Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 66
Sa Chorrbhaile, an Droim Mór, Co. Thír Eoghain, a rugadh é 21 Meán Fómhair 1877 ··· In 1916 tá tuairiscí i bpáipéar an Chonartha ar 18 agus 25 Márta, 15 Iúil, 31 Samhain, agus 9 Nollaig ar a chuid oibre i dTír Eoghain agus Muineachán ··· Tuairiscíodh 4 Meán Fómhair 1917 é a bheith i gceannas ar Dhún na nGall, Tír Eoghain, Doire, agus Aontroim agus ar 17 Samhain gur faoi Shéamus Ó Glasáin a bheadh an chuid eile den chúige. In Fáinne an Lae 20 Iúil 1918 tá tuairisc gur pósadh é 9 Iúil 1918 ar Eibhlís Nic Con Uladh, iníon le Francis McCullough, feirmeoir sa Chaisleán Glas ··· Ceapadh Eibhlís ina fo-thimire i dTír Eoghain i 1917 ··· Nuair a tioncnaíodh scéim nua na rúnaithe contae ceapadh é i dTír Eoghain (idem 14 Meán Fómhair 1920)
Ach is William a bhí ar athair John na Gaeilge agus is i dTír Eoghain a rugadh é i 1668/9, dar le J ··· Ní mór glacadh leis, mar sin, gurb é fear sin Thír Eoghain an John s’againne mar is ina Dhéan ar Chill Mhac Duach a bhí seisean ··· Deir Vincent Morley in DIB gur in aice leis an gCorr Chríochach, Co. Thír Eoghain, a rugadh é agus gur dhuine é den seisear leanaí (cúigear mac agus iníon) a bhí ag William Richardson, agus gur sa Chlochar, Co. Thír Eoghain, a d’éag sé. Chuaigh sé isteach i gColáiste na Tríonóide in aois 14 dó ar 27 Iúil 1683 ··· Bhí sé ina reachtaire i nDoire Lúráin, Co. Thír Eoghain, 1694–1709 (Leslie), i bparóiste Eanaigh i gContae an Chabháin ó 1709 go 1747
Thír Eoghain ··· Bhí liostaí vótóirí Thír Eoghain á n-aithbhreithniú ··· Agus bhí an píosa seo i gcló ar 29 Iúil: ‘Pilib Ua Bhaldra has fully justified, in the past thirteen months, the financing by the Coiste Gnó of the Tír Eoghain scheme ··· D’éirigh leis cuid de na hamhráin a thabhairt ar ais do mhuintir Thír Eoghain in a chuid ranganna
Rinne sé “fostú” i dTír Eoghain nuair a bhí sé 14 bliana d’aois ··· An tAthair Maitiú Maguidhir a thug a chéad phost dó i gCill Scíre, Tír Eoghain, toisc gur chainteoir dúchais Gaeilge é
I nDeargmhuine, Co. Thír Eoghain, a bhí cónaí orthu ag an am ··· B’as Eiscir Dufaigh i dTír Eoghain don mháthair
Rinne Alan Titley clár raidió i dtaobh a shaothair agus Breandán Ó Conaire agus Louis de Paor ina n-aíonna ann agus cuireadh ábhar atá sa chlár sin i gcló in Scríbhneoirí faoi chaibidil (2010) in eagar ag Titley. Ag 15 Bowling Green Terrace, an Srath Bán, Co. Thír Eoghain, a rugadh é ar 5 Deireadh Fómhair 1911 ··· Is mar seo a cuireadh síos ar an teaghlach i nDaonáireamh 1911: Micheál Ó Nualláin (35), oifigeach cánach a rugadh i gContae Thír Eoghain; a bhean Aighneas (sic) (24); Sinéad Uí Nualláin, a mháthair (64) ; Gearóid (2); Ciarán (1)
Seo é an t-eolas a tugadh: Michael (50) a rugadh i gContae an Chláir, cigire bunscoile nach raibh aon Ghaeilge aige; a bhean Alice (38), a rugadh i gContae Thír Eoghain agus a bhí gan Ghaeilge; Mary Sullivan (17), neacht Mhichíl, Gaeilge aici; Florence Sullivan (14), neacht, a bhí gan Ghaeilge. Ceapadh Máire ina timire faoin mBord Oideachais in 1907 ··· It takes horse, foot and artillery to form a good army and even those not in the fighting line can do much to assist in re-establishing the old native tongue’. Phós sé Alice Meenan san Ómaigh, Co. Thír Eoghain, 16 Márta 1883
