Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 223
I mBaile an Ghóilín, trí mhíle siar ón Daingean i gContae Chiarraí agus cois na farraige a rugadh Pádraig ar 10 Márta 1883 ··· Anuas go dtí 1922 bhí sé ag obair mar mhúinteoir agus mar thimire i gContae Chiarraí, i gceantar Mhainistir Fhear Maí, agus sna Déise ··· Chuir Aibhistín de Staic go Baile Átha Cliath é Aoine an Chéasta 1916 le heolas i dtaobh na socruithe a thabhairt abhaile go Ciarraí ··· Bhí sé ina chathaoirleach ar Chomhairle Chontae Chiarraí i dtús na 1920idí agus ina bhreitheamh i gcúirteanna Shinn Féin (Amárach 27 Samhain 1964) ··· Ó 1920 go 1922 bhí sé ina thimire faoin gCéad Dáil i gContae Chiarraí agus ansin aistríodh é go Baile Átha Cliath faoin Roinn Oideachais
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Chaol, Dairbhre, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 18 Márta 1872 ··· ‘Ní chloisfí san am san ach Ghaeilge ó mhaidin go hoíche’. ‘Hedgers’ an leasainm atá ar na Súilleabhánaigh ar dhíobh Donncha toisc gur fostaíodh cuid díobh uair chun fálta Ridire Chiarraí a bhearradh ··· Ag Ridire Chiarraí a bhí sé an seirbheálaí próiseanna a cheapadh. Bhí sé ar scoil ag Domhnall Ó Súilleabháin, gaol leis a raibh baint mhór aige le Conradh na Gaeilge san oileán ··· Cuireadh síos go raibh 38 bliana d’aois ag Diarmuid, fear poist a rugadh i gCiarraí, go raibh sé féin agus a bhean Cáit (35), arbh as Corcaigh di, pósta le 11 bliana, gur rugadh seachtar dóibh agus go raibh seisear díobh ina mbeatha ··· Mar Dhiarmuid Ó Duibhne atá sé sa cheann eile agus tá sin i seilbh a iníne Síle. Bhí cáil na Gaeilge ar Dhiarmuid Ó Duibhne (Jeremiah Deane), ar mhúinteoir náisiúnta i gCluain Dubhglaise, Co. Chiarraí, é
commended him on his fluency in the English language as part of a list of his accomplishment’ (Michelle O Riordan, The Gaelic mind and the collapse of the Gaelic world, 1990). In 1641 ceapadh Pádraigín Mac Muiris, Tiarna Chiarraí, ina ghobharnóir ar Chontae Chiarraí thar ceann an rí, tugadh airm agus saighdiúiri dó agus cead chun dlí cogaidh a chur i bhfeidhm ··· Ní i gcoinne an rí ach i gcoinne na parlaiminte a d’éirigh sé amach...’ Tá i gcló ag an Duinníneach litir a scríobh Honor Denny, banchéile Thiarna Chiarraí, ó Chorcaigh chuig Piaras timpeall an ama seo á rá leis go raibh cloiste aici go raibh sé i bpáirt le Finín Mac Cárthaigh an tSúgáin chun caisleáin Thrá Lí a ghabháil; fear dá muintir a bhí i gceannas ar lucht cosanta na gcaisleán ··· Is ag brath ar stair Chiarraí le Jeremiah King (King’s history of Kerry, history of the parishes in the county, with some antiquarian notes and queries, 1907–12) atá an Duinníneach nuair a deir sé gur crochadh Piaras agus deartháir a chéile, an tAthair Tadhg Ó Muircheartaigh, Doiminiceach, ar Chnocán na gCaorach i gCill Airne 15 Deireadh Fómhair 1653. Sa chaibidil faoin mbéaloideas deir Ó Duinnín: ‘Is iomaí ealaín a chuireann an béaloideas i leith Phiarais
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 ‘Luafar Tadhg Ó Conchubhair i measc na bhfilí muinntire i gCiarraí—le Tomás Ruadh agus Seán Ó Duinnshléibhe[B4] do chuaigh roimis’, a dúirt an Seabhac (Pádraig Ó Siochfhradha) [q.v.] ina thaobh ··· Cuireadh é go muintir an athar i Lios Póil, Co. Chiarraí ··· Chiarraí ··· Is mar seo a cuireadh síos eolas ar Thadhg agus a mhuintir sa Ghráig i nDaonáireamh 1901: Timothy (61) a rugadh i gCiarraí; Bríd, a bhean (54); na mic Timothy (33), Thomas (30), Patrick (16); an iníon Katie (18)
I dteach trí urlár i mBéal Átha Longfoirt, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 21 Aibreán 1875 ··· Aige a bhí an siopa ba mhó i gCiarraí thuaidh ··· Théadh an teaghlach ar saoire go Gaeltacht Chiarraí gach samhradh ··· In 1916 is toisc gurbh é Mac Néill an ceann foirne a chabhraigh sé leis chun orduithe cealaithe a chur amach agus a thaistil go Luimneach, Ciarraí, Corcaigh agus Tiobraid Árann oíche Shatharn Cásca
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Maigh Mheáin, Ciarraí thuaidh, a rugadh é 4 Eanáir 1899 ··· Ba ghairid go raibh sé go lánaimseartha nach mór sa ghluaiseacht náisiúnta; thaistil sé in éineacht le Fionán Mac Coluim [B1] ar fud Ciarraí thuaidh ag bunú craobhacha de Chonradh na Gaeilge. I 1920 comhthoghadh é ar Choiste Chontae Chiarraí ··· I gCill Chainnigh a bhí sé i 1932 nuair a roghnaíodh é mar iarrthóir do Fhianna Fáil i ndáilcheantar Chiarraí ··· Toghadh do Chiarraí Thuaidh é i ngach toghchán ó 1937 go 1948
