Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 52
Bhuaigh Seosamh duais £40 i Scoil na mBráithre ansin agus chuaigh isteach i gColáiste Bhréanainn i gCill Airne ··· Chun cur lena ioncam bhí teach tábhairne i bpríomhshráid Chill Airne aige ar feadh trí bliana ó 1904 amach, a ainm i nGaeilge air agus tarraingt mhuintir Ghaeltachta an cheantair air ··· Bhí sé deacair teach a fháil ar cíos i mbaile Chill Airne ag an am sin bliana ach ar 5 Eanáir fuair sé feirm 66 acra agus teach san Fhosadh ar cíos £1 an acra ón Tiarna Kenmare. Nuair a bunaíodh an stát Éireannach ceapadh é ina dhuine den “Dá Apstal Déag”, na cigirí scoileanna túsúla úd arbh é a bpríomhchúram na scoileanna náisiúnta a Ghaelú ··· Bhí spéis mhór aige i dtraidisiúin, i lámhscríbhinní agus i scríobhaithe cheantar tuaithe Chill Airne mar is léir ar aistí a scríobh sé (Béaloideas Iml
Chiarraí, tuairim naoi míle ar an taobh thoir de Chill Airne, a rugadh é ··· Ba dhóigh le hÉadbhard Ó Raghallaigh[B6] (A Chronological Account of nearly four hundred Irish Writers..., 1820) gur anuas ó Chontae an Chabháin, d’fhonn dul le sagartacht i gCill Airne, a tháinig a athair agus gur bhean de mhuintir Mhic Aogáin, ollúna oidhreachtúla na gCárthach, a mháthair agus gurbh in an fáth ar tugadh Aogán air ··· Níl mórán le rá ag Edward Mac Lysaght in Irish Families i dtaobh an tsloinne ach amháin nach raibh aon bhaint ag Rathailligh le Bréifne, cé gur cosúil gurbh ó Chúige Uladh a thángadar i dtosach, agus go raibh siad seanbhunaithe i gceantar Chill Airne ··· Cuireadh é i Mainistir Mhucrois i gCill Airne. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Bhí Tomás i láthair ag comhdháil i dtaobh na teanga in Óstán Gresham 1 Iúil 1916 agus in An Claidheamh Soluis 25 Samhain 1916 tuairiscíodh go raibh sé ina rúnaí ag an gcompántas aisteoirí, Na Cluicheoirí. Woodford ab ainm don eastát i gCill Airne a fuair Tomás le hoidhreacht óna aint ··· Bhí sé ina bhall de Chomhairle Chontae Chiarraí arís agus spéis mhór aige i gcúrsaí tithíochta agus i leagan na slumaí i gCill Airne ··· Molann an Kerryman 7 Samhain 1936 a shaothar ar son Chill Airne ach ní luann a obair ar son na Gaeilge
Nuair a chuaigh siad go Cill Airne bhí teach ‘leaba agus bricfeasta’ agus seomraí tae aici ann ··· Rinceoir breá ba ea é. Bhí Diarmuid Ó Súilleabháin ó Chill Airne ina Leasuachtarán ar Chumann na Múinteoirí Taistil, más fíor do An Claidheamh Soluis 10 Meán Fómhair 1904 ··· Faoi 1910 is sa tSráid Nua i gCill Airne a bhí cónaí ar an teaghlach go fóill agus ‘post office official’ a cuireadh síos mar shlí bheatha Dhiarmuda nuair a rugadh a mhac Domhnall ann ar 25 Meitheamh 1910
Tar éis bunoideachas a fháil óna athair bhí sé ag freastal ar Choláiste Bhréanainn i gCill Airne ··· Ba é a thug óráid Oireachtais 1914 i gCill Airne, agus ag Oireachtas 1916 léigh sé an óid thar ceann Pheadar Uí Annracháin a bhí i bpríosún ··· Arís is i scoil Chill Mhic Chiaráin a fuair sé bunoideachas sular cuireadh go Coláiste Bhréanainn, Cill Airne, é
