Aimsíodh breis is 50 alt. Níl á liostú anseo ach an 30 ceann is fearr a fhreagraíonn do d'iarratas.
Ag an Athair Gearóid Ó Nualláin [B2] tá an abairt seo in Beatha dhuine a thoil, 1950: ‘Bíonn gach tosnú lag, agus, chomh fada is is cuimhin liom, ní raibh de lucht léinn ann [Coláiste na Mumhan] ach cúigear—an tAthair Aibhistín [Ó hAodáin] [B4], Eibhlín Ní Chróinín [B3], Seán Ó Cuill [B2], Diarmuid Ó Laoghaire (is dóigh liom) agus mé féin’ ··· San iris chéanna 18 Lúnasa 1908 bhí an mhír nuachta seo: ‘Diarmuid Ó Laoghaire, who is a native of this district, has come down from Rathkeale where he has just concluded a year’s strenuous work to take up the duties of Assistant Professor of Method ··· Agus dúirt Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944: ‘Bhíodh Diarmuid réidh Ó Laoghaire ann [Coláiste na Mumhan]; agus chaith seisean téarma fada ina ollamh sa choláiste ann ··· Agus dúirt sé arís: ‘Bhí mórán Gaeilgeoirí cliste sa cheantar san, agus roinnt scoláirí Gaeilge ina measc, ach is dócha gurbh é Diarmuid Ó Laoghaire an fear is mó acu do bhreac páipéar agus do chum aistí agus scéalta, agus muna bhfuil dearmad orm, roinnt amhrán’ ··· An rud is gnáiche a deirtear ina thaobh go raibh gaol aige ar an dá thaobh leis an Athair Peadar Ó Laoghaire [B2]
In Inniu 16 Feabhra 1972 tá an t-alt ‘Risteárd Ó Glaisne ag comhrá le Diarmuid Ó Laoghaire ··· Tá aiste fhada ar a shaol is a shaothar ag Risteárd in Cothú an dúchais: aistí in ómós don Athair Diarmuid Ó Laoghaire S.J., 1997 in eagar ag Máirtín Mac Conmara agus Éilís Ní Thiarnaigh agus tá cuntas iarbháis in Irish Times 4 Lúnasa 2001 ··· Diarmuid a baisteadh air toisc gur ar lá a bhreithe a adhlacadh Diarmuid Ó Donnabháin Rosa ··· Chorcaí, dá athair Michael; in ‘An Mhuintir S’againne’, Scéala Éireann 9 Feabhra 1957, deirtear gur shin-seanathair dósan an Seán Ó Laoghaire ar cuireadh ina leith go raibh sé ina cheann ar Chomhcheilg Dhún ar Aill in 1829, agus ar daoradh agus ar cuireadh go Van Diemen’s Land é ··· Is minic a théadh Diarmuid go dtí teach léachtóra, Tom Jones
I nDroichead Átha a rugadh Diarmuid ar 9 Bealtaine 1908 ··· Chuig a scoilsean, Scoil Phádraig i nDroichead Átha, a chuaigh Diarmuid agus ann a rinne sé an Ard-Teistiméireacht féin ··· Faoina stiúirsean a bhain Cór Chraobh Dhún Laoghaire an corn céanna i 1950 ··· Nuair a chuir Conradh na Gaeilge a gcoiste raidió ar bun i 1935 ba iad Diarmuid, Aindrias Ó Muimhneacháin, Éamonn de Barra agus Leon Ó Dubhghaill na baill ··· Diarmuid an duine ab éifeachtaí agus ba bhisiúla de lucht na páirtaimsire
Chuir sé freisin chuig ‘Fear na Móna’ [Norma Borthwick] [B2], colúnaí in St Patrick’s, amhrán eile leis an bhfile, ‘Na Cleaganna’, agus thug d’eolas gurbh é a fhear gaoil agus cara an Tuamaigh, Diarmuid Ó Laoghaire [q.v.], a scríobh síos é ··· I gcomhfhreagras fileata ag Diarmuid Ó Laoghaire agus Micheál a foilsíodh in St ··· Nuair a d’oscail an tAthair Peadar Ó Laoghaire [B2]Feis na Mumhan i 1901, thagair sé do Mhicheál agus do cheann dá amhráin, ‘Íde an Ghandail’: ‘Táid na filí ag tosnú ar labhairt arís, áfach ··· Ba é Diarmuid a mhol dó an t-amhrán seo a chumadh i dtaobh eachtra ghrinn sa cheantar ··· Patrick’s i Lúnasa 1903 labhair Diarmuid mar seo: ‘A Sheóirse an Churtánaigh, níor chloiseas amhrán uait / Le breis agus rátha, mar mheasaim