I nDaonáireamh 1901 chuir sé síos go raibh 50 bliain d’aois aige agus gurbh i gCiarraí a rugadh é ··· Ní raibh dada ina thaobh i bpáipéir Chiarraí ··· Thug an tOllamh Máirtín Ó Murchú an t-eolas breise seo dúinn: ‘Ba mhac feirmeora (Edward Murphy) ó Bhun Áth, Co. Chiarraí, é ··· Seanfhear amaideach—cainteoir dúchais ó Chontae Chiarraí, sílim’, dúirt Lil
Ba é an seachtú mac é a rugadh i mBaile an Bhiocáire, Dún Chaoin, Corca Dhuibhne, Co. Chiarraí, um Nollaig 1909 do Sheán Ó Dálaigh (‘Common Noun’) [B2], máistir scoile Dhún Chaoin, agus a bhean Néaraí (nó Nóra) Ní Mhurchú ··· Ní raibh d’fhostaíocht le fáil aige ach poist mar ionadaí anseo is ansiúd ar fud na Mumhan agus i gCiarraí go háirithe: chuirfeadh sé an taisteal sin chun tairbhe ar ball agus é ag bailiú ábhair sna háiteanna sin ··· Tá cuntais ar a thamall sa Rinn ag Máirtín Verling in An Linn Bhuí 3, 1999 agus in uimhir a 6 (2002) den iris sin.. Thiteadh sé air ábhar i nGaeilge a bhailiú in áiteanna ar bheag den teanga a bhí fanta iontu, Brosna i gCiarraí agus baill aistreánacha in iarthar Chorcaí ··· Bhí sé pósta ar Pheig Ní Chonchubhair ón gCeathrúin agus bhí beirt mhac agus beirt iníonacha acu; ní raibh pinsean le fáil ag na bailitheoirí san am sin agus is amhlaidh a d’fhill sé ar an múinteoireacht, i Lios Bhearnáin i dTiobraid Árann (1951-52) agus ansin i mBaile na hEaglaise láimh leis an bhFianait i gCiarraí (1952-63 agus 1964-75)
Sa Siopa Dubh, in aice le Cathair Dónall, Co. Chiarraí, a rugadh é 27 Deireadh Fómhair 1903 ··· I 1930-32 d’imir sé ar fhoireann Chiarraí a bhuaigh ceithre chraobh Uile-Éireann sna luath-thríochaidí ··· Gaeil Chiarraí a thóg leacht ag an uaigh i 1961 agus d’athchóirigh Cumann na gCiarraíoch an inscríbhinn Ghaeilge i 2004.
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Rugadh é sa tsráidbhaile, Baile na nGall (baile fearainn: An Mhuiríoch), i bParóiste Chill Maoilchéadair, Corca Dhuibhne, Co. Chiarraí, ar 3 Eanáir 1898 ··· Nuair a mhairbh na saighdiúirí comharsa leis, Tomás Ruiséal [B3, lch 147] i gCarraig an Chabhaltaigh, Domhnach na Pailme, 1918, bhí sé i measc lucht tionlacain a thaisí abhaile go Cill Maoilchéadair. Bhunaigh sé coiste Chumann Lúthchleas Gael sa Chom i 1928, agus bhuaigh an fhoireann sraithchomórtas Chiarraí Thiar an bhliain sin ··· D’imir triúr acu, Seán, Pádraig agus Séamas, sa pheil do Chiarraí
Bhí cuntas ar a shaol in The Irish Times 18 Iúil 2009, go gairid i ndiaidh a bháis. San Fhearann, Baile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí, a rugadh an mac seo le Risteárd agus Cáit Budhlaeir ar 1 Lúnasa 1921 ··· Chill Dara, i nGleann Beithe, Co. Chiarraí, agus i Ráth Caola, Co ··· Sa bhaile i gCiarraí a chaitheadh sé laethanta saoire
Tá aistí ómóis ag Liam Mac Con Iomaire in Foinse 30 Meán Fómhair 2007 (‘Banríon gan choróin an Phobail Ghaelaigh’) agus foilsíodh cuntas ar a saol in The Irish Times 29 Meán Fómhair. Ar an mBaile Loiscthe i bparóiste Chill Maoilchéadair, Corca Dhuibhne, Co. Chiarraí, a rugadh í ar 25 Eanáir 1916 ··· D’oibrigh uncail eile le hEibhlín, Seán Ruiséal, sna mianaigh in Butte, Montana, Meiriceá, agus ba é a chum ‘Amhrán na Mianach’ úd a chloistí go minic ag amhránaithe Chorca Dhuibhne. I scoil náisiúnta Naomh Bríde ar an gCarraig agus i Meánscoil Chlochar na Toirbhearta sa Daingean, Co. Chiarraí a cuireadh oideachas uirthi ··· Chiarraí. Leabhair Ní Chinnéide, M
na Mí, a bhí Flann ansin agus in Ard Fhearta, Co. Chiarraí, ina dhiaidh sin arís ··· I scoileanna na mBráithre Críostaí i dTrá Lí, Co. Chiarraí, a bhí sé ar ball i mblianta deiridh na bunscolaíochta agus tús a chuid meanscolaíochta ··· Bhí taispeántais dá shaothar i mBaile Átha Cliath, ag Seachtain na Scríbhneoirí i Lios Tuathail, Co. Chiarraí, agus sa Chlár ag Scoil Samhraidh Merriman, tionól a thaithíodh sé go minic
Baisteadh é ar an mBinn Bhán, Corca Dhuibhne, Co. Chiarraí, ar 6 Samhain 1829 ··· D’aistrigh an chlann go dtí an Rinn Bhuí, Co. Chiarraí, tuairim is 1850 ··· Tuairimítear go raibh sé ar scoil ag na Bráithre Críostaí sa Daingean, Co. Chiarraí, ó 1848 amach
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBaile Uí Chearnacháin i bparóiste Chathair Dónall, Co. Chiarraí, a rugadh é 1 Márta 1874 ··· An t-ainm pinn ‘Flann Fitzgerald’ a chuir sé leis. Sular phós sé ba ghnách leis an samhradh a chaitheamh i gCiarraí ··· Bhí baint aige leis an leacht cuimhneacháin a tógadh le hómós dó i nDoire Fhionáin i 1928, le leacht d’fhilí Bhéara, Muirtí óg Ó Súilleabháin agus Diarmuid Ó Sé na Bolgaí, i 1930, agus leis an gceann i gCill Airne do mhórfhilí Chiarraí
