Líon alt a aimsíodh: 33
Shíolraigh sé ó Conchubhar Láidir Ó Mathúna a throid ar son Rí Séamus i 1689 agus a díshealbhaíodh agus ar tugadh talamh in aice le hInis Céin i gCorcaigh ar léas dó
Ach is beag an t-éacht iad le hais an cheoil a chuir sé le ‘Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte’ an dán is caoinbhinne sa teanga ··· Ó Caithnia i dtaobh cheol ‘Úr-chnoc Chéin Mhic Cáinte’ a ndeireann sé faoi: ‘Pósadh foirfe feilmeanta ..
Ba mhinic é ag scríobh sna hirisí éagsúla, in Scéala Éireann, agus ag craoladh faoi na hainmneacha cleite “Lugh Mac Céin” agus “Simeon Mac Stairn”
Ag a athair Cian agus ag a dheartháir féin, Tadhg, a bhí tiarnas Luighne, Co
man’, a dúirt a gharmhac Cian (Irish Times 4 Eanáir 1980) ··· Cothrom chéad bliain a bhreithe scríobh a gharmhac Cian Ó hÉigeartaigh in Irish Times 4 Eanáir 1980: ‘His great virtue was the originality and self-reliance of his judgement
Tríocha bliain ina dhiaidh sin dúirt Standish Hayes O’Grady[B2] in imleabhar a trí d’imeachtaí an Chumainn Oisínigh go raibh sé á mheas mar ‘ the best specimen of a translation from another language into Irish.’ Bhí sé ag obair i nDroichead na Bandan go 1845 nuair a ceapadh é ina shagart paróiste in Inis Céin
Bhí beirt eile sa teaghlach: deartháir a chaithfeadh a shaol i Meiriceá agus deirfiúr a bheadh ag obair in Eagraíocht Sláinte an Domhain sa Chian-Oirthear
Sa véarsa deiridh thug sé, shílfeá, dúshlán a chomhfhilí Cois Máighe: ‘I mbliana táim i bpráinn i bpeannaid ’s i bpudhair / Im iarsma ar chách ó ráinig Preabaire in úir; / Níl cliar ná dáimh im dháil le dainid mé dubhach / I gcian ó táid na Seáin ’s an Mangaire Subhach.’ Thug Seán Ó Tuama [q.v.], Aindrias Mac Craith [q.v.], Micheál Coimín [q.v.] agus Tomás Ó Glíosáin freagraí fileata air
Rinne Éamon agus Cian de Buitléar gnéchlár faoi dar teideal ‘The Islandman’
Ba de mhuintear Mhathúna an Chuilleanaigh é agus ba í Máire Áine, iníon Chian Uí Mhathúna ó Chaisleán Mhaigh Chuinn, Cathair Saidhbhín, a mháthair
Gréasaí míleata a athair Thomas Page agus gréasaithe i Sráid Heytesbury, Baile Átha Cliath, a shinsirsean sa chathair leis na cianta
Cidh trácht níor fágadh neach le healaín Ghaeilge – ní hé amháin sa chontae ach mar an gcéanna gach uile thaobh urthimpeall – gan comaoin óir nó airgid nó eallaigh a thíolacadh dhóibh: ionas gur cruinníodh leo as gach aird príomhleabhair Ghabhála agus dea-eolais na ríochta go Cnoc Ninne: ionas gurb é tobaráras dea-eolais is oirirce a meastar a bheith in Éirinn le cian d’aimsir: ionas nach ligtear a leas eolas is foirfe nó is barántúla ná leabhair Chnoc Ninne a d’iarraidh ó seo amach más fírinneach Leabhar Leacáin Mhic Fhirbhisigh, Leabhair Uí Chléirigh is Uí Dhuibhgeannáin agus Uí Mhaoilchonaire, Saltair Chaisil, Leabhar Chluana mac Nóis, Duain Uí Dhubhagáin agus Dochtúir Kéating mar aon le mórán collections eile atá arna ndearbhú ó dhea-údair eile’ (an litriú leasaithe ag na húdair)
Ba eisean thar aon duine eile a chomhshnaidhm ábhar agus stíl an ghearrscéil ar shlí éifeachtúil ealaíonta.’ Bhí an dán ‘Smaointe i gcéin’ i gcló aige in Dublin Magazine, Nollaig 1924 ··· Sa léiriú, bhí roinnt macallaí ciana le cluinstin ó laethanta achrannacha Synge ...