Thír Eoghain, a rugadh na tuismitheoirí agus Hugh ach gur i Mainistir na Búille a rugadh an chuid eile díobh ··· Ní sloinne choitianta Turbitt i Ros Comáin; tá sé i bhfad níos coitianta i dTír Eoghain
Is mar mhúinteoir Gaeilge, Béarla agus Laidine i gColáiste Phádraig Dún Geanainn, Co. Thír Eoghain, a bhí a chéad phost aige ··· Ba é faoi deara gur tógadh foirgneamh mór nua don choláiste sin. In 1984 ceapadh é ina shagart paróiste in Oileán an Ghuail, Co. Thír Eoghain, agus ina dhiaidh sin ina shagart paróiste i nDún Geanainn
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Thug Mártan Ó Gacháin dhá scór bliain dá shaol ag múineadh agus ag cur na Gaeilge chun cinn i gContae Ros Comáin agus roimhe sin i ndeisceart Thír Eoghain ··· Ar na daoine a rinne moltóireacht ag cuid de na feiseanna sin bhí Dubhghlas de hÍde agus Pádraig Mac Piarais, agus deir Monica Paton, iníon le Mártan Ó Gacháin, atá ag cur fúithi i Sasana anois, gurbh iadsan a mhol dá hathair freastal ar Choláiste Chonnacht i dTuar Mhic Éadaigh, áit ar oileadh é mar mhúinteoir Gaeilge in 1905. Faoin tráth sin, bhí sé ag obair mar mhúinteoir taistil de chuid an Chonartha ar an Droim Mór i ndeisceart Thír Eoghain, áit a raibh ball de Choiste Gnó na heagraíochta, an tAthair Maitiú Maguidhir, thar a bheith gníomhach i gcur chun cinn na teanga
Is beag a shamhail sé, mar a d’admhaigh sé, go mbeadh sé féin ag obair sa choláiste céanna mar mhúinteoir rince, seanchais agus teanga ar feadh tréimhse daichead bliain ina dhiaidh sin. D’fhág John an scoil in 1935 agus d’imigh ar fostú ar an Lagán mar a thugtar ar an cheantar a chuimsíonn oirthear Dhún na nGall, iarthar Thír Eoghain agus deisceart Dhoire ··· Chaith sé sé mhí le Micí Mac Con Midhe agus a bhean Ann i nGleann Mac Cathbhairr, míle taobh amuigh den Ghoirtín i gContae Thír Eoghain, agus mhaígh sé nár fhulaing sé riamh cruatan mar a d’fhulaing go leor ag an am
Deir sé: ‘Is é is dóichí gurb é a sgríobh é an tAthair Toirdhealbhach Ó Mealláin, O.S.F.M., ón mBreantur i gContae Thír Eoghain ··· Is é a deir Breandán Ó Buachalla in Aisling Ghéar ..., 1996 faoi: ‘Is í an t-aon tuairisc i nGaeilge atá againn ar imeachtaí an chogaidh an dialann a scríobh Toirdhealbhach Ó Mealláin, Proinsiasach ó chontae Thír Eoghain a bhí mar shéiplineach ag Sir Féilim Ó Néill
Bhí sé ar dhuine de na cainteoirí dúchais deireanacha i dTír Eoghain ··· Ainm eile ar Bhoth Domhnaigh is ea Muintir Luinigh, de réir na seandaoine, agus i ngleann Abhann Choilleadh i gcroílár Mhuintir Luinigh atá Gleann Láirc lom leargach agus Corrach an Ealta cúl le gréin, mar a raibh cónaí ar bhunús chainteoirí dúchais deireanacha Ghaeilge Thír Eoghain’ (Mag Fhinn)
B’as Tír Eoghain don mhuintir seo agus bhain duine díobh, Róisín, cáil amach le linn di a bheith ina Príomhleabharlannaí i Leabharlanna Poiblí Bhaile Átha Cliath ··· Thír Eoghain, chun cónaithe in Cypress Grove chun aireachas a thabhairt di, gur fhan ina fochair go dtí go bhfuair sí bás.’ I gcathaoir rotha a chaith sí na blianta deireanacha dá saol
Rugadh i mBoth Domhnaigh Íochtair in aice leis an Ghoirtín i gContae Thír Eoghain é ar an 21 Nollaig 1874 ··· Shíolraigh sé ó dhaoine a raibh cónaí orthu i gCabhán an Chaorthainn i dTír Eoghain ach a cuireadh ó sheilbh
