Líon alt a aimsíodh: 48
Chorcaí, a rugadh Cormac Ó Cadhlaigh ar 26 Aibreán 1884 ··· Ba é Cormac an ceathrú duine de sheachtar clainne, ceathrar buachaillí agus triúr cailíní ··· B’fhéidir gur mar gheall ar na gaolta sin a thosaigh Cormac ag foghlaim Gaeilge as leabhair Uí Ghramhnaigh nuair a bhí sé 17 mbliana d’aois agus é réidh leis an meánscolaíocht i Mainistir Fhear Maí (1895–97) agus i gCarraig an Tobair (1897–1901) ··· Is ann a bhunaigh Cormac féin, Tomás Mac Donnchadha (1878–1916) agus Pádraig Ó Cinnéide an ceardchumann Cumann na Meánmhúinteoirí (ASTI) ··· Chuaigh Cormac amach ar pinsean in 1954 agus chaith fuílleach a shaoil i gCill Orglan
Bhí ionad straitéiseach ag Cormac Breathnach san obair go léir ··· B’í an Ghaeilge gnáththeanga an cheantair nuair a bhí Cormac ag éirí suas ··· He was better known in later years as Cormac Breathnach, Lord Mayor of Dublin ··· Phós Cormac Caitlín Ni Riain as Tiobraid Árann ··· D’fhan Cormac ina bhaintreach go ceann tamaill mhaith sular phós sé Bríd Prendergast, príomhoide scoile
D’éirigh le Conn Ó hEadhra seilbh a ghlacadh ar an tiarnas agus is iomaí sin gábh agus éigean, gan trácht ar dheoraíocht agus braighdeanas, a d’fhulaing Cormac sular éirigh leis teacht in oidhreacht, más fíor d’fhianaise na ndánta
I have been assured that no singer ever did Carolan’s airs, or Oisin’s celebrated hunting-song, more justice than Cormac.’ Chum sé féin dánta agus caointe
Seachtar leanaí a bhí sa teaghlach ach ba é Cormac an t-aon bhuachaill
Bhí cumhacht crochta aige agus tóraí nó duine eile a chrochfadh sé bhainfí an ceann díobh le fear darb ainm Cormac Ó Cianáin, seirbhíseach don tSeonstonach ··· Tugadh Cormac na gCionn agus Cianán na gCionn ar an seirbhíseach seo.’ Deir Séan de Rís in Peadar Ó Doirnín: a bheatha agus a shaothar, 1969: ‘Seón na gCeann, Seán an Fheadha, Eiriceach na gCeann, an Sotach Rua: sin cuid de na hainmneacha a bhí ar Sheón Johnston.’ In Abhráin Airt Mhic Chubhthaigh, 1916 luann Ó Muirgheasa na suimeanna airgid, céad punt ar fad, a fuair sé ag cúirteanna seisiúin i gContae Lú as seisear ropairí a ghabháil agus a chur chun báis
Deartháir le Cormac Breathnach [B1]
agus Cormac Ó Murchú, Cormac na bPaidreachaí
An t-ainm cleite ‘Cormac Mac Airt’ a úsáideadh sé
I 1743 tháinig Seán Clárach Mac Domhnaill[q.v.] go Charraig na bhFear ar cuairt go dtí Cormac Spáinneach, tiarna talún agus cara Sheáin na Ráithíneach agus fear a thacaíodh leis an gcúirt éigse; ba mhinic é ina bhreitheamh ag na filí ··· Deir Ó Donnchadha: 'Is féidir a thuigsint ón duaineoig sin go raibh Cormac agus Seán Clárach i bpáirtíocht le chéile, agus cad eile a bheadh ar siúl acu ach obair ar son an Phretender?' Níor scríobh Seán na Ráithineach ach an t-aon amhrán Seacaibíteach amháin, 'Tá an bhliain seo ag teacht' agus níor bhac leis an bpolaitíocht i ndiaidh 1745
Mac dó Cormac Ó Ceallaigh (a ainmníodh as fear cáiliúil eile de Cheallaigh Ghleann Concadhain, Cormac na gCláirseach), Ollamh Sinsearach i Scoil na Fisice Cosmaí d’Institiúid Ardléinn Bhaile Átha Cliath
Ina meascsan a d’aontaigh leis an socrú nua bhí triúr de phátrúin Thaidhg: Riocard Mac Uilliam de Búrca; Brian na Múrtha Ó Ruairc; Cormac Ó hEadhra [q.v.], taoiseach Luighne ··· Roghnaigh Tadhg Cormac Ó hEadhra
