Líon alt a aimsíodh: 10
Fear ó Mhárthain a phós isteach san oileán ar 26 Eanáir 1837 a athair Dónall agus ba í Cáit Shé, arbh ó Cheann Trá a treabhchas, a mháthair ··· foláir nó gur éag beirt díobh láithreach i ndiaidh a mbreithe mar luann Mac Conghail acht ocht n-ainmneacha: an chéad Seán (a baisteadh 10 Aibreán 1879), Pádraig, Eibhlín, Tomás, Cáit (máthair Phádraig Uí Mhaoileoin, scríbhneoir), Dónall, Muiris, agus an dara Seán [q.v.] ··· Thug Fionán cuairt ar an oileán chomh luath le 1904, b’fhéidir (Na timirí i ré tosaigh an Chonartha 1893-1927, 1990 le Donncha Ó Súilleabháin) agus bhí ann go minic, foláir: tagraíonn Eibhlín Shúilleabháin do chuairt a thug sé 31 Lúnasa 1923 (Muiris Ó Súileabháin: saol agus saothar, 1983 le Nuala Aimhirgín) ··· ’Lís Shúilleabháin, banchéile Sheáin, a bhí ag tindeáil air i rith a bhlianta deiridh, deir Muiris Mac Conghail ··· mór clasaiceach Robin Flower[B3], The western island (1944), a chur san áireamh freisin
Ba iníon í siúd le Hubert Breathnach (1849–1905), máistir scoile Chill Fhínín, agus Máire Cáit Mhaolchatha (1863-1950), múinteoir ó Sceichín an Rince, Tiobraid Árann ··· 2ú heagrán, 1987 le Uinseann Mac Eoin) Bunmhúinteoir ba ea a mháthair, Máire Mhaol Láimhín (1861–1945) ó Bhaile Chaisleán na nGeochagán ··· Chuireadh sí iarrachtaí ar nós liostaí focal isteach ar chomórtais an Oireachtais agus tá ‘Máire Mhaoileoin’, múinteoir i mBealach an Tirialaigh, luaite i nDuilleachán an Oireachtais 1904 mar dhuine a fuair duais an Chliabhraigh ··· raibh san Iarmhí ach an t-aon scoil amháin, Scoil na gCailíní i mBealach an Tirialaigh, agus ba í Mary Malone an múinteoir a bhí ag teagasc na teanga ann ··· Lúnasa 1918 dúirt Micheál Ó Coileáin leis dul go Corcaigh toisc go raibh an tóir róláidir air i dTiobraid Árann agus fuair sé post i Scoil na mBráithre ar Ché Uí Shúilleabháin faoin ainm cogaidh ‘Michael Forde’
Ba scéalaí é siúd agus ba scéalaí an mháthair Cáit Dhanachair freisin ··· Thuairimigh sé uair eile gur uaidh a thógfaí an bailiúchán ba mhó san Eoraip de scéalta agus de sheanchas dá mbeadh aige lámhleabhar mór Sheáin Uí Shúilleabháin (1949) nuair a bhí sé ag breacadh an ábhair ··· Aisteach le rá, raibh cáil na scéalaíochta ar Stiofán i measc a mhuintire féin go dtí gur aithin an Duileargach go raibh an bua mór sin aige
Is i gCartlann Butte-Silver Bow, Montana, atá bailiúchán mhuintir Uí Shúilleabháin ar fáil ··· Phós Sean-Mhícheál Cáit 'the Clerk' Nic Cárthaigh ó Dhoire Mhór, Cill Chaitiairn, na hAoraí, Co ··· Shocraigh Dónall síos ar fheirm in Inis Fearn Ard agus phós Nóra Mhurchú ó Chill Chaitiairn ··· Seachas an iníon, Mary, raibh ag an teaghlach ach Gaeilge, agus raibh scríbhneoireacht ná léitheoireacht acu ··· foláir nó rachadh meon an chomhoibrithe i bhfeidhm ar Sheán agus é le feiceáil ina iompar agus ina ghníomhaíochtaí in Butte níos déanaí ina shaol
Dar le Mhac an tSaoi go raibh Shúilleabháin ina hoidhre ar thraidisiún bhanfhilí Ghaeltacht na Mumhan, Eibhlín Mhurchú agus Cáit, Bean Shéamuis Feiritéir, go háirithe ··· Agus í ag trácht ar an gcéad chnuasach filíochta a d’fhoilsigh Siobhán Shúilleabháin, Cnuasach trá, dúirt Máire Mhac an tSaoi: She has established herself, to my mind, as the authentic voice of the unjustly maligned forties and fifties in this island; certainly the voice of those who enthusiastically espoused the cause of the Irish language; even more certainly of those of us who were women ··· (2000:93) In Imileá, Baile