Cibé rud a dúirt an sagart ina láthair faoi na comhghuaillithe ba leor é leis an chairdeas a bhriseadh'. Chaith sé tamall ag obair i bparóiste an Mhaí i dTír Eoghain ó Shamhain 1918 go dtí gur ceapadh é ina chigire deoise in 1922, post a d'oir go breá dó
Bhí sé in Eaglais, Co. Thír Eoghain 1902-3, i gContae Ard Mhacha ina dhiaidh sin - i nDromainn Tí 1903-10, sa Chreagán 1910-37 agus i Loch gCál 1937-52
I dTír Eoghain a bhailigh sé ‘Óró sé do bheatha abhaile’ ó Áine Ní Threasaigh
Faoi Cháisc 1916 bhí Cathal agus céad óglach in éineacht leis ullamh chun troda in Oileán an Ghuail i dTír Eoghain
Chuaigh sí ag obair ar an Lagán, i nGleann Mornáin i dTír Eoghain ar dtús agus ansin ar bhruach Loch Súilí
Tá sí ar an bhfíorbheagán ban a bhféadfaí réamhchonraitheoirí agus, go deimhin, réamh-Shinn Féinithe a thabhairt orthu. Rugadh Alice Letitia Milligan ar 14 Meán Fómhair 1866 san Ómaigh i gContae Thír Eoghain
Tógálaí nótáilte agus feirmeoir ó Thír Eoghain ba ea an t-athair agus tá séipéil in Ard Mhacha mar fhianaise ar a chumas; ba é an chéad náisiúnaí é a ceapadh ina chathaoirleach ar an mBord Bardachta áitiúil agus bhí sé ina bhall den chomhairle chontae
Bhí teastas múinteora agam i rith an ama seo agus theagasc mé coicís i dTír Eoghain go dtí go bhfuair mé mionna le tabhairt do rí na Sasana
Thír Eoghain, a rugadh é ar 17 Eanáir 1917
I mbailte anseo is ansiúd a bhí cónaí ar an teaghlach—Fionntamhnach agus Caisleán na Deirge i dTír Eoghain, Ard Mhacha, Sligeach
Pádraig Ó Baoighill a chuir in eagar agus Mánus Ó Baoill a chóirigh an ceol, 2001; tá ann 19 amhrán agus deich laoithe/dánta a bhailigh Aodh Ó Duibheannaigh agus Pádraig Ó Droighneáin—Aodh a bhailigh dosaen de na hamhráin agus sé cinn de na laoithe. I 1942 fostaíodh é mar thimire agus mar mhúinteoir taistil i gceantair i gcontaetha Ard Mhacha agus Thír Eoghain; bhí ranganna aige in Ard Mhacha féin, sa Mhaigh, i bPort an Dúnáin agus i nDún Geanainn
Tar éis tamaill ghairid ag obair i bparóiste an Mhaí i dTír Eoghain cuireadh é a dhéanamh cúrsa staire faoin Ollamh Aubrey Gwynn S.J
Fiafraíonn Ó Catháin cá bhfuair Ó hAnluain an t-eolas go léir a bhí aige ar an nGaeilge agus tugann d’fhreagra gur ó na Bráithre ar scoil a fuair sé é agus i gColáiste Mhuire, Marino, óna bheith ar saoire sa Ghaeltacht i seacht gcinn de chontaetha agus ó sheanchainteoirí i Lú agus i dTír Eoghain; bhí spéis ar leith aige i nGaeilge an Chabháin agus Mhuineacháin. I 1960 toghadh é ina Ard-Rúnaí ar na Bráithre
Ba as Tamhnach Mór, Co. Thír Eoghain, don múinteoir scoile seo, dar le cuntas An tUltach, ach is é Baile an Mhuilinn, Co
Sa Srath Bán, Co. Thír Eoghain, a rugadh é 2 Feabhra 1910 agus ba é an dara duine é den dáréag clainne a bhí ag Micheál Victor Ó Nualláin [B2, lch 130] agus a bhean Aigneas Ní Ghoirmligh
Ar an Allt Mór, Co. Thír Eoghain, a rugadh é 16 Aibreán 1905
Glactar leis gurb ionann é agus an Proinsias Doibhlín, file i mBaile Átha Cliath, ar thagair Seón Mac Solaidh dó i litir a chuir sé chuig Risteárd Tuibear[q.v.] i 1718 (i gcló ag Pól Breathnach[B2] in Gleanings from Irish Manuscripts, 1919); thabharfá leat ón litir nach foláir nó scríobh sé dánta seachas an ceann atá i gcló. B’as Co. Thír Eoghain
