Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 404
I gCorcaigh a rugadh é ar 28 Márta 1879 ··· John MacSwiney, múinteoir ó chathair Chorcaí, agus Mary Wilkinson, múinteoir ar Shasanach í, a thuismitheoirí ··· D’aistrigh an teaghlach go Corcaigh mar a raibh monarcha tobac agus snaoise ag an athair i Sráid Wellington i gcomhpháirt le fear céile dheirfiúr an athar ··· Toghadh é ina bhall de Choiste GnóChonradh na Gaeilge i 1918 agus bhí baint mhór aige le heagrú an Oireachtais i gCorcaigh i 1919. Bhain sé céim san fhealsúnacht amach i 1907 de bharr scrúduithe na hOllscoile Ríoga ··· Bhí baint mhór aige le bunú na nÓglach i gCorcaigh um Nollaig 1913 agus ceapadh é ina thimire lánaimseartha acu i 1915
B’fhéidir a rá gur cuntas ar an ngluaiseacht náisiúnta sa tréimhse 1899–1923 i gcathair Chorcaí, nó ar chuid mhaith di, is ea an bheathaisnéis sin. I mBaile Mhontáin i bparóiste na Mainistreach Báine, ceantar tuaithe ar imeall thiar Chuan Chorcaí, a rugadh é 15 Meitheamh 1882, dar le Diarmuid Ó Murchadha ··· Fuair sé cabhair ó Thomás Mac Eoin, máistir scoile Dhroichead an Mhionnáin (ní foláir nó gurbh é an Tomás Seons úd é a sheol litir ó Dhroichead an Mhionnáin i dtaobh ‘Béarlagair na Saor’ chuig Irisleabhar na Gaedhilge, Samhain 1898), agus chuir sé aithne ar chuid de na seanchomharsana ar Ghaeilgeoirí iad. Fuair sé a chéad phost i siopa éadaitheora i gCorcaigh ar chúig scilling sa tseachtain, agus 64 uair a chloig oibre le déanamh aige, nuair a bhí sé 17 mbliana d’aois ··· Nuair a tharla scoilt sa chumann sin is ea a bhunaigh Liam agus a chairde an Cumann Liteartha Ceilteach (Corcaigh) ··· Ba é an Cumann Liteartha Ceilteach i gCorcaigh ba mhó faoi deara gur bunaíodh Cumann Tionsclaíochta Chorcaí (I.D.A.) 1903 ··· Lean cuid mhór áiteanna sampla Chorcaí. I 1904 bhí sé ina rúnaí ar an gcoiste a d’eagraigh fáilte abhaile roimh Dhiarmuid Ó Donnabháin Rosa. Ball de Chumann na nGaedheal ba ea Cumann Liteartha Ceilteach Chorcaí agus i 1903 lean siad sampla Airt Uí Ghríofa agus a chairde agus bhunaigh craobh den Chomhairle Náisiúnta chun cur in aghaidh chuairt Eadbhard a VII
I mBéal Átha an Ghaorthaidh, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 30 Nollaig 1878 ··· Tar éis bunscolaíochta i mBéal Átha an Ghaorthaidh chuaigh sé chuig an Mhainistir Thuaidh i gCorcaigh ··· Fuair sé post i gcomhlacht Dowdall & O’Mahony sa chathair sin. Bhí sé ar dhuine de cheannairí Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh ó mhí Feabhra 1895 ar aghaidh ··· Bhí sé i gceannas buíon foghlaimeoirí (Irisleabhar na Gaedhilge 1 Aibreán 1895), scéal chath Chéim an Fhia á insint aige babhta eile (ibid 1 Deireadh Fómhair 1895), é i láthair ag comhdháil i dTrá Lí thar ceann Chorcaí, é ag tacú leis an gConradh i nGabhgán Barra ag cruinniú san áit sin ar 21 Meitheamh 1896 ··· Foilsíodh óráid a thug sé uaidh mar chuid de chómoradh ’98 i gCorcaigh in Fáinne an Lae 23 Iúil 1898
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCaol Fuinseann, Cill na Martra, Co. Chorcaí, a rugadh é ··· Ceird an athar faoi deara go raibh cónaí ar an gclann anseo is ansiúd agus is i gcathair Chorcaí a lonnaigh siad nuair a bhí 16 bliana ag Seán ··· Tá cuntas ag Siobhán Lankford in The Hope and the sadness: personal recollections ar conas mar thagadh sé go Mala uair sa tseachtain ag múineadh ranga ann gan táille ná costais a fháil ach cupán tae roimh dhul abhaile go Corcaigh ar thraein an mheánoíche. I mí na Samhna 1909 phós sé Síle Ní Mhurchú, ball de Chraobh na Linne Duibhe ··· Ba í a roghnaíodh chun an “Cnoicín Fraoigh” a chasadh sa chéad dráma Gaeilge a léiríodh i gcathair Chorcaí, An Tobar Draíochta leis an Athair Ó Duinnín ··· Chuaigh sé isteach sna hÓglaigh i 1913 agus bhí páirteach sa bhuíon ó Chorcaigh i sochraid Uí Dhonnabháin Rosa
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa tSráid Mhór i gCionn tSáile, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 24 Meán Fómhair 1882 ··· Ghnóthaigh sé céim BA san fhealsúnacht i 1902 i gCorcaigh ··· Chaith sé seachtain i bpríosún i gCorcaigh toisc nach n-íocfadh sé leathchoróin—bhí a ainm i mBéarla sa toghairm ··· Nuair a d’imir Corcaigh agus Tiobraid Árann ar pháirc chatha Fontenoi sa Bheilg i 1910 bhí imreoir in easnamh ar Thiobraid Árann—bhí cuid dá bhfir imithe ar strae sa Bhruiséal agus tugadh Éamonn dóibh mar fhear ionaid, an fáth, b’fhéidir ar bhuaigh Corcaigh an cluiche ··· D’oscail sé garáiste i gCionn tSáile agus ba é faoi deara an chéad chaidéal peitril cois sráide i gContae Chorcaí
Ní raibh teacht ar theastas breithe ach is ar 20 Iúil 1890, san Ardeaglais i gCorcaigh, a phós a thuismitheoirí, William Callaghan agus Catherine Donovan ··· Bhí cónaí orthu ag 11 Cnocán an tSéipéil, Corcaigh (Irisleabhar na Gaedhilge, Márta 1903) ··· I gContae Chorcaí a rugadh William agus Catherine ··· D’imigh sé ar a laethanta saoire tuairim 12 míle ar an taobh thuaidh de chathair Chorcaí agus bhailigh scéalta agus amhráin ó shean-Ghaeilgeoirí ··· Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 31 Eanáir 1903 go raibh sé ar dhuine de thoscaireacht ó Chraobh an Pharóiste Thuaidh a labhair ag bunú craoibhe i Ráth an Tóiteáin, Mainistir na Móna. Tá an méid seo ina thaobh in Fé bhrat an Chonnartha, 1944 le Peadar Ó hAnnracháin [B1]: ‘Ní raibh aon gharsún óg i gCorcaigh lena linn chomh líofa i nGaeilge le Domhnall Óg
Sa Linn Dubh i gcathair Chorcaí a rugadh é ··· In aice leis, ag 53 Sráid Mhór Liam Uí Bhriain, bhí teach agus siopa ag Mary O’Sullivan (73), baintreach a rugadh i gContae Chorcaí, a bhí pósta le 52 bliain agus ar rugadh ochtar di, a raibh ceathrar díobh beo ··· Líon sí isteach baill an teaghlaigh: a hiníon Nora O’Sullivan (29), gúnadóir; a hiníon Mary Brigid Cashman (36) a bhí pósta le 15 bliana agus ar rugadh triúr di ; John Cashman (39), céile a hiníne, cúntóir tí tábhairne a rugadh i gContae Chorcaí; a garmhac John Cashman (14) a raibh Gaeilge aige; a gariníonacha Christina (11) agus Netta (8) ··· Ba mhaith leis dul le meánmhúinteoireacht agus fuair post i gceann de scoileanna na mBráithre Críostaí i gCorcaigh ··· I gCorcaigh Thiar is mó a bhí sé
Leabhair a bhaineann lena shaol agus a shaothar is ea Daniel Corkery (1973) le George Brandon Saul, agus ‘Life that is Exile’: Daniel Corkery and the search for Irish Ireland (1993) le Patrick Maume. An 14 Feabhra 1878 a rugadh é ag 1 Cnoc Ghairdinéir, Corcaigh ··· Cháiligh sé mar mhúinteoir i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, in 1908 agus bhí ag múineadh i scoileanna náisiúnta i gcathair Chorcaí ··· Tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 29 Iúil 1905 go raibh ‘Domhnall Corcaireach’ ina theachta ag Ard-Fheis an Chonartha ó Chraobh Naomh Fionnbharra i gCorcaigh ··· Deir Maume gurbh é an ceapachán a fuair sé ar 25 Eanáir 1923 ná cúntóir cléireachais ag cigire Gaeilge Chontae Chorcaí ··· I gcomhar le Séamus Ó hAodha[B3], a raibh gaol cleamhnais aige leis, scríobh sé dráma míorúilteach An clochar a léirigh scoláirí Scoil Chlochar na Trócaire ag Oireachtas 1919 i gCorcaigh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ar dhuine de cheannasaithe Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh sa tréimhse 1895-1903 ··· Tá tagairtí in Irisleabhar na Gaedhilge dó a bheith i gCorcaigh ó 1895 amach: é a bheith ag cruinnithe de Chonradh na Gaeilge idir 20 Aibreán agus 17 Deireadh Fómhair 1895 (1 Bealtaine agus 1 Samhain 1895); bhí sé ar dhuine díobh sin a bhunaigh craobh i nDún Mánmhaí 14 Meitheamh 1896 (Iúil 1896) agus a bhí sa láthair ag cruinnithe i Halla Uladh, Béal Feirste, 10 Aibreán 1896 (Bealtaine, 1896), agus i mBéal na Carraige chun craobh a bhunú (Samhain, 1896); é a bheith ina chomhrúnaí ag an gConradh i gCorcaigh (Nollaig, 1896) ··· Fógraíodh in Fáinne an Lae 12 Samhain 1898 gur rugadh mac don lánúin óg i nGlaisín, le hais Cathair Chorcaí ··· Bhí sé ina theachta ó Chorcaigh ag Ard-Fheis an Chonartha (idem 12 Bealtaine 1900) ··· Bhí sé ar dhuine de bhainisteoirí roinn ‘Éire na Gaeilge’ i dTaispeántas Chorcaí (An Claidheamh Soluis 15 Feabhra 1902). Sa chuntas atá ag Pádraig Mac Suibhne (1871-1936) [q.v.] ar Fheis na Mumhan i 1902 tá an abairt seo: ‘The two little children of Peadar Ua Laoidhléis—next to an tAthair Peadar the attraction of the Feis—who lisped Irish all day long, furnish abundant proof of what can be done in the home, if only parents will take heart, and face the problem of making the children Irish’ (idem 20 Meán Fómhair 1902). Bhí sé ina bhall de choiste Fheis na Mumhan i dtosach 1903 (idem 3 Eanáir 1903)
Yeats go cruinniú i gCorcaigh ar 23 Eanáir 1893 ··· Bhí 150 sa láthair ach 44 bliain ina dhiaidh sin níor chuimhin leis ach gur ann a casadh dó den chéad uair Pádraig Ó Laoghaire (1870–1896) [B1] agus Pádraig Stúndún (Mise agus an Connradh, 1937). Sa Churraichín, Baile Mhac Óda, Co. Chorcaí, a rugadh an Stúndúnach ··· He acted as official interpreter in the courts in Cork for a great number of years ...’. Nuair a bhí Daonáireamh 1901 á dhéanamh bhí cónaí air ag 12 Bóthar Síorghlas, Corcaigh ··· In Banba, Márta 1902, scríobhadh: Cé go bhfuil Pádraig os cionn a cheithre fichid tá a lámh chomh cliste agus an mheabhair chomh meanmnach anois is bhíodar tá blianta ó shin nuair a thairg sé fáilte Chlanna Gael do Dhomhnall Mac Cába [q.v.], Gaeilgeoir ón mBántír, tar éis dó téarma a chaitheamh i gcarcar Chorcaí ar son Éireann ··· Sonas ort, a Phádraig, a éigeas na Laoi. Tuairiscíodh in Irisleabhar na Gaedhilge, Nollaig 1895, i dtaobh cruinnithe den Chonradh i gCorcaigh a raibh an Craoibhín i láthair aige: ‘Léigh mac mic an Stúndúnaigh scéal as An Sgéulaidhe Gaedhealach
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Murach gur toghadh é ina Ard-Mhéara ar chathair Chorcaí, ar dá chionn sin a dúnmharaiodh é, ní bheadh sé difriúil, maidir le cúrsa a shaoil phoiblí, leis na scórtha d’ógánaigh a chuaigh isteach i gConradh na Gaeilge idir 1900 agus 1913 ··· Tá a bheathaisnéis scríofa ag Florence O’Donoghue, Tomás MacCurtain, 1958. Tionóntaí ar fheirm i mBaile an Chnocáin, Mainistir na Mórna, Co. Chorcaí, ba ea muintir a mháthar Julia Sheehan ··· Tar éis dó bheith i mbun ranga ar feadh tamaill liostáil Fionán Mac Coluim [B1] é mar mhúinteoir taistil agus anuas go 1907 bhí sé anseo is ansiúd, deir O’Donoghue, in oirthear Luimnigh, Tiobraid Árann agus in oirthear Chontae Chorcaí ··· Fuair sé post i muilte mhuintir Mack i gcathair Chorcaí ansin ach lean air ag múineadh na teanga i gcraobhacha na cathrach ··· Nuair a bunaíodh na hÓglaigh i gCorcaigh i ndeireadh 1913 ba é Tomás a ceapadh ina rúnaí ar an gcoiste
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 ‘Bhí Liam Ruiséal ann [i gCathair Chorcaí] agus é chomh Gaelach le haon duine acu san; do bhain sé feidhm as an siopa leabhar a bhí aige chun leabhra Gaeilge a chur os comhair agus faoi bhráid an phobail ··· Ag 15 Sráid an Fhaoitigh i gCorcaigh a rugadh é ar 18 Samhain 1891 ··· 39 bliana d’aois a bhí ag an athair ag an am sin agus dúradh gurbh i gcathair Chorcaí a rugadh é ··· Toghadh é ina uachtarán ar chumann díoltóirí leabhar na hÉireann i 1957. Ball de Bhráithreachas na Poblachta ba ea é agus chuaigh sé isteach sna hÓglaigh i gCorcaigh a luaithe a bunaíodh iad i Halla na Cathrach 14 Nollaig 1913 agus chabhraigh le baill a earcú ··· Ba dhuine é den scata Óglach a chuaigh go Feis Sráid an Mhuilinn i Lúnasa 1915 chun Pádraig Mac Piarais[B4] a thionlacan go Corcaigh
Is cinnte mar sin féin gur dhuine é ar chuaigh a dháiríreacht agus an éifeacht a bhí ann i gcion go mór ar a chairde. I gcathair Chorcaí a rugadh Donnchadh ··· Sa teastas beireatais deirtear gur rugadh Denis Fleming, mac le Thomas Fleming, ‘siúinéir tí’ agus Julia Carroll, 15 Sráid Thomáis, Corcaigh, ar 6 Feabhra 1868 ··· I ndaonáireamh 1901, is ag 199 Sráid na Blarnan bhí cónaí ar William Fleming (30 bliain d’aois), siúinéir agus ceann an teaghlaigh; ar a leasmháthair, Bridget Fleming, baintreach, a rugadh i gContae Chorcaí, agus a bhí 72 bliain d’aois; ar a aintín Mary Barrett (74) agus ar a dheartháir, Patrick (26 bliain) ··· Bhí Pléimionn ag freastal ar Scoil na nEalaíon i gCorcaigh agus é tógtha go mór cheana féin le ceist na hathbheochana ··· i Sráid Mhór Sheoirse i gCorcaigh agus sa Chonradh ina dhiaidhsean
Ba mhinic é ar cuairt chuig an bhfile in Inis Cara, Co. Chorcaí. Rugadh é ar 12 Márta 1916 ··· Laoise agus Anna Flavin ó Ghleannúir, Co. Chorcaí ··· Agus é i Scoil Ghlaisín, gar do chathair Chorcaí, bhuaigh sé scoláireacht a thug go Scoil na mBráithre Críostaí i bPort Uí Shúilleabháin é ··· Ó 1966 go 1981 bhí clú i gCorcaigh air i ngeall ar a fheabhas a bhí sé mar Choimeádaí i Músaem Chorcaí ··· Thacaíodh sé go láidir le Fánaithe an Ghleanna, club nótáilte iomána i gcathair Chorcaí
I gCathair Chorcaí a rugadh an file, an t-aistritheoir agus an fear ilbhéarlach seo 10 Márta 1920 ··· Bhí Gaeilge na nDéise agus Gaeilge iarthar Chorcaí ag Seán le hoidhreacht agus ‘breac-chainteoir dúchais’, dar le Tomás féin, ó pharóiste na Tuaithe, Ciarraí, ba ea Siobhán ··· Ach fuair mise Béarla amuich sa tsráid, Béarla blasta Chorcaí ··· D’fhéadfá a rá go raibh an dá theanga sin agam ó thús, agus cómháistreacht agam ar an dá cheann acu, dhátheangachas ceart, rud is annamh.’ Bhí sé ar scoil ag na Bráithre sa Mhainistir Thuaidh agus ina dhiaidh sin sa Scoil Tráchtála mar a raibh post ag a athair. Bhí sé ag obair i siopa bróg Saxone i Sráid Phádraig, Corcaigh, in aois a 16 bliain agus tamall gairid ina dhiaidh sin ‘bhí sé ina chléireach ag tógálaí tithe sa chathair ag déanamh luathscríbhneoireachta agus clóscríbhneoireachta dó’ (Inniu 1971) ··· As sin amach is ag déanamh eagarthóireachta d’fhoilsitheoirí, ag aistriú, ag múineadh—go páirtaimseartha i ngairmscoileanna agus go príobháideach—a bhí sé. ‘Thosnaigh sé sa bhliain 1940 ag cur focla grinn le bailéadaí do Na Rabhchánaithe i gCorcaigh’ (Inniu 1957); cuimhnítear go háirithe ar an leagan Gaeilge den ‘Limerick Rake’ a chuir sé ar fáil
I gCill na Martra, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 24 Márta 1914 ··· Múinteoir Gaeilge i gCorcaigh thiar theas ab ea a mháthair, agus bhí a uncail Diarmaid Ó Síothcháin ar na chéad mhúinteoirí Gaeilge a bhí ag an gConradh i gCiarraí ··· Bhí sé tamall ag obair i scoileanna in iarthar Chorcaí agus i Loch Garman agus chaith 11 bliain ag múineadh i mBaile Átha Cliath sular ceapadh é i 1946 ina chúntóir ag Pádraig Ó Caoimh, Ard-Rúnaí Chumann Lúthchleas Gael ··· Peileadóir nótáilte i gCorcaigh ba ea é; bhuaigh sé craobh-chomórtas Bhaile Átha Cliath faoi bhun 21 le Erin’s Hope agus i 1931 bhuaigh sé bonn sinsearach le Maigh Chromtha ··· Bhí sé ina bhall d’fhoireann shinsearach peile Chorcaí anuas go 1941, cé is moite de 1937 nuair a bhí sé ina chaptaen ar fhoireann peile Bhaile Átha Cliath
Thug sé féin roinnt eolais ar a thamall i gColáiste Ollscoile Chorcaí in Comhar, Nollaig 1984 (‘Uige an Chuimhnimh’). I mBaile na mBocht, Corcaigh, a rugadh é ar 20 Aibreán 1950 ··· Thug scoláireacht Bhardas Chorcaí é go Coláiste Ollscoile Chorcaí 1968-71 mar a raibh tionchar air ag an Ollamh Seán Ó Tuama, ag an bhfile Seán Ó Ríordáin, a bhí ina léachtóir páirtaimseartha ann, agus ag Seán Ó Riada ··· ‘Díoladh 1,000 cóip laistigh de choicís, i gCorcaigh agus i mBaile Átha Cliath – sna coláistí ollscoile go háirithe ··· Fear cathrach go smior ab ea é, fear de chuid chathair Chorcaí leis an gcruas sin is dual, agus an bhligeardaíocht ina slata tríd ··· I ndiaidh a chúrsa ollscoile chaith sé tamaill ag múineadh dianchúrsaí Gaeilge – in RTÉ, ar an gCurrach, i Luimneach, i gCorcaigh agus ar an gClochar i gCiarraí (Inniu)
Phós siad i mBostún agus d’fhill ar Chorcaigh ··· In ‘Creedon’s House’, Bóthar Síorghlas, Corcaigh, a rugadh Pádraig Sáirséal ar 29 Nollaig 1879 ··· Cathal Ó Seanáin [B1] a thug an óráid os cionn na huaighe (Inniu 30 Nollaig 1955). Bhí a dheartháir Seán ar dhuine de na ceannairí ba mhó i gCorcaigh i rith Chogadh na Saoirse ··· Lean sé Tomás Mac Curtáin [B4] agus Traolach Mac Suibhne mar cheannasaí ar Bhriogáid a hAon d’Arm na Poblachta i gCorcaigh ··· Ball de Chumann na mBan ba ea Mid agus tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 27 Deireadh Fómhair 1917 í a bheith faoi ghlas i gCorcaigh toisc airgead a bhailiú gan chead i mBéal Átha an Ghaorthaidh mar a raibh cónaí orthu ar feadh tamaill
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Rugadh é i gCoill Ó Mineog i bparóiste Bhéal Átha an Cheasaigh, Co. Chorcaí, ar 16 Deireadh Fómhair 1908 ··· Ar Mhicheál óg Ó Longáin agus filí oirthear Chorcaí a scríobh sé an tráchtas a ghnóthaigh M.A ··· Ceapadh ina shagart paróiste é i Maigh Raith, Co. Chorcaí, i 1970 ··· D’éag sé ar 11 Nollaig 1971. Pearsa mhór ba ea é i measc lucht na Gaeilge i gcathair Chorcaí ··· Gach uair dár thugas turas ar a thigh fial tuigeadh dom go raibh teangmháil déanta agam leis an náisiún Gaelach féin’. Bhí baint aige le Dún Chaoin ón gcéad uair a thug sé scata de mhic léinn ó Chorcaigh ann
Bhí cáil air mar sheanmóirí. Ó 1875 go 1884 is sa mhainistir i mBaile Phib a bhí sé, thall i Lanark in 1884–5, agus is in 1885 a chuaigh sé go dtí mainistir Thobar Rí an Domhnaigh i gCorcaigh ··· Is mar gheall ar an ngéardhíospóireacht sin a aistríodh Breathnach go Baile Phib i 1906. Bhí sé ina bhall de Chraobh an Phléimionnaigh i gCorcaigh. Bhí suim aige sa cheol óna óige ··· Chruinníodh sé amhráin i gContae Chorcaí agus i gContae Phort Láirge ··· Thug Pádraig Stúndún, scríobhaí Chorcaí, ‘a little manuscript of songs’ dó in 1887 ··· Chaith sé laethanta saoire 1904 in iarthar Chorcaí: ‘..
