Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 92
‘Ní raibh Eibhlín ach 17 mbliana nuair a tháinig sí [go Cill Chainnigh]; ní raibh aon Bhéarla aici agus dá bhrí sin b’éigean di leathbhliain a chaitheamh á fhoghlaim ag Clochar na Toirbhirte sula bhféadfadh sí tosnú ar Ghaeilge a mhúineadh’ (Seán Ó Briain, ‘Obair na hAthbheochana i gCill Chainnigh’, Feasta, Bealtaine 1993) ··· Bhí i ndán di breis agus trí scór bliain a chaitheamh ina múinteoir Gaeilge agus ina heagraí i gCill Chainnigh ··· Rud a d’fhan i gcuimhne mhuintir Chill Chainnigh faoin gcaoi ar tháinig sí an chéad lá gur cuireadh píosa de bhréidín a cóta ar aghaidh roimpi go Cill Chainnigh, más fíor, chun gurbh fhéidir í a aithint sa stáisiún. Chabhraigh sí chun aeríocht 1903 a eagrú sa chathair agus bhí baint mhór aici freisin le Feis Chill Chainnigh a chur ar siúl den chéad uair, i 1904 ··· ‘There is no need to praise Eibhlín’s teaching powers as all who came to the School last year pronounced her a “wonder”’ (An Claidheamh Soluis 24 Iúil 1909). Craobh ar leith ba ea an ceann i gCill Chainnigh agus b’fhéidir gurbh ar an ábhar sin a bhí stádas ar leith ag Eibhlín ··· Keane, eagarthóir an Kilkenny People – ba bhall de choiste na Craoibhe é tráth – agus go dtugadh an páipéar ardchúnamh di, go háirithe i rith Chogadh na Saoirse. I 1953 nuair a bhí breis is leathchéad bliain curtha isteach aici i gCill Chainnigh cuireadh ceolchoirm ar siúl ann le barr measa uirthi agus tháinig Ceolfhoireann Éadrom Radio Éireann ann, agus Cór Chois Laoi
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 D’fhág beirt Chorcaíoch a rian ar chúrsaí athbheochan na Gaeilge i gContae Chill Chainnigh: Eibhlín Ní Chróinín [B3] agus Tadhg Ó hAnnracháin agus ba é Tadhg a mhol an chéad lá gurbh í Eibhlín a d’fhostófaí mar mhúinteoir Gaeilge ann. Sa Gharrán ··· Bhí gaol leis ina chónaí i gcathair Chill Chainnigh agus nuair a bhí sé 17 bliana d’aois chuaigh Tadhg agus a dheartháireacha chun cónaithe ann ··· Bhí dúil ar leith aige sa gharrraíodóireacht, sa snoíodóireact agus san aillireacht agus bhí sé an-oilte ar uirlisí an cheardaí: é féin a dhear agus a thóg an teach ‘Tilbury’. Bhí sé ina bhall de choiste bainistíochta Ollscoil na Mumhan sa Rinn i 1909 agus ar dhuine de stiúrthóirí na muilte olla i gCill Chainnigh ··· a thug fialchúnamh airgid is saothair don Chraobh sin [Chill Chainnigh] is do ghluaiseacht na Gaeilge lena bheo’ ··· In aiste dar teideal ‘Obair na hAthbheochana i gCill Chainnigh’ (Feasta, Bealtaine 1993) deir Seán Ó Briain nach raibh a dóthain Béarla ag Eibhlín Ní Chróinín ar theacht go Cill Chainnigh di agus gur chaith sí leathbhliain á foghlaim i gClochar na Toirbhirte
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCill Rois sa Chloch Mhantach in aice le hÁth na nUrlainn i dtuaisceart Chontae Chill Chainnigh a rugadh John Gibbons ar 31 Bealtaine 1881(de réir an teastais breithe) ··· Chill Chainnigh, chuig an Ard-Fheis (An Claidheamh Soluis 29 Iúil 1911) ··· De Valera a d’iarr air bheith ina iarrthóir Dála agus toghadh é i gCeatharlach-Cill Chainnigh i 1932 agus arís i 1933 ach theip air i nDáilcheantar Chill Chainnigh i 1937 ··· Chaith sé tréimhse freisin ina chathaoirleach ar Chomhairle Chontae Chill Chainnigh. Bhí sé ina bhall d’fhoireann iomána agus peile Chlub Kickham i rith na tréimhse a chaith sé i mBaile Átha Cliath agus nuair a d’fhill sé abhaile bhíodh sé ag imirt le foireann Thulach Ruáin ··· Bhí sé ina chathaoirleach ar Chomhairle Laighean de Chumann Lúthchleas Gael agus ina chathaoirleach ar choiste CLÉ i gCill Chainnigh