Tá cuntas gairid ag Cormac Ó Cuilleanáin[B5] in Faiche na bhFilí, Carraig na bhFear, 1962 ··· Tá aiste fhada ina dtaobh agus i dtaobh na conspóide timpeall orthu ag Cormac Ó Cuilleanáin[B5] in Féilscríbhinn Torna..., 1947, in eagar ag Séamus Pender
Tá an fheartlaoi a scríobh a mhac Cormac i gcló in Seanchas Ard Mhacha 17, 1998; in An tUltach, Bealtaine 1998 tá ‘Saothar Phadaí’ le Cathal Ó Diolúin; tá ‘Pádraig Ó hÁdhmaill’ le Gearóid Mac Giolla Domhnaigh san iris chéanna, Meitheamh 1998
Ba chol ceathracha léi Fionán Mac Coluim [B1] agus Cormac Ó Cadhlaigh [B2]
Bushe (nó Cormac Feorus Buais) trí scór bliain nuair a chuir Eoin Mac Néill aithne air sna Ceithre Chúirt
Bhronn daoine gustalacha a bhaill dúchais cláirseach a rinne Cormac Ó Ceallaigh na gCláirseach air (Cláirseach Dhún Bó nó ‘The Downside Harp’) agus nuair a bhí 18 bliain slán aige thaistil sé Éire agus Albain ar feadh deich mbliana
Cormac Ó hEadhra[q.v.], agus Cúchonnacht Mag Uidhir[q.v.] i measc na bpátrún a bhí aige
Is in Walker’s Historical Memoirs of the Irish Bards, 1786 le Joseph Cooper Walker[B6] is túisce a bhí scéal an amhráin i gcló faoi mar a d’inis Cormac Common[B6] don údar é
I nGleann Aireamh is é Cormac Ó Néill a luaitear mar fhile a chumtha
I 1931 bhuaigh sé scoláireacht Theach an Ardmhéara sa Ghaeilge agus i 1934 is staidéar ar na canúintí faoi Dhubhghlas de hÍde [B4] agus Cormac Ó Cadhlaigh [B2] a rinne sé dá chéim mháistir
Chaith sé bliain ina dteach i gcathair Chorcaí agus an dara bliain ann i gColáiste Ollscoile Chorcaí ag staidéar ar an nGaeilge faoi Thadhg agus Éamonn Ó Donnchadha [B1] agus Cormac Ó Cuilleanáin [B5] agus ar an mBéarla faoi Dhomhnall Ó Corcora [B5]
Ó Tuama, le tionlacan ó na deartháireacha Cormac agus Fionán de Barra; Triúr bleachtairí óga (1995), úrscéal do dhéagóirí óga le Dónall féin, a bhuaigh duais Oireachtais; Fuadach Juventus (1998), aistriúchán ón Iodáilis le Dónall ar úrscéal do dhaoine óga le Carlo Moriondo; I ndiaidh mo bháis (2001), úrscéal le Dónall faoin ainm cleite Cathal Ó Floinn, a bhuaigh duais Oireachtais; Ríomhaire Shain Nioclás (2001), le Francesco Tecce, aistrithe ón Iodáilis ag Róisín; Ceol na Nollag (2002), cumadóireacht Dhónaill agus Róisín anseo ina measc, ‘An Leanbh Íosa’, a chum Dónall agus é ina dhéagóir; Ag réiteach le haghaidh faoistine (2005), le Dónal Ó Cuilleanáin, aistrithe ón mBéarla ag Ciarán Ó Coigligh; Daoine dathúla an iarthair (2005), le Seán Ó Corbáin, scéalta beaga greannmhara, suimiúla faoi mhuintir an iarthair; Aiséirí/Requiem (2006), saothar ealaíne le hEoin Mac Lochlainn sna cillíní mar a raibh laochra 1916 i gCill Mhaighneann agus dánta le Ciarán Ó Coigligh; agus Mo leabhairín dánta (2007), rannta do leanaí le Con Ó Tuama le healaín ó Dhamhnait Ní Thuama
Paidir do Bhéal Feirste, leabhar leis an iar-Mhéara Máirtín Ó Muilleoir, mar aon le cúrsaí creidimh ina cathair dhúchais, b’ábhar cainte aici an uair dheireanach a labhair sí ar raidió, ar Cormac ar a cúig ar 29 Eanáir 2015
Ba iad Cormac Ó Súilleabháin, feirmeoir, agus Cáit (nó Máire mar a thugtar uirthi uaireanta) Ní Iarlaithe ó Dhoire a’ Loga a thuismitheoirí
Bundánta eile leis ar chuir pobal mór na hÉireann eolas orthu is ea: ‘The Burial of King Cormac’, ‘The Welshmen of Tyrawley’, ‘The Forging of the Anchor’, ‘Willy Gilliland’, ‘Una Phelimy’
