Aimsíodh breis is 50 alt. Níl á liostú anseo ach an 30 ceann is fearr a fhreagraíonn do d'iarratas.
In Anois 12 Eanáir 1994 tá cuntas ar an gcló-aghaidh gaelach, Cló Cholm Cille, a dhear Colm le cabhair an ealaíontóra Karl Uhlemann ··· ‘Uilliam’ a bhí ar Cholm go fóill ··· Cuireadh Colm ar scoil chuig Aithreacha an Spioraid Naoimh i gColáiste Naomh Muire ··· Bhí baint ag Colm le díormaí díobh a eagrú anseo is ansiúd ··· Scríobh Colm cuntas ar an eachtra in Dublin Magazine, July/Sep 1949 (‘A Night in Kerry’ Written in 1920 when the boyish adventure was still a vivid memory, this narrative is printed unaltered against the maturer judgement of the writer)
D’inis an Coileánach do Phiaras go raibh drochmheas ag Seán Mac Diarmuda ar Cholm agus go raibh ionadh air siúd freisin Colm a fheiceáil ag troid in Ard-Oifig an Phoist ··· Is léir ar an uacht a rinne sé nach bhfuil puinn amhrais ann ach gurb ionann an Clement Francis Murphy sin agus Colm Ó Murchú seo againne ··· Cuntasóir (“book-keeper”) an cur síos ar an athair James Ross Murphy sa teastas breithe ach ceannaí troscán a dúradh i gcuntas báis Choilm ··· Orthu súd bhí fear beag ciúin go raibh an Ghaeilge ar fheabhas aige – Colm O Murchú ··· Ach cé gur thuig Piaras nár chainteoir dúchais Colm chreid sé ar feadh na mblianta gur Chiarraíoch é go dtí gur inis Micheál Ó Coileáin dó gur Bhaile Átha Cliathach é
Colm Mháirtín Thomáis’ a thugtaí air ··· De na daoine go léir a thug amhráin agus seanchas do Shéamus is le Colm is fearr a réitíodh sé ··· Shíl sé go raibh cluas an-ghéar ag Colm ag ceartú na n-amhrán nuair a chanadh sé féin arís dó iad ··· Is fear Colm atá garbh croíúil ina bhealach, ach d’fhéadfadh sé suí i gcomhlu-adar ag féasta mór,cuirim i gcás in Áras an Uachtaráin, agus gan náire ariamh ná cúis náire a thabhairt don duine a bheadh in éindí leis, tá sé chomh múinte sin ··· Tá cuntas ag Ríonach Uí Ógáin (‘Fear ceoil Ghlinsce: Colm Ó Caodháin’) i gcló in Galway: History and Society, 1996, in eagar ag Gerard Moran agus Raymond Gillespie
Cé go raibh amhráin Choilm agus scéalta faoi i mbéal an phobail ar fud Chonamara is cosúil nárbh eol an file bheith fós ina bheatha gur nochtadh in Celtica i nDeireadh Fómhair 1902 go raibh sé i dTeach na mBocht in Uachtar Ard ··· Dhealródh sé go raibh Colm in ann cúnamh a thabhairt dó san obair ··· Dar le Colm gur rugadh é ar 2 Bealtaine 1796 i Leitir Mealláin, Co ··· Una ab ainm don dara banchéile ag Colm ··· Nuair a d’éag sise tuairim 1900, b’éigean do Cholm dul isteach i dTeach na mBocht
Dhealródh sé gur le hEaglais na hÉireann a bhain muintir Beckett fadó ach gur iompaigh seanathair Choilm, Thomas Beckett i Lios na gCearrbhach, Co ··· Col seachtair an gaol a shíltear a bhí ag Colm le J.C ··· Deir Anna Beckett, deirfiúr le Colm, gur mar ghreann a luann Fionntán de Brún é: ‘Both Colm and my father bore a remarkable physical resemblance to Samuel and indeed both of them admired his work and shared to some extent his quirky sense of humour ··· Aon deartháir amháin a bhí ag Colm ··· In Ardán Alameda i gceantar Bhóthar na bhFál, Béal Feirste, a rugadh Colm ar 2 Márta 1924