Níl a fhios cá ndeachaigh sé isteach sna Froinsiasaigh ach is i Lováin a cuireadh oideachas air agus a oirníodh é agus is ann a bhí sé ina léachtóir diagachta. Cuireadh go dtí an choinbhint i gCill Chainnigh é i 1646 agus bhí sé ina léachtóir le fealsúnacht agus diagacht ann ··· B’éigean dó Cill Chainnigh a fhágáil agus a bheith ina ghéibheannach tamall i gcoinbhint i nDíseart Diarmada ··· Chuir an nuinteas ina leith gur naomhaithiseoir sacrailéideach é, ‘one who vomited forth in one hour more filth and blasphemy than Luther and Calvin together in three years.’ Bhí seal thuas agus seal thíos aige as sin go dtí gur ghabh Cromail Cill Chainnigh um Márta 1650 ··· Bhí sé tamall ó Iúil 1648 ina ghairdian ag Froinsiasaigh Chill Chainnigh sularbh éigean dó teitheadh uathu ··· Bhuail sé den chéad uair le Marcas Urmhumhan (1610–88) i gCill Chainnigh i bhfómhar 1648 agus d’fhan dílis dó an chuid eile dá shaol. Bhí cúrsai go hainnis aige ó 1650 bhí an oiread sin den chléir Chaitliceach ina aghaidh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Murach é b’fhéidir nach mbeadh teacht inniu ar chuid de na hamhráin Ghaeilge úd a cumadh i ndeisceart Chill Chainnigh agus Thiobraid Árann ··· I gcathair Chill Chainnigh a rugadh an t-ársaitheoir seo agus ba iad John Henry Prim, dlíodóir, agus Johanna Anderson a thuismitheoirí ··· Tá cuntas air ag Frank McEvoy in Old Kilkenny Review, 1976, ag Dáithí Ó hÓgáin in Duanaire Osraíoch, 1980 agus in Duanaire Thiobraid Árann, 1981 agus ag Éamonn Ó hÓgáin in Kilkenny History and Society ..., 1990 in eagar ag William Nolan, Kevin Whelan (‘Scríobhaithe lámhscríbhinní Gaeilge i gCill Chainnigh 1700-1870’) ··· Bhí ríspéis aige óna óige sa tseandálaíocht agus scríobh sé cuntais ar na suímh sheandálaíochta ar fud Chontae Chill Chainnigh ··· Tá a lámhscríbhinní agus tá na nótaí a d’ullmhaigh sé le haghaidh stair Chontae Chill Chainnigh i Roinn Béaloideas Éireann, an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, agus tá na páipéir a bhaineann le stair agus le ginealaigh sheanteaghlaigh Chill Chainnigh i dtaisce in Oifig na dTaifead Poiblí i mBaile Átha Cliath
Tá eolas ann ar an leabharlann a bhí aige, ar a pháirt in imeachtaí 1798, ar scoláirí agus scríobhaithe eile i gCill Chainnigh agus i ndeisceart Thiobraid Árann ··· In Ónainn, baile fearainn i gCill Chainnigh, trí mhíle ó Charraig na Siúire, a rugadh é agus ba iad Aodh Ó Néill, feirmeoir agus muilleoir, agus Siobhán Ní Chochláin a thuismitheoirí ··· Bhí caidreamh aige le fir i ndeisceart Chill Chainnigh agus Thiobraid Árann a raibh suim acu sa litríocht ··· I gCluain Meala freisin, i 1796, d’fhoilsigh sé Oific na hÓighe Naomhtha Muire, leabhar crábhaidh nach bhfuil cóip di ar marthain inniu. In 1819 a chuir Sheffield Grace aithne air agus a d’iarr air cibé dánta molta i dtaobh na nGrásach a bhí fós i mbéal na ndaoine i ndeisceart Chill Chainnigh a bhailiú dó
Chill Chainnigh, 6 Aibreán 1779 ··· Síltear go raibh sé i gColáiste Chiaráin i gCill Chainnigh ó 1792 gur oirníodh é in 1809 ··· Liostaíonn Ó hÓgáin na paróistí ina raibh sé ag obair mar shagart cúnta sa tréimhse 1814-1824: Dún Iomagáin, Ros Bearrcon, paróiste Mhuire i gCathair Chill Chainnigh, Muileann an Bhata / Cill Mhic Bhúithe ··· Scríobh sé litir chuig Domhnall Ó Conaill ag cur ar a shúile dó a riachtanaí a bhí sé an Tiomna Nua a thiontú go Gaeilge, litir nach í an chuid is lú spéis inti an léargas a fhaightear inti ar staid na teanga i gCill Chainnigh
D’fhág sin gurbh é Otway an t-oidhre dóchúil. In 1899 d’fhill sé ar Éirinn agus chuir faoi i dTeach Bhaile an Fhasaigh cúpla míle slí ó Chill Chainnigh ··· I 1910 bhronn Bardas Chill Chainnigh saoirse na cathrach uirthi ··· Chuaigh sé chomh fada le cathlán d’óglaigh a bhunú i gCill Chainnigh ··· Bhí club iomána i bPerth agus iománaithe arbh as Cill Chainnigh dóibh a d’iompair corp Otway Cuffe chun na huaighe
Historian of Ossory 1860-1924’, atá i leabharlann Choláiste Chiaráin, Cill Chainnigh ··· Phelan air in Old Kilkenny Review 1/3, 1976 agus tugann John Bradley eolas sa réamhrá le hathchló leabhar Carrigan, History and Antiquities of the Diocese of Ossory, 1981. I mBaile Sheoin Rua, Baile an Phoill, Co. Chill Chainnigh, a rugadh é agus baisteadh é 29 Lúnasa 1860 ··· Bhí sé sa scoil áitiúil ar dtús agus ansin in éineacht lena dheartháir Pádraig (a bheadh ina shagart freisin) i scoil chlasaiceach Michael Alexander MacDonald i gCearnóg Wellington, Cill Chainnigh ··· Aistríodh go Conachadh é an bhliain sin, mar phionós, b’fhéidir, toisc gur labhair sé go tréan ar son John Pope Hennessy in aghaidh Parnell sa toghchán i gCill Chainnigh