Deir seisean sa réamhrá: ‘Is í an insint bhéaloidis ar bhás Eoghain Rua is mó a fuair leathantas ná go bhfuair sé bás i gCnoc na Graí go gairid tar éis dó buile de thlú sa cheann a fháil i dtigh leanna i gCill Airne nuair a d’éirigh idir é agus duine de mhuintir na háite ··· Dob fhéidir gur i Nuachongbháil, i gcomharsanacht Chnoc na Graí, agus nach i Mainistir Locha Léin, i gCill Airne, atá sé curtha.’ Sna Mínteoga, cúpla míle ar an taobh ó theas de Ghníomh go Leith, Co ··· I ngráscar a tharla i gCill Airne, bhuail duine de mhuintir an choirnéil sa cheann é le tlú
Ligeadh dó dul abhaile ach gabhadh é sa tslí i gCaisleán na Mainge agus d’ordaigh Nelson é a chrochadh i gCill Airne ··· Is ag brath ar stair Chiarraí le Jeremiah King (King’s history of Kerry, history of the parishes in the county, with some antiquarian notes and queries, 1907–12) atá an Duinníneach nuair a deir sé gur crochadh Piaras agus deartháir a chéile, an tAthair Tadhg Ó Muircheartaigh, Doiminiceach, ar Chnocán na gCaorach i gCill Airne 15 Deireadh Fómhair 1653. Sa chaibidil faoin mbéaloideas deir Ó Duinnín: ‘Is iomaí ealaín a chuireann an béaloideas i leith Phiarais
Tar éis tamaill i Scoil na mBráithre Críostaí sa Daingean cuireadh é go Coláiste Bhréanainn, Cill Airne, le súil go mbeadh sé ina shagart ··· I gCill Airne chuaigh litríocht na Laidine agus na Gréigise agus filíocht an Bhéarla i bhfeidhm air
I gCill Airne a rugadh é; baisteadh é 6 Márta 1810 ··· B’fhéidir gur dhaoine tábhachtacha i gCill Airne a mhuintir ach bhí tuairim ann gur shaighdiúir sa gharastún a athair, Michael, agus deirtear i gceann de na hamhráin gur ghréasaí é; Mary Lyne ab ainm dá mháthair
Deir sé ina chuimhní cinn It all happened, 1948 go raibh sé mar chomhrúnaí ag cruinniú de Chonradh na Gaeilge i gCill Airne in 1896 agus gurbh é an chéad chruinniú é ag an eagraíocht taobh amuigh den phríomhchathair ··· Bhí baint aige leis an leacht cuimhneacháin a tógadh le hómós dó i nDoire Fhionáin i 1928, le leacht d’fhilí Bhéara, Muirtí óg Ó Súilleabháin agus Diarmuid Ó Sé na Bolgaí, i 1930, agus leis an gceann i gCill Airne do mhórfhilí Chiarraí
‘Is cuimhin le lucht Chraobh an Chéitinnigh i mBaile Átha Cliath an téarma a chaith sé ina measc a cúig nó a sé de bhlianta ó shin agus an dianspéis is dúthracht a chuir sé i bhfoghlaim na Gaeilge’ (ibid 16 Samhain 1918). Is mar oifigeach pinsin a chuaigh sé go Cill Airne tuairim 1911 ··· Phós sé Brigid Russell ón ‘School of Housewifery’, Cill Airne, san Ardeaglais Chaitliceach Rómhánach i gCorcaigh 14 Iúil 1914. D’athraigh an saol i ndiaidh Éirí Amach 1916
I ndiaidh tamaill i gColáiste Bhréanainn i gCill Airne chuaigh sé go Maigh Nuad ··· Bhunaigh sé craobh den Chonradh i gCill Airne agus ba é faoi deara iris mhíosúil Loch Léin (1903–1905) a fhoilsiú
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCathair Dhian, Baile Uí Sháir, Cill Airne, 9 Aibreán 1912, a rugadh an scoláire Proinsiasach seo ··· I scoil Bhaile an Oileáin a fuair Pádraig bunoideachas agus ansin chuaigh go Coláiste Bhréanainn, Cill Airne
