoil do Mháirtín Tom Sheáinín Mac Donncha ar an gclár Comhrá ar TG4 in 2006
I rith an ama go léir bhí leabhair á scríobh aige: Scéal na scannán (1953), An Duinníneach, i gcomhpháirt le Donncha Ó Céileachair, (1958), Rotha mór an tsaoil, scéal Mhicí Mhic Gabhann arbh é Seán Ó hEochaidh a scríobh ó bhéal Mhicí é ach é in eagar ag Proinsias, (1959), Seán T., beatha Sheáin T ··· I gcomhar lena chara Donncha Ó Céileachair scríobh sé An Duinníneach (1958) agus gheofar a thuairisc féin ar an dua go léir a bhain lena scríobh in alt dar teideal ‘Taom Taighde’ a foilsíodh in iris Chumann na Meán-Mhúinteoirí, The School and College Year Book (1962)
Tá siad luaite ag Séan Ó Dálaigh[B6] in Reliques of Jacobite Poetry agus ag Tomás Ó Flannghaile[B1] sna nótaí a chuir sé le Eachtra Ghiolla an Amaráin, 1897 le Donncha Rua Mac Conmara[B6] ··· In Scéal an Oireachtais 1897-1924, 1984 tá i gcló ag Donncha Ó Súilleabháin [B8] an méid a scríobh Pádraig Mac Piarais [B4] in An Claidheamh Soluis 9 Meitheamh, 1906 ar ‘Traditionalism’: ‘There are three or four singers (all more or less products of the Oireachtas) who have been working on the lines we suggest
Cláraíodh é mar bhall de Ard-ChraobhChonradh na Gaeilge agus ba iad Donncha Ó Liatháin [q.v.], Éamonn Ceannt [q.v.] agus Sinéad Ní Fhlannagáin a bhí ag teagasc Gaeilge dó ansiúd ··· Luann Donncha Ó Súilleabháin é i measc na ndaoine a chaith tréimhsí fada gan briseadh ar Choiste an Oireachtais
1893-1927, 1990 le Donncha Ó Súilleabháin) den naonúr timirí ba mhó cáil i gConradh na Gaeilge ··· Deir Donncha Ó Súilleabháin in Na timirí i ré tosaigh an Chonartha 1893-1927, 1990 gur thosaigh sé ag obair 24 Bealtaine faoi threoir Phádraic Uí Mháille[B3] i nGaillimh, Ros Comáin, Sligeach agus Maigh Eo
Bhí sí ar an gcoiste a ceapadh ar 26 Samhain 1901 chun na réitithe a dhéanamh le haghaidh Oireachtas 1902 (Scéal an Oireachtais 1897-1924, 1984, le Donncha Ó Súilleabháin) agus bhí sí ar an gCoiste Ceoil agus Ealaíne le haghaidh Oireachtas 1903 ··· Deir Donncha Ó Súilleabháin in Cath na Gaeilge sa chóras oideachais 1893-1911, 1988: ‘Réitigh Pádraig Mac Piarais agus Máire Ní Chillín cláir shamplacha le haghaidh mhúineadh na Gaeilge mar ábhar breise agus d’fhoilsigh an Conradh iad faoin teideal Irish as an extra subject—specimen programmes mar chabhair agus mar threoir do bhainisteoirí agus do mhúinteoirí chun clár a ullmhú le cur faoi bhráid an Bhoird Náisiúnta’
Ag cabhrú leis in obair na Gaeilge i gcoitinne sa deoise, agus in obair an aistriúcháin freisin, bhí Donncha Ó Sioradáin[q.v.], deagánach ··· Chuaigh sé chun cónaithe i dteach Dhonncha Uí Shioradáin agus is ann a d’éag sé ar 7 Feabhra 1642 ··· Deir an tSiúr Phil Kilroy: ‘Had there been more of his type the course of the Reformation Church in Ireland might well have been very different.’ Bhí éirithe le Donncha Ó Sioradáin lámhscríbhinn an tSean-Tiomna a thabhairt slán