Ba iad Conn Ó Néill, Lios Ruanach, agus a bhean Mai Leonie Ní Chuirc ó Bhaile an Phoill, Cill Chainnigh, a thuismitheoirí ··· Chill Chainnigh, a cuireadh meánoideachas air féin agus ar a dheartháireacha Aodh agus Feidhlim ··· na Gaillimhe, agus i gCill Chainnigh
Chorcaí, ar dtús agus i scoileanna éagsúla ar fud na tíre ansin: cathair Phort Láirge; cathair Chill Chainnigh; An Brú i Luimneach; Cill Mhic Bhúith, Co. Chill Chainnigh ··· Laoise, agus d’éag sé 12 Feabhra 1960. Ba le linn dó a bheith i gCill Chainnigh a chuir sé spéis sna píoba ar dtús in aois a 28 bliain dó
Go luath sa chéad, tuairim 1902, chuaigh sé ag obair mar mhúinteoir taistil go ceantar Chaisleán an Chumair i gCill Chainnigh ··· Faoi 1922 bhí sé ag múineadh Gaeilge sa cheardscoil i gCill Chainnigh agus do mhúinteoirí náisiúnta an chontae ··· D’aistrigh sé péire leabhar: An Múindín: scéal ar shaoghal braighdeach san Astráil, 1931 (Moondyne, le John Boyle O’Reilly); Fabiola, 1939 (ó Bhéarla an Chairdinéil Wiseman). D’éag sé 24 Aibreán 1954 agus tá sé curtha i gConachaidh, Co. Chill Chainnigh.
Obair an chumainn sin, teagasc agus cigireacht, a thug go Cill Chainnigh é in 1829 ··· Bhí siopa leabhar aige i gCill Chainnigh, i Sráid Eoin agus ina dhiaidh sin i Sráid Rose Inn ··· Meehan (1812-90), faoi deara é. Is i gCill Chainnigh a bhí sé go fóill i mBealtaine 1845; tá litreacha aige ón seoladh sin dar dátaí Aibreán agus Bealtaine in The Nation agus é ag iarraidh tacaíochta don ‘Hibernian-Celtic Society’
I gCill Chainnigh a rugadh é ar 19 Márta 1619 ··· Is sloinne seanbhunaithe i gCill Chainnigh é Archdekin; leaganacha eile is ea Arsdekin, McAdo, agus Cody nó Mac Giolla Coda ··· Silke ábhairín cúramach in A New History of Ireland III, 1976 in eagar ag Moody, Martin agus Byrne (‘The Irish Abroad 1534–1691’): ‘Richard Archdekin of Kilkenny wrote a treatise on miracles (1667), “said to be the first book printed in English and Irish conjointly”.’ Is dóigh gur fíor gurbh é an chéad leabhar dá leithéid é
Luann Ó Casaide rud a dúirt duine de scríobhaithe Chill Chainnigh, Séamus Ó Scoireadh [q.v.], in 1826, gurbh é sagart paróiste Naomh Eoin i gcathair Chill Chainnigh a bhí i gceist agus cuireann sé féin leis sin gur ar an sagart sin a bhí laoch úrscéal Michael Banim, Father Connell, 1842 bunaithe (tá iontráil i dtaobh an úrscéil in The Oxford Companion to Irish Literature, 1996). In Irish Book Lover, Bealtaine-Meitheamh 1934 tá an fógra seo as Finn’s Leinster Journal i gcló ag Ó Casaide: ‘Philip Fitzgibbon, Kilkenny, Classic Teacher, and Professor of Book-keeping and Mathematics, those sixteen years past (with the approbation of his employers, in his private and public capacity) has opened school in John Street ··· N.B.—He also teaches the Irish Language grammatically, with its Derivatives and Compounds.’ Ag tagairt do ‘Dán-mholadh na Gaeilge’ scríobh Seán Ó Dálaigh in Reliques of Jacobite Poetry, 1844 nuair a bhí sé ina chónaí i gCill Chainnigh: ‘The following beautiful ode to the language of our country—the language that is dear to the Irish heart—is the production of some unknown bard
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCill Chainnigh 11 Deireadh Fómhair 1815, féile Naomh Cainneach, a rugadh an seandálaí agus an staraí seo; cháineadh sé a athair mar mhagadh nuair nár Chainneach a baisteadh air ··· Oirníodh é in 1840 agus bhí sé ina churáideach i Scadharc i gContae Laoise agus i bparóiste Naomh Pádraig i gcathair Chill Chainnigh sular ceapadh ina reachtaire ar Inis Snag é in 1863. Is ina theach in 1849 a bhí an chéad chruinniú den Kilkenny Archaeological Society agus chaith sé a dhúthracht le hobair an chumainn sin ··· Chuidigh sé le hathchoiriú Mhainistir Sheireapúin agus Ardeaglais Naomh Cainneach i gCill Chainnigh