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCathair Chorcaí a rugadh an file agus an drámadóir seo 20 Eanáir 1886 do Christopher Hayes, siúinéir, 1 Summer Hill South, agus a bhean Ansty Morley ··· Ba é a chéadmhol go mbunófaí Cuallacht Mhuire i gCorcaigh agus go mbeadh de bhunriail acu gan Béarla a úsáid ··· Cuireadh tús leis an gcuallacht in Eanáir 1914 agus sna cúig bliana a lean sin ní raibh aon duine de shagairt na Gaeilge i gCúige Mumhan nach raibh ag labhairt leo ag ceann dá gcruinnithe míosúla. I 1918 is i gCorcaigh a foilsíodh a chéad leabhar: An English poet’s nature love (a study of Spenser) ··· Ar 6 Eanáir 1919 léiríodh i Halla na Cathrach, Corcaigh, Dia linn, claonaistriú a rinne sé ar dhráma creidimh le R ··· Benson. Nuair a cuireadh gasra den Fháinne ar bun i gcathair Chorcaí ba é Séamus a toghadh mar aoire. Ceapadh ina chigire bunscoileanna é 1923
I mBaile Bhuirne, Co. Chorcaí, a rugadh Eibhlín 19 Aibreán 1893 ··· Phós sí Aodh Ó Tuama, múinteoir taistil, 30 Meán Fómhair 1919 i gCathair Chorcaí ··· Bhí siad ina gcónaí i Marymount, Garrán na mBráthar, Cathair Chorcaí, agus ina dhiaidh sin ar Sheanbhóthar na Dúcharraige ··· Tá sí féin agus Aodh curtha i Reilig Fhionnbharra i gCorcaigh. Agus é ag tagairt do na drochbhóithre a bhí le taisteal ag na múinteoirí luann Peadar Ó hAnnracháin Aodh in Fé bhrat an Chonnartha, 1944 mar shórt sampla den mhúinteoir taistil ··· Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha 1918-23 agus ina bhall de Choiste an Oireachtais i gCorcaigh i 1919 agus 1924
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCathair Chorcaí a rugadh é ar 27 Eanáir 1909 ··· Ceapadh é ina mhúinteoir taistil Gaeilge i gCorcaigh ··· Cheap Coiste Gairmoideachais Chorcaí ina stiúrthóir ceoil é don chontae: ba é an t-aon phost lánaimseartha dá leithéid sa tír é ··· Thug siad ceadail ar fud na hÉireann, bhí go minic ag Córfhéile Chorcaí, ag an Oireachtas, ag an Eisteddfodd, agus bhí in Bonn agus Miulheim-Ruhr ··· Bhí sé pósta le hEibhlín Ní Dhonnabháin ó Chill na Mallach, Co. Chorcaí, agus bhí beirt iníonacha agus beirt mhac acu
I nDaonáireamh 1901 ar Bhóthar Mount Massey bhí ina gcónaí Máire, baintreach, siopadóir, ceann an teaghlaigh, aois 71, a rugadh i gContae Chorcaí; Síle (32), iníon neamhphósta, cúntóir siopa, a rugadh i gContae Thiobraid Árann; Áine (28), iníon neamhphósta a rugadh i gContae Thiobraid Árann; Seán (25), mac, cléireach poist a rugadh i gContae Chorcaí; Máire Ní Iarlaithe (13), gariníon a rugadh i gContae Chorcaí ··· Chuartaigh údair an chuntais seo leathdhosaen reilig sa cheantar ach níor aimsigh uaigh na Raghallach. D’éag Annie O’Reilly áirithe, bean singil agus bean tí, ar 16 Samhain 1942 in Oispidéal Bon Secours i gCorcaigh in aois 72 di ··· Níl aon fhianaise i bpáipéir Chorcaí gurbh í Áine Choláiste na Mumhan í ··· I gceantar Bhaile Bhuirne a bhí taoisigh dheireanacha mhuintir Iarlaithe ina gcónaí agus maireann traidisiún ann go raibh duine a shíolraigh uathu, Tomás Óg, aturnae sa Mheal Theas, Corcaigh, pósta ar Raghallach.
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBaile an Chollaigh, Corcaigh, a rugadh é ar 26 Meitheamh 1892 ··· Tá beagán dá chuimhní i gcló in Capuchin Annual 1943 agus deir sé iontu gur mhúinteoir i mBéal Átha an Cheasaigh, Co. Chorcaí, ba ea a sheanathair agus gur chainteoir foirfe Gaeilge é ach nár thug puinn den teanga dá chlann. Fuair sé bunoideachas i mBaile an Chollaigh mar a raibh Séamus Ó Longaigh mar oide aige ··· Bhí sé ag múineadh i mBaile an Róistigh ó 1920 go 1925 agus bhí ina uachtarán ar Halla an Athar Maitiú, Corcaigh, ó 1925 go 1934 ··· Bhunaigh sé Cumann Drámaíochta na Scol i gCorcaigh ··· Thug sé turas ar Mheiriceá i 1937 agus bhí i gCorcaigh arís ar feadh 1937-43
Seo í an inscríbhinn ar a leacht i Reilig Naomh Fionnbharra, Corcaigh: ‘In learning profound, in science a master, he devoted to the intellectual and industrial progress of Ireland the fruits of his deep study of her history, language and character, and a knowledge unparalleled of her resources.’ Tá caibidil ina thaobh ag Séamus Mac Cnáimhín in Éireannaigh san eolaíocht, 1966 ··· Murphy tuairisc ar a uachtaránacht san ollscoil i gCorcaigh in The College: a history of Queen’s / University College Cork, 1845-1995, 1995. Bhí muileann páipéir ag a athair, James Bartholomew Sullivan, sa Druipseach, Co. Chorcaí ··· I ndiaidh a bheith ar scoil ag na Bráithre Críostaí i gCorcaigh cuireadh go hOllscoil Giessen sa Ghearmáin é mar a raibh an Barún Justus Liebig, ceimicí cáiliúil, mar mhúinteoir aige ··· Bhí sé sna hÉireannaigh Óga agus ina scairshealbhóir san Irish Tribune, an páipéar a lean United Irishman an Mhistéalaigh, ach bhac fiabhras daitheacha air páirt a ghlacadh san éirí amach in 1848; lean an tinneas sin go ceann bliana agus d’fhág rian air go deireadh a shaoil. Nuair a ceapadh Kane ina uachtarán ar an gColáiste Ollscoile i gCorcaigh fuair sé post Kane sa Mhúsaem agus bhí ina ollamh le Ceimic Theoiriciúil ann nuair a rinneadh an Coláiste Ríoga Eolaíochta de in 1867 ··· I gCorcaigh ní raibh aon ollamh le Gaeilge ná múinteoirí Gaeilge sa choláiste ó d’fhág Owen Connellan [q.v.] a phost in 1862 go dtí gur tugadh obair d’Osborn Bergin [B2] in 1897. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Protastúnach ba ea é agus is é Crannliath in aice le Béal an Dá Chab in iarthar Chorcaí an áit is mó a luaitear a ainm leis; bhí an sloinne chomh coitianta sin sa cheantar i dtús an 19ú haois gur ‘Swantonstown’ a thugtaí ar Bhéal an Dá Chab ··· Mhair sé i rith na tréimhse ba mheasa den drochshaol i gceann de na ceantair ba mhó in Éirinn a d’fhulaing cruatan agus gorta agus bhí bá aige lena chomharsana bochta. Is sa chomhfhreagras a bhí aige idir 1844 agus 1860 le John Windele[q.v.] go háirithe agus le Seán Ó Dálaigh[q.v.], Roibeard Mac Ádhaimh[B3] agus Seán Ó Donnabháin[q.v.] a fhaighimid eolas ar a spéis sa Ghaeilge, ar na scéimeanna a bhí aige chun í a thabhairt faoi mheas i measc gnáthmhuintir Chontae Chorcaí, agus ar a chúrsaí féin ··· Chuir sé spéis i leasú an litrithe i dtreo gurbh fhearr a bheadh scríobh na teanga ag teacht le fuaimeanna chanúint Chorcaí agus chun gurbh fhusaide a bheadh gnáthchainteoirí in ann an teanga a léamh ··· An grá thar meon a bhí aige dóibh a chuir ar a chumas an troid a dhéanamh in aghaidh na díobhála sin.’ Rinne an tAthair Coombes, staraí díograiseach iarthar Chorcaí, gach dícheall chun dáta a bháis a fháil ach theip air ··· An t-aon Thomas Swanton in iarthar Chorcaí a bhfuil taifead a bháis i gClárlann na mBásanna ba é an fear é a d’éag ar 11 Bealtaine 1877 (aois 61) in Eisc Rátha, i gceantar Dhúrais agus Chill Chrócháin; Ellen Swanton a thug an t-eolas don chláraitheoir agus Caitlicigh ba ea muintir Swanton sa bhaile fearainn sin de réir Dhaonáireamh 1901.
Buttimer (‘The Making of a Cork Jacobite’). Bhí muintir Mhic Choitir in oirthear Chorcaí leis na céadta blian ··· As sin amach, bhí ag éirí an-mhaith leis; tugadh saoirse Chathair Chorcaí dó i 1683 agus rinneadh giúistís de an bhliain dár gcionn ··· Faoi Fheabhra 1689 bhí sé i gceannas ar fhórsaí Shéamuis i gCorcaigh agus um Bealtaine toghadh é ina bhall parlaiminte thar ceann Chathair Chorcaí ··· Ceapadh é ina Ghovarnóir ar Chorcaigh Feabhra 1690
Sa Bhlarna, Co. Chorcaí, mar a raibh a athair ina mháistir stáisiúin, a tógadh é ··· Tar éis bheith ar scoil ag na Bráithre Críostaí sa Mhainistir Thuaidh i gCorcaigh chuaigh sé isteach san Ord Caipisíneach i mBaile an Róistigh ··· Chaith sé tamall san Eilbhéis sular oirníodh é in Eaglais Naomh Agaistín, Sráid Thomáis, Baile Átha Cliath, in 1893. Bhí sé ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh i dtús an chéid, le linn dó bheith ina reachtaire ar mhainistir Bhaile an Róistigh ··· Thug sé óráid i láthair na sluaite i gCorcaigh nuair a bhí Dubhghlas de hÍde [q.v.] ag triall ar Mheiriceá i 1905 agus chuaigh a dhealramh i gcion chomh mór sin ar Alice Milligan [B2] gur scríobh sí véarsaí ina thaobh: ‘As he stands there grave and tall before the people,/ Speaking nobly, speaking loud,/ Speaking words to which the Holy One will hearken/ There is awe among the crowd./ There is awe; and in the awe-compelling stillness,/ As I look on the rope-girdle and the gown/ My memory summons many another picture/ Of the Friars in the garb of Brown’. Trí bhearna sna ballaí d’éirigh leis dul isteach in Ard-Oifig an Phoist i 1916 go ndearna freastal spioradálta ar Sheán Mac Giolla Bhríde, agus ar an bPiarsach [q.v.] agus a dheartháir ··· Chaith sé tamaill ina dhiaidh sin san Eilbhéis agus sa Róimh sular fhill sé ar Chorcaigh
Sa Phríomhshráid, Sráid an Mhuilinn, Co. Chorcaí, a rugadh é (‘Owen’) ar 13 Nollaig 1891 ··· B’as Muineachán don athair agus d’éirigh sé as an bhfórsa agus ceapadh é ina bhainisteoir i ngnó guail Sutton i gCorcaigh ··· Rinne sé cúrsa faoi Thadhg Ó Donnchadha (Torna) [B1] i gCorcaigh le haghaidh teastais Gaeilge ··· Idir 1912 agus 1920 chaith sé tréimhsí gairide ag múineadh sa Mhainistir Thuaidh i gCorcaigh, i gColáiste Cholmáin i Mainistir Fhear Maí, i gColáiste Sheosaimh i mBéal Átha na Sluaighe, i gColáiste na Toirbhearta i gCorcaigh, agus i gcoláiste in Greenock i nGlaschú
Chuir Pádraigín Riggs, Breandán Ó Conchúir agus Seán Ó Coileáin eagar ar Saoi na hÉigse: aistí in ómós do Sheán Ó Tuama (2000); ba é a iardhalta an tOllamh Máirtín Ó Murchú a scríobh an ‘Focal tiomnaithe’ ann. Sa Linn Dubh, cathair Chorcaí, a rugadh é ar 28 Eanáir 1926 ··· Ach is dóigh liom go mb’fhéidir gur réitigh an saghas san scríbhneoireachta liom níos mó ná saghasanna eile’ (Innti). In Stair dhrámaíocht na Gaeilge 1900-1970 (1993) tugann Pádraig Ó Siadhail cuntas ar Chompántas Chorcaí, díorma aisteoirí a bhunaigh Ó Tuama agus Dan O’Donovan in 1953 chun drámaí a stáitsiú i gCorcaigh ··· Tá daoine ann a déarfadh gurb é an tréimhse ab éachtmhaire dá ghníomhartha uile é.’ Deir Liam Ó Muirthile: ‘B’fhear drámaíochta é, agus ar feadh tamaill i gcathair Chorcaí bhíodh amharclann lán go doras de lucht féachana do dhrámaí nuascríofa an Tuamaigh ...’ B’fhéidir gur chuir an flosc sin chun na drámaíochta moill ar an dul chun cinn i ngnóthaí léinn agus filíochta ··· Thosaigh Seán ar ábhar an leabhair nuair ba léir go gcaithfeadh sé cur le léacht a thug sé uaidh i gCorcaigh ar na hamhráin ghrá agus ar na tátaill a bhain sé astu nuair a bhí sé ocht mbliana déag d’aois’ (Ag comhrá le R ··· D’éag sé 14 Meán Fómhair 2006 agus cuireadh é i Reilig Naomh Oilibhéar, Baile an Chollaigh, Corcaigh
I mBaile an Chollaigh, Corcaigh, a rugadh é ··· Tar éis meánoideachais sa Mhainistir Thuaidh, Corcaigh, ghnóthaigh sé bunchéim agus céim mháistir sa Bhéarla i gColáiste Ollscoile Chorcaí ··· Is é a scríobh an scrúdaitheoir seachtrach i dtaobh an tráchtais sin: ‘In it the Irish students of the English language and Irish historical students have a scientific work more reliable than anything that exists in English.’ Chaith sé trí bliana ag múineadh i mbunscoileanna ar dtús agus 15 bliain i meánscoileanna de chuid na mBráithre Críostaí i gCeatharlach agus i gCorcaigh sular ceapadh é ina chúntóir ag an Ollamh Dónall Ó Corcora i gCorcaigh i 1931 ··· Leis an drámaíocht agus an amharclannaíocht i gcoitinne, i gCorcaigh ar dtús agus ansin i nGaillimh, a chaith sé cuid mhór dá dhúthracht
I Sráid na Blarnan, cathair Chorcaí, a rugadh é ar 20 Eanáir 1916 ··· I ndiaidh scolaíochta sa chathair cháiligh sé mar mhúinteoir náisiúnta i gColáiste Oiliúna de La Salle i bPort Láirge agus chaith tamall ag múineadh i Ros Mhic Thriúin sular chaith sé fiche bliain i Scoil na hArdeaglaise, Corcaigh ··· Bhí sé ina phríomhoide sa Mhodh-Scoil i gCorcaigh nuair a d’éirigh sé as an múinteoireacht. Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i gCorcaigh i rith a óige, i gCraobh Uí Ghramhna ar dtús agus mar chathaoirleach ar Chraobh Mhic Shuibhne níos deireanaí ··· Bhí baint mhór aige le Gaedhealachas Teoranta i gCorcaigh, é ina stiúrthóir ar feadh i bhfad, agus ó 1944 bhí sé ina ardmháistir ar an gcoláiste Gaeilge a bhí acu sin i nGarraí Bhoithe
Rugadh Robert Anthony Welch i gCathair Chorcaí ar 25 Samhain 1947 ··· B’éigean dá bhean chéile siúd filleadh ar Chorcaigh ina dhiaidh sin lena clann, ina measc siúd bhí athair Bob Welch féin a rugadh san India le linn don teaghlach a bheith lonnaithe sa tír sin ··· Ba i gCorcaigh a fuair Bob Welch a chuid oideachais; ar Choláiste Chríost Rí ag Bráithre na Toirbhirte agus ar Choláiste na hOllscoile, Corcaigh, mar a ndearna sé staidéar ar an Bhéarla, ar an Ghaeilge agus ar an cheol ··· In 2009, ar scoil samhraidh Gerard Manley Hopkins, bronnadh O’Connor Literary Prize air as a chuid filíochta. Lean an bhaint le Corcaigh ina úrscéal The Kilcolman notebook (1994), ar leabhar é ina samhlaítear, go magúil in amanna, an caidreamh idir Edmund Spenser, Eilís I agus Walter Raleigh ··· Ar ndóigh ba i gCorcaigh a scríobh Spenser a shaothar cáiliúil The Faerie Queene
Sholáthraigh sí tuairiscí agus gné-altanna do na nuachtáin náisiúnta agus d’fhreastail ar chúirteanna agus ar chruinnithe rialtas áitiúil ar a son sna Déise agus in oirthear Chorcaí. Bhí an-suim sa stair aici agus scríobh mórchuid alt i nGaeilge agus i mBéarla d’irisí agus d’fhoilseacháin éagsúla: Decies, a fhoilsíonn Cumann Seandálaíochta agus Staire Phort Láirge; Ireland’s Own; The Holly Bough i gCorcaigh; agus Treoir, an iris a fhoilsíonn Comhaltas Ceoltóirí Éireann. In 1994 d’fhoilsigh Coiscéim Bealach na Bó Finne, saothar taighde a scríobh Dóirín faoi oilithreacht na nGael go Santiago de Compostela na Gailíse ··· Ba de bhunú Cheann Toirc, Co. Chorcaí a hathair, an Dr Donncha Harding, cé go mba i Luimneach a saolaíodh é ··· Mhuineacháin. Agus a cuid meánscolaíochta críochnaithe aici fuair sí post le Bardas Bhaile Átha Cliath agus ba ansiúd a chas Dóirín ar Éamonn Mac Murchú, as Eochaill, Co. Chorcaí, ó dhúchas
Chaith sé tamall ó 3 Eanáir 1920 ag múineadh sa Mhainistir Thuaidh i gCorcaigh; bhí A.S ··· Chuir sé lena chuid Gaeilge le linn dó bheith i gCorcaigh—ba é Seán Tóibín[B2] a bhí ag na Bráithre mar mhúinteoir tamall ··· D’fhreastalaíodh sé ar ranganna Gaeilge le linn dó bheith ar saoire i Ráth an Bharraigh i gContae Chorcaí ··· Ó Flaitile.’ Bhí sé tamall in Inis Córthaidh sular ceapadh é ina ardmháistir ar scoil Phort Uí Shúilleabháin i gCorcaigh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ina reachtaire ar an gCumann Gaelach i gColáiste Ollscoile Chorcaí, ina uachtarán tamall ar an gComhchaidreamh, agus ar dhuine de stiúrthóirí an Chiorcail Staidéir i nDún na Laoi i gCorcaigh, áras a raibh sé chun tosaigh ann maidir lena cheannach ··· Cuireadh a thuilleadh den bhunscolaíocht air i scoil na mBráithre Críostaí i gCill Airne agus chaith sé bliain i gColáiste Bhréanainn ann sular aistrigh a mhuintir go Corcaigh, mar ar chaith sé trí bliana i gColáiste na Toirbhearta ··· Bhuaigh sé scoláireacht ollscoile de chuid Bhardas Chorcaí agus tháinig faoi anáil Thaidhg Uí Dhonnchadha (Torna) nuair a rinne sé céim ealaíne i gCorcaigh; b’fhéidir gurbh inspéise gurbh i dteach Thorna ar Bhóthar Ghlaisín a bheadh cónaí air féin ó 1962 amach. Sna cuntais in Southern Star 31 Bealtaine 2003 agus in Bandon Opinion, Meitheamh 2003 tá an bhéim ar fad ar an meánscoil a bhunaigh sé i bpáirtíocht le fear eile i nDroichead na Bandan i 1940; Hamilton High School nó Ardscoil Uí Urmoltaigh (nó ‘Hammie’s’) a tugadh air ó 1950 amach ··· D’éag sé ar 21 Bealtaine 2003 agus cuireadh é i Reilig Naomh Fionnbarra, Corcaigh. Scríbhneoir bisiúil aistí ba ea é
I gCorcaigh a rugadh é 17 Feabhra 1912 ··· I mBaile Átha Cliath a rugadh a n-athair Tomás ach chuaigh a mhuintir chun cónaithe i gCorcaigh agus bhí sé ar scoil sa Mhainistir Thuaidh ··· Adhlacadh an t-athair an lá céanna a rugadh Seathrún agus thug an mháthair a beirt mhac agus a hiníon Mairéad abhaile léi go Corcaigh; bhí Éamon naoi mbliana d’aois ag an am agus gan focal Gaeilge aige. Is i scoileanna na mBráithre Críostaí sa Mhainistir Thuaidh a cuireadh oideachas air ··· Léirigh sé drámaí Gaeilge i Scoil an Cheoil i gCorcaigh. Chaith sé tamaill le compántas taistil Cecil Ford agus Sheila Carty i Sasana agus bhí fostaithe in amharclann Hampstead
Bhí sé ina dhiaidh sin i bPort Láirge, i gCarraig na Siúire, Baile Átha Luain agus i gCorcaigh ··· D’fhág sé Corcaigh i samhradh na bliana sin (An Claidheamh Soluis 15 Iúil 1899) ··· Chorcaí, ar an staidéar a bhí déanta aige ar an teanga: ‘I may tell you here that I myself scarcely heard a word of Irish spoken up to a few years ago ··· Chaith sé na deich mbliana deiridh dá shaol i Loch Garman ach i gCorcaigh a d’éag sé 17 Nollaig 1918
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge i gCorcaigh agus ba é a bhunaigh Cumann Píobairí Chorcaí ··· Dar le Pádraig Ó Nuatáin (Feasta, Bealtaine 1963) go mba chléireach é i siopa mór i gCorcaigh ··· Tuairiscíodh in The Nation 20 Samhain 1897 gur chas sé ‘Máire Ní Chuirnín’ ag cruinniú i gCorcaigh agus rinneadh tagairt dá veidhleadóireacht agus dá phíobaireacht ··· Tuairiscíodh in Fáinne an Lae 19 Feabhra 1898 go raibh sé féin agus cúigear eile ag píobaireacht ag scoraíocht i gCorcaigh
Sa Ghreanaigh i bparóiste na Mainistreach Báine, in aice le Baile Feá Aird agus timpeall 19 míle ar an taobh theas de chathair Chorcaí, a rugadh é 10 Eanáir 1878 ··· Scríobh sé cuntas ar a shaol anuas go 1907 in The IRB and the 1916 Insurrection, 1957 in eagar ag Florence O’Donoghue. Tar éis bunscolaíochta fostaíodh é mar chléireach sórtála in Ard-Oifig an Phoist i gCorcaigh ··· Mar theachta ó na Stáit Aontaithe bhí ionad aige ar Choiste Gnó an Chonartha anuas go 1916. Aistríodh go Corcaigh é 1910 agus faoi 1911 bhí sé ina Lár-Cheann Roinne ag an mBráithreachas i ndeisceart Mumhan agus ina ionadaí san Ard-Chomhairle ··· Toghadh é in iarthar Chorcaí in olltoghchán 1918 agus d’ainmnigh an Dáil é ina iontaobhaí don iasacht Mheiriceánach
I gcathair Chorcaí a rugadh é agus bhí sé ar scoil ag na Bráithre Críostaí sa Mhainistir Thuaidh ··· An t-aon Joseph Fitzpatrick a rugadh i gCorcaigh in 1877, dar le clárlann na mBreitheanna, ná an duine a rugadh ar 21 Aibreán agus arbh iad Patrick Fitzpatrick agus Catherine Murphy, 7 Ardán Anglesea, Corcaigh, a thuismitheoirí ··· Agus an t-aon duine den ainm sin atá i dtaifid bhaiste Naomh Fionnbharra Theas sa Leabharlann Náisiúnta ná an James Joseph a rugadh 3 Márta 1879 arbh iad a thuismitheoirí Patrick Fitzpatrick agus Kate Murphy, 7 Ardán Anglesea, Corcaigh
Nuair a fuair Liam de Noraidh bás b’in é an tuairim a bhí ag Breandán Breathnach (1912–1985) de. Níl an sloinne Norris coitianta in aon chor i gCill Uird, Co. Chorcaí, agus is ann a rugadh Liam ar 27 Nollaig 1888 ··· Sheehan bunaithe. Dúirt sé féin go raibh taithí aige ar an seancheol ón gcliabhán. Chuaigh sé le múinteoireacht agus bhí tamaill sa Ghleann Garbh, i mBaile Bhuirne, i mBéal Átha an Ghaorthaidh, i gCúil Aodha, sa Mhainistir Thuaidh i gCorcaigh agus i gColáiste Chnoc Mheilearaí ··· I nGaeltacht na Mumhan, i dTiobraid Árann, i gCorcaigh, i bPort Láirge agus i gCiarraí a bhí an bailiú ar siúl aige agus i measc na n-amhránaithe bhí Sile Bean Uí Ríordáin, An Doirín Álainn ··· Ábhar ó iarthar Chorcaí a bheidh sa dara himleabhar acu, agus ábhar ó Chontae Chiarraí is mó a bheidh sa tríú ceann’.
