Aimsíodh breis is 50 alt. Níl á liostú anseo ach an 30 ceann is fearr a fhreagraíonn do d'iarratas.
Bhí baint riamh ag Úna Uí Lachtnáin le gluaiseacht na Gaeilge – An Réalt, Pobal Chluain Tarbh, Fondúireacht an Phiarsaigh, ach thar aon rud eile, bean Oireachtais go smior ab ea í ··· an Chabháin, a rugadh Úna Uí Lachtnáin (Nic Shíomóin), ar 2 Márta 1935, an chéad duine de chlann Harry Fitzsimons (1893–1986) agus Honor Fitzsimons (Keady 1903–1995) ··· I mBunscoil na gCailíní, Muinchille, a fuair Úna agus a deirfiúr bunscolaíocht agus is i gClochar San Lughaidh, Muineachán, a fuaireadar meánscolaíocht trí mheán na Gaeilge ··· Ba í Úna uachtarán scoile na bliana 1952 go 1953 ··· I bhfómhar na bliana 1962, phós Úna Seán Loftus, abhcóide agus léachtóir le dlí i gColáiste Teicneolaíochta Shráid Bolton
Bhain an chlann le hEaglais na hÉireann agus nuair a bhí Úna an-óg cuireadh ar scoil í go Neuchatel na hEilvéise, áit ar chuir sí sáreolas ar an bhFraincis ··· Thug a bpósadh an-deis d’Úna bheith ag scríobh léi agus ag cur eolais ar chúrsaí reatha an domhain mhóir ··· Úna Bean Uí Dhiocs’ an leagan dá hainm a mbaineadh sí úsáid as ag an am sin ··· Sna 1920idí agus sna 1930idí bhíodh cruinnithe sa tSiopa Tuaithe ag Na Cairde Gael, cumann a bhunaigh Úna agus a raibh spéis acu in imeachtaí Chonradh na Náisiún ··· Bhí Úna ina huachtarán freisin ar chraobh na hÉireann de War Resisters’ International
Thóg an tlarla Roden é timpeall 1765 agus dhealródh gurbh é seanathair Úna an chéad duine de mhuintir Young a lonnaigh ann ··· Ba í Úna a bhailigh idir fhocail is fhoinn agus a chuir an leabhar in eagar ··· Thiomnaigh Úna an leabhar do Dhubhglas de hÍde ··· Gaeltacht ba ea an ceantar le linn Úna agus b’fhéidir baint a bheith aigesean lena spéis sa teanga ··· Ach níl fhios an raibh aon ghaol ag Úna le Róis Ní Ógáin (“Youngs of Galgorm Castle” a thugtar ar a muintirsean)
Deir sé go bhfuair Úna agus a triúr deirfiúracha a gcuid scolaíochta i gClochar an Chreidimh Naofa, Glas Naíon, agus, nuair a d’fhill sí abhaile, go raibh an deartháir ba shine di, Peadar, ag bailiú focal Gaeilge agus abairtí ó sheandaoine sa chomharsanacht ··· Ansin thagadh Eoin Mac Néill go dtí an Coláiste Doiminiceach i bhFaiche Stiabhna le Gaeilge a mhúineadh d’Úna agus do chúpla cailín eile ··· Deir Brian freisin gur ar chomhairle Eoin a chuaigh Úna go hÁrainn ··· Nuair a foilsíodh a húrscéilín Grádh agus crádh i 1901, d’éiligh an Dr Micheál Ó hIceadha gurbh é an t-aon leabhar amháin dár chuir an Conradh amach a bhí saor ó locht agus d’admhaigh sé gurbh é féin a bhí ag múineadh Gaeilge d’Úna le ceithre bliana anuas ··· Rinne Dame Columba Butler, O.S.B., deirfiúr Mháire de Buitléar cur síos ar fheis a d’eagraigh Úna agus an Dr Ó hIceadha in Inis Meáin: ‘Úna bravely made her speech, but as she was not yet a fluent speaker, Dr O’Hickey stood beside her and discreetly whispered words of correction whenever needful’ (Capuchin Annual, 1952)