File ba ea Diarmuid freisin agus bhí aithne mhaith aige ar Mháire Bhuí Ní Laoghaire mar ba mhinic a dhéanadh sé obair ina teach ··· Táilliúir ó Chill na Martra a athair, Diarmuid ··· Thug an tAthair Peadar Ó Laoghaire misneach dó nuair a mhol sé iad
I ndiaidh a bháis scríobh an tAthair Diarmuid Ó Laoghaire in An Timire: ‘Is beag duine in Éirinn nó lasmuigh di ba mhó eolas ná Piaras ar an nGaeilge agus ar nádúr na teanga ··· Agus dála an scéil bhí sé oilte ar theangacha eile mar an Bhreatnais, an Fhraincis, an Ghearmáinis, an Ghréigis etc.’ San iris chéanna scríobh Diarmuid Ó hAirt: ‘Tobar dochuimsithe eolais ba ea an tAthair Piaras ar theanga ár sinsear, agus go háirithe ar chanúint na nDéise ··· Tugann an tAthair Ó Laoghaire an t-eolas seo ina thaobh: gur chuir sé eagar ar sheanmóirí an Athar de Bhál, sagart paróiste an tSráidbhaile, Port Láirge, i dtús an 19ú haois, ach nár fhoilsigh é toisc nach bhféadfadh sé na tagairtí go léir do chúrsaí na linne a rianadh
Dúirt Diarmuid Ó Laoghaire[q.v.] ina thaobh in Comhar, Márta 1994: ‘Leabhar iontach neamhchoitianta é seo
Chuir Diarmuid Breathnach agallamh air sa chlár raidió ‘Tracing’ i 1988 ··· Dúirt sé leis an nGlaisneach gurbh iad an tAthair Peadar Ó Laoghaire[B2], Pádraig Mac Piarais[B4], Micheál Ó Gríobhtha[B1] as Contae an Chláir, Sean-Phádraic Ó Conaire[B2], Seán Tóibín[B2] agus ‘Máire’ [Séamus Ó Grianna B2] a eiseamláirí sa scríbhneoireacht ··· Nuair a d’fhiafraigh Diarmuid Breathnach de an raibh sé gaolmhar leis na deartháireacha d’fhreagair sé: ‘ I think I am – I haven’t quite established the connection yet ...
Cuireadh ar fáil le haghaidh an chuntais seo fuaimthaifead d’agallamh a chuir Diarmuid Breathnach air le haghaidh na sraithe teilifíse Fios Fátha i dtús na 1970idí ··· Bhí léamh agus scríobh na Gaeilge ag a athair: ó Chonchubhar Mac Coitir, scríobhaí, bailitheoir dhánta Mháire Bhuí Ní Laoghaire [B7], a d’fhoghlaim sé go príobháideach iad nuair a bhí an máistir scoile sin ar lóistín san Áthán in aice le crois an Ghuagáin ··· Le Diarmuid Ó hAlmhain[B1], Leon Ó Dubhghaill[B1] agus Éamonn de Barra[q.v.] bhí sé ina bhall den Choiste Raidió a bhunaigh an Conradh in 1935
Tá an aiste ‘Diarmuid Ó Donnchadha’ i gcló ag Pádraig Ó Baoighill in Feasta, Iúil 2012 ··· Thuig cara le Diarmuid, Dónall Ó Riagáin, gurbh as Gaeltacht Mhúscraí dá athair agus gur thóg sé an chlann le Gaeilge lámh leis an Ráth ··· Fuair a mháthair bás nuair a bhí Diarmuid 19 bliana d’aois ··· Deir a mhac Rónán le húdair Beathaisnéis nach rómhaith a bhí Diarmuid ag réiteach lena athair agus gur fhág sé baile tuairim an ama sin ··· Deir Dónall Ó Riagáin: Go lá a bháis bhí ard-mheas ag Diarmuid ar Sheán Sabhat agus déarfainn gur do Shinn Féin a chaitheadh sé vóta, bíodh is gur éirigh sé níos measartha le himeacht na mblianta
Tá a charta ballraíochta ó Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge i seilbh gharmhac Sheáin i gCuilinn, Diarmuid Ua Cadhla ··· I measc an 23 eile a fuair an teastas in éineacht leis bhí Tomás Ó hAodha [B2], Peadar Ó Gráinne, Eoghan Ó Súilleabháin, Michéal Ó Dochartaigh [B1], Domhnall Ó Duibhne, Pádraig Ó Laoghaire [B1], agus Eibhlín Ní Dhonnabháin, comhluadar suaitheanta ··· Foilsíodh an leagan sin arís in Seanchas Dúthalla 1991, mar aon le haiste ar Chárthaigh Ráth Rua agus Ráth Dubháin le Diarmuid Ua Cadhla, garmhac Sheáin