I bhFearann i bparóiste Ard Ó bhFicheallaigh, Cloich na Coillte, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 17 Márta 1884 ··· Aistríodh go Londain é i 1902 agus bhí sé ar fhoireann Londan in aghaidh Chorcaí i gcluiche ceannais na hiomána an bhliain sin ··· Nuair a d’fhill sé ar Éirinn d’imir sé le Corcaigh in aghaidh Chill Chainnigh i gcraobhchluiche 1905 ··· Deirtear feisin gur scoth rinceora é. I ndiaidh Chorcaí agus tamaill i gceantar Chill Orglan bhí sé i gCill Mocheallóg
D’aistrigh an chlann go cathair Chorcaí agus faoi 1906 bhí sé ina bhall de Bhráithreachas na Poblachta ··· “Craobh na Sróine deirge” a thugtaí air nuair a dúirt Liam Ó Briain gurbh in an bhrí a bhí le Frongoch. In Eanáir 1920 toghadh Micheál ina bhall de Bhardas Chorcaí agus ba é a mhol go mbeadh Tomás Mac Curtáin ina Ard-Mhéara, Traolach Mac Suibhne ag cuidiú leis an moladh. Tá a ainm luaite ag Séamas Ó Maoileoin in B’fhiú an braon fola (1958) mar dhuine den “dream beag de na hÓglaigh ag feidhmiú go neamhspleách i gCathair Chorcaí ··· B’iad na daoine seo fá dear cuid de na gníomhartha ba thábhachtaí a deineadh i gCorcaigh sarar thosaigh an troid go forleathan”. I 1922 phós sé Mairéad Ní Éalaithe as cathair Chorcaí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sna Doirí, Cúil Aodha, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 17 Lúnasa 1882 ··· Ach ní raibh an obair oíche ag réiteach leis agus fuair sé post i gColáiste na Toirbhirte i gCorcaigh ··· Bhí gnó mórdhíola nuachtán aige ansin ag 95 Sráid Phádraig, Corcaigh ··· Is cosúil gur chuir na húdaráis baic sa tslí ar an ngnó agus theip air sa deireadh. Bhí sé ina bhall den choiste stiúrtha a bhunaigh na hÓglaigh i gCorcaigh ach mar gheall ar a shláinte ní ghlacfaí leis féin mar óglach gníomhach
Pearsantacht shuaithinseach an tseansagairt, gona chumas neamhghnách ar mháchailí urlabhraíochta a leigheas faoi deara a fheabhas a bhí an scannán. I gCorcaigh a rugadh é ar 12 Nollaig 1881 ··· Nuair a bhí saoirse Chorcaí á bronnadh ar Kuno Meyer agus ar an Athair Peadar i mBealtaine 1910 dúirt buachaillí na Mainistreach Thuaidh ‘Amhrán dóchais’ Uí Aimhirgín faoi stiúir an Athar Séamus ··· Ba chuid dár fhoghlaim sé ón Ollamh Mac Cardie Flint i Maigh Nuad an urlabhraíocht agus Shakespeare araon. Cé go raibh sé i gceannas ar Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh bliain chorraitheach amháin le linn Chogadh na Saoirse, níorbh fhear eagraíochta é ··· Ach riamh ó d’éirigh leis seanmóir i nGaeilge a thabhairt uaidh, le cabhair ó Sheán Tóibín, Lá Fhéile Pádraig 1910 anuas go dtí an t-am ar chuir sé scríbhinní Gaeilge ar Thuras na Croiche sa Phasáiste Thiar bhí sé le háireamh ar an dream a bhí ag coimeád seol na Gaeilge in airde i gCorcaigh
Bhí cónaí air seal i Múscraí sular thug sé tamall sna Doiminicigh i gCorcaigh ··· Bhí mainistir ag na hAgaistínigh i gCorcaigh freisin, i Scamlas an Éisc, agus glacadh leis ansiúd ··· Oirníodh ina shagart é i 1749 agus d’fhill sé ar Chorcaigh ··· D’éag sé ar 20 Eanáir 1778 agus cuireadh é i Reilig Eoin, Sráid Dúglais, Corcaigh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá cuntas ar an leabharbhách seo, a bhí ina easpag ar Chorcaigh, in: Freeman’s Journal 3 Aibreán 1847; Irish Book Lover, Meán Fómhair 1910 ag James Coleman; ag James Buckley san iris chéanna, Meitheamh 1912; cuntas gan ainm leis san iris chéanna, Lúnasa 1915; ag Eoin O’Mahony in The Bell (‘Four Cork Bishops’), Márta 1941; ag Thomas Wall in The sign of Dr Hay’s head..., 1958; in Scríobhaithe Chorcaí 1700-1850, 1982 le Breandán Ó Conchuir ··· Ag Gabhal na Spurra i Sráid Seandúin, Corcaigh, ar 23 Bealtaine 1772 (Freeman’s Journal 3 Aibreán 1847) a rugadh é ··· Nuair a d’fhill sé ar Chorcaigh i 1797 ceapadh é ina shagart cúnta i bparóiste Naoimh Peadar agus Pól sa chathair ar dtús agus ansin ina shagart paróiste ann ··· The words of the old song might be appropriately applied to the kind hearted Doctor: “He brought the summer along with him”.’ Bhí beartaithe aige a bhailiúchán leabhar a bhronnadh ar Chorcaigh ach go gcuirfí foirgneamh oiriúnach ar fáil
Is é a thug Richard Brash, duine dá chomhghleacaithe i gCorcaigh, air ‘The Father of Ogham Discovery in the South of Ireland’ ··· I gcathair Chorcaí a rugadh é, agus ag Blair’s Hill ann a bhí cónaí air agus bhí post aige in Oifig an tSirriam ann ··· Coisí maith a bhí in Windele nár mhiste leis tríocha nó daichead míle sa ló a shiúl ar fud Chorcaí agus Chiarraí ar thóir iarsmaí ··· From the ogham cipher to the translation of early manuscripts he progressed, these pursuits absorbing the best of his talents.’ D’éag sé ar 28 Lúnasa 1865 agus tá sé curtha i reilig Mhaitiú i gcathair Chorcaí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Maraíodh a fear céile, Art Ó Laoghaire, i gCarraig an Ime, leath slí idir Maigh Chromtha agus Sráid an Mhuilinn, Co. Chorcaí, in 1773 agus is uirthi de ghnáth a leagtar ‘Caoineadh Airt Uí Laoghaire’ atá ar cheann de sheoda litríocht na Gaeilge ··· Donnchadh Ó Súilleabháin, Corcaigh, 1860’ (‘Revised by John Fleming, Dublin, 1891’ atá curtha leis an leagan Béarla den nóta) ··· 4, Geimhreadh 1993 (‘Caoineadh Airt Uí Laoghaire: The contemporary political context’) marú Airt i gcomhthéacs na haimsire sin i bpolaitíocht Chorcaí agus na bpéindlíthe ··· Scríobh a deartháir sa Fhrainc, Domhnall Ó Conaill, an 26 Bealtaine 1768: ‘I am sorry to learn that our sister Nelly has taken a step contrary to the will of her parents, but love will not know nor hear reason.’ Deirtear gur mhaith a máthair di, gur thuig sise nach bhféadfadh Eibhlín gan géilleadh d’fhear chomh dathúil le hArt. In 1771 d’éirigh idir Art agus Abraham Morris in Hanover Hall, fear a bhí ina Ard-Sirriam ar Chorcaigh in 1760 agus a bhí anois ina ghiúistís
Tá an cuntas is mine air féin agus ar a mhic, mar aon le liosta a lámhscríbhinní, ag Breandán Ó Conchúir in Scríobhaithe Chorcaí 1700-1850 (1982). I mBéal Átha Maghair, Carraig na bhFear, Co. Chorcaí, a rugadh é ··· Ball a cuireadh ar a thriail i gCorcaigh i Márta 1799 a sceith air agus b’éigean dó a bheith ar a choimeád ··· Scríobh Mícheál marbhna a leasiníne nuair a bádh í sa Laoi i gCorcaigh 2 Aibreán 1820 ··· Ó 1809 go 1815 bhí sé ag múineadh ann agus as sin go 1820 is i gcathair Chorcaí a bhí sé ag múineadh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí ardmheas air ag scoláirí, scríobhaithe agus filí Chorcaí a linne i ngeall ar ar chuir sé de leabhair á n-athscríobh, ar an gcaidreamh a bhí aige ar Liam Mac Cairteáin an Dúna[q.v.], ar Eoghan Ó Caoimh[q.v.] go háirithe, ar Dhomhnall Ó Colmáin[q.v.] agus ar Sir Séamas Mac Coitir[q.v.], agus ar an gcomaoin a chuir sé ar an lucht léinn ··· Is amhlaidh a ghearáin giúiré i gCorcaigh ar 27 Iúil 1702 ‘gur ainmnigh sé an tAthair Richard Harnett mar shagart paróiste in Eochaill agus gur chuir sé coinnealbhá ar Dhoiminic Gough, an sagart a bhí ansin roimhe, toisc nár ghéill seisean don ainmniúchán sin’ ··· Chuir Caisleán Bhaile Átha Cliath barántas chuig méara Chorcaí chun an t-easpag a ionnarbadh ··· An leithscéal a bhí ag na húdaráis i gCorcaigh ná nach raibh aon long sásta pasáiste a thabhairt don seanduine
I mBaile Mhá, Tobar an Iarla, i bparóiste Inis Chionaoith, Corcaigh, a rugadh é (Cornelius Anthony—‘Tony’ a thugadh a mhuintir air) 12 Meitheamh 1911 ··· Faoi 1933-36 bhí sé ag múineadh i Scoil Saothair Naomh Pádraig, Baile Thancaird, Co. Chorcaí ··· Scríobhadh sé aistí in An Camán i 1933 agus ba mhinic an t-ainm pinn ‘Fear Ó Laoghaire’ lena dhéantús anseo is ansiúd. Bhí baint aige le Conradh na Gaeilge: i 1936 bhí sé ina rúnaí ar chraobh Bhaile Nóra; chaith seal ina rúnaí ar ghasra Inis Eonáin den Fháinne—é féin agus Pilib Ó Laoghaire[q.v.] a bhunaigh an gasra sin i 1934; ceapadh é ina rúnaí ar Chomhairle Chontae An Fháinne i gCorcaigh ··· Cuireadh é i Reilig Fhionnbharra i gCorcaigh. Scríobh Seán Mac Gearailt (Uachtarán Chonradh na Gaeilge 1945-46, 1952-55) faoi in Feasta, Deireadh Fómhair 1965: ‘Fear séimh cneasta a bhí ann ach bhí sé ullamh chun cáil an Chonartha agus ceart na Gaeilge a chosaint le fuinneamh am ar bith a raibh feidhm lena leithéid
Nuair a bhí Vernam Hull[B5] á mholadh mar iarrthóir d’ollúnacht i gCorcaigh i 1945 scríobh sé: ‘I have known Dr Kavanagh for fifteen years ··· Ceapadh é ina chúntóir ag ollamh na Gaeilge i gCorcaigh, Tadhg Ó Donnchadha[B1], agus ceapadh é ina léachtóir sna teangacha Ceilteacha i 1940 ··· Ceapadh é ina Ollamh le Teangacha Ceilteacha agus Fileolaíocht Cheilteach i gCorcaigh i 1946, post a bhí aige gur éirigh sé as i 1970 ··· O’Kelly in iris seandálaíochta Chorcaí agus in imeachtaí an Acadaimh Ríoga, agus fíor-chorralt in Éigse agus Celtica
Deirtear go raibh ról an teidil aige sa dráma Tadhg Saor leis an Athair Peadar Ó Laoghaire [B2] nuair a léirigh Craobh an Pharóiste Thuaidh de Chonradh na Gaeilge é i Halla Mhuire, Corcaigh, Lá ’le Pádraig 1902 ··· An mhí dár gcionn bhain sé amach dintiúirí i gColáiste na Mumhan (idem 15 Meán Fómhair 1906). Ag pointe éigin roimh 1916 chuaigh sé ar ais go Corcaigh ··· Phós sé Eileen O’Connell ó Bhaile an Chollaigh i gCorcaigh ar 13 Meitheamh 1922 san Ardeaglais i gCorcaigh
Phós sé Kate Rumley, iníon le Patrick, feirmeoir i mBaile Mhac Óda, Co. Chorcaí, in Eaglais Naomh Pádraig, cathair Chorcaí, ar 20 Feabhra 1900 ··· Cuireadh síos go raibh 38 bliana d’aois ag Diarmuid, fear poist a rugadh i gCiarraí, go raibh sé féin agus a bhean Cáit (35), arbh as Corcaigh di, pósta le 11 bliana, gur rugadh seachtar dóibh agus go raibh seisear díobh ina mbeatha ··· Tá sé gléasta mar Oisín sa phortráid atá i nDánlann Crawford i gCorcaigh
Luimnigh, a bhí cónaí ar a thuismitheoirí nuair a rugadh in Ospidéal Erinville i gCorcaigh é ar 1 Lúnasa 1931 ··· B’as ceantar Chill na Martra, Co. Chorcaí, dá mháthair Julia Ní Chríodáin agus banaltra ba ea í ··· Ó 1943 go 1947, bhí sé i gColáiste Fhearann Phiarais i gCorcaigh ··· .’ Le linn dó a bheith i gCorcaigh a casadh Ruth Ní Chochláin air
Is maith an aithne a bhí ag Cathal Brugha [q.v.] air agus ag dea-Ghaeil eile’. Ar 11 Eanáir 1882 in Eadargóil, Co. Chorcaí, a rugadh é ··· O’Shea deserves hearty commendations for his original and excellent ideas in promoting the advance of the language movement in the Adrigole area’. Mar bhall de na ‘Lees’ i gcathair Chorcaí d’imir sé le foireann Chorcaí nuair a bhuaigh siad Craobh na hÉireann 1911 (ach is i 1912 a imríodh an cluiche ceannais) ··· D’éag sé 19 Lúnasa 1970 in Ospidéal na Trócaire i gCorcaigh
I gCúil Aodha, Baile Bhuirne, Co. Chorcaí, a rugadh é ··· Thosaigh sé ag freastal ar Scoil Chúil Aodha in 1856 agus bhí ina dhiaidh sin i scoil Mr Wall i Maigh Chromtha agus sa Mhainistir Thuaidh i gCorcaigh ··· Deir Pádraig Ó Loingsigh go raibh sé ina bhall de Chumann na bhFear Óg i gcathair Chorcaí agus go raibh tionchar ag na Fíníní ar chraobhacha Chorcaí den chumann sin
Aistríodh go Londain é in 1898 agus go Corcaigh i 1911 ··· Nuair a aistríodh go Corcaigh é tuairiscíodh in An Claidheamh Soluis 29 Aibreán 1911: ‘Chomh fada siar agus do bhí an Conradh ann bhí Art ann ··· Tá sé curtha i Reilig Fhionnbharra i gCorcaigh
I Láthair an Bhuailte i bparóiste Bhaile Níos, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 22 Aibreán 1883 ··· Aistríodh é go paróiste na hArdeaglaise, cathair Chorcaí, i 1917, agus mhúineadh sé ranganna i gcoláiste geimhridh a bhain le Coláiste na Mumhan ··· Cuireadh leacht suas ar a uaigh ar 16 Meitheamh 1971. Dúradh in Cork Examiner 19 Bealtaine 1921: ‘Le deich mbliana ar a laghad dhein sé cúram mór den Ghaeilge—i bparóiste Uíbh Laoghaire agus anseo i gcathair Chorcaí
I gCorcaigh a rugadh é, i mBéal Átha an Cheasaigh, b’fhéidir ··· Bhí poist mar mhúinteoir nó mar oide baile aige i gCeatharlach, Sráid an Mhuilinn, an Sciobairín, cathair Chorcaí ··· Callanan: A Provincial Romantic’ in A History of Verse Translation from the Irish: 1789-1897, 1988): ‘In Callanan’s case it is almost as if the Irish poems rewrite themselves in another language, almost as if we encounter the impossible: Gaelic poetry in English.’ Rinne Donal O’Sullivan [B4] taighde ar fhoinsí an Challanánaigh in Journal of the Irish Folk Song Society i 1927. Cibé ábhar a bhailigh sé agus é ag fánaíocht in iarthar Chorcaí, má bhailigh, níl fáil anois air
I mBéal Átha an Ghaorthaidh, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 14 Samhain 1909 ··· Tar éis bunoideachais chuaigh sé go ceann de scoileanna na mBráithre Críostaí i gcathair Chorcaí agus as sin go Coláiste Mhungairit chun dul le sagartacht i ndeoise Los Angeles / San Diego ··· Bronnadh saoirse chathair Chorcaí air i 1973. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Duine de na mic ba ea Art óg, file agus scríobhaí. I nGleann an Phréacháin i gContae Chorcaí a rugadh é, dar le Seán Ó Dálaigh [B6] ··· Níl d’eolas againn ar an gcuid tosaigh dá shaol ach go mbíodh sé ag taisteal anseo is ansiúd i gCorcaigh agus i gCiarraí mar is léir ar liosta úd na lámhscríbhinní a chóipeáil sé ··· Timpeall 1692 chuaigh sé go Co. Chorcaí. Chuidigh sé leis an Athair Conchubhar Mac Cairteáin[q.v.] i gCarraig na bhFear chun Gaeilge (Agallamh na bhFíoraon nó Craobhscaoile an Chreidimh Chaitlicidhe) a chur ar theagasc críostaí Laidine
B’as an mBóthar Buí in aice le Ceann Toirc, Co. Chorcaí, dá mháthair Mary O’Connor ··· Toisc gur sa Ráithín i gceantar Bhaile an Mhanaigh, Corcaigh, mar a raibh siopa beag ag a mháthair, a tógadh Éamonn is meas Corcaígh a bhí aige air féin ··· Bhí baint aige le heagrú an taispeántais mhóir i gCorcaigh i 1930
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBaile Philib i bparóiste Ghleann Maghair, Corcaigh, sa ráithe deiridh de 1801 a rugadh an scríobhaí seo agus a leathchúpla Peadar ··· Buckley in Cork Historical and Archaeological Society Journal, 1936 an leabhar urnaithe Gáirdín an Anma iar na sgríobhadh le Pól Ó Longáin chum úsáide speisialta Chaitlicí na hÉireann..., 1844 a foilsíodh i gCorcaigh ··· Bhí sé ar ais i gCorcaigh in 1847 agus luann Ó Conchúir litir a chuir an tAthair Ciniféic ón Teampall Geal chuig Windele ar 30 Iúil na bliana sin: ‘Dear Sir, I beg to inform you that Peter and Paul Long, our Irish scribes, are at present in very great distress
Ó Floinn faoi deara freisin do chuid mhór lámhscríbhinní a theacht slán. Bhí cónaí ar an scríobhaí seo i gcathair Chorcaí ó c.1782 amach agus is i Sráid Seandúin, mar a raibh siopa grósaera aige, a bhí cónaí air ar feadh an tríocha bliain go 1830 ··· Bhí aithne aige ar cuid mhór de scríobhaithe Chorcaí a linne ··· In 1817 beartaíodh ar Chomhthionól Gaeilge a bhunú i gCorcaigh agus is dóigh go raibh baint aige le cibé obair a bhí ar siúl acu
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá cuntas air ag Breandán Ó Conchúir in Scríobhaithe Chorcaí 1700-1850, 1982 agus deir sé gur ar an mBinn Uachtair i bparóiste na hArdachadh in Uíbh Mac Coille, Co. Chorcaí, a rugadh é ··· Snoíodóir cloiche a bhí ann agus tá a shaothar le feiceáil in Eaglais Naomh Muire i bPort an Phápa, Corcaigh, agus ar leaca uaighe ar fud Co. Chorcaí
Bhí sé i gCorcaigh le tamall roimh 1759 agus bhí i gCarraig Fhearghais um Meitheamh 1760 le caoi a chur ar an gcaisleán i ndiaidh ionradh Thurot ··· Ceapadh ina leifteanant-ghinearál é in 1798 agus ina a ghinearál in 1803. Tuairimítear gur i gCorcaigh a chuir sé spéis sa Ghaeilge an chéad lá ··· Rinne sé obair innealtóireachta ar fud na hÉireann; luaitear oibreacha i gcuan Chorcaí, i gCionn tSáile, i nDún Laoghaire, i gCill Chainnigh
Chorcaí, dá thuismitheoirí ··· Ag múineadh i dTeach na mBocht i gCorcaigh a chéad stáisiún eile ach ba ghairid gur theip ar a shláinte ··· D’éag sé 6 Lúnasa 1850 agus cuireadh é i reilig Naomh Seosamh i gCorcaigh
Ag pointe ama éigin roimh 1740 d’fhág sé Míntín Eoghain agus thaistil go paróiste Chill Bollán ar dtús agus ansin go dtí oirthear Chorcaí mar ar chaith sé 30 bliain; bíonn Carraig na bhFear, Cluain Molt, an Cóbh, Caisleán Ó Liatháin, Ráth Chormaic, Mainistir na Corann agus cathair Chorcaí féin á lua aige ina dhánta ··· Luimnigh, a shaor ón bpríosún i gCorcaigh é mar ar cuireadh é tar éis dó sláinte na Stíobhartach a ól
Diarmuid a bhí ar a athair agus ba shinsheanathair dó sin Tadhg an Dúna Mac Cárthaigh, taoiseach Chárthaigh Ghleann an Chroim, Corcaigh ··· I gCathair Chorcaí, b’fhéidir, a cuireadh oideachas air ··· Thugadh an gnó sin ar fud Chontae Chorcaí é agus bhí aithne aige ar Phiaras Mac Gearailt[B6], Éamonn de Bhál[q.v.], Aindrias Mac Cruitín[q.v.] agus Liam Rua Mac Coitir[q.v.]