B’as an mBunán i gCiarraí dá athair Diarmuid Ó Conchubhair ··· Fuair sé bás nuair a bhí Dónall an-óg agus d’aistrigh an mháthair go dtí Neidín, Co. Chiarraí, mar a raibh siopa ag a muintir ··· Thaistil sé síos go Cill Airne go dtí comhdháil mhúinteoirí náisiúnta Gaelacha Chiarraí 27 Lúnasa 1897 thar ceann an Chonartha
Chabhraigh sé leis an scoláire Francach Marie Louise Sjoestedt agus í ag déanamh staidéir ar Ghaeilge Chiarraí ··· Dúirt seisean faoi: ‘Níor scoláire i n-ao’ chor é ach duine a fuair lántsaibhreas Gaelainne ó dhúchas agus a bhíodh ag cur leis an saibhreas san i gcónuí’ (Comhar, Márta 1947). In 1935 d’iarr an Roinn Oideachais air focail agus abairtí Chiarraí a liostáil ··· Is mó is trua fós ná sin gan Boswell saothrach éigin ag coinneáil lena shálaí timpeall Chiarraí agus é ag bailiú na bhfocal. Ina éagmais-sean is fiú go maith an cuntas taitneamhach ag Seán Ó Lúing in Journal of the Kerry Archaeological and Historical Society 11 (1978) a léamh
Bhí Coláiste Samhraidh aige i gCiarraí Luachra i 1918. Seán a d’eagraigh Oireachtas 1914 i gCill Airne ··· B’as Maolas i bParóiste na Tuaithe i gCiarraí di agus iníon le feirmeoir caorach í ··· Deir sé gur chainteoir an-mhaith an deirfiúr ba shine. Deir Peadar Ó hAnnracháin in Fe Bhrat an Chonnartha go raibh sé ag múineadh na teanga tamaill i gCiarraí, i Maigh Chromtha, i mBaile an Chullaigh, in Eochaill. Bhí sé ina bhainisteoir ar An Lóchrann fad a bhí an iris á clóbhualadh i gCorcaigh (1916–1921)
Ghlac an Coiste Gnó leis an scéim agus cuireadh i bhfeidhm i gCiarraí é ··· Ceapadh mar Rúnaí Dúiche i gCiarraí é in 1920 ··· Sna 1920idí freisin bhunaigh sé Trúpa Feise Chiarraí a théadh ó bhaile go baile ag cur coirmeacha ceoil ar siúl
I bhFeabhra 1913, bheartaigh siad ar chur fúthu i nGaeltacht Chiarraí ··· Tá cuntas ag Earnán de Blaghd[q.v.] in Slán le hUltaibh, 1971 ar an gcaidreamh a bhí aige i gCiarraí leis an lánúin ··· Bhraithinn go gcuiridís m’aigne ina dúiseacht agus le linn iad a bheith ar siúl bhíodh aoibhneas orm mar a bheadh ar chime a dtabharfaí tráthnóna saoire dó agus cead siúil faoi na sléibhte tar éis dó bheith tréimhse faoi ghlas’. In Eanáir 1915, díbríodh as Ciarraí iad
Gréasaí ó Clocharán in aice le Láithreach, Co. Chiarraí, ba ea a athair Conchubhar ··· I gContae Chiarraí a dúradh a rugadh é ··· Ba é a thug an óráid nuair a bhí leacht á chur suas d’fhilí Chiarraí; tá sé i gcló in An Claidheamh Soluis, Lúnasa 1930
Níl d’eolas againn ar an gcuid tosaigh dá shaol ach go mbíodh sé ag taisteal anseo is ansiúd i gCorcaigh agus i gCiarraí mar is léir ar liosta úd na lámhscríbhinní a chóipeáil sé ··· I ngeall ar gan cáin toite a íoc cuireadh é as seilbh gabháltais a bhí aige in áit a dtugann sé Port na Máighe air 28 Deireadh Fómhair 1692; tuairimítear gurb i gCiarraí in aice le Mainistir na Féile atá sé agus gurbh ann a shocraigh sé síos tar éis pósta dó ··· Anthony Gaughan (Doneraile, 1968) gurbh as Brosnach, Co. Chiarraí, di
Maidir leis an ngnáthphictiúr den fhile agus é bocht dealbh i ndeireadh a shaoil, pictiúr atá bunaithe ar a bhfuil ina dhánta, deir Ó Buachalla: ‘Ó Rathaille’s poetry is not a realistic reflex of his life; but rather a textual delineation of the poetic world he created.’ D’fhoilsigh Field Day Publications Aogán Ó Rathaille, 2007 in eagar ag Breandán Ó Buachalla. I Screathán an Mhíl i gceantar Shliabh Luachra, Co. Chiarraí, tuairim naoi míle ar an taobh thoir de Chill Airne, a rugadh é ··· Thug sé cuairt ar thithe móra i gCiarraí, i gCorcaigh agus i Luimneach
Tugann Bergin sliocht as On the Manners and Customs of the Ancient Irish, 1873 le Eoghan Ó Comhraí[B6]: ‘As to the harp, said county [Ciarraí] could well bragg, having the chiefest master of that instrument in his time, Mr ··· Ar Chnoc an Chraoibhín i bparóiste Ráth Tuaidh i dtuaisceart Chiarraí a rugadh é
I Lios Tuathail, Co. Chiarraí, a rugadh é 7 Eanáir 1926 do Jack Enright agus Elizabeth Sullivan; bhí deirfiúr agus beirt deartháireacha aige ··· In fact it is difficult to consider George and Tim apart from each other, so close did their interests coincide and Tim may be considered as the disciple and successor of his friend.’ Chaitheadh sé laethanta saoire gach bliain i nGaeltacht Chiarraí
He, too, I understood, was a student of Irish language dialects, and had worked his way up to Teelin from the Kerry coastal Gaeltacht ··· I Maigh Eo, i gCiarraí, i gContae na Gaillimhe agus i gCléire a bailíodh cuid eile díobh