Is amhlaidh a dhéanadh Colm na gearrscannáin Ghaeilge sin a thaispeántaí i gcathair Bhaile Átha Cliath do shlua mór ag Coirnéal Mansfield, san áit a bhfuil Sráid Uí Chonaill ag bualadh le Sráid na Mainistreach ··· Is deimhin nach raibh aon ghné den obair scannánaíochta nach dtabharfadh Colm faoi sna blianta luatha sin, bíodh sé mar fhear ceamara, mar stiúrthóir nó mar scríbhneoir ··· Ba é Colm is túisce a bhain duais ag Féile Scannán Chorcaí ··· D’éag Colm ar 26 Nollaig 2007
Cuireadh Colm faoi lámh easpaig i mBéarla ··· Bunaíodh craobh den Chonradh do lucht na scoile oíche agus Colm a ceapadh mar rúnaí ··· Thosaigh Colm ag scríobh tamall beag ina dhiaidh sin agus foilsíodh scéal a scríobh sé óna athair, ‘Scolb Glas Mac Rí in Éirinn’, in An Claidheamh Soluis in 1904 ··· Tar éis do Cholm bheith ag gabháil don chrua-obair sa Chlochán ar feadh tamaill de 1911 b’éigean dó cúig sheachtain a chaitheamh in ospidéal i mBaile Átha Cliath ··· Nuair a ceapadh Colm mar fhothimire i gContae na Gaillimhe i nDeireadh Fómhair 1917 rinneadh tagairt in An Claidheamh Soluis 3 Samhain dó féin, do Thomás Ághas[B1] agus de Valera beith ‘i ngarraí prátaí i bpríosún Lewes i Sasana ag leogaint orthu bheith ag rómhar agus gan pioc ar siúl acu mar chúrsaí cainte ach an Ghaeilge agus obair náisiúntachta na hÉireann’
Tá aiste ar shaothar an fhile seo ag Gearóid Denvir in Léachtaí Cholm Cille XXIX: foinn agus fonnadóirí, 1999 agus tá eolas ina thaobh freisin in Eolaire Chló Iar-Chonnachta de Scríbhneoirí Gaeilge, 1998 agus ag Liam Mac Con Iomaire in Conamara: an Tír Aineoil, 1997 ··· Ba iad a thuismitheoirí Máire Ní Thuathail (Máire Choilm Mháirtín) ó Chnoc na hAille agus Pádraig Learaí Ó Fínneadha, an file a scríobh Bóithríní an Locháin agus amhráin eile, 1994; ba é Learaí an seachtú mac acu
Bhí aiste scríofa aige ar an bhfile a cheap é, Pádraig Ó Néill, ach níor fhoilsigh sé í go raibh aiste Choilm Uí Lochlainn[q.v.] i gcló in Éigse, samhradh 1940, agus is mar thaca le hobair bhleachtaireachta Choilm atá sí i gcló in uimhir an gheimhridh den iris sin
Piaras Béaslaí, Colm Ó Murchadha agus Tadhg ba mhó faoi deara An Fáinne a bhunú in earrach 1916 ··· Colm a mhol ‘An Fáinne Gaelach’ a thabhairt ar an gcumann nua ··· Bhí Tadhg sna hÓglaigh ach nuair a fuair sé ordú cealaitheach Mhic Néill um Cháisc 1916 d’imigh sé féin agus Colm Ó Murchadha ar a laethanta saoire ag rothaíocht go dtí Tiobraid Árann
D’fhreastail sé ar scoil náisiúnta Ghleann Cholm Cille i gceantar an Chairn
In Stones of Aran: Labyrinth, 1995 tá gearrchuntas ag an údar céanna ar stair mhuintir Iarnáin, é bunaithe ar scríbhinn le Colm P