Fuair sé post sclábhaí i gCorcaigh le muintir Dwyer, Beamish & Crawford ··· B’fhéidir gurbh é Seán Ó Faoláin (Johnny Wayland), an píobaire cáiliúil a bhunaigh Cumann Píobairí Chorcaí in 1898, a d’áitigh air aistriú go Corcaigh ··· Ó Nollaig 1902 go Aibreán 1905 bhí sé ag timireacht i gCorcaigh agus as sin go Nollaig 1906 sa Chlár
Déanann imleabhar a trí d’fhoclóir Brian Cleeve praiseach ar fad de bheathaí na beirte. Rugadh an Pádraig seo i gCill Briotáin, Droichead na Bandan, Co. Chorcaí ··· Bhí sé ar scoil i gCorcaigh ar dtús agus ansin i gColáiste na nGael i bPáras mar ar oirníodh ina shagart é i Meitheamh 1879 ··· Ceapadh é ina shéiplíneach in Ospidéal Phádraig do Dhaoine Doleigheasta agus ar ball bhí an obair chéanna ar siúl aige i gClochar na Trócaire, Baile na mBocht, Corcaigh (St Marie’s of the Isle)
Chaith sé tamaill ansin i mbailte agus sráidbhailte Chorcaí go dtí gur shocraigh sé síos i Maigh Chromtha in 1885 ··· I 1946 d’fhoilsigh An Gúm a dhírbheathaisnéis, Cuimhne sean-leinbh. Sampla maith é Pádraig ar chineál áirithe file a bhí thuas, i gCorcaigh go háirithe, i dtús an 20ú céad ··· Cuid luachmhar den seanchas sin an tuairisc ar na filí a mhair i gContae Chorcaí agus in iarthar Chiarraí idir 1700 agus 1850
Le linn dó a bheith sa Choláiste bhí sé ar an bhfoireann a bhuaigh Corn Sigerson den chéad uair do Chorcaigh ··· D’oscail sé féin agus fear eile scoil Ghaeilge, Acadamh de Hindeberg, ag 13 Sráid Marlboro, Corcaigh ··· Ó 1921 go 1928 bhí sé ina thimire Gaeilge i gContae Chorcaí agus i gceannas ar chúrsa samhraidh gach bliain
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Ghleann, Carraig na bhFear, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 4 Meán Fómhair 1874 ··· B’í Síle (Julia) Ní Éigeartaigh máthair Thaidhg. Bhí Tadhg sa scoil áitiúil ar dtús agus ansin sa Mhainistir Thuaidh i gCorcaigh ··· Ar na hamhráin aitheanta a scríobh sé tá ‘An Buachaill Caol Dubh’ (An Claidheamh Soluis, 7 Meitheamh 1913), ‘Gleann beag lách an cheoil’, ‘Slán le Corcaigh’, ‘Múscail do mhisneach, a Bhanba’ (Banba, Nollaig 1901), ‘Domhnall Bán’ (Fáinne an Lae, 28 Iúil 1900)
In 1879, d’aistrigh an chlann go Cill Chainnigh agus as sin go Corcaigh ··· agus an Athar Seán Ó Loinsigh é agus uncail Chormaic Uí Chadhlaigh. I ndiaidh meánoideachais sa Mhainistir Thuaidh i gCorcaigh, fuair Fionán post cléireachais in uachtarlann mhuintir Dowdall ··· Tríocha bliain roimhe sin phós sé Máirín Nic Craith i gCorcaigh
Chuaigh sé le táilliúireacht i nGleann na Láine, mar ar fhoghlaim sé Gaeilge, agus d’aistrigh go cathair Chorcaí in 1864 ··· Bhí sé sa láthair nuair a bunaíodh craobh den Chonradh i gCorcaigh in 1894. Is cosúil gur bheag a chumas ar scríobh na Gaeilge ··· Bhain cuid a haon díobh, Sgéal ‘Sheandúin’, le haimsir na bhFíníní i gCorcaigh
In iarthar Chorcaí dó is minic a choimeádadh sé ceoltóirí ar aíocht ar feadh seachtaine d’fhonn foinn a bhreacadh uathu. Deirtear freisin go raibh cáil scoláire Gaeilge air sa cheantar fiú nuair a bhí sé óg. Thosaigh sé ar chúrsa léinn i gColáiste na Tríonóide in Iúil 1846 ··· Bhí sé ina mhinistéir cúnta ag obair don Irish Missionary Society in iarthar Chorcaí ó 1852 amach ··· D’éag sé ar 18 Eanáir 1896. Tá an méid seo le rá ag Donal O’Sullivan ina thaobh in Irish folk music and song: “Up in Dublin Goodman brought with him the atmosphere of West Cork
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Leemount, Passage, Cathair Chorcaí, ar 8 Meitheamh 1882, a rugadh é ··· Ba sheanaint í don Ghabha Gaelach (Micheál Ó Murchú) agus dúirt seisean linn gurbh ó Churrach Aille i bhFearann, leathshlí idir Corcaigh agus Maigh Chromtha, di ··· Deir sé gur chainteoir an-mhaith an deirfiúr ba shine. Deir Peadar Ó hAnnracháin in Fe Bhrat an Chonnartha go raibh sé ag múineadh na teanga tamaill i gCiarraí, i Maigh Chromtha, i mBaile an Chullaigh, in Eochaill. Bhí sé ina bhainisteoir ar An Lóchrann fad a bhí an iris á clóbhualadh i gCorcaigh (1916–1921)
B’as Corcaigh dá mháthair Henrietta Caroline Myers ··· B’as Corcaigh freisin dá athair John Francis ar dheartháir é do Ignatius O’Brien, nó an Tiarna Seandúin, a bhí ina Ard-Aighne ag rialtas na Breataine in Éirinn ··· Ba é a d’eagraíodh imeachtaí Lá le Pádraig agus an choirm cheoil bhliantúil i Halla na Banríona. Thagadh sé ar saoire go Baile Átha Cliath lena mháthair agus a bheirt deirfiúracha agus go Corcaigh mar a raibh uncail leis ina bhainisteoir bainc
Ba é áit chónaithe a athar Seán (Fear) Ó Tuama, léitheoir profaí, ag an am sin 27 Barrett’s Buildings, Cathair Chorcaí ··· Scaoileadh Seán Óg amach i mí an Mhárta 1944. Bhí baint aige le Craobhacha Uí Ghramhna agus Mhic Churtáin de Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh agus bhí sé ina reachtaire ag Cuallacht Ghaelach Choláiste na hOllscoile ··· D’fhoghlaim sé ceol ó Ghearóidín Bean Neeson agus ó Aloys Fleischmann i gCorcaigh agus tháinig go mór faoi thionchar an Athar Séamus Ó Floinn
Bhí sé ina rúnaí acu sular aistríodh go Corcaigh é ··· London Gaels are intensely sorry that they are not going to Cork also – or otherwise homeward to that Ireland in which men of Mr O’Kiersey’s type are sure to have a happy and effective future”. Ar 23 Samhain 1901 bhí fógra sa pháipéar céanna sin gur pósadh ‘Seaghán Ó Ciarsaigh’, Corcaigh, a bhíodh ina chónaí roimhe sin i gCoill na Gráinsí, ar Chaitlín Nic Chraith ó Bhaile na Cúirte, in Eaglais Naomh Eoin, Port Láirge, ar 16 Samhain ··· Léiriú ar an gcaidreamh a bhíodh ag na fir chustaim is máil ar a chéile gur phós iníon leis mac leis an úrscéalaí Maurice Walsh. Ní raibh sé ach leathbhliain i gCorcaigh nuair a aistríodh go Learpholl é
Chuidigh sí leis an bpríomhrún i dtaobh athbheochan na teanga ag comhdháil a bhí ag an gConradh (‘Feis’) i gCorcaigh 17 Aibreán 1895 ··· Bhí sí mar mholtóir ceoil ag Oireachtas 1898. Ó 1897 go 1908 bhí cónaí uirthi i Londain agus in 1909 chuaigh sí chun cónaithe i gCorcaigh agus bhí ina horgánaí in Eaglais Naomh Áine (An Seandún) ··· D’éag sí ag 43 An Meal Theas, Corcaigh, ar 16 Eanáir 1934. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil sa Dictionary of Ulster Biography anseo » Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sna Milíní, Baile Bhuirne, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 23 Meitheamh 1883 ··· Ar ais in Éirinn dó bhí cúraimí sagairt air, de réir thuairisc a bháis in Cork Examiner, sa Mhaoilinn, Co. Chorcaí, ar dtús, i gCarraig Thuathail agus in Abhainn Dubh, Mala ··· ‘Dá mbeadh aon amhras air faoi fhocal nó leagan cainte ba ghnách leis an fhadhb a phlé leis an gcéad duine a bhuailfeadh leis, dá mba é an mac léinn ab óige sa choláiste é’. D’éag sé ar 28 Iúil 1954 i Mount Desart, Carraig Ruacháin, Corcaigh.
Bhí Dónall ina réiteoir i gcluiche ceannais iomána 1892 idir Corcaigh agus Baile Átha Cliath i bPáirc Chluain Toirc i mBaile Átha Cliath i mí an Mhárta 1893 ··· Bhí conspóid i dtaobh cúil a chuir na Corcaigh isteach agus nuair nárbh fhéidir an cluiche a chríochnú chinn lárchomhairle an Chumainn ar an gcraobh a thabhairt do Chorcaigh. Bhí sé ina bhall den chéad chraobh de Chonradh na Gaeilge i nDún Garbhán agus ina chisteoir acu ar ball
Lúnasa 1918 dúirt Micheál Ó Coileáin leis dul go Corcaigh toisc go raibh an tóir róláidir air i dTiobraid Árann agus fuair sé post i Scoil na mBráithre ar Ché Uí Shúilleabháin faoin ainm cogaidh ‘Michael Forde’ ··· Chuaigh sé ar ais ag múineadh i gCorcaigh i ndiaidh an tSos Cogaidh ··· Tá an chlann sin anois agus clann a gclainne aríst, a gcuid fear agus a gcuid cliamhaineacha, ag craobhscaoileadh na Gaeilge agus an náisiúnachais ó Bhaile Átha Cliath go Corcaigh, ó Chathair na Mart go dtí California
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhíodh fógra go minic aige in An Claidheamh Soluis faoin ainm ‘Uilliam Phárr’ i dtaobh a shiopa ag 114 Bóthar an Droichid, Corcaigh ··· Bhí sé i gceannas an chruinnithe ag ar fáiltíodh roimh Thomás Bán Ó Coincheanainn [B2] ar a chéad chuairt ar an gConradh i gCorcaigh i mí na Samhna 1899. Ba é a mhol thar ceann an Chonartha ag cruinniú Bhord Bardachta Chorcaí gurbh i nGaeilge a mhúinfí páistí arbh í an Ghaeilge a dteanga dhúchais (An Claidheamh Soluis 3 Márta 1900). Ba iad Barnaby Phair agus Mary Fitzgerald a thuismitheoirí, dar le Pike, Cork and Co ··· Toghadh é ina uachtarán ar Chumann na bPíobairí nuair a bunaíodh i gCorcaigh é in 1898
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBaile Bhuirne, Co. Chorcaí, ar 15 Lúnasa 1898 a rugadh an Suibhneach Meann ··· Pádraig Ó Cruadhlaoich (‘Gael na nGael’) [B1] a bhí ina uachtarán ar an scoil nuair a bunaíodh í agus deir Ó Tuathaigh gurbh eisean a bhronn ‘An Suibhneach Meann’ mar ainm cleite ar Phádraig lena dhealú amach ó shagart i gCorcaigh a bhíodh ag cumadh filíochta ··· Ach bhí aithne mhaith ag ‘Gael na nGael’ ar Phádraig Mac Suibhne [q.v.], cigire scoileanna a raibh cónaí air i gCorcaigh ag an am sin agus a raibh eolas ag pobal Gaeilge na hÉireann air ó thús an chéid amach, agus b’fhéidir go raibh an Suibhneach sin i gceist freisin
Lean sé den obair sin i gCorcaigh nuair a cheap Conradh na Gaeilge é ina thimire i mBéarra agus in iarthar Chorcaí (idem 13 Deireadh Fómhair 1917) ··· I bPríosún Chorcaí chuaigh sé ar stailc ocrais
The tailor and Anstey, 1942, leabhar a bhunaigh Eric Cross ar an gcomhrá a dhéanadh Tadhg agus a bhean le scata cuairteoirí i nGaorthadh na Péice in aice le Gabhagán Barra in iarthar Chorcaí, agus drámaí a bunaíodh ar an leabhar, is cúis leis an gcáil sin ··· Chaití go dona leis agus shíl sé nach mairfeadh sé in aon chor murach an chuairt a thugadh sé ar uncail leis gach Domhnach. I ndiaidh na printíseachta chuaigh sé ag obair i gCill Airne, i dTrá Lí, i Mala agus i gcathair Chorcaí mar ar chaith sé ceithre bliana déag ··· Tamall ansin in Eochaill, trí bliana in Albain, agus sé mhí i mBaile Átha Cliath sular fhill sé ar Chorcaigh
Bhí sé tamaill i nGaillimh, i Mainistir na Búille, i gCill Airne, i mBaile Átha Cliath agus i gCorcaigh ··· Chuaigh sé ar pinsean 19 Meán Fómhair 1921 agus cheannaigh feirm i nDúglas i gContae Chorcaí ··· D’éag sé ar 22 Samhain 1935 i gCorcaigh agus ann atá sé curtha
Ach bhí ról lárnach náisiúnta aige le linn dó bheith ina Ard-Rúnaí ag an eagraíocht, ról a chuir leis an teannas polaitiúil, tharla é ina rúnaí freisin ag Ard-Chomhairle Bhráithreachas na Poblachta. Sa Léim in iarthar Chorcaí a rugadh é ar 24 Meitheamh 1881 ··· Ann a casadh Earnán de Blaghd air agus fuair sé post timire dó in iarthar Chorcaí ··· Deirtear go raibh gnó lónadóireachta long aige i Sráid na hArdeaglaise (féach Kevin Barry and his time, 1989 le Donal O’Donovan) ach ní luaitear a leithéid in eolairí Thom. Nuair a bunaíodh Scuabgheall na nOspidéal um Meitheamh 1930 ceapadh é ina bhainisteoir ar oifig Chathair Chorcaí
Tá de chosúlacht air gurbh é féin a dúirt le Brady agus Cleeve (A Biographical Dictionary of Irish Writers, 1985): ‘His intention has been to correct the sentimental, Kiltartan view of Irish country people as innocent figures of gentle fun and touching simplicity and to present them as they really are, peasants as tough and earthy as peasants have to be anywhere at all to survive, and above all in the rock and bog landscape of West Cork’. ‘I ngleann uaigneach idir Seithe agus Céim an Fhia ar an seanbhóthar idir Béarra agus cathair Chorcaí, cúig míle ón Chaolchoill, a rugadh Conchubhar Ó Ruairc sa bhliain 1913’ an chaoi ar chuir sé síos don nGlaisneach ar a áit dúchais ··· I nGort Luachra sa Chaolchoill, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 15 Lúnasa 1913, cé gurb é 17 Lúnasa atá sa taifead beireatais ··· ‘Tugann sé saol iarthar Chorcaí ina steille bheatha os ár gcomhair agus tá de bhuntáiste aigesean gur i nGaeilge atá sé ag scríobh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 B'as Carraig na bhFear, Co. Chorcaí, áit dhúchais an file seo, do Thadhg Ó Donnchadha[B1] freisin agus bhailigh seisean 182 dá dhánta, agus rinne gach dícheall chun eolas i dtaobh a shaoil a fhoilsiú, in Seán na Ráithíneach, 1954 ··· Bhí triúr eile sa cheantar a raibh tionchar mór acu ar an bhfear óg: Conchubhar Mac Cairteáin[q.v.], an sagart paróiste, arbh fhile é freisin; Eoghan Mac Suibhne, siopadóir i gCathair Chorcaí a dhíoladh leabhair, páipéar agus pinn, a thugadh leabhair ar iasacht do Sheán; Liam Mac Cairteáin an Dúna[q.v.], file a bhí i gceannas ar an gcúirt éigse ··· In his other poems we realise incidentally how circumscribed his life had become: we find him thanking one neighbour for the gift of a wig, and another for a pair of spectacles; and a wether having been stolen from him, he thought it fit to make a long poem of it, cursing, with fine vigour, the robber to a high gallows and a windy day.' Tuairim 1739 ceapadh é ina chléireach nó ina bháille, b'fhéidir, sa chúirt i nGleann Maghair agus scríobh sé dán ag fáiltiú roimh Ardsirriam Chontae Chorcaí, John Colthurst
Sa Scoil, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 1 Meitheamh 1895 ··· D’aistrigh an teaghlach go Cill Briotáin, Co. Chorcaí, agus is i scoil Gharrán an Ásaigh sa cheantar sin a cuireadh bunoideachas ar Phádraig ··· Nuair a shroich sé aois an phinsin d’aistrigh sé go dtí Cúirt Mhic Shéafraidh, Co. Chorcaí, agus is ann a d’éag sé ar 8 Nollaig 1972
Thabharfá leat ó Mhac an Bheatha gurbh é smaointeoir na gluaiseachta é. I nDúglas in aice le cathair Chorcaí a rugadh é agus ba dhuine é de dheichniúr, cúigear buachaillí agus cúigear cailíní ··· Gabha dubh a athair Liam agus ba í Áine de Barra, iníon feirmeora ó Charraig Uí Laigin, Co. Chorcaí, a mháthair ··· Fuair sé post státseirbhíse sa Roinn Poist agus Telegrafa; deirtear san Irish Independent gur chaith sé tréimhse freisin sa Roinn Cosanta agus is dóigh gur tagairt é sin don tréimhse de 1943-44 a chaith sé ag obair i mBeairic Uí Choileáin i gCorcaigh. Bhí Pádraig ina bhall gníomhach de Chraobh na hAiséirí roimh dheireadh 1941 agus ar dhuine de bhunaitheoirí Ghlúin na Buaidhe i 1942; i 1943 ba iad Mac an Bheatha, Monica Ní Mhurchú (a phósfadh Mac an Bheatha an bhliain dár gcionn) agus Pádraig Ó Drisceoil baill na hArdChomhairle agus chaith sé suas a phost státseirbhíse i 1944 chun an eagraíocht sin a fhorbairt, ó thaobh na hóg-ghluaiseachta go háirithe
Ó 1937 amach go dtí 1967 bhí sé ina phríomhoide i Scoil Ealaíne Crawford i gCorcaigh ··· Tá cuid dá shaothar ar taispeáint i nDánlann Crawford, Corcaigh ··· Duine dá scoláirí i gCorcaigh ba ea Domhnall Ó Murchadha[q.v.]. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
I Mainistir Fhear Maí, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 4 Eanáir 1915 ··· Fuair sé post sa Christian College, coláiste príobháideach na mBráithre i gCorcaigh ··· Bhí sé ina fheitheoir i gColáiste Ollscoile Chorcaí orthu siúd a bhí ag iarraidh an H
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Agus é ag cur síos ar fheis i nDún Mánmhaí, Corcaigh, Lá Fhéile Pádraig 1898 scríobh Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé Bhrat an Chonnartha, 1944 (lch 267): ‘Ministir de mhuintir Mhiller ó Chúil Cheileabhar..., fear go raibh an-spéis sa teanga aige, a bhí ina mholtóir i dteannta duine nó beirt eile, ar chuid de na comórtais... ··· Is dóigh gur de mhuintir Wright a mháthair; bhí déantóir bróg ban darbh ainm Zebulon Wright ag cur faoi i gcathair Chorcaí in 1809 (liosta díobh sin a bhí ag íoc as uisce píbe – le fáil ar an idirlíon) ··· Chaith sé tamall in Eochaill sula ndeachaigh sé chun cónaithe leis an gCanónach Darling agus a chlann i gcathair Chorcaí
Ba é a rinne cearnairí (trófáithe) an Oireachtais agus cearnairí Scéala an Domhnaigh. 1 Aibreán 1914 i gCarraig Ruacháin, Baile an Chollaigh, Co. Chorcaí, a rugadh é ··· Cuireadh oideachas air i Scoil Náisiúnta Bhaile an Chollaigh, sa Mhainistir Thuaidh, agus i Scoil Ealaíne Crawford, Corcaigh ··· An bhliain chéanna sin bhronn Scoil na nEalaíon, Corcaigh, an Gibson Bequest air
Sa Sciobairín in iarthar Chorcaí a rugadh Neasa Ní Annracháin ar an 17 Deireadh Fómhair 1922, an dara duine de sheisear clainne a bhí ar Pheadar Ó hAnnracháin ón Sciobairín, agus a bhean, Máire Ní Dheasúna ó Chionn tSáile, Co. Chorcaí ··· Bhí dea-chuimhní aici ar laethanta a hóige agus go háirithe ar bheith ag rothaíocht lena deartháir Fachtna agus a n-athair chun laethanta breátha gréine samhraidh a chaitheamh i gCuan Dor, Co. Chorcaí, fad a bhíodh Peadar i mbun Choláiste Chairbre
I mBun an Tábhairne, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 28 Bealtaine 1928 ··· Leabhar Gaeilge eile leis is ea Liam de Róiste (1976), beathaisnéis duine a raibh tábhacht mhór ag baint leis i stair chathair Chorcaí ó 1913 amach ··· Bhí sé ina eagarthóir ar Journal úd Chorcaí ar feadh beagnach fiche bliain (1981–99)
Aistríodh go Corcaigh é i bhfómhar 1957 agus, nuair a athbhunaíodh an stáisiún raidió ann ar 4 Meitheamh 1958, ba é a bhí mar léiritheoir an chláir ‘Clár geal Mumhan’ oíche sin na hoscailte ··· I rith na tréimhse sin chuir sé aithne ar chuid de phríomhphearsana Ghaeltacht na Rinne, Chorca Dhuibhne agus Chúil Aodha. I gCorcaigh d’éirigh sé cairdiúil le scríbhneoirí agus le pearsana Gaeilge na cathrach agus go háirithe le Seán Ó Ríordáin, Seán Ó Tuama (1926–2006), an tAthair Tadhg Ó Murchú agus an dealbhóir Séamus Murphy agus a bhean Maighréad ··· Tá sé le tuiscint as comhrá a bhi aige lena chairde i gCorcaigh ag pointe éigin go luath sna 1960idí gur chreid sé go raibh an stát ag cúlú cheana féin ón athbheochan (Ó Coileáin 1982)
D’imir sé mar chúl báire ar fhoireann peile Chorcaí ar bhuaigh Gaillimh orthu i gCraobhchluiche na hÉireann in 1956 – tharla Seán Purcell agus Frankie Stockwell a bheith ar fhoireann na Gaillimhe ··· An bhliain chéanna sin bhí sé ar fhoireann peile Chúige Mumhan freisin. Chaith sé cúig bliana ag múineadh i gColáiste Chnoc Mheilearaí agus ceithre bliana in Ardscoil Uí Urmoltaigh (Hamilton High) i nDroichead na Bandan, Co. Chorcaí, sular aistrigh sé go Gael Linn ··· D’éag sé ar 19 Feabhra 2010 agus tá sé curtha i Reilig Fhionnbharra, Corcaigh.