Tá cuntais ghairide iontaofa ar Mhacpherson agus ar a shaothar in Dictionary of national biography agus in The Oxford companion to Irish literature, 1996 agus tá caibidil tugtha suas dó ag Cormac Ó Cadhlaigh in An fhiannuidheacht, 1947
D’fhreastail sé ar chúrsaí i gcomhair múinteoirí Gaeilge faoin gCoiste Gairmoideachais mar a raibh Cormac Ó Cuilleanáin [q.v.] agus Dónall Ó Corcora [q.v.] mar ollúna aige
D’éirigh leis greim a choimeád ar a thailte i rith an Chomhlathais; agus féach gur scríobh sé dán ‘nuair do chuir Rí Cormac II séala ar an roinnt ar thalamh na hÉireann do rinneadh fá Chromwell’
Ina cuntas ar Ó Luinín in DIB scríobhann Katherine Simms go ndearna Cathal Ó Conchubhair[q.v.] tagairt dó mar ‘Cormac of the Cúl’ son of Matha ’the White’ Ó Luinín
Is mar gheall ar a fhéile a d’iarr Cormac Breathnach ar chomhdháil an Chonartha i 1928 go dtoghfaí ina Uachtarán d’aonghuth é
Agus dúirt Cormac Breathnach: “Taca na lag ab ea Pádraig agus is mó fear fónta a bhí faoi chomaoin aige ..
Ach ba é Cormac Ó Cadhlaigh [B2] a ceapadh
Triúr clainne a bhí orthu: Cormac, Roisín agus Orla
Seisear a rugadh dóibh: Diarmuid (a rugadh sa Spáinn), agus Osgur, Caoilte, Oisín, Lucilita agus Cormac, arbh in Éirinn a rugadh iad
Bhí a athair agus uncail leis i bpríosún in Wormwood Scrubs, in Wandsworth agus in Frongoch i ndiaidh 1916: tá Owen Hughes, Achadh Ghobhair, agus Charles [Cathal/Cormac] Hughes, Cathair na Mart, liostaithe ag Seán O Mahony in Frongoch: University of Revolution, 1987; toisc a óige a bhí sé is go dtí Bellini in Albain a cuireadh a uncail Pádraig
Ba í an bhean seo a chabhraigh le George Thomson [q.v.] chun Fiche bliain ag fás a aistriú go Béarla na hÉireann; bhí d’ainm uirthi go raibh sí an-mhór le Micheál Ó Coileáin agus gheofar tagairtí di in: Dublin Historical Record, Fómhar 2002 (‘James O’Connor, Fenian, and the Tragedy of 1890’ le Cormac F
Uncail dó ba ea Fionán Ó Loingsigh [B4] agus ba chol cúigir é le Fionán Mac Coluim [B1] agus le Cormac Ó Cadhlaigh[B2]
Ba é Cormac Ua Conaill, 1901 an chéad úrscéal Gaeilge dár foilsíodh i gcruth leabhair
Mhúin sé an teanga do scoláirí Gaeilge a linne: Tomás Ó Rathile, Eleanor Knott, Gearóid Ó Nualláin, an tAimhirgíneach, Cormac Ó Cadhlaigh
Cormac Ua Conaill, úrscéal le Pádraig Ó Duinnín a foilsíodh an bhliain roimhe sin, a bhí á léamh sa rang
Phós duine díobh, Marianne, Jeremiah Kiely i gCionn tSáile agus ba mhac leosan Cormac Ó Cadhlaigh [B2]
Bhí triúr deirfiúracha agus beirt deartháireacha aige: Cormac, Dessy, Angela, Barbara agus Ursula
Cormac Ó Dálaigh a scríobh an lámhscríbhinn sin “a gcúl clúthar a ttig É uí Chaoimh” i mí Márta na bliana 1729, go gairid tar éis bháis an fhile, ní foláir.’ Tá glactha go coitianta anois le 1729 mar bhliain a bháis
Ghlac Ard-Fheis 1911 le rún a mhol sé féin agus Cormac Ó Cadhlaigh[B2]: ‘Is mithid do lucht an mheánoideachais athrú a chur ar an gcóras múinte sna meánscoileanna i dtreo go múinfí an Ghaeilge mar bheo-theanga’ (Cath na Gaeilge sa chóras oideachais le Donncha Ó Súilleabháin)
Thug Cormac Ó Cuilleanáin de shonc di nach in í an aigne a bheadh ag Traolach (The college: a history of Queen’s / University College Cork, 1845-1995, 1995 le John A