In Léachtaí Cholm Cille XV: Ár Naomhsheanchas (1985) tá aiste ag Pádraig Ó Fiannachta (‘Betha Choluimb Chille’); molann an t-údar sin aiste Bradshaw ach deir faoi leabhar Mhaghnais: ‘B’fhéidir go dtéann Brendan Bradshaw rófhada leis an scéal nuair a deir sé gur saothar faoi inspioráid na hAthbheochana í an bheatha agus go bhfuil aidhm leasaithe léi ··· D’fhoilsigh Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath macasamhail den eagrán sin in 1994, agus in 1981 chuir Anraí Mac Giolla Chomhaill eagar ar Beatha Cholm Cille, sleachta as Betha Colaim Chille i litriú an lae inniu ··· In 1537 gaireadh ina rí é i ndiaidh an athar, ‘do chead et do chomhairle Chonallach agus chomharbaí Cholm Chille amhail ba dhual dó’ ··· Fáth eile gur chun dúthracht a dhéanamh do Cholm Cille, a chomhbhráthair ginealaigh agus a phátrún grách féin, a rinne sé é
Ó 1946 go 1964 bhí ina mháistir Gaeilge agus Fraincise i gColáiste Choilm, Ráth Fearnáin
Deir an tAthair Eoghan Ó Colm in Toraigh na dTonn, 1971 gur fhoghlaim sé Laidin agus Fraincis freisin ··· Insíonn an tAthair Ó Colm scéal ar an uair a bhí garastún saighdiúirí san oileán 1914–18 ··· Deir an tAthair Ó Colm: ‘Nuair a bhítear ag cur síos ar ghaiscíocht anseo, agus is minic sin, bíonn ainm Shéamuis go hárd ar liosta na seanaimsire
Is beag má tá aon eolas ar a bheatha seachas a bhfuil ag Breathnach, Colm Ó Lochlainn agus Anthony B ··· He was the son of Patrick, son of Cosnamhach, son of Cairbre, son of Diarmid, son of Cucogry O’Clery, one of the four Masters who died in 1664’ (Colm Ó Lochlainn in IBL, Bealtaine 1942)
Sagart paróiste Ghleann Cholm Cille ··· Rinne cúráideach i dToraigh de sular aistríodh é i gceann cúpla bliain go Gleann Cholm Cille i 1951
Tá eolas ina thaobh in Leabhar an Athar Eoghan: the O’Growney memorial volume, [1904] in eagar ag Agnes O’Farrelly [Úna Ní Fhaircheallaigh] [B1], in Eoghan Ó Gramhnaigh: beathaisnéis, 1968 le Seán Ó Ceallaigh, in aistí le Donnchadh Ó Floinn, Mairéad Ní Choinmhidhe agus Seán Ó Ceallaigh in Irisleabhar Mhaigh Nuad 1963, in uimhir speisialta de An Sagart in 1963, agus in aiste le Pádraig Ó Fiannachta in ‘Maigh Nuad agus an Ghaeilge’, Léachtaí Cholm Cille XXIII, 1993 ··· I dTeach Bhríde a bhí naonúr de lucht a léite agus beirt i dTeach Cholm Cille ··· Chuir sé cumann Gaelach ar bun agus is as sin a d’fhásfadh Cuallacht Cholm Cille
Tar éis dó a bheith ar scoil i gClochar an Chreidimh Naofa i nGlas Naíon agus i mBelvedere thosaigh sé ag freastal ar Scoil Cholm Cille, scoil lán-Ghaelach i Sráid Mhaoilbhríde ··· Cara leis ba ea an scoláire ceoil Breandán Breathnach agus deir seisean in aiste dar teideal ‘Séamus Ennis: a tribute to the man and his music’ in Musical Traditions, mid-1983, no.1: ‘By chance he bumped into [Colm] Ó Lochlainn [B4], a friend of the family, who used to make desultory efforts at learning the pipes from his father, and confessed to him that he had decided to cross to England and join the British Army ··· Bhí aithne ag Colm ar a athair; iarscoláirí de chuid Niocláis Uí Mharcaigh an bheirt acu ··· In Comhar, Márta 1979 dúirt sé: ‘Nuair a bhíodh an ceacht ceoil agus an ceacht Gaeilge agus gach uile shórt críochnaithe, shuíodh Colm isteach ag an bpianó a bhí sa bhaile agus bhíodh na seanamhráin ar bun aige agus sin mar a músclaíodh mo spéis sna seanamhráin’