Bhí cáil an léinn agus na filíochta ar a mhuintir leis na cianta
Cuireadh tórramh ceithre lá air agus tháinig na sluaite ó chian agus ó chóngar, cláirseoirí ina measc
Is é ‘Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte’, amhrán grá, an dán is aitheanta dá chuid
Craobh de mhuintir Uí Eadhra ba ea muintir Uí Ghadhra, iad síolraithe ó Thadhg mac Chéin ar mhac é le hAilill Ólum, rí na Mumhan sa mhiotaseolaíocht
Bhí mac agus iníon, Cian agus Aoileann, ag Bríghid agus Seán
Maith mar a tharla, ba é an post sin i mBéal Feirste a chuir lena mhórspéis sa chathair sin agus, gan amhras, i gCúige Uladh féin agus sa chaidreamh a bhí ag an gcúige sin le hAlbain i rith na gcianta roimh Phlandáil Uladh agus ina diaidh ··· Thaistil siad le chéile go deisceart Ard Mhacha, go hÚrchill an Chreagáin agus go hÚrchnoc Chéin Mhic Cáinte, ag déanamh cláracha faoi fhilí Oirialla, Peadar Ó Doirnín, Art Mac Cumhaidh agus Cathal Buí
Bhí triúr clainne ag Domhnall agus Treasa, mar atá, Diarmuid, Cian agus Nuala
Rugadh triúr clainne do Threasa agus do Dhomhnall, mar atá, Diarmuid, a rugadh ar 12 Lúnasa 1929, Cian agus Nuala
Chuir sé foclóir le Eachtra Thaidhg Mhic Céin ..., 1933 le Pádraig Ó Siochfhradha[B5]
Tar éis siléig na gcianta ag an Eaglais Chaitliceach Rómhánach is aige a bhí an post ba mhó sa tír a d’fhéadfadh, mar a mheas daoine, fónamh don teanga, ollúnacht na Gaeilge i Maigh Nuad
Shíl Colm Ó Gaora[q.v.] (Mise) gurbh í seo ‘an chéad troid a rinneadh i gConamara ar son na saoirse leis na cianta roimhe sin’
In Béaloideas Meitheamh 1935, foilsíodh ‘Cian na mBeann nÓir’ agus san iris chéanna um Nollaig 1936 ‘Seanchas Sliabh gCua’
Owing to the rigour of the penal laws several bards could not commit their compositions to writing, but the learned and patriotic Linden corrected where necessary and copied them, hence he was usually called Reacadóir na mBard.’ Deirtear go raibh scoil filíochta aige ar Chnoc Chéin Mhic Cáinte in aice le Dún Dealgan agus go mbíodh ‘suas le ocht gcloigne déag filí agus fear léinn cruinnithe ann ag an am amháin’
Bhí a mhuintir ina n-ollúna le seanchas ag na Brianaigh, príomhtheaghlach an Chláir, leis na cianta
Bunleabhair leis is ea na cnuasaigh gearrscéal: Scéalta cois Laoi, 1935 agus Idir chéin agus chomhgar, 1952 agus Príomhtháirgí an domhain, 1957
Cian Ó hÉigeartaigh a rinne an rogha don chnuasach seo
Bhí sé de shuáilceas aici roimh dheireadh a saoil go raibh aon fhascúl déag de chlár lámhscríbhinní Gaeilge na Leabharlainne Náisiúnta foilsithe óna láimh agus seoda aimsithe aici a bhí i bhfolach leis na cianta cairbreacha, dála fhilíocht Bhlathmhaic, nó an chnuasaigh exempla a d’aimsigh sí go gearr roimh a bás.’ In Éigse, samhradh-geimhreadh 1967, dúirt Brian Ó Cuív [q.v.] i léirmheas ar The Poems of Blathmac son of Cú Brettan…, 1964 in eagar ag James Carney [q.v.]: ‘No discovery in our times has been of such importance to those interested in Irish poetry as that made by Professor James Carney over a decade ago when he found… in a seventeenth-century manuscript in the National Library a body of verse texts on religious themes which are of great antiquity and which, for the most part, are known from no other source.’ Is é atá le rá ag Ó Murchú: ‘Ba dhóigh liom, áfach, gurb í Nessa a d’aimsigh iad
Is inspéise gurbh é Máirtín freisin a labhair ag uaigh chliamhain Shéamais, Seán Ó hÉigeartaigh, agus gurbh é garmhac Shéamais, Cian Ó hÉigeartaigh, a labhair ag uaigh Mháirtín féin
le céad onóracha na céimeanna a fuair sé agus b’in iad na céimeanna céanna a ghnóthaigh Bríghid Ní Mhaoileoin, iníon le Séamus Ó Maoileoin[B3], agus phós siad 7 Meán Fómhair 1943; bhí beirt chlainne acu, Cian Sáirséal agus Aoileann Bríghid
Chuir sé ar fáil leaganacha Nua-Ghaeilge de An ceithearnach caolriabhach (1910); Cath Fionn Trágha (1913); Eachtra Thaidhg Mhic Céin go Tír Freisean (1933); Bruidhean Eochaidh Bhig Dheirg [g.d.] ; Tóraíocht an Ghiolla Dheacair agus a chapaill, [1939]