B’as an Oileán Mór, Cóbh, Co. Chorcaí, d’athair Mháirtín, foraoiseoir ar tharla dó a bheith ag obair tamall de bhlianta i gceantar Phort Lách ··· Ach is i gcathair Chorcaí a bhí an teaghlach lonnaithe agus cuireadh meánoideachas ar Mháirtín i gColáiste na Toirbhearta ann
Foilsíodh é sna Proceedings of the Royal Irish Academy – an chéad mhír i nGaeilge dár foilsíodh riamh sa tsraith oirirc sin, a bhí ar bun le breis is céad bliain ag an am. I gCathair Chorcaí a rugadh é ar 15 Eanáir 1936 ··· Scott ar Shráid Mhic Curtáin, Corcaigh; bhí monarcha uirlisí gairdín agus feirme ag an gcomhlacht céanna sin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ar 5 Bealtaine 1924 sa Sciobairín, Co. Chorcaí, a rugadh an t-aisteoir seo ··· Ba iad Peadar Ó hAnnracháin[q.v.] agus Máire Ní Dheasúna, arbh as Cionn tSáile, Co. Chorcaí di, a thuismitheoirí agus is le Gaeilge a tógadh é
Sa Sciobairín, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 2 Meán Fómhair 1920 ··· Ba iad a thuismitheoirí Peadar Ó hAnnracháin [q.v.] agus Máire Ní Dheasúin, arbh as Cionn tSáile, Co. Chorcaí di, agus ba é Fachtna a gcéad duine clainne
I gColáiste Ullmhúcháin Íosagáin, Baile Bhuirne, Co. Chorcaí, a bhí sé ar ball. Cháiligh sé mar mhúinteoir náisiúnta i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, Baile Átha Cliath, agus chaith tamall leis an gceird sa Cheapach Mhór, Co ··· Phós sé Norita Collins ó Thigh Molaige, Co. Chorcaí, agus bhí triúr iníonacha agus triúr mac acu
Chill Dara; Port Láirge; Corcaigh agus an Róimh ··· Sampla maith den chaoi a dtéadh sé i gcion ar mhic léinn gur spreag sé mórspéis Michael Davitt sa litríocht agus sa Ghaeilge araon i Scoil na mBráithre sa Mhainistir Thuaidh, Corcaigh
Banaltra darbh ainm Mary Kate Fitzgerald, as iarthar Chorcaí ó dhúchas, ab ea a máthair. Bhásaigh athair Mháire agus gan inti ach naíonán ··· Ach ar an drochuair, bhásaigh Mary Kate freisin agus fágadh Máire ina dílleachta agus gan í ach ocht mbliana d’aois. Chuaigh Máire ina cónaí ansin lena haintín Julia i gcathair Chorcaí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ar Bhóthar Hartland i gcathair Chorcaí a rugadh an file seo 5 Samhain 1931 ··· Cuireadh oideachas ar Sheán i gColáiste na Toirbhearta, Corcaigh, agus i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh
Bhí lámh in uachtar aige ar Dhonnchadh Ó Luasa, Béal Átha an Ghaorthaidh, Co. Chorcaí, agus ar Phádraig Ó Súilleabháin, An Ráth Mhór, Co ··· In 1956, d’aistrigh sé go Scoil Thobar Pártnáin in aice le Mainistir Fhear Maí, Co. Chorcaí, mar phríomhoide, mar ar chaith sé dhá bhliain déag
I gCeann Toirc, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 26 Bealtaine 1905 ··· D’éag sé i 1948 i mBaile Átha Cliath; is ag an bpointe sin a d’iompaigh Pádraig ar an sloinne Gaeilge. Tar éis tamaill ghairid ar scoil ag na Bráithre Críostaí sa Mhainistir Thuaidh (Inniu 29 Márta 1963) chaith Pádraig tréimhsí i gColáiste na gCaipisíneach i mBaile an Róistigh agus i gColáiste Fhearann Phiarais i gcathair Chorcaí agus an tsagartacht ar intinn aige
Ba é Seán a thug gur tháinig bláth arís ar an gcraoltóireacht ó Chorcaigh i 1957-58 tar éis gur ceapadh é ina Oifigeach Réigiúnda ··· Ó 1974 ar aghaidh bhí sé gafa le bainistíocht agus é ina Cheannasaí Clár Raidió agus ina dhiaidh sin ina stiúrthóir ar Ghnóthaí Eachtracha RTÉ. Chun tuairisc iomlán a thabhairt ar a shaol chaithfí cur síos ar scata rudaí a raibh dlúthbhaint aige leo: ‘Tuarascáil’ in The Irish Times sna 1960idí agus sna 1970idí; na portráidí de dhaoine aige in Scéala Éireann (‘An Mhuintir s’againne’); a chumas mar léirmheastóir; an eagarthóireacht a rinne sé ar The Pleasures of Gaelic Poetry; an tréimhse a chaith sé ina bhall d’Údarás RTÉ agus de Bhord na Gaeilge; a pháirt i mbunú agus i bhforbairt Chumann Merriman; an dochtúireacht a bhronn Ollscoil na hÉireann air. Thiteadh sé ormsa taisteal míosúil traenach go Corcaigh a dhéanamh leis ar feadh trí bliana chun freastal ar Choiste Comhairleach Raidió Chorcaí
Is mar seo a bhí an teaghlach i nDoire Locha i nDaonáireamh 1911: Eugene, bunoide a rugadh i gCiarraí, a bhean Helena a rugadh i gContae Chorcaí, iad pósta le 12 bliain, agus a gcúigear leanaí a raibh Gaeilge agus Béarla acu: Eileen M., Daniel, Dermot, John (7) agus Eugene. Chaith sé 1917-20 i gColáiste Bhréanainn, Cill Airne ··· In 1932-35 bhailigh sé ábhar i gCorcaigh d’Institiúid an Bhéaloidis. In 1935 nuair a bunaíodh an Coimisiún Béaloideasa is amhlaidh gur thairg an Duileargach post an Chláraitheora do Sheán agus chaith sé cúpla mí an bhliain sin in Ollscoil Uppsala ag staidéar ar chlárú an bhéaloidis; i measc an lucht oiliúna bhí Carl von Sydow[B7]
I gCúil Aodha, Baile Bhuirne, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 12 Eanáir 1947 ··· Bhí sé ag múineadh sa Phasáiste Thiar, Co. Chorcaí
Is i gClais an Aifrinn in aice le sráidbhaile Chill na hOmnaí, Co. Chorcaí, a rugadh é 8 Meán Fómhair 1879 agus bhí ceathrar leanaí eile sa teaghlach ··· Ní go rómhaith ach an oiread a réitigh Coláiste na Toirbhearta i gCorcaigh leis
Sa Bhaile Nua, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 12 Nollaig 1843 ··· Bhí sé ina shagart cúnta i mBaile Mhistéala agus i bparóistí eile sular ceapadh ina shagart paróiste é in Inis Cara, Corcaigh, in 1895
In ainneoin gurbh fhile Gaeilge é a rugadh i gcathair Chorcaí féin, iontráil níor tugadh dó in A biographical dictionary of Cork (Cadogan agus Falvey 2006). Táilliúir i gCorcaigh ba ea Éadbhard agus is é is dóiche gurbh ann a rugadh é
Cabhair mhór dó i gCorcaigh a ardchumas mar iománaí ··· Chaith sé cúpla bliain ó 1936 ina uachtarán i mBaile an Róba agus bhí i Scoil Chnoc Síon i bPort Láirge, i nDún Dealgan, Luimneach agus ar ais i bPort Uí Shúilleabháin, Corcaigh, i 1953
This article was published in A vision fulfilled, 1997 by De La Salle School, Skibbereen.’ An tSiúr Fionnbarra a hainm crábhaidh. I mBaile Uí Reidhrí, paróiste Chill Macaibí, Co. Chorcaí, a rugadh é ··· D’éirigh le mac leis a bheith ina mháistir scoile i gcathair Chorcaí ach d’imigh sé ar imirce go Meiriceá, rud a rinne a iníon freisin
Chorcaí, a rugadh é ar 7 Meán Fómhair 1918 agus ba é an t-aon leanbh amháin é ag Michael Murphy agus Kate Lynch ··· Is ina phríomhoide i gCeardscoil Áth an Chóiste i gContae Chorcaí a bhí sé sa deireadh
Chaith sé bliain ina dteach i gcathair Chorcaí agus an dara bliain ann i gColáiste Ollscoile Chorcaí ag staidéar ar an nGaeilge faoi Thadhg agus Éamonn Ó Donnchadha [B1] agus Cormac Ó Cuilleanáin [B5] agus ar an mBéarla faoi Dhomhnall Ó Corcora [B5] ··· I dtús Chogadh 1939-45 cuireadh go dtí teach an oird i dTamhlacht é chun staidéar a dhéanamh ar an bhfealsúnacht agus is ann a oirníodh é i 1944; ag tagairt don bhliain 1939 i dTamhlacht deir Fenning: ‘His lifelong enthusiasm for the Irish language found an early outlet in his editorship of a new student magazine, An Sgiath.’ D’fhill sé ar Chorcaigh i 1946 agus bhain céim sa Léann Ceilteach amach i 1949 agus an tArd-Dioplóma san Oideachas an bhliain dár gcionn
Ceocháin chucu mar mhúinteoir Gaeilge roinnt blianta ó shin’, a dúirt Peadar Ó hAnnracháin [B1] in Fé bhrat an Chonnartha, 1944. Sa Chathair Gheal i gceantar Chairbre in iarthar Chorcaí a rugadh é ar 5 Bealtaine 1885 ··· Bhí sé ina leasuachtarán ar Choiste Chontae Chorcaí den Chonradh i 1919 agus bhí sé i gCionn tSáile go fóill nuair a toghadh é ina uachtarán ar Chumann Múinteoirí Gaeilge na hÉireann, de réir Fáinne an Lae, 19 Meán Fómhair 1923
Is ina bhreitheamh dó a tharla gur chuir rialtais, idir ghallda agus dhúchasach, i bpríosún é faoi bheith i gceannas ar chúirteanna neamhdhleathacha. Sa Ghleann Dubh i gCill Bhriotáin in aice le Cúirt Mhic Shéafraidh i gContae Chorcaí a rugadh é ··· I dtaobh na nAnáidí Talún dúradh in An Tír 16 Iúil 1932: ‘Only two writers as far as I know have grappled seriously with the problem—Eamonn Mansfield with the economic side and Diarmuid O’Crowley with the legal aspect’. D’éag sé ina theach i mBóthar Charleville ar 4 Samhain 1947 agus cuireadh é sa Chlogach i gCorcaigh
Níl amhras ach gurb é an Patrick Sweeney (29) é, cléireach dlí a rugadh i bPort Láirge agus a bhí, dar le tuairisc Dhaonáireamh 1901, singil agus Gaeilge aige agus é ar lóistín i dteach tábhairne/siopa grósaera i Lána an Bhainc, Mainistir Fhear Maí. Ba é a bhí i gceannas an chruinnithe ag ar bunaíodh comhairle contae Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh (idem 5 Deireadh Fómhair 1901) ··· Ag 54 Ascaill an Ghoirt Aird, Corcaigh, a bhí cónaí air ag an am
Ryan in eagrán 1993 den úrscéal Father Ralph, agus beathaisnéis níos cuimsithí aige in Journal of the Galway Archaeological and Historical Society, 1996. Feirmeoirí i mBreachna, an Díseart, Droichead na Bandan, Co. Chorcaí, a sheanmhuintir ··· Is i gCorcaigh, Gaillimh agus Sligeach a cuireadh bunoideachas air
I dTrá Líobáin, trí mhíle siar ó Bheanntraí, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 28 Lúnasa 1848 ··· Toisc go gcaitheadh a dheartháir mór gach pingin dá saothraíodh Proinsias ar bheithígh a cheannach dó féin chuaigh sé go Corcaigh agus é ar intinn aige, b’fhéidir, dul sna Bráithre Críostaí
‘I gCorcaigh do rugadh é i mbliain 1899; do chuaigh in éindigh lena mhuintir go Londain; i 1911 do thosuigh ag aisteoireacht le Beerbohm Tree in His Majesty’s Theatre agus do chlaoigh leis an amharclann agus le ceird an aisteora i bpríomhchathair Shasana go dtí 1917’ ··· Is é an t-eolas céanna beagnach a chuir sé chuig Muiris Ó Droighneáin[B2] dá Taighde i gcomhair stair litridheachta na Nua-Ghaedhilge ó 1882 anuas, 1936 agus a d’fhoilsigh sé in Enter a goldfish: memoirs of an Irish actor, young and old, 1977. Ghlactaí leis go forleathan gur sa Charraig Dhubh i gCorcaigh a rugadh é (féach mar shamplaInniu 17 Aibreán 1954), go dtí gur foilsíodh The importance of being Micheál: a portrait of Mac Liammóir, 1990, le Micheál Ó hAodha
10 Summer 1980, agus tá a thuilleadh eolais in Gaeilge i gColáiste na Tríonóide, 1982 le Risteárd Ó Glaisne. Shíolraigh sé ó Conchubhar Láidir Ó Mathúna a throid ar son Rí Séamus i 1689 agus a díshealbhaíodh agus ar tugadh talamh in aice le hInis Céin i gCorcaigh ar léas dó ··· Col ceathar leis ba ea an Canónach John O’Mahony, staraí mhuintir Mhathúna, a bhí ina shagart paróiste i gCill Mhuire, Co. Chorcaí. D’iompaigh Thaddeus ina Phrotastúnach
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBaile Mhic Cuirc i gceantar Bhántír, Co. Chorcaí, a rugadh é ··· Tuairiscíodh in Irisleabhar na Gaedhilge 1 Bealtaine 1895 go ndúirt sé ag comhdháil den Chonradh i gCorcaigh ar 17 Aibreán 1895: ‘He had personally been working up to his 78th year in the cause of the old tongue and meant to continue working while he lived’
Bhí tamall de bhlianta caite ag James i gContae Chorcaí agus b’as an gcontae sin dá bhean Siobhán Galwey ··· Liostaithe tá: James, ardchonstábla ar scor, baintreach (54); Ellen (26) a rugadh i gCorcaigh; James C
I 1917–18 chaith sé tréimhsí i bpríosún i gCorcaigh, Mountjoy, Dún Dealgan agus i mBéal Feirste, é ar stailc ocrais an chuid is mó den am ··· I 1920–21 chaith sé babhtaí eile i bpríosún i gCorcaigh, ar an long Flying Fox, i Wormwood Scrubbs agus i bpríosúin eile
Thabharfá leat go raibh eolas ar leith aige ar Chorcaigh agus ar Chúige Mumhan ··· Inniu féin is i gCorcaigh, ar ndóigh, atá formhór na gCógánach lonnaithe agus b’fhéidir gurbh ón gcontae sin dá athair. Is iontach gur éirigh le buachaill 18 mbliana d’aois ról chomh tábhachtach sin a bheith aige i mbunú gluaiseachta a rachadh i gcion go mór ar chúrsaí na hÉireann go ceann i bhfad
Bhí an ceoldráma An Bard ’gus an Fó ar cheann de na himeachtaí ba shuaithinsí dár reáchtáil siad agus ba é an Suibhneach seo a scríobh idir cheol agus fhocail. I gCorcaigh a rugadh é agus d’fhoilsigh Irish World 30 Samhain 1889 cuntas ar a shaol (i gcló in aiste Uí Dhochartaigh) ··· Léiríodh a chéad saothar ceoil, Amergin, i gCorcaigh in 1880
3, Meitheamh 1938, go raibh sé ina shampla ag teangeolaithe amaitéaracha agus go raibh a shaothar inchurtha le haon rud a bhí á chur amach ag scoláiri gairmiúla. I mBaile an Tobair taobh thoir de Cheann Toirc, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 21 Aibreán 1865 ··· Agus bhí sé ag comhdháil Chonradh na Gaeilge i gCorcaigh ar 17 Aibreán 1895 agus dúirt ann: ‘He had personally been working up to his 78th year in the cause of the old tongue, and meant to continue working while he lived’ (Irisleabhar na Gaedhilge 1 Bealtaine 1895)
Ceapadh é ina chigire ar ball agus bhí sé ina chónaí i mBealach an Doirín agus i mBaile an Mhóta sular shocraigh sé síos i gCorcaigh ··· Bhí eolas aige ar an nGearmáinis, an Iodáilis agus an Fhraincis. D’éag sé ina áit chónaithe, 3 Sunview Terrace, Bóthar an Choláiste, Corcaigh, 3 Eanáir 1979
Bhí fear ó Bhaile Mhistéala ar choiste na Craoibhe, Tadhg Ó hAnnracháin, agus chuaigh seisean i gcomhairle lena lucht aitheantais i gCorcaigh agus ba iad a d’aimsigh Eibhlín dó ··· D’éag sí in Ospidéal N.Antoine i nDún Mánmhaí, Co. Chorcaí, ar 9 Deireadh Fómhair 1964 agus tá sí curtha i Reilig Inse Geimhleach
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa tSeanachúirt, An Sciobairín, Co. Chorcaí, a rugadh é 10 Bealtaine 1917 ··· Bhí sé ina rúnaí ag an gCumann Fichille agus bhí sé gníomhach sa Chumann Poblachtach. I ndiaidh dó an tArd-Teastas Oideachais agus an Teastas Timire Gaeilge a ghnóthú bhí sé ag teagasc na Gaeilge i scoileanna gairmoideachais chontaetha Chorcaí, Chill Dara, an Longfoirt agus Bhaile Átha Cliath
Chabhraigh sé le Ó Maoilíosa éalú go Meiriceá. I dtosach 1917 tharraing sé ainm nua chuige féin, “Tadhg Mac Suibhne” agus chaith tamall i gContae Chorcaí ag iarraidh na hÓglaigh a athbhunú ann ··· Mhaíodh sé go raibh sé ar an mbeagán “eachtrannach” a bhí riamh ag múineadh Gaeilge i gCorcaigh. Chaith sé cúpla téarma eile i bpríosún i rith Chogadh na Saoirse
Bhí sé i gCorcaigh i mbun chúraimí an phoist sin ar feadh tamaill ó 1918 amach. Níl fhios cad é ná cé hé a spreag a dhúil sa Ghaeilge ··· Cheannaigh sé a ghléas píbe ó William Phair, sean-Ghaeilgeoir i gContae Chorcaí
I rith an Éirí Amach chuir sé Éamonn Ó Duibhir[q.v.] go Luimneach agus Seán Ó Treasaigh go Corcaigh leis an teachtaireacht go dtosódh Briogáid Thiobraid Árann ag troid dá mbeadh Corcaigh agus Luimneach sásta an rud céanna a dhéanamh
Fuair sé post le Comhlacht Westinghouse i Manchain agus ansin le muintir Ford Haulbowline i gcathair Chorcaí ··· Le linn dó bheith ar a choimeád ghlac sé páirt i luíochán sa Driopsach, áit a ndeachaigh urchar trí phíce a chaipín. Bhí sé ina bhall de choiste an Oireachtais i gCorcaigh i 1919 ach níor fhéad sé bheith ag na himeachtaí
Is cosúil freisin go dtugadh sé léachtaí ar an tSean-Ghaeilge in Ollscoil Londan. In aois 34 bliana dó tholg sé an airtríteas de dheasca oícheanta a chaitheamh faoin anairt i gceantair shléibhtiúla na Breataine Bige lena chara John Sampson, an scoláire mór ó Scoil, Co. Chorcaí. In 1896 bhunaigh sé an iris Zeitschrift für celtische Philologie i gcomhpháirt le Ludwig Stern ··· Don ócáid seo a d’ullmhaigh a chairde A miscellany presented to Kuno Meyer. Bronnadh saoirse Bhaile Átha Cliath agus Chorcaí (25 Meán Fómhair 1912) air
Bhí cór aige sna príosúin a dtugtaí “Neeson’s canaries” air. Nuair a scaoileadh saor é fuair sé post múinteora i Scoil na mBráithre Críostaí, Droichead Átha, agus ina dhiaidh sin bhí sé ag múineadh i gCill Orglan agus i gCorcaigh. I rith Chogadh na Saoirse bhí sé ina oifigeach eolais ag lú Roinn an Deiscirt ··· Nuair a dúnadh an stáisiún bhí sé tamall ina fhobhainisteoir agus ina chuntasóir in oifig Scuabgheall na nOspidéal i gCorcaigh
Agus deirtear ann go bhfuair sé bás i dteach an Déin Sexton, sagart paróiste Naomh Pádraig i gCorcaigh ··· Fear bocht a bhí ann riamh ach thugadh sé a mbíodh aige don té a bhíodh ina ghátar”. I 1905, d’fhoilsigh an Eagle Printing Works i gCorcaighHow to speak Irish le Rev
I ndiaidh bunscolaíochta i mBun an Inbhir chaith sé tamall ar scoil i Luimneach. D’fhoghlaim sé cuntasaíocht i gCorcaigh agus fuair post cléireachais in W ··· Clarke & Co., déantóirí tobac agus snaoise i gCorcaigh
Binchy leis an mbreithiúnas sin. I mBóthar Thobar Rí an Domhnaigh i gcathair Chorcaí a rugadh é ar 26 Samhain 1873 ··· Faoi 1895 bhí eolas maith aige ar an teanga mar is léir ar litir uaidh in Irisleabhar na Gaedhilge an Mhárta. An léann clasaiceach a bhí ar siúl aige sa Choláiste Ollscoile agus i ndiaidh céim a fháil thosaigh sé ag múineadh i meánscoileanna Chorcaí agus go háirithe sa Scoil Ghramadaí
Dúirt Séamus Ó Duilearga ina thaobh sé bliana is fiche níb fhaide anonn: ‘Mara mbeadh Tadhg do chaillfí go brách gan tuairisc leitríocht agus stairsheanchas mhórchuid de Chontae Chiarraí agus d’iarthar Chorcaí leis’ ··· Sa tréimhse anuas go 1957 líon sé 60,000 leathanach de bhéaloideas Chiarraí, chomh maith le roinnt ón gClár agus ó Chorcaigh, cuid nár shuarach den 1,500,000 leathanach a bhí ag an gCoimisiún
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 In Inse Geimhleach, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 29 Feabhra 1912 ··· i gCorcaigh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Ghleann, Carraig na bhFear, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 21 Eanáir 1876 ··· I ndiaidh cúpla bliain i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, thosaigh sé ag múineadh i Scoil Mhuire ar Chnoc Easúin i gcathair Chorcaí in 1897 agus bhí sé ina dhiaidh sin ina phríomhoide i Scoil na gCloichíní sa Pharóiste Thuaidh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Rugadh é ar 3 Deireadh Fómhair 1873 i Sreabh in aice Sceichín an Rince ar theorainn Chorcaí agus Luimnigh ··· Aistríodh go Corcaigh mar chigire cánach é i 1922 ach an bhliain dár gcionn ceapadh ina Bhailitheoir Cúnta é i gCuan Bhaile Átha Cliath
Is i mBéal an Bhealaigh, in aice le Cóbh, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 23 Eanáir 1831 ··· Agus ba é Corcaigh a chontae dúchais dar le Daonáireamh 1911
Co. Chorcaí, áit atá tuairim seacht míle soir ó thuaidh ó Mhainistir na Corann i gContae Chorcaí
Ag trácht dó i gcatalóg Hodges agus Smith ar an dán sin, luaigh Eoghan Ó Comhraí[B6] ‘gurbh é Séarlas Mac Domhnaill Chill Chaoi a iarr ar an Hórach teacht ó Chorcaigh go Cill Chaoi chun obair ghabhann a dhéanamh dó féin’; bhí aithne ag athair Eoghain air ··· Níl a fhios cén ball i gCorcaigh arbh as dó
Bhí bád seoil aige féin tamall agus d’iompraíodh sé im agus uibheacha ó Chill Macallóg go cathair Chorcaí do cheannaithe Thuaith Ó Siosta agus thugadh ar ais chucu earraí le díol ··· Creideadh gurbh i rith turais áirithe abhaile ó Chorcaigh timpeall an chósta is ea a fuair sé bua na filíochta
In 1894 bhí Eoghan Ó Gramhnaigh[B4] ag téisclim chun foclóir a chur le chéile agus thug an tAthair Ó Leighin stór d’fhocail i gcanúint a dhúiche féin dó nach raibh feicthe ag an nGramhnach riamh cheana. Sa Tóchar in aice le Dún Mánmhaí, Co. Chorcaí, mar a raibh feirm 120 acra ag a athair Séamus, a rugadh é ··· D’fhreastail sé ar chliarscoil Naomh Uinseann i gCorcaigh roimh dhul go Coláiste na nGael i bPáras dó
Deirtear gurbh amhlaidh a chuir a deartháir faoi chúram Shéamuis í agus iad ag taisteal go Corcaigh agus go raibh siad ag ól fíona i dtábhairne i Mainistir Fhear Maí ··· Cotter was present, but evidently not implicated, and yet his enemies made it the basis of a conspiracy to put him out of the way, being a dangerous enemy at a dangerous time.’ Luann an bheirt an méid seo a leanas: gur mac le Sir Alan Brodrick ba ea an breitheamh a bhí i gceannas na trialach; go raibh baill Chumann na gCarad líonmhar san fhaicsean Oráisteach i gCorcaigh; gur ar son Shéamuis Óig a bhí formhór na fianaise a tugadh; gur tháinig iarracht éigin de mheisce ar Elizabeth sa tábhairne i Mainistir Fhear Maí; gur tugadh fianaise gur chualathas í a rá nach raibh fírinne ar bith sna líomhaintí: gur impigh a máthair ar na húdaráis gan é a chrochadh. Ach deirtear in Oxford Companion to Irish History, 1998: ‘His execution in 1720 ..