Ghlac sé páirteanna i mórán drámaí raidió agus bhí páirt Fheistí aige in Colm, an tsraith le hEoin Ó Súilleabháin
Scríobhadh sé aistí agus scéalta faoin ainm cleite ‘Colm na Scoile’ in The Irish Nation sna blianta 1909-10
Ba iad Neaine Choilm Con Rí agus Micil Pheadair Mhóir Ó Lochlainn a thuismitheoirí
Bhíodh a ghlór soiléir le cloisteáil go minic ó Radio Éireann agus bhí sé rannpháirteach sa tsraith a scríobh Eoin Ó Súilleabháin—Colm i Sasana, Colm sa Bhaile ..., a n-éisteadh muintir na Gaeltachta go haireach leo
a bhí ag Cóil Choilm Deáirbe agus ag Nan Mharcuisín (Ní Chualáin) as Inis Oirc, ar Inis Mhic Cionnaith (An tOileán Mór), sular athraíodar amach go Doire Fhátharta [an Cheathrú Rua, Co
Bhí sé tamall ina uachtarán ar Choláiste Cholm Cille, an coláiste samhraidh i nGaoth Dobhair, agus bhí baint aige leis na coláistí tánaisteacha i mBun an Inbhir agus sa bhFál Carrach ··· In Feasta, Nollaig 1976 tá i gcló litir ghearánach ó Phroinsias Ó Mianáin faoin gcaoi a reáchtáladh sé Coláiste Cholm Cille agus coláistí eile a bhí faoina chúram mar bhainisteoir, mar rúnaí agus mar chisteoir
Léachtaí Cholm Cille XXIII, 1993 in eagar ag Pádraig Ó Fiannachta) ··· Tá curtha síos ag Máire Mhac an tSaoi sa léacht úd i nDún Chaoin agus arís i Léachtaí Cholm Cille ar an gcaoi a raibh sé faoi chomaoin ag comharsana áirithe i nDún Chaoin agus é i mbun na n-aistriúchán sin ··· Ach os a choinne sin deir Máire Mhac an tSaoi: ‘Ní dóigh liom go raibh aon duine eile sna seascaidí a bhain chomh dlúth san le cultúr comhaimsearach na hEorpa’ (Léachtaí Cholm Cille XXIII, 1993)
He became an enthusiastic student of Irish, and I am sure was an inspiring teacher” (Colm Ó Lochlainn, Studies, Fómhar 1959) ··· Dúirt Colm Ó Lochlainn ina taobh: “..
O’Donnell in Éire-Ireland, samhradh 1976 agus ba dhóigh lena mhac Colm gurbh in an fáth a raibh sé i gceist ag Séamus dul go Meiriceá ··· Phós sé Mairéad Ní Dhruacháin agus bhí triúr clainne acu: Colm, Aonghus agus Déirdre
Tá cuntas cuimsitheach ar an sagart seo agus a shaothar ag Diarmaid Ó Muirithe in Maigh Nuad agus an Ghaeilge: Léachtaí Cholm Cille XXIII, 1993 in eagar ag Pádraig Ó Fiannachta ··· Deir Tomás Ó Fiaich in Léachtaí Cholm Cille 1972: ‘The language in his later poems becomes stilted and includes many literary words no longer current in ordinary speech
I mbliain 1621 rinne sé cóip in Dillingen de bheatha Cholm Cille le Naomh Adhamhnán agus bhí sin ar an lámhscríbhinn ba thábhachtaí le William Reeves[B4] agus é ag scríobh The life of St Columba, Founder of Hy ··· Bhí an chóip sin ar iasacht ag James Ussher roimh 1639 nuair a d’fhoilsigh sé Britannicarum Ecclesiarum Antiquitates; tá sa leabhar sin sliocht fada as beathaisnéis neamhfhoilsithe ar Cholm Cille agus chreid Reeves gurbh é White a scríobh