Bhí Cú Uladh, Diarmuid Ó Foghludha agus Micheál Ó Gríofa ann tuairim an ama chéanna agus bhí Seán ar dhuine de na Muimhnigh úd a bhíodh ag teagasc na Gaeilge i gColáiste Chomhghaill ann ··· D’éag sé ina theach “Gúgán Barra”, Bóthar na Carraige, Dún Laoghaire, ar 3 Aibreán 1956
Bhí gaol i bhfad amach le Diarmuid ag a bhean Siobhán Ní Laoghaire ón Mullach Rua in aice le Cuillinn Uí Chaoimh ··· Rugadh é ar 30 Aibreán 1839 i Lios Carragáin i gceantar Mhaigh Chromtha mar a raibh féar seacht mbó ag a athair Diarmuid ··· Dúirt Ó Laoghaire gurbh í eachtra na duaisaiste sin a chuir cor mór i gcúrsa a shaoil (Mo scéal féin, 1915) ··· Foilsíodh í sa Freeman’s Journal (theip ar an Athair Ó Cuív teacht air agus é ag liostú saothar Uí Laoghaire ··· Cuntas a mholann agus a liostaíonn a shaothar litríochta agus teanga is ea An tAthair Peadar Ó Laoghaire agus a shaothar, 1939, le “Maol Muire” (an tSiúr Mary Vincent)
Amhránaí breá, Diarmuid Ó Conchubhair, a bhí mar oide ceoil aige sa Mhainistir Thuaidh
Dar le Brian Mac Giolla Phádraig san aiste ar bhunaitheoirí an Chonartha in Feasta, Márta 1956, go mbíodh Pádraig ag cabhrú le Diarmuid Seosamh Mac Suibhne [q.v ··· Ba é a chuir Sgéuluidheacht Chúige Mumhan le Pádraig Ó Laoghaire[B1] i gcló agus in 1898 tháinig a eagrán de Eochair-Sgiath an Aifrinn an Chéitinnigh amach
Bhí 150 sa láthair ach 44 bliain ina dhiaidh sin níor chuimhin leis ach gur ann a casadh dó den chéad uair Pádraig Ó Laoghaire (1870–1896) [B1] agus Pádraig Stúndún (Mise agus an Connradh, 1937) ··· Bhí loinnir an bhróid i súile an tseanduine agus é ag taispeáint lámhscríbhinní dá chuid féin dó; bhí an ghrafnóireacht go hálainn iontu, agus gach ceann acu faoi chumhdach ar nós leabhair (Liam de Róiste, 1976 le Diarmuid Ó Murchadha) Pearsa thábhachtach ba ea é i gConradh na Gaeilge i gCorcaigh
Ba é Diarmuid Ó Laoghaire, timire ag ceardchumann, a athair agus iníon leis an gCunta George Noble Plunkett a mháthair, Mimi ··· Thosaigh sé ar chúrsa innealtóireachta sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, agus, cé nár éirigh leis bunchéim a bhaint amach, bhain sé tairbhe as a thamall sa Choláiste sa mhéid gurbh í a bhallraíocht i gCumann Drámaíochta na Mac Léinn ann a spreag é chun bheith ina bhall de Chumann Scannán na hÉireann úd a bhunaigh Liam Ó Laoghaire in 1936
Maidir leis an nGaeilge, b’fhéidir a rá go raibh Gaeilge le clos an uair sin i nDún Laoghaire agus i nDeilginis; bhí Tomás Tóibín[B8], file, ag múineadh i gceardscoil an bhaile mhóir agus príomhoide i nDeilginis ba ea Diarmuid Ó hAlmhain[B1] ··· Cuireadh idir bhunoideachas agus mheánoideachas ar Shéamus i scoileanna na mBráithre Críostaí in Ascaill Eblana, Dún Laoghaire ··· Níor dhíograiseoir creidimh gach duine a thaithíodh an chraobh den Réalt i nDún Laoghaire, agus i measc an chomhluadair ag Séamus ann bhí Nioclás Tóibín[B1] agus Seán Ó Ciarghusa[B2] agus scríbhneoirí óga mar Ghearailt Mac Eoin agus Lorcán Ó Treasaigh[q.v.]