Cuireadh oideachas air i gColáiste Bhréanainn, Cill Airne, agus i Maigh Nuad
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 D’éag an múinteoir ceannródaíoch seo i gCill Airne ar 23 Bealtaine 1942
Bhíodh sé ag múineadh Gaeilge ina scoil féin in aice Chill Airne sular bunaíodh Conradh na Gaeilge
Tá tagairt in Inniu 4 Bealtaine 1952 do cheann díobh: ‘Scríobh sé dráma a léiríodh ag Oireachtas i gCill Airne
Tá cur síos aige in Cois Laoi na Sreabh ar sheachtain a chaith sé in aontíos le Pádraic Ó Conaire[B2] i gCill Airne nuair a bhí Ard-Fheis an Chonartha ann i 1918
Chiarraí, san Ardeaglais i gCill Airne; Sord a sheoladh ag an am (idem 18 Meán Fómhair 1915)
An bhliain sin bhí sé ina bhall de Choiste an Oireachtais agus eisean a mhol gur i gCill Airne a bheadh Oireachtas 1914
Dhún na nGall, 14 Márta 1923. Bhí Bryan McMahon mar mhúinteoir ag Tim i Lios Tuathail agus cuireadh meánoideachas air i gColáiste Bhréanainn, Cill Airne
I ndiaidh tamaill i gCill Airne bhain sé céim MA amach sa léann Ceilteach i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe
Chuaigh sé isteach sna Froinsiasaigh i gCill Airne ar 7 Meán Fómhair 1933 agus roghnaigh sé Cuthbert mar ainm crábhaidh
Tar éis bunoideachais i Lios Eiltín chaith sé tamaill i gColáiste Mhichíl, Lios Tuathail, agus i gColáiste Bhréanainn, Cill Airne, roimh dhul go Maigh Nuad dó mar ar oirníodh é i 1946; i Maigh Nuad chuir sé suim ar leith i stair na heaglaise agus i léann na Gaeilge agus bhain BA amach sa léann Ceilteach
Chuaigh sé isteach san Ord Froinsiasach i gCill Airne
Cuireadh meánoideachas air i gColáiste Cholmcille i nDoire sula ndeachaigh sé isteach sna Froinsiasaigh i gCill Airne i 1933
Chuaigh sé isteach sna Froinsiasaigh i gCill Airne i 1933
Cuireadh a thuilleadh den bhunscolaíocht air i scoil na mBráithre Críostaí i gCill Airne agus chaith sé bliain i gColáiste Bhréanainn ann sular aistrigh a mhuintir go Corcaigh, mar ar chaith sé trí bliana i gColáiste na Toirbhearta
Chaith sé na blianta 1930-34 i gColáiste Bhréanainn i gCill Airne agus is ansiúd a adhnadh ann dúil i litríocht na Laidine agus na Gréigise
Tá cuntas ar an gcaidreamh sin ag Seán Ó Coileáin in Scríobh 4 (1979) (‘Tomás Ó Criomhthain, Brian Ó Ceallaigh agus An Seabhac’). Rugadh Brian Ó Ceallaigh ar 13 Eanáir i gCill Airne mar a raibh siopa éadaigh, agus teach ósta ar ball, ag a athair John Kelly, J
Ar éigean má bhí aon oide eile sa cheantar á múineadh i 1904. Chaith Pádraig na blianta 1905 go 1908 i gColáiste Bhréanainn, Cill Airne
Sraith de léachtaí staire a thug sé do Ghaeil Londan i 1903–4; cuireadh amach mar leabhar iad i 1907 agus arís i 1921. Rugadh Conán Maol ar an nGort Breac idir Neidín agus Cill Airne
Cuireadh oideachas air i Scoil na mBráithre Críostaí, Trá Lí, agus i gColáiste Bhréanainn, Cill Airne
Bhí sé san fhoireann a stiúraigh Willie Fay i ndráma an Duinnínigh, An Tobar Draíochta, i dTrá Lí, i gCill Airne agus i mBaile Átha Cliath i 1902