Tá tagairtí dá ról mar staraí agus mar scríbhneoir ag Benignus Millett in A new history of Ireland III, 1976 in eagar ag Moody, Martin agus Byrne (‘Irish Literature in Latin, 1550–1700’). I gCill Chainnigh, mar a raibh a athair agus a mhuintirsean roimhe ina gceannaithe rathúla, a rugadh é ··· Ba mhac é le John Rothe, Cill Chainnigh, agus Lettice, iníon le John Rothe Fitzpiers i Ros Mhic Thriúin ··· Deir Phelan gurbh é Hierographia Hiberniae, arbh é stair na hÉireann é, an saothar ba thábhachtaí uaidh ach gur cailleadh beagnach an t-iomlán i gCill Chainnigh i 1650. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Bhí an nuinteas go domhain i dtrioblóid le Comhchomhairle Chill Chainnigh um an taca seo i ngeall ar na géarcháintí a rinne sé 27 Bealtaine 1648 orthusan a rinne sos cogaidh leis an Tiarna Inse Cuinn ··· I 1650 thug Rinuccini cuireadh dó chun stair na gcúrsaí in Éirinn a scríobh ach cuireadh ar athló é i ngeall ar dhrochshláinte an eaglasaigh sin. I 1655 bhí cuid d’easpaig na hÉireann ag áitiú gurbh fhearr apsalóid ghinearálta ná apsalóid aonair a thabhairt i gcás na mball sin de Chomhchomhairle Chill Chainnigh a bhí ciontaithe ag Rinuccini ··· An meamram sin a spreag John Lynch, príomhstaraí Shean-Ghall Chomhchomhairle Chill Chainnigh, chun Alithinologia ..., 1664, a bhfuil 350 leathanach ann, agus forlíonadh leis, Supplementum Alithinologiae, 1667, a scríobh faoin ainm pinn ‘Eudoxius Alithinologus’. D’aistrigh Ó Fearghail go Flórans agus i 1661 thosaigh sé féin agus Ó Conaill ag cur Commentarius Rinuccinianus le chéile
Trí dhuine déag go bhfuil aistí sa chnuasach seo acu, agus post ar leibhéal ollscoile ag gach duine díobh; a thuilleadh díobh atá ag saothrú an léinn Ghaelaigh sna hollscoileanna ná raibh caoi ná aga acu ar bheith sa chomhluadar.’ Sa Bhuiríos Bheag, gar d'Áth na nUrlainn, Co. Chill Chainnigh, a rugadh é 21 Deireadh Fómhair 1911 ··· Is mar seo a bhí an lánúin i nDaonáireamh 1911: Gerald Walsh (27 bliain d’aois), cléireach ag Bord na Bardachta, a rugadh i gContae Thiobraid Árann, agus a bhean Eily (22) a rugadh i gContae Chill Chainnigh; bhí siad pósta le bliain anuas ··· Cháiligh sé mar bhunmhúinteoir in gColáiste Phádraig, Droim Conrach, ar dtús agus in 1939 fuair céim MA le céad-onóracha sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, mar a raibh Bergin agus Gearóid Ó Murchadha i measc a mhúinteoirí; Gaeilge Chill Chainnigh is ábhar dá mhórthráchtas MA agus do shaothair eile mar ‘Dréachtaí Filíochta a cumadh do sna Grásaigh i gContae Chill Choinnigh’ (1938) agus ‘Iarsmaí de Ghaelig Chontae Chill Choinnigh’ (Éigse, 1992)
I gCill Chainnigh a rugadh é ··· Nicholas Daniel, Cill Chainnigh, a athair
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Pearsa mhór le rá i gCathair Chill Chainnigh ba ea é, ní hamháin i saol na Gaeilge ann ach sa saol poiblí freisin ··· Ball d’Fhianna Fáil ba ea é agus ó 1955 bhí sé ina bhall de bhardas na cathrach; bhí sé ina Mhéara trí bhabhta, comhartha, dar le Mac Pheadair, go raibh glacadh le pobal na Gaeilge mar chuid thábhachtach de shaol Chill Chainnigh
I gContae Chill Chainnigh a rugadh é ··· Toghadh ina bhall parlaiminte é thar ceann Chill Chainnigh i 1759
Deir Neely: ‘One fails to find evidence that the people of Kilkenny ever had convinced protestant clergy until after 1570 ··· Nor was strong episcopal leadership available until 1577 when Nicholas Walsh, a scholar with a desire to make the teachings of the reformation available to Irish speakers, was appointed.’ Deir Williams: ‘Ní foláir nó fear fada caol a bhí ann, mar “Nicholas the Scar[e]crowe” a thugann sé féin air féin.' Tá sé curtha in Ardeaglais Chainnigh i gCill Chainnigh.