an Fheirtéaraigh, Corca Dhuibhne, a rugadh Siobhán Shúilleabháin ar 31 Lúnasa 1928 ··· Thug Máire Mhac an tSaoi an-suntas don acmhainn teanga a bhí ag Shúilleabháin ina léirmheas siúd ar Cnuasach trá (2000): ‘Siobhan’s Irish is not simplistic; it is rich, sometimes dialectal; almost – so personal is it – idiolectal’ (2000:93) ··· Lena chois sin, d’aithin Mhac an tSaoi rithim agus éirim chaint Ghaeltacht Chiarraí, idir bhéim agus amas, ar liricí Shúilleabháin agus b’eagal léi go n-imeodh an glór dúchasach sin in éag nuair a bheadh glúin Shúilleabháin imithe ar shlí na fírinne
Ar 21 Deireadh Fómhair an bhliain chéanna bhí sí ina ball den fhoireann bheag (An Craoibhín, Torna, Máiré Chinnéide, Proinsias Shúilleabháin agus Eibhlín Dhonnabháin) a chuir Casadh an tSúgáin á léiriú ar stáitse an Ghaiety, an ócáid ba mhó riamh i stair na hamharclannaíochta Gaeilge ··· Scríobh sí freisin An cochall draoidheachta (1938), Cáit Dhuibhir (1938), dráma do chailíní, agus Scéal an tí (1952) ··· raibh cead acu freastal ar léachtaí i gColáiste Bhaile Átha Cliath ··· Máire Chinnéide was the originator of the move" ··· raibh na Céitinnigh ar aon intinn i dtaobh an Ghaeilge bheith ina hábhar riachtanach do mháithreánach Ollscoil na hÉireann
‘Ag na céilithe chuile oíche bhí amhráin agus ceol le cloisteáil ó fhonnadóirí is ó cheoltóirí maithe—leithéidí Cháit Dhonncha, Phádraic Uí Chúláin, Liam Mhic Fhlanncha ··· Í féin a bhailigh cuid de na hamhráin a bhí ar na ceirníní aici agus luaitear gur thug Cáit Choisdeala (Bean Uí Chonluain), máthair Fheistí Uí Chonluain [q.v.], agus Eibhlín Chonláin (Bean Mhic Conmara), Lios Uí Chathasaigh, Co ··· mhaireann aon duine dá sliocht ná de shliocht a hathar is a máthar ··· In Stair dhrámaíocht na Gaeilge 1900-1970, 1993 deir Pádraig Ó Siadhail: ‘Ag tús Lúnasa, trí seachtaine roimh oscailt na hamharclainne, tharraing bean Thomáis Mhic Enrí siar as an dráma—más fíor a reictear, níor thaitin sé lena fear céile go mbeadh uirthi fear eile—Mac Liammóir!—a phógadh is ba í Máire Scolaí a tugadh isteach i bpáirt Ghráinne ina hionad.’ In All for Hecuba, 1946 tá seo ag Mac Liammóir: ‘I was playing Diarmuid myself, Liam [Ó Briain][B3] was Fionn, and Máire Scolaidhe, a lovely dark girl with astonishing golden eyes, was Gráinne ··· Bhí baint aici le gluaiseacht na teanga sa chathair; ar feadh na tréimhse 1973-85 bhí sí ina Cathaoirleach ar Chomhlucht Gaedheal na Gaillimhe (Comhlucht Gaedheal na Gaillimhe 1938-1988, 1989 le Tríona Chinnéide)
Ba iad Conchubhar, feirmeoir, agus Cáit Shúilleabháin a thuismitheoirí agus deartháir leis ba ea Muircheartach Ó Séaghdha[q.v.] ··· Tuairiscíodh gur phós sé Nóra Shúilleabháin ón mBunán i gCill Fhachtna (idem 21 Deireadh Fómhair 1905) ··· mar raibh in Éirinn fear ba dhílse don Ghaeilge ná an fear a bhí ag múineadh scoile anseo
Aint leis an scoláire béaloidis Seán Ó Súilleabháin ba ea a mháthair Cáit Shúilleabháin arbh as Eadargóil di ··· Bhaineadh duine acu, Siobhán, duaiseanna Oireachtais ar amhránaíocht ar an sean-nós agus bhí duine eile díobh, Cáit, i measc na ndaoine a thug amhráin don Athair Pádraig Breathnach[B3] ··· Fear an-láidir ba ea é, foláir ··· Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 1 Bealtaine 1915 gur phós sé Siobhán Eidirsceoil ó Oileán Faoide
Ba í Bríd Thuama ó Chontae an Chláir a mháthair ··· Bhí sé ag múineadh i scoil Cé Uí Shúilleabháin freisin le linn dó a bheith i gCorcaigh ··· I dteach Cháit a’ Rí a d’fhanadh sé