Tá an píosa seo i gcló faoi in Faoi ghlas (Ó hUid 1985): Rud eile is cuimhin liom, Deasún Mac an tSaoir, an Protastúnach caol ard, cóip de leagan an Athar Peadar Ó Laoghaire [q.v.] de na Soiscéalta a fháil ar iasacht uaim agus é teacht chugam ar ball ag fiafraí cén fáth a ndeacha an sagart i muinín aistriú ón Ghréigis agus an Chomaoin Naofa (An Suipéar déanach) faoi thrácht, cé gur fhan sé i dtuilleamaí na Laidine i ngach cás eile.. ··· Nuair a bhí Gradam an Bhéil Bhinn á bhronnadh air i mBré is é a dúirt Diarmuid Breathnach: Dá mbeadh orm duine a ainmniú ar mhó aige na healaíona agus an léann agus an Ghaeilge ná airgead agus ná dul chun cinn sa saol ba é Hedley an duine sin
Ó 1924 ar aghaidh bhí sé ag múineadh anseo is ansiúd in Éirinn: Baile Átha Cliath, Corcaigh, Bré, Baile Dhúill, Dún Laoghaire, Inis Córthaidh
Is cuntas maith ar ar tharla dó an chaibidil ‘Dúnmharú an Athar Uí Cheallacháin’ in Liam de Róiste, 1976 le Diarmuid Ó Murchadha ··· Chaith sé tamall ag obair i bparóiste Uíbh Laoghaire timpeall 1911 ··· Dúradh in Cork Examiner 19 Bealtaine 1921: ‘Le deich mbliana ar a laghad dhein sé cúram mór den Ghaeilge—i bparóiste Uíbh Laoghaire agus anseo i gcathair Chorcaí
Diarmuid Ó Laoghaire, feirmeoir a raibh 25 acra aige, a hathair agus Siobhán a bhí ar an máthair ··· Tá cuntas ar an bhfile seo, ar a sinsir agus a sliocht, ag an Athair Donncha Ó Donnchú [B1, lch 65] in Filíocht Mháire Bhuidhe Ní Laoghaire, 1931, agus ag Diarmaid Ó Muirithe tá an t-eolas ina taobh go hathchomair in Cois an Ghaorthaidh, filíocht Ó Mhúscraí 1700-1840, 1987 (An Clóchomhar) ··· ’ Tá aiste le Meidhbhín Ní Úrdail, ‘Máire Bhuí Ní Laoghaire: File an Rilleadh Cainte’ in Eighteenth-Century Ireland: Iris an dá chultúr, 2002 ··· Tá liosta de beagnach fiche sliocht de mhuintir Laoghaire agus a n-ainmneacha aige agus ceann díobh is ea an chlann Bhuí
Rugadh an mac seo le Barnaby Ó Laoghaire agus Julia Shea ar 3 Meitheamh 1855 i nGarrán na gCapall, Cluain Droichead, Co ··· Col ceathair é leis an Athair Peadar Ó Laoghaire[B2] agus ba é a d’áitigh ar an sagart an dráma Tadhg Saor a scríobh agus a thóg an príomhról ann sa chéad léiriú
I measc na ndaoine a ndeachaigh sé i gcion orthu bhí Art Ó Riain[B1], a d’fhanadh ar lóistín leis, agus Diarmuid Ó Laoghaire[q.v.] arbh é Donncha is mó a thug spreagadh dó
Nuair a d’aistrigh an teaghlach go Dún Laoghaire bhí sé ar scoil ag na Bráithre Críostaí sa bhaile sin agus ansin i gColáiste na Carraige Duibhe
‘I suspect here in the choice of sources the influence of Reidar’s friend, Professor Osborn Bergin [B2], who was an admirer of the compiler, Pádraig Ó Laoghaire (1870-1896) [B1] and of Pádraig’s mother, from whom Bergin as a young man had learned Irish in Béara, West Cork.’ Foilsíodh Studies in Irish and Scandinavian Folk tales, 1959 i mBaile Átha Cliath agus i gCóbanhávan
Ba í Síle Ní Laoghaire ó Dhoire an Chuilinn a mháthair
Ba é an tAthair Diarmuid Ó Donnabháin, sagart paróiste an oileáin, a thug cuireadh ann dó ··· D’oscail sé m’aigne agus d’fháisc sé nithe as díreach dála Socrates agus a dhalta.’ Tá cuntas fada air ag Diarmiuid Ó Laoghaire in Maigh Nuad agus an Ghaeilge
D’éag Eibhlín i dTeach Banaltrais Mellifont, Dún Laoghaire, 16 Meitheamh 1956