In Broughty Ferry lámh le Dún Déagh na hAlban a rugadh Úna ar 14 Deireadh Fómhair 1895 ··· In Hamburg a rugadh Max agus is leis an gcreideamh Giúdach a tógadh Úna ··· Tógadh Úna le Gearmáinis agus Béarla ··· Deir an tOllamh Nic Dhonnchadha: ‘Foinse mhóreolais do eagarthóirí téacsanna leighis na Gaeilge is ea an saothar.’ In Lia Fáil 1926-32, faoin ainm Úna de Bhulf, agus in Éigse (Earrach, Fómhar, Geimhreadh 1940 agus Geimhreadh 1941), faoin ainm Winifred Wulff, bhí i gcló aici ‘De febre efemera nó an liaigh in Éirinn i n-allód’, téacs eile ó Rosa Anglica ··· Ba iad na leabhair sin: ‘Tráchtas ar réalt-eolas’ (An Irish Astronomical Tract, 1914) in eagar ag Máire de Paor [B2: 142] agus Rosa Anglica in eagar ag Úna de Bhulbh
Tá dosaen dá dhánta curtha in eagar ag Úna Ní Fhaircheallaigh[B1] in Filidheacht Sheagháin Uí Neachtain.. ··· Phós sé Úna Ní Bhroin a raibh gaol aici, dhealródh sé, le hArdeaspag Bhaile Átha Cliath, Edmond Byrne ··· In Field Day anthology of Irish Writing IV (2002), sa chaibidil (‘Courts and Coteries II’) in eagar ag Máirín Ní Dhonnchadha, deirtear i dtaobh an dáin ‘Ó thugas mo ghrá dhuit, mo lámh is mo ghealladh’ gurbh í a bhean Úna Ní Bhroin a chum é ach go leagtar ar Winifred [Úna]de Nógla freisin é ··· Úna de Nógla in Éigse XXXV, 2005) gur dá bhean Úna Ní Bhroin a chum Tadhg ‘Rachainn fón gcoill leat, a mhaighdean na n-órfholt’ agus nár phós sé Úna de Nógla ··· D’éag Úna ar 5 Feabhra 1706/7
Ba iad sin Róise, Áine, Máirín, Éilís, Úna, Caitlín, Seosamh agus Pádraig ··· Díobh seo, tá Úna, Caitlín agus Pádraig beo go fóill ··· Tá cónaí ar Úna Darmody, aois 93, i dTeach Mealóg, ar an Monsignor Pádraig Ó Dochartaigh, aois 87, in Fresno i gCalifornia agus ar mo mháthair, Caitlín, aois 89, sna Dúnaibh in iarthuaisceart Thír Chonaill.’ Uair éigin roimh 1911 chuir sé faoi i bhFál Carrach ··· Scríobh Úna Ní Ógáin[B2] agus Énrí Ó Muirgheasa[B1] amhráin síos uaidh ··· In Dánta Dé, 1928, deir Úna faoi ‘Caoine na hAoine’: ‘Ba é mo chara Antoine Ó Dochartaigh as Oileán na Cruite a thug domsa é
Phós sé an péintéir Úna Nic Dhomhnaill, neacht le Brian Ó hUiginn[B3], ar 10 Iúil 1945 ··· D’éag Úna ar 21 Samhain 1965 ··· Deir Máirín Nic Eoin: ‘Thit scamall dorcha drochmhisnigh agus duaircis anuas ar Ó Tuairisc i ndiaidh bhás Úna ··· Cé is moite den úrscéal sin agus de Lá Fhéile Mhichíl (1967), dráma a léiríodh sa Damer in 1963, i ndiaidh bhás Úna níor foilsíodh aon leabhar Gaeilge leis anuas go 1977
Bhí tite i ngrá aige le Úna Bhreathnach (1916–2001) a rugadh is a tógadh i Learpholl ··· Phós sé Úna Bhreathnach agus rugadh mac dóibh ach bhí sé díomhaoin arís ar feadh gheimhreadh chrua 1946–47; bhíodh obair ghúnadóireachta á déanamh sa teach ag Úna agus b’éigean an t-inneall fuála a dhíol chun go mbeadh péire bróg ag Seosamh
Peter James Hamill, bearbóir, a athair agus ba í Winifred Christina O’Frial [sic] [Úna Ní Fhrighil] a mháthair ··· Dhún na nGall, ba ea Úna
Nuair a fuair an mháthair bás in 1935 is é a shocraigh an t-athair gurbh iad Ernest Reginald MacClintock Dix (1857–1936), dlíodóir agus leabharbhách a bhfuil cuntas air in DIB, agus a bhean Úna [Ó Díosca q.v.] a d’uchtódh Peter agus Deirdre ··· Ní mór cuimhneamh gurbh in aontíos lena mháthair altrama Úna Uí Dhíosca (d’éag 1958), scríbhneoir Gaeilge, i gCill Dara agus ansin i gCill Mocheanóg in aice le Bré, a bhí cuid mhaith dá shaol caite aige agus gur mhaith agus gur bhinn a bhí sé in ann Gaeilge a labhairt
IV, Cuid II, 1943 ag Marcus Mac Enery in a aiste ‘Úna Bhán’; sliocht is ea é as sraith dar teideal ‘High Hollow Townlands’ a bhí á fhoilsiú ag an am sin in Roscommon Herald ··· Sa bhailiúchán sin dá lámhscríbhinní atá an leagan is sine de ‘Úna Bhán’