I nDeireadh Fómhair na bliana sin bhí sé in Douai chun fáilte a chur roimh Iarlaí Thír Eoghain agus Thír Chonaill agus chun iad a thionlacan go Lováin agus as sin chun na Róimhe
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Seanchaí i nGleann Lairc, Tír Eoghain
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 B’as Cill Scíre, Co. Thír Eoghain, don mhúinteoir Gaeilge seo a chaith cuid mhaith dá shaol i gCill Chainnigh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Amhránaí sa Chaisleán Glas, Co. Thír Eoghain
Bhí plean acu chun scoileanna a bhunú i dTír Eoghain, Doire agus Dún na nGall, scoileanna nach gcuirfeadh isteach beag ná mór ar chreideamh na ndaltaí
B’as Derbyshire dá athair, innealltóir mianadóireachta a bhí i gceannas an mhianaigh guail in Oileán an Ghuail, Co. Thír Eoghain
Thír Eoghain, a rugadh í 24 Meitheamh 1860
So that the many thousands who speak Irish as their mother tongue in the district around here, have never had printed for their own use, in their own plain dialect (I will not say the Holy Scriptures at large, but) even such a short life of our Lord and Saviour Jesus Christ, as is here for the first time now supplied to them.’ Scríobh Ó Tuathail faoina raibh tugtha faoi deara ag King i gcanúint Thír Eoghain: ‘When writing the introduction to my Sgéalta Mhuintir Luinigh, I had not seen King’s tract
To assist him he translated extracts from the Annals of the Four Masters and from other Irish sources for Leland, but the latter made disappointingly little use of these in his three-volume History of Ireland.’ I 1773 bhí sé ina bhiocáire ar Eaglais Naomh Áine i mBaile Átha Cliath agus dhá bhliain in a dhiaidh sin thug sé suas a chomhaltas i gColáiste na Tríonóide agus ghlac le beathúnas Ard Sratha i gContae Thír Eoghain
I bparóiste Bhaile an Doire, Co. Thír Eoghain, a rugadh é
Adhlacadh é in Eaglais San Isadóir agus d’fhéach Seán Ó Néill, larla Thír Eoghain, chuige go gcuirfí leac chuimhneacháin os cionn a uaighe. Tá liosta a shaothair Laidine, 13 leabhar, i gcló ag Tomás Ó Cléirigh
Deir Declan Kiberd in Irish Classics, 2000 (‘Endings and beginnings: Mac Cuarta and after’): ‘There had been no strong poetic tradition in this rather anglicised area of south-east Ulster and north Leinster before Mac Cuarta.’ Deir sé freisin gur aistrigh a mhuintir ó Thír Eoghain: ‘The Gaelic poets tended to migrate to the remoter regions, where old ways lived on: hence the move of Mac Cuarta’s family from Tyrone into the south-east of Ulster
In Irish Book Lover, Eanáir/Feabhra 1930, tá cuntas ag Séamus Ó Casaide [B2] ar an gcaoi ar loiteadh bailiúchán lámhscríbhinní a bhí ag máistir scoile i gceantar Bhaile na Lorgan i dTír Eoghain tuairim 1921; ba de dhéantús Mhic Cumhaigh cuid éigin díobh. D’fhostaigh an tUrramach Hugh Hill, reachtaire pharóiste an Chreagáin, é mar gharraíodóir
Rinne sé cúram ar leith d’áiteanna a raibh an teanga ag fáil bháis iontu agus dá thoradhsan chuir sé ar fáil dúinn Scéalta Mhuintir Luinigh (1933), ábhar a bhailigh sé i dTír Eoghain, agus bailiúchán a rinne sé sa Chabhán, Seanchas Ghleann Ghaibhle (1934). Tá liosta a aistí agus na ndánta ar chuir sé eagar orthu in Clár litridheachta agus i leabharliosta Bhest agus tá ar scríobh sé i 1942–1956 liostaithe ag Eleanor Knott in Éigse 8 (1956/7). Phós sé Emily Noble ó Dhún Laoghaire i 1923