Ag pearsa mhór eile sa bhéaloideas, Murchadh Ó Briain na nDóiteán, Tiarna Inse Chuinn, a bhí an bua thar ceann na Parlaiminte ag Cnoc na nOs, trí mhíle taobh thoir de Cheann Toirc, Co. Chorcaí, 13 Samhain 1647 ··· Deir an Laoideach: ‘Is iad oileánaigh Inse Gall Alban do chaomhnaigh an t-amhrán agus is iad Muimhnigh Chontae Chorcaí do chéad-fhoghluim an mháirseáil, is dócha, agus do choinnigh cuimhne uirthi nó gur leathadar ar fud na hÉireann í nó sa Mhumhain agus i gConnachtaibh ar aon tslí.’ Ó phíobaire i gCathair na Mart a fuarthas an leagan atá ag Bunting
Cuireadh Liam chuig scoil scairte a bhí á reáchtáil ag máistir ó Chorcaigh darb ainm Vailintín de Róiste agus is ann a d’fhoghlaim sé Laidin agus Gréigis, más fíor ··· Chum Liam cuid acu faoin ainm ‘Abson’ le linn dó a bheith i gCorcaigh
Bhí sé sa scoil sin go fóill in 1861 nuair a d’iarr sé ar Windele cabhrú leis chun post bailitheora dolaí a fháil i gcathair Chorcaí i dtreo go bhféadfadh sé ceird an scríobhaí a chleachtadh agus ‘to get rid of the drudgery of teaching and the vexatious inspection of inspectors’ ··· Bhí a mhac Paul ag obair ag an am sin sa tseirbhís Chustaim agus Máil i gCorcaigh, dar le Coleman
Scríobh Nessa Ní Shéaghdha alt dar teideal ‘John O’Mahony’s Irish Hand’ in Sages, saints and storytellers: Celtic Studies in honour of Professor James Carney, 1989 in eagar ag Donnchadh Ó Corráin, Liam Breathnach agus Kim McCone; tá trácht ann ar dhán le Séamus Ó Loingsigh a scríobh sé síos: baineann sé le cath faicseanaíochta in aice le Mainistir Fhear Maí tuairim 1818. I gCluain Choille i bparóiste Chill Ghalláin, Co. Chorcaí, nó i Loch an Eanaigh i bparóiste Choill Bheithne, Co ··· Bhí a athair agus a uncailí ‘amuich’ i 1798. Bhí sé ar scoil chlasaiceach Hamblin i gcathair Chorcaí sula ndeachaigh sé isteach i gColáiste na Tríonóide in 1833
Bhí cónaí orthu i mBaile an Easpaig, Corcaigh ··· D’éag sé i dteach a mhic in Solihull, Sasana, 28 Aibreán 2001 agus cuireadh é i reilig Naomh Oiliféar, Carraig Ruacháin, Corcaigh, 11 Bealtaine.
I gCorcaigh a rugadh an chéad leanbh seo ag James Arthur McAdoo, cuntasóir, agus a bhean Susan Good ar 10 Eanáir 1916 ··· Tá na paróistí go léir a raibh sé ag obair iontu liostaithe in Who’s Who; i gCorcaigh atá a bhformhór
Foilsíodh Searc na Suadh: gnéithe de fhilíocht Dháibhí Uí Bhruadair, 2003 le Dara Binéid. Ó aimsir Éadbhaird Uí Raghallaigh [q.v.] anuas go heagrán Mhic Fhir Léinn creideadh gurbh i gContae Luimnigh a rugadh é ach táthar ar aon fhocal anois gurbh as oirthear Chorcaí ··· Is é an léamh a dhéanann Ó Madagáin ar an nóta atá i gcló ag an mBrúnach (‘A ccnoc [sic] Rátha a Marrachaibh móra budh eadh do Dháibhídh Ó Bhruadair dar canadh an mbarbchaoine shuas, gidheadh as air an Gclaonghlais a ccontae Luimnigh, do mhair sé an roinn budh mhó agus budh thamhsgamhla dá shaoghal’) gurbh in oirthear Chorcaí a bhí cónaí air ag am a bháis
D’aistrigh siad go ceantar Bhaile Mhistéala, Co. Chorcaí, ag pointe éigin agus is dóigh go raibh eolas ar an nGaeilge labhartha aige óna óige ··· Toghadh ina chomhalta sóisearach den ollscoil é agus oirníodh é i gCorcaigh ar 16 Meán Fómhair 1699
Chreid Ó Donnabháin gur dhuine de Dhálaigh Mhuintir Bháire i bparóiste Chill Chrócháin i gContae Chorcaí ba ea Aonghus: níl ginealach na géige sin ag Mac Fhirbhisigh agus deir Ó Donnabháin nach mbeidh fáil choíche air ··· Ba dhóigh le hÉadbhard Ó Raghallaigh[B6] (A Chronological Account of Nearly Four Hundred Irish Writers, 1820) freisin gur den treibh sin Aonghus na nAor agus gurbh é an tAonghus ó Bhaile Oiriúin é a d’éag 16 Nollaig 1617 agus a luaitear i bhfiosrú i gCorcaigh 18 Meán Fómhair 1624
Haugh (38) a rugadh i gContae an Chláir, ollamh le matamaitic agus iriseoir, Gaeilge aige: Catherine (27) a rugadh i gContae Chorcaí, Béarla amháin aici; Dermot (seacht mí) ··· Sa teach freisin bhí máthair Kathleen, Anne Hanrahan, baintreach a rugadh i dTiobraid Árann, agus beirt de dheirfiúracha Kathleen a rugadh i gContae Chorcaí, Madge (33) agus Mary (27)
Bhí siopa agus teach tábhairne ag athair Daniel, William Patrick Binchy, ag 80, an tSráid Mhór, an Ráth, Co. Chorcaí, i 1901 nuair a bhí an daonáireamh á dhéanamh ··· I gContae Chorcaí a rugadh an bheirt acu
I am afraid I generally rose from my readings with a higher opinion of the annotator than of the Four Masters’. Nuair a bunaíodh Coláiste na Banríona i gCorcaigh in 1849 ceapadh é ina Ollamh le Teangacha agus Litríocht na Ceiltise ··· D’áiteoinn go mba mhian leis na húdaráis ná héireodh chomh maith sin le múineadh na Gaeilge sa deisceart go pointeáilte.’ Tar éis a imeachta as Corcaigh níor líonadh cathaoir seo na Gaeilge go ceann breis is daichead bliain. Chaitheadh Owen laethanta saoire an tsamhraidh ag obair leis i leabharlann Acadamh Ríoga na hÉireann agus lean air nuair a d’éirigh sé as an ollúnacht
Feirmeoir ba ea é i nGort an Mhuicí, Carraig Thuathail, Co. Chorcaí ··· Deir an foilsitheoir: ‘Eagrán criticeach de "Párliment na bhFíodóirí", saothar próis a chum Dáibhí de Barra (1757/8-1851), scríobhaí agus sclábhaí feirme ó Charraig Thuathail, in oirthear Chorcaí, atá sa leabhar seo
I dTulach Naoscaigh in aice le Ros Cairbre, Co. Chorcaí, a rugadh é ··· An tábhacht a bhaineann leis inniu a mhéid a d’fhág sé ina dhiaidh de litríocht chráifeach, agus an pictiúr atá inti de Ghaeilge Chorcaí lena linn: ‘Maireann sraith seanmóirí leis a scríobh sé 1832-36 agus a chóip féin, 467 leathanach lámhscríofa d’aithisc leanúnacha ar stair an Bhíobla’ an cur síos a dhéanann Pádraig Ó Fiannachta ar thoirt na tiomnachta sin in Léachtaí Cholm Cille 1972: Litríocht an 19ú hAois, 1972
Ar 28 Feabhra 1822, dar le cuntas a scríobh Georgina Clinton agus Sinéad Sturgeon sa Dictionary of Irish Biography, igCill Uird, Co. Chorcaí, a rugadh an tÉireannach Óg seo a chuir ceol le bailéid náisiúnta agus a rinne bailiúchán de sheanfhoinn na hÉireann ··· Chuir an Dáibhíseach litir chuige ó Chorcaigh in 1843: ‘I wish you were here to take down words and music from every second person I meet.’ Nuair a d’éag an bailitheoir William Forde in 1850 is chuig Pigot a tháinig a lámhscríbhinní ceoil
Rianaigh sé sinsir a athar, Micheál, agus a mháthar, Máire Paor, Gearaltaigh Bhaile Uí Chríonáin i gContae Chorcaí agus Paoraigh Chnoc an Leathara i gContae Phort Láirge, siar na céadta blian ··· Faoin am ar tháinig Piaras in oidhreacht a dhúchais ní raibh fágtha ach baile fearainn Bhaile Uí Chionnaola i bparóiste Bhaile Mhac Óda, Co. Chorcaí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Dúinín, Mainistir na Corann, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 10 Feabhra 1902 ··· Le Dáibhí de Barra, file de chuid oirthear Chorcaí, a bhain a thráchtas
Duine de rúnaithe Shinn Féin i gCorcaigh i 1916 ··· Mhúin i gColáiste na Mumhan ar feadh i bhfad, é ina phríomhoide i gcraobh chathair Chorcaí den Choláiste
Go 1956 is i gCorcaigh a bhí sé ag obair agus cúram an cheoil sa Mhumhain air ··· Is i gCorcaigh a bhunaigh sé Cór-Fhéile na Scol
Bhí Próinséas Ó Ceallaigh ar dhuine de na daoine ba thúisce a thug lámh san obair [bailiú béaloideasa] i gContae Chorcaí, agus mara mbeadh ann ach an díolaim bhreá amhrán a thóg sé síos ó Nóra Ní Uidhir níor mhór a ainm a chur go hard ar an liosta ··· Ba é a chuir an dán cáiliúil ‘Caoine Mhic Eoghain na Tuinne’ i gcló in An Lóchrann, Eanáir 1926. Phós sé Máire Ní Chorbáin ó Choiscéim na Caillí, Co. Chorcaí, i 1945 agus bhí cúigear mac agus iníon amháin acu
I mBaile Mhic Íre, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 8 Eanáir 1915 ··· Deir Donncha sa chuntas céanna: ‘Níor mhiste “acadamh teangan” a thabhairt ar an rud so a bhí ar bun in iarthar Mhúscraí i dtosach na haoise seo, agus cé go raibh Béarla a ndóthain ag formhór na seandaoine, bhí sé le tabhairt fé ndeara gur choinníodar an dá thaobh deighilte óna chéile sa chás gur fánach a bhí aon fhocal Béarla tríd an nGaoluinn acu, gan trácht ar éinní a bhainfeadh le dul an Bhéarla’. Chaith Seán tamaill i scoil thráchtála i gcathair Chorcaí ach chuir saol na cathrach isteach ar a shláinte agus níor chríochnaigh sé an cúrsa
I mBóthar Ghleann Maighir, Corcaigh, a rugadh é 20 Iúil 1902 ··· D’éag sé 26 Deireadh Fómhair 1970 agus tá sé curtha i reilig Naomh Iósaif i gCorcaigh
Faoi 1928 bhí sé ina shuirbhéir i gCorcaigh ··· D’éag Daniel T Kelleher áirithe, iar-státseirbhíseach, ag 66 Tobar Rí an Domhnaigh, Corcaigh, ar 18 Deireadh Fómhair 1932 in aois 63
Nuair a aistríodh é go dtí an Mhainistir Thuaidh i gCorcaigh rinne sé freastal ar rang a bhí á reáchtáil do na Bráithre ann ag Seán Tóibín[B2] ··· Bhí sé ag múineadh i scoil Cé Uí Shúilleabháin freisin le linn dó a bheith i gCorcaigh
Nocht Seoirse Ó Colla, Aire Airgeadais agus na Gaeltachta, leacht cuimhneacháin i gCúil Aodha 14 Bealtaine 1972. Ba iad a thuismitheoirí Conchubhar Ó Muimhneacháin agus Máire Ní Chonaill agus is ar 18 Deireadh Fómhair 1893 a rugadh é (James Cornelius) i nGort na Scairte, Cúil Aodha, Co. Chorcaí ··· Bhí sé ina Chaptaen i gComplacht A, 8ú Cathlán, Bríogáid a hAon (Corcaigh) d’Arm na Poblachta
Cuireadh é i Reilig Fhionnbharra, Corcaigh
Níor fhág an bhean seo uacht agus is chuig a neacht Kathleen Herley (sic), bean singil, 4 Ardán Rockcliffe, An Dúcharraig, Corcaigh, a tháinig a maoin, £869
In 1916 is toisc gurbh é Mac Néill an ceann foirne a chabhraigh sé leis chun orduithe cealaithe a chur amach agus a thaistil go Luimneach, Ciarraí, Corcaigh agus Tiobraid Árann oíche Shatharn Cásca
Chorcaí, a rugadh é
Faoi mhí na Samhna 1909 bhí sé ina bhall de choiste na craoibhe. Timpeall an ama seo a casadh air Kitty Nic Caochlaoich (Kehilly), iníon feirmeora a bhí tagtha go Birmingham ó Chúilín an Ghabha, Dún Mánmhaí, Co. Chorcaí, chun an staidéar a bhí déanta aici ar chúrsaí gnó a chur chun tairbhe
Nuair a phós sé Josephine Prendergast i séipéal Naomh Peadar is Naomh Pól i gCorcaigh ar 7 Meán Fómhair 1920 cuireadh síos sa taifead gurbh é Thomas Mulcahy, gnáthoibrí (‘workman’), a athair
Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha. Phós sé Caitlín Ní Bhriain ó Chorcaigh agus bhí triúr mac agus triúr iníonacha acu
I gCúil Aodha, Co. Chorcaí, a rugadh é 8 Nollaig 1872
I 1927-8 bhí sé ag cur faoi i gCarraig na bhFear, Co. Chorcaí, ag múineadh scoile, is cosúil, agus bhí ag iarraidh go gcuirfeadh an Gúm nuabhunaithe spéis in aistriúchán a bhí sé a dhéanamh ar fhilíocht Dante
Phós sé Seosaimhín Nic Mhaghnais 19 Meán Fómhair 1944 agus bhí ceathrar mac agus ceathrar iníonacha acu. I 1949 d’aistrigh sé ó Dhún Garbhán go Corcaigh mar chúntóir do Mhicheál Ó Cuill[B2], Timire Gaeilge an Chontae
Bhuaigh sé ar sheaimpíní Cheanada, na Nua-Shéalainne, Iamáice, agus na hAlban sular rug sé bua ar Paddy O’Sullivan ó Mhainistir na Morna, Co. Chorcaí, ar 4 Feabhra 1944 i gcraobhchluiche na hÉireann
I gCill Dairbhre, Co. Chorcaí, a rugadh é 22 Samhain 1903
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I nGarrán na gCapall i mBéal Átha an Ghaorthaidh, Co. Chorcaí, a rugadh í 23 Márta 1886
Dhéanadh sé moltóireacht ar iarrachtaí drámaíochta i gcomórtais liteartha an Oireachtais. Léiriú áirithe ar a mheas ar an bhfilíocht an turas a thug sé ar Chúirt an tSáirséalaigh i gCorcaigh 2 Feabhra 1977 nuair a bhí Seán Ó Ríordáin [B3] ag fáil bháis ann: ‘Ní fhéadfadh aoinne bheith níos deise, níos míne, níos muinteartha liom, ná níos imníchí fúm’, a dúirt an file (Seán Ó Ríordáin: beatha agus saothar, 1982 le Seán Ó Coileáin)
I gClais na Gainimhe, míle taobh thuaidh de bhaile poist Chonaithe i gceantar Mhala, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 14 Aibreán 1894
D’fhanadh Peadar Ó hAnnracháin [B1] ina theach i mBaile Mhistéala agus deir sé: ‘Chonnacsa é i mí Bealtaine 1916, agus é i dtraein a ghluais ó Chorcaigh go Baile Átha Cliath agus cruacheangal iarainn ar chaola a lámh air ...
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Leitir i bparóiste Chathrach in iarthar Chorcaí a rugadh é 1 Feabhra 1856
I Lúghortán, an Sciobairín, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 26 Nollaig 1892 (Jeremiah Stephen Hegarty)
Ba chainteoirí dúchais Gaeilge iad agus bhí conaí orthu i gCeathrú an Chaisleáin, Coill Bheithne, Co. Chorcaí
Ba é John Collins, feirmeoir, an t-athair agus ba í Mary (a dtugtaí Nóra uirthi go hiondúil) Mulcahy ó Shéipéal na Carraige i Millín, atá sa cheantar céanna ach i gContae Chorcaí, a mháthair
Ollamh le Gaeilge i gCorcaigh.
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ceannródaí ag an gConradh i gContae Chorcaí tuairim 1895
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Leabharlannaí Chontae Chorcaí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Píobaire as Cill an Mhuilinn, Co. Chorcaí
B’as an Ráth, Co. Chorcaí, dá athair John agus chaith sé cuid dá óige i mBrú Rí, Co
Arailt ba ea iad, duine i gCorcaigh agus fear eile i mBaile Átha Cliath. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Dar le cartlann Dheoise Chiarraí gurbh i gCill na Mallach, Co. Chorcaí, a rugadh é ach dhearbhaigh Graves gurbh as Tiobraid Árann dó
Bádh é i gCorcaigh ar 28 Meitheamh 1928.