Phós sé Úna Patricia Gibney, iníon le Edward Gibney, conrathóir tógála, 29 Ascaill Pháirc Líosáin, Baile Átha Cliath, 24 Iúil 1939 ··· Bhí Úna faoi bhun 21 bliana ag an am ··· A iníon Úna a thug an t-eolas don chláraitheoir
Tá aiste ina thaobh ag Úna Breatnach in An Linn Bhuí 3, 1999 ··· I gcló ag Úna Breatnach tá caoineadh a cheap sé air féin; ar leaba a bháis thug sé do Labhrás Ó Cadhla[B3] é agus d’iarr air ceol a chur leis
In Canfar an Dán: Uilliam English agus a Chairde, 2003 tá eagar curtha ag Úna Nic Éinrí ar 28 dán dá dhéantús ··· Inglis was not an exception in this regard.’ I 2003 foilsíodh Canfar an dán: Uilliam English agus a chairde le Úna Nic Éinrí
Scríobh Hamish Hamilton faoina leagan de ‘Úna Bhán’: ‘Listening to Úna Bhán on this record, I want to pay her artistry a worthy tribute, and find my words inadequate
B’iníon le Dubhghlas de hÍde, céaduachtarán na hÉireann, í a mháthair, Úna Hyde, agus breitheamh ab ea a athair, James Sealy ··· Phós sé Mary Simms in 1956 agus bhí ceathrar páistí acu, Owen, Úna, agus Brigid, chomh maith le Conor, a cailleadh in 1986 agus é 22 bliain d’aois
I measc na n-amhrán a chum sé tá ‘Gaoth Bearra na gCoillte, Gaoth Bearra na dTonn’; ‘Mac an Deoraí’; ‘An Gleanntán inar tógadh mé’; ‘Banríon Árainn Mhóir’; ‘Fionn Shléibthe Dhún na nGall’ agus ‘An Charraig Úna’, amhrán faoi iascairí a bádh
Ba í Úna Thornton a mháthair; nuair a d’éag sí ar 11 Bealtaine 1950 tuairiscíodh gur fhoghlaim sí Gaeilge ó Dhubhghlas de hÍde [B4] i gceann de ranganna tosaigh Chonradh na Gaeilge agus go raibh sí ina ball de Iníní na hÉireann ··· I gContae Bhaile Átha Cliath a rugadh Úna (33)
Scríobh Úna Ní Fhaircheallaigh[B1] cuntas uirthi in Alexandra College Magazine, Nollaig 1942 agus dúirt ann go bhfuair sí scolaíocht sa Chlochar Ursalach i nDurlas, gurbh as Tiobraid Arainn dá hathair, agus go raibh mac altrama aici ··· Í féin agus Úna Ní Fhaircheallaigh is mó a dhein troid ar son stádas na mban i gcúrsaí ollscolaíochta
A iníon Úna a scríobh Le grá ó Úna, 1958, ar litreacha abhaile ón Iodáil iad, An Maith leat Spaigití?, 1965 agus leabhair eile
Is é a thug an fonn “Úna Bhán” d’Anna Ní Oisín agus ba í Anna a thug an ceol do Charl Hardebec[B3] a chuir sna Seoda ceoil é ··· Fógraíodh ar 5 Deireadh Fómhair 1912 go raibh sé ceaptha ina thimire: ‘Ba é Pilib do sholáthraigh ceol Úna Bhán
Tá eolas ina thaobh in Leabhar an Athar Eoghan: the O’Growney memorial volume, [1904] in eagar ag Agnes O’Farrelly [Úna Ní Fhaircheallaigh] [B1], in Eoghan Ó Gramhnaigh: beathaisnéis, 1968 le Seán Ó Ceallaigh, in aistí le Donnchadh Ó Floinn, Mairéad Ní Choinmhidhe agus Seán Ó Ceallaigh in Irisleabhar Mhaigh Nuad 1963, in uimhir speisialta de An Sagart in 1963, agus in aiste le Pádraig Ó Fiannachta in ‘Maigh Nuad agus an Ghaeilge’, Léachtaí Cholm Cille XXIII, 1993 ··· 25 Lúnasa a dúirt Micheál Ó hIceadha[B1], Laurence Brannick, Eoghan Ó Neachtain[B3] agus Úna Ní Fhaircheallaigh in Leabhar an Athar Eoghan
I 1901 bhí cónaí ar an gclann ag 49 Bóthar Naomh Pádraig, Droim Conrach, agus, de réir an Daonáirimh, ba iad John, Willie, Úna agus Nora na leanaí ··· I mblianta tosaigh Radio Éireann nó 2RN ba mhinic é féin agus a dheirfiúr Úna ag craoladh amhrán