Chuir sé eagar in Béaloideas ar roinnt de na scéalta i mBéarla agus i nGaeilge a bhí bailithe ag a sheanuncail sa Charraig Mhóir, Co. Thír Eoghain, i 1906–12
Bliain roimhe sin rinne sé rince ag an ‘Glasgow Exhibition’. Is iomaí uair a bhain sé feidhm as an mbua rince a bhí aige nuair a ceapadh é mar thimire Gaeltachta i nDún na nGall, i nDoire agus i dTír Eoghain
Tá tuairim ann gurbh as an Ómaigh, Co. Thír Eoghain, dá athair, Edward McAlinney
Bhí an tAthair Maitiú ina bhall den Choiste Gnó agus tá tuairisc ar obair an mhúinteora in An Claidheamh Soluis 27 Iúil 1912: ‘Pilib Ua Bhaldara [sic] has fully justified, in the past 12 months, the financing by the Coiste Gnó of the Tír Eoghain scheme
Bhí ceathrar mac agus seachtar iníonacha acu. B’fhéidir a rá gurbh eisean a thug ionad ar léarscáil Chonradh na Gaeilge don cheantar, ionad a bhí lán chomh suntasach lena raibh ag paróistí cáiliúla Chnoc a’ Bhile i dTiobraid Árann, agus Chill Scíre i gContae Thír Eoghain. Tuairiscítear in Irisleabhar na Gaedhilge 1 Aibreán 1895 go bhfuair sé teastas múinteoireachta Gaeilge in Iúil na bliana roimhe sin
Go 31 Iúil 1911 is i gCill Scíre, Co. Thír Eoghain, a bhí sé
Ba iníon í le fear as an Ómaigh, Co. Thír Eoghain, pinsinéir den Chonstáblacht Ríoga, a raibh teach ósta nó teach aíochta aige ag 43 Sráid na Prúise in aice le Margadh an Eallaigh i mBaile Átha Cliath
and Miss Kathleen McGowan, a Wicklow lady, writes with a remarkable grasp of Connacht idiom as readers of the Freeman have lately been able to see for themselves’. Bhí sí ag múineadh nó ag timireacht anseo is ansiúd go ceann ocht mbliana: i gCois Fharraige, i gColáiste Chonnacht (An Spidéal), i gCloich Chionnaola, i gCill Scíre i dTír Eoghain, i gColáiste Laighean, i gColáiste Alexandra, agus i gContae Mhaigh Eo
Dhún na nGall, a rugadh í 12 Márta 1899 agus ba í an tríú duine í den chlann cheathrar buachaillíí agus cúigear cailíní a bhí ag John McMackin, ball den Chonstáblacht Ríoga arbh as Bearach, Co.Thír Eoghain, dó ó cheart, agus Margaret McNamee
Is cosúil go raibh baint de chineál éigin aici le muintir Felix Carbray, feisire i bparlaimint Cheanada, arbh as an Eaglais i gContae Thír Eoghain dóibh
B’amhlaidh a cuireadh ó thuaidh go hOileán an Ghuail i dTír Eoghain é le hordaithe cealaithe Mhic Néill
Ní luann de hÍde ainm an timire ach ní foláir nó ba é Pádraig s’againne é. Chaith sé tamaill ina mhúinteoir taistil ansin i gcontaetha Lú, Thír Eoghain, an Dúin agus Mhuineacháin
Nuair a fuair an mháthair bás, thug an t-athair an teaghlach ar ais go Tír Eoghain
D’admhaigh sé gur ‘droch-theist’ a fuair sé óna uachtaráin: scríobh sé ansin chuig ‘ardoifigeach Oráiste a bhí ina chónaí sa bheairic i gContae Thír Eoghain’ agus fuair dea-theist uaidh. Minic go leor a thagraíodh sé ina óráidí dá shaol saighdiúrachta
Chuaigh Sinéad ar cuairt go Cill Scíre, Tír Eoghain, agus scrúdaigh sí na páistí le haghaidh Duaiseanna an Chliabhraigh agus thug sí ‘léacht breá láidir foghlamtha’ uaithi ar Pharlaimint Chill Chainnigh (idem 15 Lúnasa 1908)
Nuair a thosaigh an cogadh i 1939 aistríodh go dtí an Chorr Chríochach i dTír Eoghain é agus bhí rang ar siúl aige ansin