Bhí beartaithe aige dul le sagartacht agus chuige sin bhí sé á ullmhú go príobháideach ag Peadar Mac Con Mí [q.v.] i mBaile na Croise roimh dhul dó go Coláiste Cholm Cille i nDoire ··· Bhí sé ag múineadh Gaeilge i gColáiste Cholm Cille ar feadh sé mhí
Léachtóir spreagúil le Sean-Ghaeilge a mbíodh mic léinn faoi gheasa aici, bean chúise a thug dúshlán an Stáit faoi scrios suíomhanna stairiúla i dTeamhair na Rí agus Scrín Cholm Cille, gníomhaí pobail i gceantar Mhaigh Nuad agus scríbhneoir ficsin do dhéagóirí ··· Ní dhéanfaidh na glúinte mic léinn a oileadh faoina cúram dearmad ar an bhfonn lena dtabharfadh sí faoin teagasc.’ Ba ann freisin don fhiuchadh foinn san fheachtasaíocht gan ghéilleadh a rinne sí chun Teamhair na Rí agus Scrín Cholm Cille a chaomhnú ina séadchomharthaí beo d’oidhreacht na hÉireann
Chaith tamall ag múineadh na Gaeilge i gColáiste Choilm, Ráth Fearnáin, agus toghadh é ina leasuachtarán ar an gCumann Oisíneach
Ach in Scoláirí Léinn: Léachtaí Cholm Cille xxxv 2005, tá aiste chuimsitheach uirthi ag an Dr Eoin Mac Cárthaigh agus deir seisean gur rugadh í ar 18 Samhain 1887 de réir thaifead an bhaiste; ach oiread linn féin níor éirigh leis taifead beireatais a aimsiú ··· Molann Pádraig Ó Macháin a saothar in Léachtaí Cholm Cille XXIV: An Dán Díreach, 1994 (‘Tadhg Dall Ó hUiginn: Foinse dá shaothar’) ··· Bhí sé beartaithe aici eagar a chur ar dhánta a bhain le Colm Cille
Chaith sé bliain go leith i gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath, mar a raibh sé ina reachtaire ar an gCumann Gaelach, sular thosaigh sé ag múineadh i Scoil Cholm Cille, scoil lánghaelach i Sráid Maoilbhríde i mBaile Átha Cliath ··· Ba é príomhoide Dhiarmuda i Scoil Cholm Cille an Muiris Ó Catháin sin
Tugtar suas dó gur chuir sé meanma nua i gCuallacht Cholm Cille agus in Irisleabhar Mhaigh Nuad agus is sórt festschrift an uimhir speisialta de An Sagart a foilsíodh nuair a bhí sé ag fágáil na cathaoireach sa choláiste le dul i bhfeighil pharóiste Bhanríon na Síochána i mBré i 1964 ··· Léachtaí Cholm Cille XXIII, 1993 in eagar ag Pádraig Ó Fiannachta
Faoin ainm ‘Colm Cille’ a scríobhadh sé san iris sin ··· Thug sé cuntas ar a chéad chuairt ar Thoraí agus ar chuairteanna a thugadh sé ar Ghleann Cholm Cille in Catholic Bulletin i 1923
Chum sé filíocht a thugann pléisíúr agus taitneamh fós ceithre chéad bliain tar éis a ceaptha lena grástúlacht agus a hornáideacht, le líofacht agus foirfeacht na teanga inti.’ Deir Pádraig Ó Macháin in Léachtaí Cholm Cille XXIV: An Dán Díreach (1994) (‘Tadhg Dall Ó hUiginn: Foinse dá shaothar’): ‘Ceann de ghaiscí móra na haoise seo i saothrú na Gaeilge is ea an t-eagrán a dhein Eleanor Knott d’fhilíocht Thaidhg Dhaill Í Uiginn ... ··· Deir Knott féin faoin bhfile: ‘I do not think that a better representative of Irish bardic poetry in style, compass of subject, capabilities or limitations could be found than Tadhg Dall Ó Huiginn.’ San aiste ‘D’Fhior Chogaidh Comhailtear Síothcháin’ in Léachtaí Cholm Cille I: Stair (1971) pléann Cathal Ó Háinle dánta Thaidhg, Eochaidh Uí Eodhasa [q.v.] agus Eoghain Rua Mhic an Bhaird [q.v.] mar fhianaise ar mheon na bhfilí sin i leith chúrsaí náisiúnta a linne