Bhí gaol aige leis an nGinearál Thomas Preston (1585–1655) a bhí i gceannas fhórsaí Chomhchomhairle Chill Chainnigh i gCúige Laighean ··· I gCill Chainnigh rinne ciréibithe iarracht ar Ghearnon agus daoine eile a mharú
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gContae Chill Chainnigh a rugadh é ··· Ina shagart paróiste ina dhiaidh sin i dTulach Thirim, Co. Chill Chainnigh
Áiríonn Ó hÓgáin é mar dhuine den cheathrar scríobhaí i gCill Chainnigh ‘a bhí ag bailiú agus ag cóiriú ábhair i gcomhair a fhoilsithe .. ··· Feirmeoir le 35 acra i dTigh an Chnoic i bparóiste Chill Mhic Bhúith i ndeisceart Chill Chainnigh ba ea é
Chaith sé tamall ag obair ar an bhfeirm ach ansin thosaigh sé ar obair na Gaeilge arís, an babhta seo mar thimire agus mar mhúinteoir faoi na comhairlí contae agus na coistí gairmoideachais i gContae Loch Garman agus i gContae Chill Chainnigh ··· I gCill Chainnigh a bhí sé i 1932 nuair a roghnaíodh é mar iarrthóir do Fhianna Fáil i ndáilcheantar Chiarraí
B’as Cill Chainnigh dá athair Patrick Ring, ball de Chonstáblacht Chathair Bhaile Átha Cliath (D.M.P.) ··· Ar 5 Aibreán 1920, phós sé Ellen Fennelly i dTulach Thirim, Co. Chill Chainnigh
I gCill Chainnigh ar 21 Feabhra 1926 labhair sé ag cruinniú poiblí ar bhealach a shíl an rialtas a bhí ró-láidir ··· I 1926/7 bhí sé ag tabhairt cúnaimh do Leon Ó Broin chun eagar a chur ar iris an Chonartha, Fáinne an Lae. Bhí sé pósta faoi dhó, le Lily Barton as Cill Chainnigh i dtosach agus i ndiaidh a báis lena deirfiúr Caitlín
Nuair a d’fhill sé ar Éirinn d’imir sé le Corcaigh in aghaidh Chill Chainnigh i gcraobhchluiche 1905 ··· Ó hÉigeartaigh air tráchtaireacht raidió a dhéanamh ar an gcluiche leathcheannais iomána idir Gaillimh agus Cill Chainnigh ar 29 Lúnasa 1926
B’as Cill Chainnigh do John Bibby agus dá bhean, Julia Coogan ··· Cuid de iarmhar thábhacht na clainne sa tseanaimsir go mba shaorfhear oidhreachtúil de chuid na cathrach an tAthair Albert. D’fhill a mhuintir ar Chill Chainnigh agus bhí siopa acu ag 17, an tSráid Ard
Tá scéal a bheatha anuas go 1963 inste aige in Three villages: an autobiography, 1977. Ba é an seachtú leanbh é den dáréag a bhí ag Daniel Foley, múinteoir náisiúnta i bPort an Chalaidh ar theorainn Phort Láirge agus Chill Chainnigh, agus a bhean Catherine Power ··· 'A robust but benign political satirist,' a thug Garret Fitzgerald air. Phós sé Patricia Dowling, bean de bhunadh Chill Chainnigh, i Londain 27 Iúil 1946
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Tá eolas faoin sagart Froinsiasach seo ag Éamonn Ó hÓgáin in ‘Scríobhaithe Lámhscríbhinní Gaeilge i gCill Chainnigh 1700-1870’ (Kilkenny: History and Society: Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County, in eagar ag William Nolan agus Kevin Whelan, 1990) ··· Fuair na húdair iasacht ón Athair Ignatius Fennessy OFM den aiste ‘In search of a Franciscan in Kilmacow’ a bhí scríofa aige i gcomhair chomóradh 200 bhliain shéipéal Chill Mhic Bhúith, Co. Chill Chainnigh
Aistríodh an t-athair go beairic James Stephens i gCill Chainnigh i dtús na hÉigeandála nuair a bhí Dónall tuairim 13 bliain d’aois agus bhí sé ar scoil ag na Bráithre Críostaí ann ··· Bhí an fógra seo in Scéala Éireann 30 Meán Fómhair 1958: ‘Phós Domhnall, an mac is sine le Máire agus Séamus Mac Amhalghaidh, Cill Chainnigh, agus Bríd, iníon le Aonraí agus Máire Uí Nuanáin, Na Creaga, Co