Mhair an chéad Fhínín Duibh timpeall 1300-50 agus Mac Fínín Duibh an teideal a bhí le sinsearacht ar thaoisigh na Súilleabhánach a raibh cónaí orthu i nDoirín, Co. Chiarraí, agus a raibh forlámhas acu ar réimse fairsing talún sa chuid de leithinis Bhéarra atá idir sliabh na Ceachan agus Inbhear Scéine ··· Bhí sé ina ghiúistís, agus ina chaiptín, más fíor, i mílíste Chiarraí; ‘Captaen Ó Súilleabháin’ a tugadh air i gceann de na marbhnaí
McCarthy in Journal of the Cork Historical and Archaeological Society, 1991 (‘Journeying to a journal: the Society’s predecessors’); agus tá aiste ag Michael Viney in eagrán 1987 na hirise sin, ‘John Windele’s Irish researches or antiquarian Gleanings’, ar cur síos é ar an gcuid de bhailiúchán gearrthóga, paimfléad, catalóga agus cáipéisí Windele a fuair a bhean Ethna le hoidhreacht. B’as Ciarraí dá mhuintir agus Windle an chaoi a litríodh siad an sloinne Sasanach seo ··· Coisí maith a bhí in Windele nár mhiste leis tríocha nó daichead míle sa ló a shiúl ar fud Chorcaí agus Chiarraí ar thóir iarsmaí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 In aice leis an gCoireán, Ciarraí, a rugadh an sagart seo c.1887 ··· Bhí sé ag obair i dTuath Ó Siosta agus sa Ráth Mhór sular ceapadh é ina shagart paróiste sa Ghleann Garbh agus ina dhiaidh sin sa Tóchar (Ciarraí)
His beautifully clear and distinct diction in acting and broadcasting was especially noticeable’ (i gcuntas a scríobh Cathal Ó Seanáin [B1] in Evening Press 5 Feabhra 1960). I gCuas in iarthar Dhuibhneach, Co. Chiarraí, a rugadh é ··· Ó 1919 go Deireadh Fómhair 1922 bhí sé páirteach i gCogadh na Saoirse i gCiarraí agus i mBaile Átha Cliath
Oibrí eile sa Chumann ba ea Máire Ní Mháirséil agus phós siad ar 31 Iúil 1924 i mBaile an Mhuilinn, Co. Chiarraí ··· Bhí sé síolraithe go díreach ó chéad Iarla Bhaile an Mhuilinn (George Leeson ó Russborough), agus bhí ina Ardsirriam ar Chiarraí in 1890
Deirtear freisin go raibh Cearbhall ar saoire i nGaeltacht Chiarraí nuair a chuala sé faoin bpáipéar nua agus gur scríobh sé chuig Frank Gallagher. Chuir sé roimhe leathanach Gaeilge a bheith aige gach lá ··· Chill Mhantáin, agus nuair a d’éirigh sé as an bpost chuaigh sé chun cónaithe i dTathuile in aice le Snaidhm, Co. Chiarraí
I nGaeltacht na Mumhan, i dTiobraid Árann, i gCorcaigh, i bPort Láirge agus i gCiarraí a bhí an bailiú ar siúl aige agus i measc na n-amhránaithe bhí Sile Bean Uí Ríordáin, An Doirín Álainn ··· Ábhar ó iarthar Chorcaí a bheidh sa dara himleabhar acu, agus ábhar ó Chontae Chiarraí is mó a bheidh sa tríú ceann’.
Anthony Gaughan in A Political odyssey, 1983. I Lios Cearnaigh, Baile Dubh, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 30 Samhain 1871 ··· Ó 1933 amach ba mhinic é ag gníomhú mar bhreitheamh sa chúirt chuarda agus ceapadh é sa deireadh ina bhreitheamh i gcúirt chuarda an Chláir, Chiarraí agus Luimnigh
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Dúirt Seán Ó Ciarghusa in The Leader (15 Meitheamh 1929): “Ar Bheirt Fear agus ar an Athair Peadar is mó bíodh a buíochas má tá gaol ag Gaeilge na leabhar le Gaeilge na ndaoine a labhras an Ghaeilge”. I gCúil Eanaigh i bParóiste na Tuaithe, Co. Chiarraí, a rugadh Beirt Fhear ar 25 Iúil 1855 agus ba iad John Doyle agus Kate Horgan a thuismitheoirí ··· Bhí a dheirfiúr Eibhlín ina teagascóir i dtaobh éanlaith chlóis i gCiarraí agus é de cháil uirthi go mbaineadh sí leas as an nGaeilge an-mhinic le linn a cuid oibre (idem 13 Bealtaine 1905). Ó lucht aimsire, ceardaithe agus lucht taistil a d’fhoghlaim sé Gaeilge agus uathu a fuair sé a lán dá chuid eolais i dtaobh seanscéalta agus seanchais
Toghadh ina bhall de Choiste Gnó Shinn Féin é agus in Olltoghchán 1918 toghadh é d’Oirthear Chiarraí ··· do Chiarraí agus Iarthar Luimnigh
Timpeall 1910 chuir sí fúithi in aice Dhoire Fhíonáin i gCiarraí ··· De réir na hinscríbhinne ba iad ‘Saighdiúirí Phoblacht na hÉireann i gCiarraí Theas’ a thóg í
Dúirt Séamus Ó Duilearga ina thaobh sé bliana is fiche níb fhaide anonn: ‘Mara mbeadh Tadhg do chaillfí go brách gan tuairisc leitríocht agus stairsheanchas mhórchuid de Chontae Chiarraí agus d’iarthar Chorcaí leis’ ··· Ar an Sceachánaigh i bparóiste Chathair Dónall i gCiarraí ar 11 Feabhra 1896 a rugadh é
Is gnách Bréanann, Co. Chiarraí, agus Mount Trenchard, Faing, Co ··· Chuir sí Proinsias Ó Súilleabháin[q.v.], a bhí fostaithe aici mar mhúinteoir i bhFaing, ó dheas go Ciarraí féachaint cá bhféadfaí arm a thabhairt i dtír ann (Inniu 15 Eanáir 1954)