Phós sé Úna Hennigan ar 26 Lúnasa 1941 agus bhí naonúr gasúr acu
Ba í a mháthair Úna Nic Raghnaill (Magranell), Sí Beag, paróiste Chill Tiobrad, Co
I mBunscoil na Rinne cuireadh leis an dúil a bhí aige sna hamhráin agus thug sé leis breis agus tríocha amhrán óna mhúinteoirí, Pilib Ó Foghludha [B6 lch 191] agus Úna Parks
Ag am a bháis bhí cónaí air i gCloch na Rón agus luadh a bhean Úna, agus a mac agus a n-iníon san fhógra báis
Scríobh sé Úna Bhán, taighde ar an amhrán, 1994 agus Lámhleabhar seanfhocal, 1996
Tá cuntas ag Úna Breatnach in An Linn Bhuí: Iris Ghaeltacht na nDéise 4, 2000 ar na tréimhsí a chaith sé sa Sean-Phobal sa Rinn, Co
In 1970 phós sé Úna Guerin de bhunadh Shráid na Cathrach, Co
Foilsíodh An Cantaire Siúlach: Tadhg Gaelach, 2001 le Úna Nic Éinrí agus Tadhg Gaelach Ó Súilleabhain: file agus diagaire c.1715-1798, 2005 le Máire B
Ó hIceadha in Leabhar an Athar Eoghan, 1904 in eagar ag Úna Ní Fhaircheallaigh; ní i Maigh Nuad a bhí sé féin ach bhí labhartha aige le sagairt a chaith tamall i rang Uí Mhaoltuile
Phós sé Úna Ní Dhruacháin, a bhí ag obair mar bhean a’ tí sa Choláiste, 6 Feabhra 1930 sa Rinn
Í féin agus Úna Ní Fhaircheallaigh[B1] na chéad scríbhneoirí ban Gaeilge i ndiaidh 1882 agus ba iad Máire Ní Chinnéide[B2] agus í féin na chéad drámadóirí ban
In 1894 thug sé a chéad chuairt ar Inis Meáin, go dtí teach Pháidín Mhic Dhonnchadha a thaithíodh Úna Ní Fhaircheallaigh, Eoin Mac Néill, Micheál Ó hIceadha agus Eoghan Ó Gramhnaigh
Nuair a bunaíodh Ardscoil Cholm Cille (nó Coláiste Uladh) bhí sé ar dhuine den cheathrar ba mhó a dhéanadh an obair, é féin, Séamus Ó Searcaigh [q.v.], Úna Ní Fhaircheallaigh[B1], agus Íde Nic Néill
Úna Ní Fhaircheallaigh [B1], Tomás Ó hAodha, [B2], Cathal Brugha [q.v.], Edward Martyn [q.v.], Eibhlín Ní Dhonnabháin [B4], Liam P
Fuair Liaimín teach ar cíos i gCill Ulta, an Fál Carrach, leathmhíle ó theach a bhí ar cíos ag an am sin ag Aodh de Blacam agus ansin ag Úna Ní Fhaircheallaigh, agus ar feadh a saoil ina dhiaidh sin chaitheadh sí féin agus P.S
Rugadh beirt iníonacha dóibh, Úna agus Íosold, scríbhneoir
Rugadh beirt chlainne dóibh, Úna, a cailleadh go hóg, agus Dónall
Phós siad i bhfómhar na bliana 1952 agus bhí ochtar clainne orthu: Veronica, Noelle, Des, Enda, Brian, Colmán, Éadaoin agus Úna
Bhí sé pósta ar Úna Ní Fhaoláin agus bhí beirt mhac agus beirt iníonacha acu
Bhí sí ina rúnaí ar Choláiste Uladh, Cloich Chionnaola, ó d’éirigh Úna Ní Fhaircheallaigh[B1] as
Páirt Úna a bhí aici
Phós sé Úna Ní Chléirigh 28 Deireadh Fómhair 1954 agus bhí beirt mhac agus triúr iníonacha acu
Ó Caithnia [q.v.] i gcás Scéal na hIomána; Úna Uí Bheirn agus Cnuasach focal as Teileann, 1989 á chur le chéile aici; Séamus Ennis[B5] agus é ag bailiú ceoil agus amhrán; Kevin Danaher[q.v.] agus é ag taifeadadh ceoil agus amhrán
Breatnach go raibh iníon aige, Úna, agus tá dán a chum sí, ‘A bhuime den bhród mhórdha ba rathamhail réim’, in eagar aige ann maille le haistriúchán
., 1996 agus go mbíonn tagairtí di ag scoláirí eile, go dtí gur léamar an t-alt ‘Seán Clárach Mac Domhnaill sa Chúirt’ le Úna Nic Éinrí in North Munster Antiquarian Journal 41, 2001, níor tuigeadh dúinn gurbh fhéidir tábhacht a bheith léi maidir le buneolas ar an bhfile; pléann an scoláire sin an tuairimíocht go léir ina taobh