Bhí Éadán Doire agus cathair Chill Chainnigh agus Luimneach i measc na n-áiteanna eile ar chaith an teaghlach tamaill iontu ··· Is i gCill Chainnigh a chuaigh Áine ar scoil ar dtús i 1912 (Stáis a thugtaí uirthi go coitianta agus sin é an t-ainm atá uirthi i bhfógra báis an Irish Times 17 Samhain 2001) sular aistrigh an teaghlach go cathair Luimnigh mar ar fhreastail sí ar Chlochar na Toirbhearta
Deir Ó Canainn gurbh í an deacracht a bhain le Gabhla go raibh Béarla maith ag na daoine ann: ‘Ar ámhairí an tsaoil, chuir sé aithne ar sheanfhear nach raibh aon Bhéarla aige agus ó tharla go raibh cluas iontach do theangacha aige, ba ghearr go raibh sé ina Ultach líofa.’ Bhí spéis aige sna canúintí agus d’fhoilsigh sé ailt in Éigse ar chaint Reachlainn agus ar shampla de Ghaeilge Chill Chainnigh
Bhí sé ag múineadh ar feadh cúig bliana i scoil náisiúnta na mbuachaillí i mBaile Phóil, Co. Chill Chainnigh, agus seacht mbliana go leith i gCarraig Álainn, Co
Dúirt Tomás faoin tréimhse 1945-47 i gContae Chill Chainnigh: ‘Idir an obair agus an saol sóisialta a bhí á chaitheamh agam, chuirinn 200 míle slí díom ar an rothar gach seachtain an uair úd’ (Inniu 1971)
Chill Chainnigh, a rugadh é
Ba bhall é de choiste Chumann Buan-Choimeádta na Gaeilge in 1878 agus bhí ar an gcéad choiste foilsitheoireachta acu. Sa tSráid Ard, Cill Chainnigh, a rugadh é ar 30 Nollaig 1830
I gCúige Chonnacht, i gContae an Chláir, i gContae Luimnigh, i gCeatharlach, i gCill Chainnigh agus i mBaile Átha Cliath a bhíodh sé ag bailiú
ardchonstábla nó Head Constable sa Constáblacht Ríoga i mBaile Mhic Andáin, Co. Chill Chainnigh, a athair
B’as paróiste Mhaigh Coillí, Co. Chill Chainnigh, dá thuismitheoirí: Davy Hogan, ar fhear capall aitheanta é, agus Mary Tyrrell (Máire Tirial)
Ba é a sheanchuimhne é, dar lena iníon Aideen, ‘asal a chomáint isteach go Sligeach is é timpeall cúig nó sé bliana d’aois.’ Is cosúil gur aistrigh an teaghlach ó Chill Chainnigh go Oakfield, Co
Chaith sé tamall ag múineadh ina sheanscoil i Ros Mhic Thriúin agus i bparóiste an Ghleanna Mhóir, Co. Chill Chainnigh, agus dhá bhliain ina phríomhoide ar scoil náisiúnta na Ceathrún Riabhaí, Teach Munna, Co
Chuir sí fúithi i gceantar Bhaile Phib agus ghlac ballraíocht i gCraobh Moibhí de Chonradh na Gaeilge. Ba an tráth sin agus gan í ach 23 bliain d’aois a chéadléirigh sí a cumas liteartha nuair a d’fhoilsigh an Talbot PressThe green eagle, úrscéal Béarla a scríobh sí agus a bhain le ré Chromail. Thug a cumas mar cheoltóir isteach sa City of Dublin Girls’ Pipe Band í agus a grá don stáitse in Aisteoirí Moibhí. Ba ag cleachtadh do dhráma, Laom-luisne fómhair, a scríobh Micheál Ó Siochfhradha, a chas Máire ar Sheán Stafford, ábhar oide óg as Baile Mhic Andáin i gCo. Chill Chainnigh, a bhí ag freastal ar chúrsa oideachais sa phríomhchathair
Bhí sé le léiriú ag McMaster i gCill Chainnigh ach d’athraigh sé a intinn
Théadh sé ag spailpínteacht i gCiarraí agus b’fhéidir soir go Luimneach, Tiobraid Árann agus fiú go Cill Chainnigh
Bhí sé ar dhuine díobh sin a bhí ag mórchruinniú i gCill Chainnigh um Cháisc 1897 agus bhí i measc lucht an ardáin ag an gcéad Oireachtas