Ceann de na chéad dualgais a thit air a fhógairt don Bhord Oideachais, a bhris as a phost múinteora é tar éis 1916, go raibh deireadh anois lena réimeas. Bhí sé ina Bhriogáidire san arm i gCiarraí sa Chogadh Cathartha ··· Toghadh é i gCiarraí i ngach toghchán idir 1918 agus 1944
Ciarraígh ba ea an bheirt acu agus deirtear gur le linn dó bheith ar saoire i dteach a sheanathar i gCiarraí a chuir sé spéis ar dtús sna ceolta tire ··· I gceann de na haistí in The spice of life, 1948 dúirt sé nach raibh taithí aige ar aon Ghaeltacht seachas Ciarraí Theas
Is mó de Bhíobla ná de fhoclóir ag Gaeilgeoirí é’. Sa Charn, ceithre mhíle siar ó dheas ón Ráth Mhór, Co. Chiarraí, a rugadh é 25 Nollaig 1860 ··· Bhí cáil na róchráifeachta ar a bhanchéile ach bhí cuid mhaith de sheanchas fhilí Chiarraí aici. Bhí Pádraig ag freastal ar scoil na Sróine ar dtús, dar le Bridie Dineen (‘A great Sliabh Luachra family’ in Sliabh Luachra: journal of Cumann Luachra, Vol
Nuair a d’éirigh sé tinn arís cuireadh abhaile go hÉirinn é mar bhall de scata saighdiúirí a bhí ag gardáil an stáisiúin teileagrafaíochta i nDairbhre, Co. Chiarraí ··· Is é a dúirt Doolin (é i gcló sa chomhad sin): ‘I am inclined to attribute his desertion to other motives promoted and made possible by the disturbed state of affairs here, which to our knowledge afforded an ample cloak to hordes of fly boys.’ Bhí gan amhras cuntais ar an gcruinniú sin i nuachtáin Chiarraí gairid i ndiaidh 4 Samhain 1917 ach ní léir gur ceadaíodh iad
Ar Shráid Eoin sa Daingean, Co. Chiarraí, a rugadh Muiris ar 27 Eanáir 1944 ··· Is le linn dó a bheith ag teagasc scoile sa Choireán agus i gCathair Saidhbhín, Co. Chiarraí, a bhailigh sé ábhar i nGaeilge do Roinn Bhéaloideas Éireann óna raibh fágtha beo sna ceantair sin de scéalaithe agus de sheanchaithe. D’aistrigh sé go Baile Átha Cliath in 1967 agus chuir aithne ann ar Bhreandán Breathnach [q.v.] agus ar chuid de phríomhcheoltóirí na linne sin
Shligigh, agus a athair Tommy Ó Sé, as Ceann Trá, Corca Dhuibhne, Co. Chiarraí, ar a chéile agus ba ansiúd a saolaíodh an bheirt ba shine clainne a bhí orthu, Mícheál agus Tomás ··· Gortaíodh Tommy i dtimpiste bhóthair agus ina dhiaidh sin d’fhilleadar ar Éirinn agus cheannaigh siopa beag in Ard an Bhóthair, Co. Chiarraí, in 1952
Ba é an tríú mac agus an ceathrú duine é sa chlann (beirt chailíní agus cúigear buachaillí) a bhí ag Seán Ó Séaghdha, feirmeoir i nGallaras, Baile na nGall, paróiste Chill Mhaoilchéadair, Corca Dhuibhne, Co. Chiarraí, agus a bhean Máire Ní Uallacháin ··· D’fhan spéis mharthanach aige san iomáint freisin agus scríobh alt dar teideal ‘An iománaíocht i gCiarraí – stair nó todhchaí ghlórmhar?’ (i gcló in Seán Ó Sé: cuimhní pinn, cuimhní cinn)
Thaistil sé Maigh Eo, Dún na nGall, Ciarraí, iarthar Chorcaí agus oileáin iartharacha na hAlban ··· Toradh amháin ar an aithne a bhí curtha aige ar fhonnadóirí na hÉireann is ea an fadcheirnín Éireannach sa tsraith ‘Columbia Folk and Primitive Music’ mar a n-admhaíonn Alan Lomax sna nótaí gurbh é bailiúchán Shéamuis i ndáiríre é. Ar 16 Meán Fómhair 1952 phós sé Margaret Glynn, aeróstach, i nDamhros i gceantar Thuath Ó Siosta, Co. Chiarraí
Ó Chiarraí a tháinig na Súilleabhánaigh seo go Dhá Dhrom i ndiaidh an Ghorta ··· Fuair Máiréad bás 2 Márta 1957 agus tá sí curtha i reilig Chill Mocheallóg in aice le Tuaith Siosta, Co. Chiarraí, ceantar a fir céile
I bhFormaoil, Cathair Saidhbhín, Co. Chiarraí, a rugadh é ··· Bhí aithne aige ar Mhicí Cumbá Ó Súilleabháin, píobaire agus cainteoir dúchais ó Chathair Dónaill, Ciarraí, a bhuaigh duaiseanna ag an Oireachtas sna blianta tosaigh agus a d’éag i dTeach na mBocht i gCathair Saidhbhín i 1916. Thugadh sé cuairt ar an bpíobaire aitheanta Preispitéireach William Clarke i mBéal Átha Beithe, Co
I nDoire Locha i bparóiste Thuath Ó Siosta i ndeisceart Chiarraí a rugadh é ar 30 Samhain 1903—sin é an dáta a fuair Lysaght ó Sheán féin ··· Is mar seo a bhí an teaghlach i nDoire Locha i nDaonáireamh 1911: Eugene, bunoide a rugadh i gCiarraí, a bhean Helena a rugadh i gContae Chorcaí, iad pósta le 12 bliain, agus a gcúigear leanaí a raibh Gaeilge agus Béarla acu: Eileen M., Daniel, Dermot, John (7) agus Eugene. Chaith sé 1917-20 i gColáiste Bhréanainn, Cill Airne
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 ‘Tá Cáit Feiritéar – nó An Bhab mar is fearr aithne uirthi, nó go deimhin Bab – ó Bhaile na hAbha, Dún Chaoin i nGaeltacht Chiarraí, ar dhuine de na scéalaithe traidisiúnta deireanacha sa tsaol Gaelach.’ Sin í an chéad abairt sa réamhrá in Ó bhéal an Bhab: Cnuas-scéalta Bhab Feiritéar (2002) in eagar ag Bo Almqvist agus Roibeard Ó Cathasaigh (a bhfuil péire dlúthdhiosca in éineacht leis) ··· Foilsíodh Coiglímis an tine: cnuasach seanchais agus scéalta Bhab Feiritéar (2010), é cóirithe agus curtha in eagar ag Bo Almqvist agus Roibeard Ó Cathasaigh. I mBaile na hAbha, Dún Chaoin, Co. Chiarraí, a saolaíodh í 1 Nollaig 1916