I gCorcaigh a rugadh
Is cinnte go mbeadh sé míshásta le treoir a bhí le tabhairt ag an gCoiste Gnó do thimirí agus múinteoirí taistil gan cabhrú leis An Lóchrann a bhí le teacht amach go luath i gCorcaigh aige féin agus Seán Tóibín[BI]
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCom Arcáin, An Gleann Garbh, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 11 Meán Fómhair 1887
D’éag sé 2 Bealtaine 1930 de rith fola san Otharlann Thuaidh i gCorcaigh tar éis dó dul faoi scian dochtúra
Agus é ag plé na bhfáthanna a bhí le bunú chathaoir na Ceiltise i gCorcaigh in 1849, cuireann Neil Buttimer (The Irish Review, geimhreadh 1995) an cheist: ‘Ar theastaigh ó Rialtas na linne baill áirithe den gcliarlathas Caitliceach ar nós Sheáin Mhic Héil, ardeaspag Thuama, a mhealladh
Níor phós sé riamh agus i Lúch a chaith sé a shaol ó 1884 go 1947, an bhlian a ndeachaigh sé isteach i dteach banaltrais i gCorcaigh, áit ar cailleadh é, in aois 72, an 18 Nollaig 1949. Maidir leis an nGaeilge i gcontae an Chláir is ag seandaoine amháin a bhí sí á labhairt mar theanga laethúil i dtuaisceart an chontae agus ba mhaith a thuig Seán sna 1930idí go mbeadh sí imithe ar fad taobh istigh d’achar gearr
Bhí tamall caite aige ag múineadh Gaeilge i gcliarscoil Naomh Uinseann i gCorcaigh
Mhúin beirt de scoláirí óga Choláiste Ollscoile Chorcaí, Joe Healy agus Séamus Caomhánach, Gaeilge dó sa Ghearmáin féin; thug sé sraith léachtaí i gCorcaigh i samhradh 1929
Is í an lámhscríbhinn Egerton 116 i Leabharlann na Breataine í. Bhí sé beo bocht sa deireadh agus ba é easpag Caitliceach Chorcaí, an Dr Mac Cárthaigh, a choinníodh airgead leis
In ainneoin impíocha Fisher seoladh abhaile iad. Nuair a cuireadh an tAthair John Murphy, nia le Seán Ó Murchú[q.v.], Easpag Chorcaí, chuig an paróiste, d’fhill an chuid ba mhó dá phobal ar an Eaglais Chaitliceach
D’éirigh sé as an bhfiaclóireacht roimh 1860 agus chuaigh chun cónaithe i nGleann an Phréacháin, Co. Chorcaí
Bhí teach ag a mhuintir in Ard na Gaoithe i nGleann an Phréacháin, Co. Chorcaí, agus is i reilig Ard na Gaoithe atá sé curtha
Bhí baint ag a mhuintir le Corcaigh le fada agus duine dá shinsir ba ea William Chartres, a bhí ina mhéara ar an gcathair i 1692
Ní raibh pingin aige nuair a shroich sé Corcaigh agus is mar gheall ar smál an Jansenachais nach dtabharfadh easpag Chorcaí aon chúnamh dó
I gCearnóg Buckingham, Corcaigh, a rugadh é 15 Eanáir 1798
Mar a tharla i gcoláistí Bhéal Feirste agus Chorcaí, is beag má bhí aon mhic léinn ag cur spéise sa Ghaeilge: ní raibh aon duine ag Crowe in 1856-7; triúr an bhliain dár gcionn; gan aon duine aige in 1858-9; triúr arís in 1859-60; seisear in 1860-1; gan aon duine arís an bhliain dár gcionn
Deir Séamus Ó Casaide[B2] in The Irish Book Lover, Samhain-Nollaig 1932 gur fhoilsigh Pádraig Stúndún[B4] cuid díobh in The Irishman tuairim 1880. Sa tSeanchoill, baile fearainn in aice le Baile Mhac Óda in oirthear Chontae Chorcaí, a rugadh an mac seo le Máire agus Piaras Cúndún
Bhí tuarastal Eaglais na Tríonóide Naofa i gCorcaigh aige ó 1809 go dtí 1843 agus tuarastal Eaglais Steach gConaill agus reachtaireacht Chúirt an Phaoraigh (Áth na Sceire) i gContae Cill Mhantáin aige 1814-43
Bhí cónaí air ar feadh tamaill i Ros Ó gCairbre, Co. Chorcaí, agus ina dhiaidh sin i mBaile Átha Cliath arís
Its effect was this: that such language could be used to a patron, that the resulting poem could pass for an expression of the deepest passion.’ Is mar seo a mhínigh David Greene [B3] an scéal in The Pleasures of Gaelic Poetry, 1982 in eagar ag Seán Mac Réamoinn: ‘What I want to point out here is that the later bards made use of the language of love poetry to describe the relationship between themselves and their patrons, the poet being seen as the woman and the patron as the man.’ Nuair a maraíodh Aodh I Márta 1600 in arm Uí Néill i gCorcaigh dar le hEochaidh go raibh sé anois fágtha ina bhaintreach (‘Fada re hurchóid Éire’)
Tá Laition agus Srónaill ar an mbóthar idir baile Thiobraid Árann agus Imleach. Bhí Gearaltaigh Dheasmhumhan mar phátrúin aige tamall agus b’fhéidir gurbh in a thug gur i gCorcaigh a bhí sé
Thug sé cuairt ar thithe móra i gCiarraí, i gCorcaigh agus i Luimneach
Deir Clare Carroll in The Irish in Europe..., 2001 in eagar ag Thomas O’Connell (‘Custom and law in the philosophy of Suárez and in the histories of O’Sullivan Beare, Céitinn and Ó Cléirigh’): ‘All three histories – the Compendium of O’Sullivan Beare, the Foras feasa of Céitinn[q.v.], and the Annals of the Four Masters – were acts of self conscious historical and cultural definition, that later became important for 19th century cultural nationalism.’ I mBéarra, Co. Chorcaí, a rugadh an mac seo le Diarmuid ar dheartháir é leis an taoiseach cáiliúil Domhnall Ó Súilleabháin Béarra (1560–1618)
Tamall ina dhiaidh sin tarraingíodh a chorp tríd an bhfarraige ar feadh an chósta go cathair Chorcaí, más fíor
Tadhg is probably to be identified with the author of the poem “Uadha féin do fhás Íosa” in O’Conor Don’s MS.’ Sloinne neamhchoitianta is ea é agus is i gCorcaigh amháin a fuair an Rathaileach sna cáipéisí é. Is léir ar an dán ‘Gluais a litir go Lunndain’ a cuireadh go Finghean Mac Cárthaigh (i gcló maille le haistriúchán Béarla ag Bergin) go raibh ag teip air pátrúnacht a fháil ó Chárthaigh
John, formed the basis for a dramatic outbreak of millenarian excitement in the 1820s.’ Faoin gceannteideal ‘Millenarianism’ deirtear in Oxford companion to Irish history: ‘During 1822–4 the prophecies of Pastorini, in which the Book of Revelation was interpreted as foretelling the violent destruction in 1825 of the forces of Protestantism, gave the Rockite movement in Munster and Leinster a tone of revolutionary excitement, and a sectarian edge, not seen in other agrarian movements.’ Clóbhuaileadh é ceithre huaire idir 1790 agus 1815 i mBaile Átha Cliath, in 1816 i mBéal Feirste, agus i gCorcaigh in 1820 agus 1821
I gCoill na Cora i bparóiste Chaisleán Ó Liatháin, Co. Chorcaí, a rugadh é
Gan amhras tá liosta ag Ó Conchúir de na lámhscríbhinní a raibh baint aige leo. I mBéal Átha an Mhadaidh, baile fearainn i gceantar Chill Dairbhre, Co. Chorcaí, a rugadh é
Ba leasdeartháir é dá réir sin le hAodh Mag Uidhir, tiarna Fhear Manach, a maraíodh sa chogadh ar 1 Márta 1600 i gCorcaigh, agus ba dheartháir é lena chomharbasan, Cúchonnacht óg, a d’imigh chun na Mór-roinne leis na hIarlaí
Ó 1924 ar aghaidh bhí sé ag múineadh anseo is ansiúd in Éirinn: Baile Átha Cliath, Corcaigh, Bré, Baile Dhúill, Dún Laoghaire, Inis Córthaidh
In The Mayo News 16 Lúnasa 1995 tugann Seán Ó hÉalaí, Michael Mullen agus Nollaig Ó Gadhra ómós dó; tá cur síos air ag Ó Gadhra in Agus, Deireadh Fómhair 1995. I dtuaisceart chathair Chorcaí a rugadh é
I gcathair Chorcaí (‘An Mhuintir s’againne’, Scéala Éireann 24 Feabhra 1961) a rugadh é 28 Meán Fómhair 1923 ach in Ard na Caithne, Baile an Fheirtéaraigh, a bhí sé ó bhí sé seachtain d’aois
Glactar leis gur shagart a bhí ann agus is léir ar cheann de na dánta adhmholta sa leabhar go raibh baint aige le Cnoc Rátha i gContae Chorcaí
John Connery, a clergyman of the Church of Rome, and an honorary member of the Society of Antiquarians.’ Baineann an t-údar sin an t-eolas seo a leanas as saothar Uí Chonaire féin: go raibh sé ag gabháil d’obair na lámhscríbhinní i rith 1757–70 agus ag aistriú seanmóirí ón bhFraincis i rith 1766–70; go raibh sé i gCluain Uamha, Co. Chorcaí, i 1757 agus ansiúd arís agus i mBaile an Toireadh i 1761, mar a raibh a phátrún an tEaspag Seán Ó Briain[q.v.] ag cur faoi, san Fhrainc i 1765 agus i 1771 i bPáras
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gcathair Chorcaí a rugadh é agus bhí sé ar scoil i gColáiste na Toirbheartasa chathair
Phós sé Monica Ní Mhurchú as Áth Trasna, Co. Chorcaí, 5 Iúil 1944 agus bhí triúr cailíní agus ceathrar buachaillí acu
Ag 115 Bóthar na Bandan, Corcaigh, a rugadh é 16 Eanáir 1917; Seosamh a ainm baiste
Toghadh é ina Uachtarán ar an gConradh Domhnach Cásca 1959 i gCorcaigh; bhí athrú mór ag teacht ar an tír le linn dó a bheith sa phost agus is ar Mhicheál agus ar Dhonncha Ó Súilleabháin[q.v.] a thit sé polasaí i dtaobh na teilifíse a dhréachtadh agus a bhrú chun cinn
B’as an taobh sin den Chlár do mhuintir Lysaght i bhfad siar agus is nuair a d’aistrigh siad go Co. Chorcaí a d’iompaigh siad ina bProtastúnaigh; cá bhfios nach raibh baint ag iompú Éamoinn ina Chaitliceach san eaglais i dTuaim Gréine leis an gcúlra sin
As Baile an Róistigh, Co. Chorcaí, dá bhanchéile Máire agus bhí triúr iníonacha acu. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Bhí sé pósta ar Eibhlín Ní Dhrisceoil as iarthar Chorcaí agus bhí mac agus beirt iníonacha acu
Aon eachtra a thit amach timpeall na háite roimh an bhliain sin nó ina diaidh déantar comhaireamh air ó bhliain an chatha. I dTuairín na nÉan i gceantar Bhéal Átha an Ghaorthaidh in iarthar Chorcaí a rugadh í
Rugadh an mac seo le Barnaby Ó Laoghaire agus Julia Shea ar 3 Meitheamh 1855 i nGarrán na gCapall, Cluain Droichead, Co. Chorcaí
D’fhág a chara John Windele[q.v.] eolas ar a bheatha againn in ‘Caher Conri’, 1860, dán fada Uí Argáin ar chuir sé eagar air. I mBaile na Rátha i gceantar na Blarnan, Co. Chorcaí, a rugadh é
Chuala Pádraig Ó Siochfhradha [B5] gur chaith sé tamall ina mhúinteoir fáin in oirthear agus i lár Chorcaí agus gurb eisean an Braonánach atá luaite san amhrán macarónach ‘Anonn ’s anall a Mháirín’ (‘I’m a pupil of Jack Braenan’s / ’s an áit ina gcónaím Mucros’)
B’fhéidir gurbh in Éigse Chairbre: filíocht ó Chairbreacha i gContae Chorcaí agus ón gceantar máguaird 1750-1850, 2006 le Bláthnaid Uí Chatháin, 2006 atá an cuntas is iomláine. In aice le Baile an Ghoirtín, i gceantar na Cille Míne, Co. Chorcaí, mar a raibh feirm ag a athair, a rugadh é
We saw him ourselves in 1810 and paid our mite of the impost’ (idem). Phós sé Ellen Shea ó Dhún Guairne, Co. Chorcaí, deirfiúr leis an bhfile Corcaíoch Labhrás Ó Séaghdha, in 1827
Ar an gCnocán Aoibhinn i paróiste Mholaga, Co. Chorcaí, idir Baile Mhistéala agus Baile Mharascal a rugadh é
Phós sé Rebecca Archer, arbh as Corcaigh dá máthair, agus lonnaigh in Fort Pitt (Pittsburgh inniu)
Is iad na dánta leis is minice a luaitear: ‘Gráinne Mhaol’, ‘Ag Taisteal dom trí na Críocha’, ‘Bímse buan ar buairt’, ‘An Bonnaire fia-phuic fáin’, ‘Réilteann na Spéirchoinneal gCaomh’, agus ‘Seal do bhíos im’ mhaighdin shéimh’ (ar dhúirt Ó Corcora faoi: ‘In one of these Jacobite songs of his we hear the kettle-drums rolling’) agus ‘Taiscidh a chlocha’. I bparóiste Bhrú Thuinne (Baile an Teampaill inniu) in aice leis an Ráth, Co. Chorcaí, a rugadh é
Deir sé go bhfuair sé cabhair ó phríomhúdair Chorcaí na haimsire sin: Eoghan Ó Caoimh[q.v.]; Diarmuid Mac Sheáin Buí Mac Cárthaigh [q.v.]; an tAthair Domhnall Ó Colmáin[q.v.]; agus ón Athair Donnchadh Mac Cárthaigh, fear a bheadh ina easpag ar ball
De réir chuntas Norman Moore[B2] in Dictionary of National Biography, ba de shliocht Ultach é agus is i nDún i gContae Chorcaí a rugadh é
B’fhéidir a mhaíomh go dtugann a bheatha léiriú ar an gcaoi a gcuireadh filí na Mumhan aithne ar a chéile san 18ú haois. I gCurrach Dhiarmada i bparóiste Bhréachmhaí in oirthear Chorcaí a rugadh é
Bhí scoil aige i nDomhnach Mór deich míle ó chathair Chorcaí
Ba é an seachtú mac agus an 14ú leanbh é ag Richard Boyle, Iarla Chorcaí, agus a bhean Catherine Fenton
Ní i gcoinne an rí ach i gcoinne na parlaiminte a d’éirigh sé amach...’ Tá i gcló ag an Duinníneach litir a scríobh Honor Denny, banchéile Thiarna Chiarraí, ó Chorcaigh chuig Piaras timpeall an ama seo á rá leis go raibh cloiste aici go raibh sé i bpáirt le Finín Mac Cárthaigh an tSúgáin chun caisleáin Thrá Lí a ghabháil; fear dá muintir a bhí i gceannas ar lucht cosanta na gcaisleán
Chum an tAimhirgíneach, Seosamh Laoide agus Torna tuirimh air. Sna hInsí i mBéara i gContae Chorcaí a rugadh é i nDeireadh Fómhair 1870
In ‘An Mhuintir s’againne’, Scéala Éireann 22 Bealtaine 1954, tugadh an t-eolas seo: ‘Nuair a saolaíodh é i gceantar Eochaille bhí ní amháin a bhaile dúchas ach barúntacht Uí Mac Coille go léir soir go cathair Chorcaí ina Ghaeltacht.’ Ba é an duine ba shine é de sheachtar cailíní agus cúigear buachaillí
Bunmhúinteoir a athair Bill Allen as Achadh Bolg, Co. Chorcaí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Rugadh Peadar ar 29 Deireadh Fómhair 1873 in Inse na gCatach i bparóiste na Cathrach lámh leis an Sciobairín i gContae Chorcaí
Darwin a mhol é mar shaoi de Chumann Linnaeus. Tuairim 1865 phós sé Hester Varian as Corcaigh
I rith Chogadh na Saoirse sórt séiplinigh ag na colúin reatha ar theorainn Chiarraí agus Chorcaí a bhí ann
Thagair sé go hoiriúnach do Kruger an teideal a thug Aogán Ó Rathaille ar Dhónall Ó Ceallacháin (d’éag i mBaile na mBuailteoirí, Corcaigh, ar 24 Lúnasa 1724)—‘Rí-bhiatach cinn iarthair Eorpa’
Thug sí airgead do dheirfiúracha Thraolaigh Mhic Shuibhne chun scoil Ghaelach a bhunú i gCorcaigh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Scairtín, Áth Trasna, Co. Chorcaí a rugadh é ar 12 Eanáir 1833
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ar an Inse Mhór i gCúil Aodha, Co. Chorcaí, a rugadh é
Bhí Tadhg sa scoil náisiúnta i mBaile Bhuirne i dtosach agus ansin igColáiste na Toirbhearta i gCorcaigh
Ar an gCrosaire Mór sa Ghleann Garbh, Co. Chorcaí, a rugadh é
Ba í a thug scéala an Éirí Amach go dtí Cathair Chorcaí
Scríobhadh sé féin scripteanna do chuid de scannáin na Roinne agus ghnóthaigh péire díobh duaiseanna ag féiltí Chorcaí agus Milan. Foilsíodh a úrscéal The Hungry Grass i 1966
Bhí sé i gColáiste Choill Chluana Gabhann ansin go dtí go ndeachaigh sé isteach i gColáiste na Banríona i gCorcaigh in aois 16 bliana dó
Baineadh na cumhachtaí sagairt de dá bharr. Chaith sé tréimhsí sa Róimh, i gCorcaigh agus i nGaillimh
Go dtí 1922 níor éirigh leis dul ar ais sa phost sin. Chaith sé saoire in 1916 ag muintir Thuama sa Tuairín Dubh i mBéal Átha an Ghaorthaidh agus is ann a casadh air Máire Nic Fhirbhisigh as Corcaigh
Um Cháisc na bliana céanna thug sé aitheasc uaidh i dtaobh na teanga ag Comhdháil na Múinteoirí Náisiúnta i gCorcaigh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bronnadh saoirse Bhaile Átha Cliath agus Chorcaí air i 1912
Cé go raibh sé daichead bliain d’aois dhírigh sé ar chúrsa leighis i gColáiste na Banríona i gCorcaigh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBaile Mhic Íre, Baile Bhuirne, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 13 Meitheamh 1883
B’as Annemount i gCorcaigh dá sheanathair
Ba bhall de Chonradh na Gaeilge é ó 1897 amach. Chuaigh sé ag obair mar iriseoir sa Cork Herald i gCathair Chorcaí in 1898
'Is beag údar a scríobh leabhar le fiche bliain nach bhfuair litir ó Mhuiris ag moladh a shaothair ach ag cur in iúl dó ...' In áit chónaithe a mhuintire Clohonora House, Baile Nua Sheandroma, sa Ráth i gContae Chorcaí, a rugadh é ar 12 Samhain 1901
I mBaile an Mhanaigh, Corcaigh a bhí cónaí air in 1850 agus faoi 1853 ag 18, Sráid an Chláraigh, Baile Átha Cliath. In 1850–54 bhí sé ina mhac léinn i gColáiste na Tríonóide
Bhí seanathair Dhonn, John James Piatt, ina chonsal ag Stáit Aontaithe Mheiriceá i gCorcaigh ó 1882 go 1895, é pósta ar an bhfile Meiriceánach Sarah Morgan Bryan
Bhí baint aige le bunú Chumann na hÉigse i gCorcaigh i 1907 agus tá saothar leis ina a gcuid foilseachán Saothar suadha (1907–11)
Chorcaí, a rugadh é ar 18 Márta 1870
I Meán Fómhair 1895 chuaigh sé go dtí Coláiste Phádraig, Maigh Nuad, ach níor chaith sé ann ach an dá bhliain. Fuair sé a chéad phost i Scoil na mBráithre ar Ché Uí Shúilleabháin, Corcaigh, ag múineadh Laidne agus Fraincise ar chúig scilling déag sa tseachtain
Nuair a chuir sé isteach ar cheann de scoláireachtaí Dhonnchaidh Pléimionn (1867–1900) deirtear gurbh í an bhean seo a d’íoc an costas taistil go Corcaigh. I 1901 ceapadh é ina mhúinteoir taistil i Muineachán Theas agus i bhFearnmhaí
Is gnáiche a rá gur nia é le hEaspag Learphoill, cé gur deacair aon deimhniú a fháil go raibh sé gaolmhar le ceachtar díobh. Ar 20 Feabhra bhí ollchruinnithe i mBéal Átha an Ghaorthaidh agus i gcathair Chorcaí
Bhí i ndán dó tamall de 1918 a chaitheamh in aice an fhronta sa Fhrainc ach faoi 1916 bhí sé ag obair i gCorcaigh sa roinn den arm a bhí ag déileáil le pá
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCill na Mallach, Co. Chorcaí, a rugadh é (Henry Peter) ar 28 Meitheamh 1896
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 ‘An fear ba bhinne Gaeilge dár chuala mé riamh’, a dúirt an Craoibhín in Mise agus an Connradh i dtaobh an chlódóra seo a bhí ar dhuine de bhunaitheoirí Chonradh na Gaeilge. Feirmeoir i bhFaill na Muc (dar le Inniu, 13 Meán Fómhair 1957) i gceantar Bhéal an Dá Chab, Co. Chorcaí, a athair Cornelius
Cainteoir dúchais Gaeilge ó Chontae Chorcaí ba ea a athair, Cornelius Buckley, siopadóir i Maigh Nuad
Luimnigh, sular ceapadh é ina phríomhoide i gCuilínn Uí Chaoimh, Co. Chorcaí, in aice le teorainn Chiarraí, Feabhra 1884
Mar gheall ar a thréithe pearsanta b’fhéidir a rá freisin gur geall le pearsa bhéaloideasúil é. I Nuachabháil taobh thiar de Chuilinn Uí Chaoimh, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 3 Iúil 1881