I Sasana a rugadh an sagart seo a bhí ar dhuine de sheiceadóirí liteartha an Athar Peadar Ó Laoghaire [B2]
Bhí post múinteora aige i Scoil na Carraige, Dún Laoghaire, ar feadh an ama agus anuas go dtí 1873
Chuir an tAthair Peadar Ó Laoghaire comhairle air agus é á scríobh
Bhí de mhí-ádh ar an gCanónach Pádraig Ó Laoghaire gur mhinic a thógtaí in amhlachas an Chanónaigh Peadar Ó Laoghaire (1839–1920) é nó Phádraig Uí Laoghaire (1870–1896) ··· Maraíodh seisear sibhialtach agus deirtear nach ndearna an Canónach Ó Laoghaire lá maitheasa feasta dá dheasca
In éineacht le Shán Ó Cuív agus Bergin bhí sé ina sheaimpín ar son scríbhinní Uí Laoghaire agus chabhraigh sé leis an mbeirt eile sna hiarrachtaí luatha a rinne siad chun caighdeán litrithe a sholáthar ··· Tá cuntas ag Diarmuid Ó Sé air in Scoláirí Gaeilge: léachtaí Cholm Cille XXVII (1997) in eagar ag Ruairí Ó hUiginn
Phós sé Emily Noble ó Dhún Laoghaire i 1923
Foilsíodh: Fuinn na Smól, 1913 – ‘This book will be real gold’, an rud a scríobh an tAthair Peadar Ó Laoghaire faoi; Songs of the Gael, 1915; Raint amhrán, 1916–7; Amhráin agus ceol ár dtíre féin, 1923; Ceol ár sinnsear, 1923; Ár gceol féinig (g.d.); Sidhcheol, 1924–6; An Chéirseach, 1926; Cnuasach beag amhrán (g.d.); An Smólach (g.d.); Mo cheolaidhe (g.d.); The Exile of Erin: who wrote it, Irishman or Scotsman?, 1921
Phós sé Maud Quinn ar 10 Lúnasa 1904 in Eaglais Naomh Micheál, Dún Laoghaire
Bhí sé ina bhall de chomhairle Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge uair agus faoi 1900 bhí sé ina uachtarán ar Chraobh an Athar Peadar Ó Laoghaire den Chonradh
Bíonn tagairtí minice dó bheith i mbun ranga i gcraobhacha na Carraige Duibhe, Dhún Laoghaire agus Dhroim Conrach
Is dó a thugtar an chreidiúint is mó faoin obair a bhain le hathrú ainm Kingstown go Dún Laoghaire
Chuir sé leagan de Caoineadh Airt Uí Laoghaire (1908) ar fáil sa ‘letiriú’
D’ainneoin drochshláinte i rith a shaoil ghairid bhí saothar tábhachtach ceannródaíochta déanta ag Pádraig Ó Laoghaire nuair a foilsíodh Sgealaidheacht Chúige Mumhan, 1895 ··· In 1895 phós sé Eibhlín Ní Néill ón gCrompán, an tAthair Peadar Ó Laoghaire a bhí ag feidhmiú
Le Gaeilge amháin a thóg a thuistí, Donnchadh Ó Laoghaire agus Peig Ní Bhuachalla, é ··· Foilsíodh Donnchadh Ó Laoghaire, Doire an Chuilinn: a shaol agus a shaothar, 1997 le Séamus S
Nuair a scaoileadh fir Lewes saor ar 17 Meitheamh 1917 ba é Pádraig a bhí i gcoinne Thomáis i nDún Laoghaire
Ní foláir nó cheadaigh Ó Laoghaire an chóip sin ach gur aimsigh sé 1911 mar dháta a fhoilsithe), Stiana (1933)
Deartháir dó an Canónach Donncha Ó Donnchú, eagarthóir Filíocht Mháire Bhuidhe Ní Laoghaire (1931)
Bhí cónaí air in Eblana Hall, 8 Ascaill Eblana, Dún Laoghaire, nuair a bhí Daonáireamh 1901 á dhéanamh
Scríobh Donnchadh Ó Laoghaire[B1] faoi in aiste dar teideal ‘Gluaiseacht na Gaeilge i Mainistir Fhear Maí’ (An Claidheamh Soluis 20 Nollaig 1902): ‘Is é Pádraig Mac Suibhne an “Réalt Eoluis” atá acu, agus is dócha, mura mbeadh é sin, go mbeadh sé thiar orthu ··· Dúradh ann gur chónaigh sé tamaill i gConnachta agus i nDún na nGall, gur chaith sé téarma ag múineadh i gColáiste na Mumhan, gur chara ar leith é leis an Athair Peadar Ó Laoghaire[B2] (‘Nobody knows an tAthair Peadar better than he’) agus go scríobhadh sé na nótaí ar chúrsaí reatha in Cork Examiner