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Ráth Tuaidh i bparóiste an Tóchair, Ciarraí, a rugadh é 6 Nollaig 1881 ··· Chabhraigh sé go mór le Cumann na Sagart a chur ar a bhoinn arís i 1937; bhí sé ina rúnaí-chisteoir náisiúnta agus ar feadh tamaill fhada ina uachtarán ar Chraobh Chiarraí den eagraíocht
I mBéal Átha Longfoirt, Ciarraí, sa teach céanna inar saolaíodh Ó Rathghaille[B5], a rugadh é ar 8 Eanáir 1920 ··· Chuaigh sé an bhliain sin 1981 chun cónaithe in Ard na Caithne, Baile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí
I nDún Síon, taobh thoir den Daingean, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 18 Meitheamh 1926 ··· D’éag sé 29 Meitheamh 1997 agus tá sé curtha sa reilig nua i nDún Chaoin, Co. Chiarraí
Chiarraí, a rugadh é ar 6 Meán Fómhair 1923 ··· Bhí páirt nach beag ag a sheanathair Fionán Ó Loingsigh (d’éag 1907) i gConradh na Gaeilge i gCiarraí (féach B4 lch 137)
I mBaile an Ghóilín, gar don Daingean i gContae Chiarraí, a rugadh é 16 Meitheamh 1900 ··· ‘Agus ó Mheán Fómhair 1920 go dtí an sos comhraic i mí Iúil 1921, bhíodh sé ar diúité go rúnda ag Arm Poblachtach na hÉireann i dTrá Lí, ag Complacht B de Bhriogáid Chiarraí Uimhir 1’ (Ó Glaisne)
Múinteoir Gaeilge i gCorcaigh thiar theas ab ea a mháthair, agus bhí a uncail Diarmaid Ó Síothcháin ar na chéad mhúinteoirí Gaeilge a bhí ag an gConradh i gCiarraí
D’fhill sé ar Chiarraí agus bhí cónaí air féin agus a mháthair ar an Muiríoch
I gCill Ó Míorua, Baile Uí Dhonnchú, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 16 Deireadh Fómhair 1920
Garraíodóir ba ea a athair, Patrick Downing; b’as Lios an Phúca, Co. Chiarraí, dó agus bhí spéis aige san iomáint agus sa pheil
Ba í a d’oscail Oireachtas 1979 agus ceapadh í ina Leas-Seansailéir ar Ollscoil Bhaile Átha Cliath an bhliain sin. Deir an Glaisneach: ‘Faraor ghéar, i mblianta deireanacha a saoil, bhuail galar Máirín—easláinte inchinne a dtagann meath intinne agus coirp di diaidh ar ndiaidh, rud truamhéileach ag bean a raibh an-cheann uirthi agus iompar deas neamhspléach fúithi.’ D’éag sí 25 Eanáir 1994 agus tá sí curtha lena fear céile i Snaidhm, Co. Chiarraí
Theip air smaointe fhear cathrach a nochtadh go sásúil i nGaeilge Chiarraí’ (Inniu 18 Meán Fómhair 1953)
Nuair a d’éirigh sé as a phost cheannaigh sé teach in Abhainn an Scáil, Co. Chiarraí, agus chaitheadh sé cuid den bhliain ann
Chiarraí, a rugadh é ar 8 Samhain 1919
Sa Chaol i nDairbhre, Co. Chiarraí, a rugadh é 12 Meitheamh 1901; cailleadh an bheirt leanaí a tháinig roimhe ach mhair an seisear a tháinig ina dhiaidh, beirt chailíní agus ceathrar buachaillí
Thug sé eolas ar a óige agus ar a mhuintir sa chaibidil ‘Retrospect’ in Celtic Studies in Europe and other essays, 2000; tá sa leabhar sin freisin ‘Seán Ó Luing: an appreciation’ lena chara Bo Almqvist, agus liosta a shaothair. I mBaile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí, a rugadh é 16 Bealtaine 1917
Deir sé: ‘Tá an cuntas seo bunaithe ar “inside file” a fuaireas ar iasacht ón gCeannphort Seán Ó Colmáin G.S., a thug seal ina oifigeach sa Daingean, Co. Chiarraí, Gael agus gaiscíoch go smior.’ Chuir Mícheál Ó Sé agallamh air (‘An Scríbhneoir agus an Béaloideas’) in Comhar, Feabhra 1976
Bhí sé ina mhúinteoir taistil Gaeilge agus ina thimire i gContae Chiarraí 1925-29 agus i gContae Chill Chainnigh i 1929
D’fhuadaigh duine de na ‘Cithearnaigh’ (ainm a thugtaí ar thiarnaí talaimh áirithe i mBéarra ar Ghaeil iad) é i gCiarraí agus dhíol sa Fhrainc é mar dhaor nó sclábhaí
Le linn a shaoire gach bliain, bhailíodh sé i gContae Chiarraí, i gContae an Chláir, i gContae Chill Dara agus sna ceantair Ghaeltachta go léir
Bhí cónaí air i gCurrach, in aice le hImleach Mór, Baile an Sceilg i gCiarraí
Mar mhúinteoir i bparóistí tuaithe b’fhéidir a mhaíomh go gcomhlíonadh sé go heiseamláireach na dualgais a bhain go traidisiúnta leis an ról sin, ní hamháin i gcúrsaí scoile ach mar ghlór ceannasach i ngnóthaí an phobail. In Áth an Chaisle, Caisleán Ghriaire, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 5 Eanáir 1906
San Imleach i bparóiste Bhaile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 21 Feabhra 1917; ba dhuine é den seisear clainne a bhí ag Séamus Ó Súilleabháin agus Máire Feiritéar