Chaoin sé idir thaoisigh agus chairde agus chum dánta ar ábhair mar phinsean na seanaoise, an chríchdheighilt, an taispeántas mór i gCorcaigh
Phós sé Elizabeth Kerrigan ó Chorcaigh 1947
gan ach beagán díobh a lua. I gCeann Toirc, Co. Chorcaí, a rugadh é [Denis Paul O’Flynn] ar 12 Meitheamh 1902
Litt air in Aibreán na bliana céanna. Thosaigh an taom breoiteachta deiridh ar 5 Eanáir 1976 agus bhí sé isteach is amach san ospidéal go bhfuair bás in Ospidéal Naomh Stiofán (Cúirt an tSáirséalaigh), Corcaigh, ar 21 Feabhra 1977
Chaith sé tamaill i mbun oibre in Ardcharn i Mainistir na Búille, i gCoill an Ghairr i gContae Liatroma, i gClóirtheach in Uíbh Fhailí, agus i nDroim Tairbh i gCorcaigh
Cuireadh sochraid an-mhór orthu i gCorcaigh agus cuireadh i mBaile an Róistigh iad 14 Meitheamh 1958. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Bhí cailín aimsire acu, Mairéad Ní Dhonnabháin ó Chontae Chorcaí, a raibh Gaeilge aici freisin
Deirtear sa chuntas sin freisin gur dornálaí fiúntach ab ea é agus é ‘ar fheabhas leis an meáchan a ardú’. In ainneoin na tagairte sin do chósta an oirthir is léir ar litreacha a bhí i gcló aige in An Claidheamh Soluis go mbíodh sé ag taisteal sna ceantair Ghaeltachta, i dToraigh, Dún na nGall, Maigh Eo, agus Corcaigh, go háirithe, agus é ar dualgas sna tithe solais, agus go gcuireadh sé an taisteal sin chun tairbhe dá eolas ar cheart na Gaeilge
Le linn dó bheith i gCorcaigh bhunaigh sé féin agus an tAthair Micheál Ó Sé OFM Cap, cumann drámaíochta ann
Phós sé Brigid Russell ón ‘School of Housewifery’, Cill Airne, san Ardeaglais Chaitliceach Rómhánach i gCorcaigh 14 Iúil 1914. D’athraigh an saol i ndiaidh Éirí Amach 1916
D’fhreastail sé ar Scoil Pharóiste Dhá Dhrom i gContae Chorcaí
is it not a scandal to England to have her professors of Sanscrit and her students rummaging the Himalayas while there is not one to cast a longing look on Ireland and fetch the most curious language of Europe out of its literary seclusion?’ Deirtear gurbh é a mhisnigh Róis Ní Ógáin[B2] chun an teanga a fhoghlaim. Mac ba ea é le Boles D’Arcy Reeves, aturnae corrmhéiniúil, agus Mary Roberts agus is sa Ráth, Co. Chorcaí, i dteach a sheanathar, an Captaen Jonathan Bruce Roberts, fear a throid ag Bunker Hill, a rugadh é ar 16 Márta 1815
I mBaile Seoinín, Tobar Iarla, Baile Nóra, i bparóiste Bhaile an Chullaigh, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 6 Samhain 1866
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Chaith an t-oide scoile seo beagnach dhá scór bliain, ó 1904 go 1942, ag obair i gceantar Bhaile Bhuirne, Co. Chorcaí
Bhí sí os cionn 97 bliain d’aois nuair a d’éag sí i dTeach Banaltrais Naomh Lúcás i gCathair Chorcaí ar 26 Lúnasa 1988
Nuair a foilsíodh atheagrán den Fhoclóir Míleata i 1958 cuireadh de chúram oifigiúil air arís, agus ar bheagán oifigeach eile, leanúint orthu ag leathnú agus ag caighdeánú na téarmaíochta sin. Bhí sé i gceannas ar an gCéad Chath i nGaillimh ó 1929 go 1931 agus is i gCorcaigh agus i gceanncheathrú an Airm a chaith sé cuid mhaith de na 1930idí
B’as an Gleann Garbh, Co. Chorcaí, dá athair William Power, ar chaptaen loinge é sula bhfuair sé post mar oifigeach custaim
D’ainmnigh Craobh Chúculainn, Ardoifig an Phoist, Corcaigh, í mar theachta chuig Ard-Fheis 1906 (idem 28 Iúil 1906) Bhí ardmheas aici ar Art Ó Gríofa agus tuairiscíodh in Sinn Féin 4 Nollaig 1907: ‘On Sunday week at 4 o’clock Sinéad Ní Fhlannagáin of the Ard-Chraobh of the Gaelic League delivered a very sympathetic lecture to the children of Clann na hÉireann branch and their friends
Thaistil sé Maigh Eo, Dún na nGall, Ciarraí, iarthar Chorcaí agus oileáin iartharacha na hAlban
Is dóigh nach bhfuil ann ach comhtharlú gurbh i gceantar Chill Chaoi a bhí Seán Lúid (d’éag 1786), file, ag cur faoi. Bhí ceolchoirm ar siúl ar 12 Márta 1896 ag an gConradh i gCorcaigh agus thuairiscigh Irisleabhar na Gaedhilge, Aibreán 1896: ‘Mr Owen Lloyd, the celebrated harpist, contributed prominently to the success of the entertainment’
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sna Curraithe, Béal Átha an Ghaorthaidh, Co. Chorcaí, a rugadh an scéalaí cáiliúil seo (Jeremiah Cotter) 7 Bealtaine 1880
Bhí beirt eile a chuidigh go mór leis: Domhnall Ó Mathúna, siopadóir i Newcastle, ar chainteoir dúchais Gaeilge ó cheantar Chúirt Mhic Shéafraidh, Co. Chorcaí, é; agus Brian Mac Gabhann, as Baile Chruaich, Co
I mBéal Átha an Ghaorthaidh, Co. Chorcaí a rugadh é 28 Nollaig 1879
B’as Dún Uí Chofaigh in Ard Ó bhFicheallaigh, Co. Chorcaí, di agus dhealródh gurbh í an Ellen Donovan í a baisteadh 9 Bealtaine 1858 agus arbh iad a tuismitheoirí John Donovan agus Joan Hooper
Bhí cáil na hóráidíochta air. Bhí sé ag feidhmiú mar shéiplíneach i mBeairic na Rinne Móire agus théadh leis an gCéad Chath ar na mairseálacha fada go dtí campaí traenála i nDún na nGall agus Corcaigh
Níor foilsíodh riamh leaganacha Gaeilge ná Béarla de na cinn a bhí scríofa aige ar Chorcaigh, Bhaile Átha Cliath, Dhún na nGall, Mhaigh Eo ná Loch Garman (tá siad i measc a chuid Iss sa Leabharlann Náisiúnta)
Scríobh sé an chuid is mó de leabhar a II de na Simple lessons idir CóbhChorcaí agus Nua-Eabhrac, a shroich sé 16 Samhain
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ar Charraig na Damhaire, Béal Átha an Ghaorthaidh, Co. Chorcaí, a bhí cónaí ar James Hallissey, táilliúir, agus a bhean Julia Hoare
Cuireadh í i Reilig Fhionnbharra, Corcaigh
Cháiligh sé i 1911 agus fuair post i gCill Dairbhre, Co. Chorcaí
An bhliain dár gcionn bhí sé ina theachta ó Londain chuig mórchomhdháil an Chonartha agus an bhliain chéanna aistríodh go Loch Garman é. In alt dar teideal ‘Carmanaigh agus an Ghaeilge’ (An Claidheamh Soluis 16 Nollaig 1911) tá cur síos ar a shaothar: ‘Ba é Micheál Ó Súilleabháin, togha cuireadóra aneas ó Chorcaigh [sic], an fear a chuir an síol
In Inse an tSeaglainn, Eadargóil, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 13 Deireadh Fómhair 1889
I mBéal Átha an Ghaorthaidh, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 4 Aibreán 1868
To his acquaintance with these two Gaels and Mr Dinneen [Michael Dinneen ó Chorcaigh a bhí ina eagarthóir/úinéir roimhe in The Southern Cross], Mr Bulfin attributes generously his present strong interest in the old tongue’. Nuair a tháinig sé abhaile i 1902 le David Suffern (an fear a chuir a ainm ar an gcéad seic ó Bhuenos Aires chuig an Conradh) chuir Coiste GnóChonradh na Gaeilge dinnéar ar siúl in onóir na beirte in Óstán de Barra, Sráid na Danmhairge, Baile Átha Cliath (An Claidheamh Soluis 13 Meán Fómhair 1902)
Nuair a chuaigh dream as Cathair Saidhbhín go Feis na Mumhan i gCorcaigh ba é Tomás a d’íoc na costais
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Ráth Gaiscígh, Béal Átha an Ghaorthaidh, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 2 Nollaig 1870
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Amhrán dá dhéantús, ‘An Poc ar buile’, chaithfí é a áireamh ar an dosaen amhrán nuachumtha Gaeilge is mó a bhí ar eolas ag an bpobal ó thús an 20ú haois. Sa Screathan, Cúil Aodha, Co. Chorcaí, a rugadh é Lá ‘le Bríde 1880
I Mainistir Fhear Maí, Co. Chorcaí, a rugadh é
In Béaloideas, 2002 tá marbhna le Bo Almqvist, stiúrthóir taighde Uí Chaithnia agus é i mbun a thráchtais ar stair na hiomána, agus deir sé: ‘Ba mhaith an rud é, go deimhin, gur scoláire de mhianach Liam Uí Chaithnia ab ea a chéadbhain céim dochtúireachta i mbéaloideas na hÉireann.’ I gCathair Chorcaí a rugadh é ar 14 Meán Fómhair 1925; feisteoir agus deileadóir i monarcha Ford ba ea a athair Leo Canny agus ba í Mamie Conway a mháthair
Tuairim 1921 fuair sé post mar mhúinteoir Gaeilge i gceantar Cheann Toirc agus Bhántír, Co. Chorcaí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I dTonn Láin, Baile Bhuirne, Co. Chorcaí, a rugadh an Caipisíneach seo ar 6 Aibreán 1914
Ba scoláire é Donncha a raibh léann na leabhar agus na lámhscríbhinní air thar mar a bhí ar aon duine eile de bhunadh Mhúscraí a chuaigh i mbun saothruithe léann an bhéaloidis i gCúige Mumhan.’ Ba é ionadaí na Mumhan é sa chlár cáiliúil raidió Fadhbanna Gaeilge, mar a mbíodh Tomás de Bhaldraithe [q.v.], Niall Ó Dónaill [q.v.] agus Máirtín Ó Cadhain [B4] rannpháirteach freisin, agus ba eisean a roghnaigh Éigse chun léirmheas fada a scríobh ar an imleabhar d’Atlas Heinrich Wagner [q.v.] a bhaineann le canúintí na Mumhan (Éigse, samhradh-geimhreadh 1967). Bhí cónaí ar a mhuintir i mBaile Mhic Íre, Baile Bhuirne, Co. Chorcaí, agus rugadh é 8 Nollaig 1919
Sa tSráid Mhór, an Ráth, Co. Chorcaí, a rugadh í ar 25 Deireadh Fómhair 1910
Chill Dara, agus anuas go 1960 i bparóiste Naomh Eoin i gcathair Chorcaí; bhí sé ag feidhmiú freisin mar shéiplíneach ag mic léinn Choláiste Ollscoile Chorcaí
Bhaile Átha Cliath agus Cathair Chorcaí ach chaill gach duine díobh a éarlais
Tá léirmheas ar Drúcht an ghleanna ag Bríona Nic Dhiarmada in Comhar, Eanáir 1988. Sa Doirín Álainn i bparóiste Bhaile Bhuirne, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 9 Feabhra 1916
I gCill Mhichíl, Co. Chorcaí, a rugadh an tréidlia seo
Bhí seisean ag múineadh i dTrá Lí, mar a raibh a chara Proinsias Ó Fathaigh[B4] ag múineadh, agus is ann a casadh a bhean air; ba dhuine í de mhuintir Uí Bhrolcháin, tógálaithe i gCorcaigh
Tá cuntais ar a thamall sa Rinn ag Máirtín Verling in An Linn Bhuí 3, 1999 agus in uimhir a 6 (2002) den iris sin.. Thiteadh sé air ábhar i nGaeilge a bhailiú in áiteanna ar bheag den teanga a bhí fanta iontu, Brosna i gCiarraí agus baill aistreánacha in iarthar Chorcaí
Sa Ghráinseach, Mainistir Fhear Maí, Co. Chorcaí, a rugadh é 6 Deireadh Fómhair 1922
Is mar seo a bhí an teaghlach i nDaonáireamh 1911: Seán Ua Góilidhe (40), cléireach rátaí i mBardas Bhaile Átha Cliath, a rugadh i gCorcaigh agus a raibh Gaeilge aige, a bhean Áine (34) a rugadh i gcathair Bhaile Átha Cliath agus nach raibh Gaeilge aici
Chaith sé roinnt blianta ag teagasc sa Mhainistir Thuaidh, Corcaigh
I 1936 phós sé Cáit Ní Fhearchair ón Ráth, Co. Chorcaí, bean a raibh cáil na Gaeilge uirthi; bhí tamall caite aici ag múineadh na teanga i gColáiste Ullmhúcháin Thuar Mhic Éide agus chaith sí an chuid eile dá saol mar bhunmhúinteoir sa tSraith ar chuid den bhreac-Ghaeltacht é
Dráma Gaeilge freisin is ea Tycoon a léirigh Compántas Chorcaí sa CCYMS Little Theatre i gCorcaigh i bhFeabhra 1967; léirigh an Club Drámaíochta in Amharclann Damer é 4-22 Deireadh Fómhair 1966 (Stair dhrámaíocht na Gaeilge 1900–1970, 1993 le Pádraig Ó Siadhail). Bhí i gceist aige liostáil sa Bhriogáid Idirnáisiúnta i gCogadh Cathartha na Spáinne ach ba é cinneadh Sheáin Murray, rúnaí Pháirtí Cumannach na hÉireann, gurbh fhearr a d’fhóinfeadh sé do chúis an Pháirtí go bhfanfadh sé sa phost a bhí aige
Bhí sé ar scoil sa Rinn, i Scoil na mBráithre Críostaí i nDún Garbhán, agus i gColáiste Íosagáin i mBaile Bhuirne, Co. Chorcaí, sular chláraigh sé mar mhac léinn i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe
In Aonghleann in aice le Cuilinn Uí Chaoimh, Co. Chorcaí, a rugadh é 16 Márta 1920
Bhí baint ag Ada le Corcaigh trína máthair, Mary Anne Martha Henry, agus sin é an t-aon ghaol amháin a bhí ag muintir Tharlach le hÉirinn
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 In Áth an Chiste, Beanntraí, Co. Chorcaí, a rugadh an tÍosánach seo ar 29 Iúil 1905
na hIarmhí, dá athair agus b’as Corcaigh dá mháthair
Chaith sé tréimhsí i gCorcaigh, i bPort Láirge agus sa tSionainn’ (Mac Aonghusa)
Bhain Bior duais Oireachtais i 1965 agus bhuaigh an leagan Béarla, Saville Row, Lr, duaiseanna ag féile drámaíochta i gCorcaigh agus ag Féile Drámaíochta na hÉireann 1965 i mBaile Átha Luain
I gCom Earcáin, An Gleann Garbh, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 22 Deireadh Fómhair 1913
I ndiaidh bunoideachais i gCill Míde agus in Áith Liní d’fhreastail sé ar Mheánscoil na mBráithre Críostaí sa Ráth, Co. Chorcaí
B’as Dún ar Aill, Co. Chorcaí, dá athair Michael; in ‘An Mhuintir S’againne’, Scéala Éireann 9 Feabhra 1957, deirtear gur shin-seanathair dósan an Seán Ó Laoghaire ar cuireadh ina leith go raibh sé ina cheann ar Chomhcheilg Dhún ar Aill in 1829, agus ar daoradh agus ar cuireadh go Van Diemen’s Land é
Ghnóthaigh sé scoláireacht ollscoile ach níor chaith ach bliain san ollscoil i gCorcaigh: ‘Bliain dem shaol i vaighid agus i vásta ab ea í’ (idem)
Iníon le Dan Ryan, sean-Fhinín sa Ráth, Co. Chorcaí, máthair Dhónail
Chaith sé tamaill i gCorcaigh agus i 1966 bhí sé ina bhall den séiplíneacht a bhí ag friotháil ar Éireannaigh in Camden Town, Londain
Ba í Mary Anne Collins ón nGóilín, Co. Chorcaí, a mháthair agus b’as Ros Comáin dá athair Patrick Grady; rugadh triúr eile don lánúin
Deirtear gurbh as teorainn Chiarraí agus Chorcaí do mhuintir Uí Shúilleabháin
Ba í Kitty Nic Caochlaoich ó Dhún Mánmhaí, Co. Chorcaí, a máthair
Deirtear ansin: ‘Foilsímíd anso cuid de shaothar Cháit Ní Shíocháin – file mná atá ina cónaí ar oileán Chléire, Co. Chorcaí
Chaith sé cúig bliana i Maigh Nuad, mar ar oirníodh é, agus cúig bliana mar ollamh le diagacht i gcoláiste Chumann na Misean chuig na hAfracaigh (SMA) i gCorcaigh
Deirtear go n-iompraíodh sí gunnaí ina carr, iad faoi cheilt i mála plúir, go Corcaigh agus Tiobraid Árann
Múineadh rince agus ceoil an cheird a bhí ag Seán agus chuireadh sé Proinsias agus beirt eile dá mhic gach Satharn a fhoghlaim ceoil ó Ghearmánach i gCorcaigh
Ball den Chomhchaidreamh ba ea é agus ba é, in éineacht le baill eile, le Dónall Ó Moráin [q.v.] go háirithe, a bhunaigh Gael Linn ar 3 Bealtaine 1953 san Óstan Imperial i gCorcaigh
Bhí sé bliain ag múineadh i scoil na mBráithre i nDún Mánmhaí, Co. Chorcaí, ar dtús agus i scoileanna éagsúla ar fud na tíre ansin: cathair Phort Láirge; cathair Chill Chainnigh; An Brú i Luimneach; Cill Mhic Bhúith, Co
Bhí sé féin agus a thriúr deartháireacha bainteach leis an gConradh agus i 1905 chaith sé seachtain i bPríosún Chorcaí i mí na Samhna i ngeall ar gan íoc as ceadúnas madra mura bhféadfadh sé é a shíniú i nGaeilge
Ag 3 Cnocán Shinéad Íochtarach, Tobar Rí an Domhnaigh, Corcaigh ar 17 Bealtaine 1908 a rugadh Vincent Christopher Barry
Bhain sé céim le honóracha amach i 1939; ba é an t-aon chéim amháin aige é ach thug Harvard céim mháistir oinigh dó agus bhronn Coláiste na Tríonóide agus Ollscoil na hÉireann (Corcaigh) D.Litt air
Agus thagadh iarchéimithe inealltóireachta as Corcaigh go Leeds i ngeall ar na muilte olla, rud a thugadh deis dó Gaeilge a labhairt leo
I 1948 phós sé Bríd Ní Mhothair ó Chill Uird, Co. Chorcaí, agus saolaíodh ceathrar mac agus beirt iníonacha dóibh
Feirmeoir in aice le Cill Uird, Co. Chorcaí, a athair, agus is ann a rugadh é ar 8 Eanáir 1920
I nGaillimh agus i gCorcaigh a bhí sé ag obair sular ceapadh ina chigire bunscoile in iarthar na tíre é i 1941
Bhí sé ar scoil ag na Bráithre Críostaí ar dtús agus chaith tréimhse i gColáiste Ullmhúcháin Bhráithre De La Salle in aice le Mala, Co. Chorcaí
Tá eolas ina thaobh in: Scríbhneoirí na Gaeilge 1945-1995 (1995) le Seán Ó Cearnaigh; Eolaire Chló Iar-Chonnachta de scríbhneoirí Gaeilge (1998); sna cuntais iarbháis in: Foinse 9 Samhain 2003; Irish Times 15 Samhain 2003; Sunday Independent 23 Samhain 2003 le Nollaig Ó Gadhra; Southern Star 27 Nollaig 2003 le Nollaig Ó Gadhra; Examiner 12 Samhain 2003; Saol, Eanáir 2004; Methodist Newsletter, Aibreán 2004; An tUltach, Márta 2004 le Seán Ua Cearnaigh; Lá 10 Samhain 2003 le Eoghan Ó Néill. I gceantar Dhoire Garbh Thoir tamall ó Dhroichead na Bandan, Co. Chorcaí, a rugadh é ar 2 Meán Fómhair 1927
Le carr agus asal a thugtaí go dtí an Gleann Garbh é, ar bhád as sin go Beanntraí, ar an traein go cathair Chorcaí, agus ansin trasna na cathrach go stáisiún Ghleann Maidhir
Rugadh mac agus ceathrar eile iníonacha don lánúin agus bhí Séamus ag múineadh i gCorcaigh tamall agus scoil tuata á reáchtáil aige tamall i mBealach an Tirialaigh, a cheantar dúchais
Loch Garman, a rugadh Diarmaid Ó Muirithe ar 11 Samhain 1935, an chéad duine clainne ag Seán Ó Muirithe (1906–1979), cainteoir dúchais agus múinteoir meánscoile as Baile Bhuirne, Co. Chorcaí, agus a bhean Eilís Nolan (1910–1985), bunmhúinteoir ó Ros Mhic Thriúin
Chaith Eoghan bliain ina mhúinteoir meánscoile in Eochaill, Co. Chorcaí, agus roinnt blianta i Scoil na mBráithre Críostaí, Sráid Synge, Baile Átha Cliath, nó gur thosaigh i lár na 1960idí ina léachtóir i Roinn na Gaeilge, Coláiste Phádraig, Droim Conrach, Baile Átha Cliath
Chaithidís laethanta saoire i nGaeltacht Chúil Aodha, Co. Chorcaí
Chas sé leis an Loch Lurgan Céilí Band agus é ina mhac léinn i nGaillimh agus bhí sé sa Brosna Céilí Band le linn dó a bheith i gCorcaigh
Faoi 1975 bhí fiche cúrsa Gaeilge don óige á reáchtáil i mbailte ag síneadh ó Chorcaigh go Muineachán
Bhaile Átha Cliath. An Ghaeilge an teanga a chleachtadh a mhuintir cois teallaigh ach tháinig sé go mór faoi thionchar mhuintir Chúil Aodha i gCorcaigh go luath ina shaol agus é ar saoire ann lena athair
Chiarraí, agus dá bhean Siobhán Bowen, ar bhanaltra ó Eochaill, Co. Chorcaí, í
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 An Tréigean Cló Iar-Chonnacht Eisithe ar Cumar (2000). Bhuaigh an t-amhránaí seo Corn Uí Riada sa chomórtas amhránaíochta ar an sean-nós ag Oireachtas 2008 i gCorcaigh agus deirtear gurbh é an duine ab óige riamh a bhain an duais sin