Bhí tamaill caite aige mar bhreitheamh sa Mhuileann gCearr agus i gCill Chainnigh ach, ó 1924 go 1960 is i gCill Mhantáin a bhí sé, rud a chabhraigh go mór leis sa saothar a bhí faoi a dhéanamh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 B'as ceantar Gharraí Ricín agus Pholl an Chapaill dó, ceantar atá in aice le Callainn agus ar theorainn Chill Chainnigh agus Thiobraid Árann
Roimh theacht ag múineadh i gCill Chainnigh dó bhí cúpla bliain caite aige i Liege ag staidéar ar theangacha rómánsacha
Óráidí an-cháiliúil ba ea a sheanathair Charles Kendal Bushe (1767–1843) ó Chill Mhuire, Co. Chill Chainnigh, ball parlaiminte a bhí gó mór in aghaidh Acht na hAontachta
Phós siad ar 14 Meitheamh 1876 agus bhí ochtar clainne acu. In 1874/5 bhí sé ag teagasc ábhar tráchtála i gColáiste na Carraige Duibhe; chaith sé ráithe ag obair i gColáiste Eoin, Cill Chainnigh, agus tréimhse in 1876/7 ag múineadh i gColáiste Choill Chluana Gabhann
B’as cathair Chill Chainnigh do mháthair Risteaird, Kathleen Murphy
In 1879, d’aistrigh an chlann go Cill Chainnigh agus as sin go Corcaigh
Bhí sé i mBaile Thiobraid Árann agus ansin ina phríomhoide sa Mhodh-Scoil Láir i gCill Chainnigh
Bhunaigh sí craobhacha den Bhantracht i gCill Dara agus i gCill Chainnigh
I gCill Chainnigh bhunaigh sé craobh den Réalt. Pearsa chonspóideach ba ea é maidir le heagrú feiseanna agus rincí Gaelacha. In An Gael 4 Bealtaine 1935 thug sé fogha faoi pholasaithe Chonradh na Gaeilge i leith na múinteoirí rince, cé go raibh sé ina uachtarán ar Chraobh an Athar Maitiú agus ar Fheis an Athar Maitiú ag an am
Thír Eoghain, don mhúinteoir Gaeilge seo a chaith cuid mhaith dá shaol i gCill Chainnigh
Dhealródh gurbh as deisceart Thiobraid Árann nó as Cill Chainnigh don phíobaire
Ó 1835 amach is i gCoinbhint Dhroichead Átha a bhí sé agus, seachas bliain a chaith sé ina Phrióir i gCill Chainnigh, is ann a fágadh é
Bhí sé ag múineadh i gCill Mhic Bhúith, Co. Chill Chainnigh, i 1900–02
I nGabhrán, Co. Chill Chainnigh, a rugadh é ar 7 nó ar 17 Samhain, 1870
B’as Cill Chainnigh dá athair, John O’Loughlin, taistealaí ag comhlacht clódóireachta
Bhí sé ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha i 1918. Tar éis dó bheith ag obair i gCeatharlach agus i gCill Chainnigh d’éirigh leis post a fháil i gColáiste Chiaráin agus is ann a chríochnaigh sé a chúrsa múinteoireachta
Chaith sé tamaill i gceantar Phort Láirge agus Chill Chainnigh. Dúirt Ó Muimhneacháin: ‘Sa bhliain 1941 is ea thánag féin i ndlúthchaidreamh saothair le Proinsias Ó Súilleabháin nuair a bhunaigh an Roinn Oideachais an chéad chúrsa bliana chun múinteoirí agus timirí Gaeilge d’oiliúint—eisean a bhí mar stiúrthóir ar an gcúrsa san agus mé féin im’ Thánaiste aige
Um Cháisc 1897 bhí sé i láthair sa Tholsel i gCill Chainnigh thar ceann Phort Láirge nuair a bunaíodh craobh den Chonradh (Irisleabhar na Gaedhilge, Bealtaine 1897)
Cuireadh síos sa Daonáireamh go raibh sí 21 bliana d’aois, gurbh as Cill Chainnigh dá hathair William Curran, éadaitheoir, agus dá bhean Bridget