Deirtear gurbh as teorainn Chiarraí agus Chorcaí do mhuintir Uí Shúilleabháin
I Maigh Íochtarach in aice le Cill Airne, Co. Chiarraí, a rugadh é 7 Aibreán 1904
Deirtear gurbh as Ciarraí dá athair agus gur Ghaillimheach a mháthair
Gheofar cuntas freisin in Irish Times 16 Aibreán 2005. I mBaile an Sceilg, i bparóiste na Priaireachta (‘Is fearr seachtain sa Phriaireacht ná bliain ar scoil’), Co. Chiarraí, a rugadh é ar 31 Bealtaine 1906
Rugadh é i mBaile an Chótaigh, Baile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí, 23 Eanáir 1918
Bhí cónaí air i mBaile Reo, paróiste Chill Chuáin, Co. Chiarraí
a fháil bhí sé ag múineadh i Lios Tuathail, Co. Chiarraí, ar feadh bliana
Deir sí sa réamhrá: ‘Táim fé chomaoin ag mo dheartháir an tAthair Seán Ó Loingsigh [B4] i nDubháth i gCiarraí a bhailigh an chuid is mó de sna téarmaí dhom ó na daoinibh i bParóiste an Fhirtéirigh i gCorca Dhuibhne.’ I gcomhar lena cara Caitlín Ní Bhroin agus le Pádraig Ó Siochfhradha[B5] scríobh sí Cluichí faithche do pháistí, c.1937
Deir sé: ‘Nuair a chuas-sa ó dheas go Ciarraí den chéad uair samhradh 1987, deich mbliana ó shin, agus nuair a chuala Gaeilge á labhairt go nadúrtha don chéad uair riamh bhraitheas ar an bpointe go raibh rud éigin ann sa bhreis ar a bhfoghlaimíonn tú ar scoil.’ Thug sé cuairt ar gach ceantar Gaeltachta sa tír agus chuartaigh foclóirí agus leabhair de gach sórt agus é ag iarraidh an foclóir a chur le chéile
I bparóiste Chathair Dónall, Co. Chiarraí, a rugadh é
Phós sí ar dtús Tomás Mac Muiris, tiarna Lic Snámha, Co. Chiarraí
I dTairbeart, Co. Chiarraí, a rugadh an Mongánach 9 Meitheamh 1881
Bhí sé ina bhall den Chumann Gaelach sa choláiste agus chaitheadh tamaill i nGaeltacht Chiarraí
I ndiaidh a chúrsa ollscoile chaith sé tamaill ag múineadh dianchúrsaí Gaeilge – in RTÉ, ar an gCurrach, i Luimneach, i gCorcaigh agus ar an gClochar i gCiarraí (Inniu)
Is mar chartlannaí san Institiúid Béaloidis i Leabharlann Náisiúnta na hIorua in Osló a tháinig sé go hÉirinn a chéad uair i 1920; sa saothar a bhí idir lámha aige (a d’fhoilseofaí faoin teideal The Vikings and the Viking Wars in Irish and Gaelic Tradition, 1931) ba chabhair dó Gaeilge a bheith aige, agus ba é Carl Marstrander [B4] a mhol dó dul go Baile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí
Buadh ar an rún. Casadh Seán Mac Gearailt ó Bhaile Deasumhan, Co. Chiarraí, uirthi i gCraobh an Chéitinnigh
Bhí sé ar dhuine den chúigear leanaí a rugadh do Mhicheál Ó Siochrú as Máistir Gaoithe, Co. Chiarraí, agus dá bhean Siobhán Bowen, ar bhanaltra ó Eochaill, Co
Cuimhnítear go geanúil i Glucksman Ireland House in Ollscoil Nua Eabhrac ar an seal a chaith sé linn anseo, agus díomá orainn an drochscéal a chloisint. Pearsa phoiblí ba ea an Buachallach, dar le Declan Kiberd (Breandán Ó Buachalla: a celebration, 30 Meitheamh 2010): “Unlike many scholars, he made a point of writing regularly for a wide audience in newspapers and magazines, often taking strong positions in public debates.’ Samplaí fánacha is ea: a pháirt sa troid, in éineacht le staraithe nótáilte sna 1970idí, ar mhaithe leis Cé an Adhmaid agus oidhreacht Lochlannach Bhaile Átha Cliath a chaomhnú; a throid in aghaidh dhúnadh Scoil Dhún Chaoin, Co. Chiarraí, in 1970; agus go deireanach ina shaol, agus é in Ollscoil Notre Dame, Meiriceá, chuir sé a ainm leis an achainí go gcuirfí stop leis an bplean úd chun mótarbhealach a thógáil gar do Chnoc na Scríne agus Teamhair, Co
B’as Fíonach dá athair David agus b’as na Foidhrí, Co. Chiarraí, dá mháthair Hannah Flynn
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2014 Oileán Dhún an Óir Cló Iar-Chonnacht Eisithe ar Ó Chicago go Carrachán (1998). Is iad na leabhair a tháinig óna lámh is mó a thuill clú do Mhaidhc Dainín Ó Sé, ach ba iomaí sin bua eile a bhí léirithe aige ón am ar saolaíodh é i gCarrachán, láimh le Baile na nGall, Co. Chiarraí, ar 2 Feabhra 1942, go bhfuair sé bás ansiúd ar 29 Lúnasa 2013 – bua an cheoil, na filíochta, an ghrinn, an tseanchais, na cumadóireachta agus na flaithiúlachta ina measc
Lena chois sin, d’aithin Mhac an tSaoi rithim agus éirim chaint Ghaeltacht Chiarraí, idir bhéim agus amas, ar liricí Ní Shúilleabháin agus b’eagal léi go n-imeodh an glór dúchasach sin in éag nuair a bheadh glúin Ní Shúilleabháin imithe ar shlí na fírinne. Ba thréith aitheanta i saothar Ní Shúilleabháin í peirspictíocht na mban a bheith in uachtar, rud ar thug Mhac an tSaoi suntas dó ina léirmheas ar Cnuasach trá (2000)