I gcuntas iarbháis in Foinse, 27 Eanáir 2002 i dtaobh an bhéaloideasaí seo scríobh Lillis Ó Laoire: ‘Is leacht é a bhailiúchán, an ceann is mó dá ndearna aon bhailitheoir aonair a d’oibir don Choimisiún, do thréimhse áirithe i saol an réigiúin, do na daoine a ghlac páirt ann (1,400 acu), do na glúnta Conallach agus Éireannach go deimhin, nach dtáinig chun tsaoil go fóill, agus i ndeireadh báire dó féin.’ In Oidhreacht Ghleann Cholm Cille, 1989 in eagar ag Seosamh Watson tá an t-alt ‘Printíseacht Phroifisiúnta Sheáin Uí Eochaidh Lúnasa 1935-Eanáir 1936’ ag Séamas Ó Catháin agus in Béaloideas, 2002 tá cuntas iarbháis ag an scoláire céanna (san uimhir sin freisin tá ‘Adhmholadh an Athar Sheáin Uí Ghallchóir ··· Bhí sé ina uachtarán ar Oireachtas na Gaeilge a tionóladh i nGleann Cholm Cille i 1989
Ba é an duine ab óige é den seachtar clainne a bhí ag Colm Ó Flathartaigh (1872-1919) ón gCaorán Mór agus Bríd Bhreathnach (1867-1952) as Poll Uí Mhuirinn, Garmna ··· Baintreach ba ea Bríd nuair a phós sí Colm agus bhí triúr páiste aici lena céad fhear, Micheál Mac Donnchadha
Tharraing sé aird (Léachtaí Cholm Cille, 1994) ar an tábhacht a bhain le dán fada a chum Giolla Íosa Mór in 1417, lán d’eolas ar chúrsaí ginealais agus logainmneacha ··· XXVII (1970); Aistriúchán ar Virgil: Aeinéid IX (1974); Nua-dhuanaire III (1978) agus ina chomheagarthóir ar Nua-dhuanaire I (1972); ina eagarthóir ar shé imleabhar den iris Éigse (1975–1986); bhí alt aige sa leabhar Town and gown (1984) agus i sé fhéilscríbhinn; d’fhoilsigh sé 77 alt in irisí éagsúla, Dinnseanchas, Ériu, Celtica, Journal of Celtic Studies, Journal of Cambridge Medieval Celtic Studies, Léachtaí Cholm Cille, Comhdháil an Chraoibhín, Journal of the Cork Historical and Archaeological Society, agus 48 acu in Éigse
Ó 1891 go 1894 is ag múineadh i Scoil na mBráithre i mbaile Thiobraid Árann a bhí sé, i gColáiste Choilm Cille i nDoire 1894–97, i gColáiste Adhamhnáin i Leitir Ceanainn ó 1897 go 1921 agus ansin go ceann trí bliana i gColáiste Choill Chluana Gabhann
‘Saothar an Athar Peadar’ ba ábhar do Léachtaí Cholm Cille 2014 agus foilsíodh na léachtaí in Léachtaí Cholm Cille XLV: Saothar an Athar Peadar (2015), in eagar ag Eoghan Ó Raghallaigh
Faoin ainm cleite ‘Colm Ó Conaire’ foilsíodh a leabhar eachtraíochta do bhuachaillí, Poll an phíobaire in 1906, rud a thug deis do Phádraig Ó Duinnín[B3] a shearbhas díoltasach a agairt air
Tá siad i gcló in Léachtaí Cholm Cille XXXIII, 2003 in eagar ag Ruairí Ó hUiginn ··· In Cearbhall Ó Dálaigh: Léachtaí Cholm Cille XXXIII, 2003 tá léachtaí a thug Risteard Ó Glaisne, Pádraig Ó Fiannachta, Gearóid Ó Tuathaigh, Micheál Ó Cearúil agus Leachlain S
Mic leis an tAthair Colm Ó Ríordáin S.J
Scríobh sé na sraitheanna drámata Colm i Sasana agus ansin Colm sa bhaile do Radio Éireann