Bhí Coláiste Samhraidh aige i gCiarraí Luachra i 1918. Seán a d’eagraigh Oireachtas 1914 i gCill Airne
I gCill Airne i 1928 chuaigh sé isteach in ord na bProinsiasach
11 An tSráid Nua an seoladh a bhí aige i gCill Airne agus is i mBaile an Sceilg a fuair sé bás ar 15 Aibreán 1905
In aice le Cill Airne a rugadh é agus chuaigh sé ar imirce sna luathchaogaidí
Dúirt Nóra le Seán Ó Lúing nár chuimhin léi an t-am nach raibh Gaeilge aici. Tar éis tamaill i gColáiste Loreto i gCill Airne chuaigh sí go Coláiste Dhún Chéirí
Chaití go dona leis agus shíl sé nach mairfeadh sé in aon chor murach an chuairt a thugadh sé ar uncail leis gach Domhnach. I ndiaidh na printíseachta chuaigh sé ag obair i gCill Airne, i dTrá Lí, i Mala agus i gcathair Chorcaí mar ar chaith sé ceithre bliana déag
Thaistil sé síos go Cill Airne go dtí comhdháil mhúinteoirí náisiúnta Gaelacha Chiarraí 27 Lúnasa 1897 thar ceann an Chonartha
Bhí sé tamaill i nGaillimh, i Mainistir na Búille, i gCill Airne, i mBaile Átha Cliath agus i gCorcaigh
a bhíodh ar a dtóir’. I gColáiste Bhréanainn, Cill Airne, agus i Maigh Nuad bhí cáil an cheoil agus na lúthchleasaíochta air
Rinne an léacht sin maitheas mhór don teanga’. Ar 29 Lúnasa 1896 toghadh é ina uachtarán ar Chumann Múinteoirí Náisiúnta Chiarraí, cumann a cuireadh ar bun i gCill Airne an lá sin chun múineadh na teanga a spreagadh
Meastar go raibh tionchar air ag Gilbert White (Natural history of Selborne, 1778) agus ag Thomas Gray (Journal in the Lakes, 1775). I gCill Airne a rugadh é ar 1 Bealtaine 1783
Patrick Langford Beazley ó Achadh Deo, Cill Airne, a athair agus Nancy Hickie ón gCaisleán Nua Thiar a mháthair
Is mar seo a bhí an teaghlach i nDoire Locha i nDaonáireamh 1911: Eugene, bunoide a rugadh i gCiarraí, a bhean Helena a rugadh i gContae Chorcaí, iad pósta le 12 bliain, agus a gcúigear leanaí a raibh Gaeilge agus Béarla acu: Eileen M., Daniel, Dermot, John (7) agus Eugene. Chaith sé 1917-20 i gColáiste Bhréanainn, Cill Airne
I Maigh Íochtarach in aice le Cill Airne, Co
Ar Scoil na mBuachaillí sa Bhaile Dubh ar dtús agus ansin i gColáiste Bhréanainn, Cill Airne
Chuir sí de dhua uirthi féin an Bhreatnais a fhoghlaim agus bhí an teanga sin líofa go leor aici. Seo mar a chuir Liam Ó Maolaodha, stiúrthóir an Oireachtais, tús le cuntas uirthi ar Chlár Oireachtas na Samhna, Cill Airne, 2014: Níor chuala mé Úna riamh ag casadh amhráin ná ag seinm ceoil, ní heol dom gur scríobh sí dán riamh ná amhrán
Maraíodh Dáibhí in Achadh Deo 12 Meitheamh 1581 le linn éirí amach Iarla Dheasmhumhan agus b’éigean dá theaghlach aistriú go dtí an Phailís i gceantar Mhic Chárthaigh Mhóir agus in aice le Cill Airne. Tá an tagairt seo dó ag Tomás Ó Rathile[B2] in Proceedings of the Royal Irish Academy XXXVI, C, 1922 (‘Irish poets, historians, and judges in English documents, 1538–1615’): ‘(a) “Morris mcDavid duffe,” in Co
Deir Ó Duinnin go raibh coláiste ar bun acu i gCill Airne agus gur fílí de mhuintir Dhuinnín a bhí ina bpríomhollúna acu