‘He was a brilliant cipher breaker and played a leading part in the interception and decoding of messages, which frustrated German attempts to establish an intelligence network in Ireland’ (Henry Boylan, A dictionary of Irish biography, 2ú heagrán 1988). Mar Stiúrthóir na Leabharlainne Náisiúnta rinne sé obair luachmhar: d’éirigh leis seilbh a fháil ar pháipéir Urmhumhan i gcaisleán Chill Chainnigh; cheannaigh sé grianghraif Lawrence; chuir sé cáipéisí Éireannacha thar lear á micreascannánú
Chuaigh Sinéad ar cuairt go Cill Scíre, Tír Eoghain, agus scrúdaigh sí na páistí le haghaidh Duaiseanna an Chliabhraigh agus thug sí ‘léacht breá láidir foghlamtha’ uaithi ar Pharlaimint Chill Chainnigh (idem 15 Lúnasa 1908)
Tá a haois ag teacht le hiontráil 16 Lúnasa 1827 sa Chín lae: ‘Bhí sí i ngar do cheithre fichid nó ochtód blian d’aois’. Máistir scoile a athair Donncha (d’éag 1808) agus d’aistrigh sé go Port Láirge i 1789 ar dtús agus ansin go Callainn, Co. Chill Chainnigh
D’fhreastal sé ar chruinnithe na hArdchomhairle i gCill Chainnigh agus ghríosaigh na heaspaig chun gan géilleadh do Mharcas Urmhumhan agus dá lucht leanúna
Ní fios cár rugadh é: luaitear Co. Chill Chainnigh agus Cúige Mumhan
I gCill Chainnigh loisc an crochadóir an leabhar agus thug Peter Walsh[q.v.] naoi seanmóir á dhamnú
Rinne sé obair innealtóireachta ar fud na hÉireann; luaitear oibreacha i gcuan Chorcaí, i gCionn tSáile, i nDún Laoghaire, i gCill Chainnigh
Tá leabharliosta cuimsitheach ag Boyne freisin. In Áit an Tí Mhóir, Co. Chill Chainnigh, a rugadh é, 25 Iúil 1806 is ródhóigh
I Sráid Mhaigdiléana i gCill Chainnigh an 24 Meán Fómhair 1814 a rugadh an duine seo de bhunaitheoirí an Chumainn Cheiltigh
Cheap Buitléaraigh Ghabhalmhaigh, Cill Chainnigh, ina oide tí é agus bhí sé ina dhiaidh sin, ó 1774 go 1778, ina chúntóir sa scoil mhórchlúiteach a bhí ag an Urr
Phós sé Matilda Bailey ó Chontae Chill Chainnigh agus rugadh ceathrar mac agus seisear iníonacha dóibh
Chaith sé tamall i gCill Chainnigh ag obair leis an Kilkenny People
Phós sé Caitlín Ní Uallacháin ó Bhaile Sheáin, Co. Chill Chainnigh, 7 Aibreán 1953 agus bhí cúigear iníonacha acu.
an Chabháin, Cill Chainnigh agus i mBaile Átha Cliath
Laoise, agus ansin aistríodh é go Greenville House, Cill Mhic Bhúith, Co. Chill Chainnigh, agus bhí ann ar feadh 1925-26
Bhí sé ina mhúinteoir taistil Gaeilge agus ina thimire i gContae Chiarraí 1925-29 agus i gContae Chill Chainnigh i 1929
Thuairiscigh Inniu i 1957: ‘Tamall gairid ó shin tháinig sé ar bhunchóip den chonradh a síníodh i 1643 idir Chomhghuaillithe Chill Chainnigh agus Iarla Urmhumhan nárbh fheasach do lucht na Leabharlainne í a bheith ann in aon chor
Chill Chainnigh, a bhí an chéad phost aige agus i gceann cúpla bliain d’aistrigh sé go dtí Cnoc Sióin, scoil na mBráithre Críostaí i bPort Láirge
Níl eolas ar a bheatha sa chuntas gairid atá ag Tomás Ó Cléirigh in Aodh MacAingil agus an Scoil Nua-Ghaeilge i Lováin, 1935 agus níl le rá ag Colm Ó Lochlainn[B4] sa nóta a chuir sé le Tobar Fíorghlan Gaedhilge: deismireachta na teanga 1450–1853 , 1939 ach go raibh sé ina ab ar mhainistir Chill Manach, Co. Chill Chainnigh, i 1650
Deir Norman Moore [B2] in Dictionary of National Biography gur i gCill Chainnigh a rugadh é
I Sliabh Rua i ndeisceart Chontae Chill Chainnigh a rugadh é 18 Deireadh Fómhair 1914
I gColáiste Ollscoile na Gaillimhe ghnóthaigh sé MA, le tráchtas ar Gerald Manley Hopkins, agus M.Ed. I gCill Chainnigh bhí sé ag múineadh i scoil na mBráithre 1958–59