Phós sé Siobhán Ní Shúilleabháin as Imileá, Baile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí, sa bhliain 1958
Nuair a saolaíodh an tríú duine clainne, Irial, ansiúd ba le Gaeilge a tógadh eisean freisin, faoi mar a tógadh a bheirt deirfiúracha. Bhí sé de rún i gcónaí ag Dóirín agus ag Éamonn filleadh abhaile agus a gclann a thógáil sa Ghaeltacht, rud a rinneadar i dtús na 1960idí, ag cur fúthu ar dtús i mBaile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí agus ansin i Rinn Ó gCuanach, Co
B’as Baile an Éanaigh, Ceathrú an Teampaill, Baile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí, do Mháirín ar iníon í le Muiris Ó Seagha agus a bhean chéile, Hannah Manning
Chorcaí, agus ar Phádraig Ó Súilleabháin, An Ráth Mhór, Co. Chiarraí
Eagraíocht í seo a bhunaigh bean chéile Uachtarán SAM, Jimmy Carter, Rosalind, chun cultúir an domhain a thabhairt le chéile. Tar éis a saol a chaitheamh i mbun chur chun cinn an cheoil Ghaelaigh agus na Gaeilge i measc an aosa óig, thiontaigh Caitlín ar a dúil féin san amhránaíocht sean-nóis agus bhain sí corn in Oireachtas 1992 sa Daingean, Co. Chiarraí, mar aon le Comórtas na mBan in Oireachtas na bliana 1993 i nGaillimh
D’ordaigh Pádraig Mac Piarais [q.v.] dó dul go Ciarraí d’fhonn réamhshocraithe a dhéanamh maidir le lasta gunnaí a thabhairt i dtír
‘Bhí comhthionól neamhchoitianta i gCill Gharbháin i gCiarraí lá sa samhradh i mbliain 1916
Ach, tharla go raibh scoláireacht faighte aige, is ar Chiarraí chun an Ghaeilge bheo a fhoghlaim agus ní ar Londain a thug sé aghaidh
Bhí sé ar Choiste Gnóan Chonartha le fada, é ina idirghabhálaí idir an Conradh agus Cumann na Múinteoirí Náisiúnta i 1920 agus ina uachtarán ar an gCumann i 1922–3. Ar an gCnapóg i nGleann na hUíne, Co. Chiarraí, a rugadh é
Ba bhall den Acadamh Ríoga é. Deir Ó Glaisne: ‘Bhí spéis ag Tadhg sa luibheolaíocht: is é a thug chun suime don phobal in 1848 lile Chiarraí (Simethis planifolia)
Bhí sé ina leaschathaoirleach ar chomhairle Arm na Saoránach agus cuireadh síos go Ciarraí é roimh Cháisc 1916 chun cabhrú leis na hullmhúcháin
Is uaidh a d’fhoghlaimeodh Pokorny Gaeilge Chiarraí
Chorcaí, in aice le teorainn Chiarraí, Feabhra 1884
I bparóiste na Rátha Móire, Co. Chiarraí, atá sé agus sin é an baile mór is gaire dó
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Sráid Éadbhaird, Trá Lí, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 21 Eanáir 1865
Deirtear in Catholic Bulletin, Márta 1936 gur ar a shlí abhaile ón scoil a bádh a mhac Donncha. Sa Bhréachaigh i bparóiste na Dromad in Uíbh Ráthach i gContae Chiarraí a rugadh é 12 Feabhra 1871
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 An Domhnall seo a chum ‘Ar an dtaobh thall den ghóilín’, ceann de na hamhráin nuachumtha ba mhó a bhíodh i mbéal an phobail. I nDoirín Átha na gCorr in aice le Cathair Saidhbhín, Co. Chiarraí, a rugadh é 18 Iúil 1856
Dúirt Liam Ó Buachalla faoi in Ar Aghaidh, Feabhra 1938: ‘Bhí aithne agus eolas faoi leith ar bhochta na Gaillimhe aige agus is fial flaithiúil a chuidigh sé leo uair ar bith a raibh a fhios aige go raibh siad ina chall’. Phós sé Eibhlín Ní Scannláin ón bhFearann Fuar, Co. Chiarraí
Agus scríobh sé freisin: ‘So close was the mutual friendship between himself and Parnell that the “Chief” sat between himself and General Sir William Butler during the crisis of the Times Commission’ (Fenian memories, 1955). I mBealtaine 1856 a rugadh é ar an Lios Bán lámh le Cathair Saidhbhín, Co. Chiarraí, mar a raibh feirm ag a athair Pádraig
Bhí spéis aige riamh i gcaomhnadh theach Dhónaill Uí Chonaill i nDoire Fhionáin agus scríobh sé O’Connell calling: the liberator’s place in the world, 1950. Ar 17 Samhain 1904 phós sé Nóra Ní Shúilleabháin ó Lios Bán, Ciarraí (d’éag 1949) i nDroichead an Óir, Inse Chór, Baile Átha Cliath
I mBaile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 28 Deireadh Fómhair 1843
Bhí sé ina bhall de Chomhairle Chontae Chiarraí arís agus spéis mhór aige i gcúrsaí tithíochta agus i leagan na slumaí i gCill Airne
Deirtear gur dhamhsaigh sé an cornphíopa ar urlár a chistine do Sheán Ó Riada cúpla seachtain roimh a bhás. Bhí sé pósta ar Shiobhán Ní Thuama ó Chnoc a’ Rudaigh, Cill Gharbháin, Co. Chiarraí, agus bhí triúr mac agus triúr iníonacha acu
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ba iníon í le Tomás Ó Síocháin, táilliúir, agus a bhean Máire Ní Shíocháin agus is i gCathair Saidhbhín, Co. Chiarraí, a rugadh í ar 1 Aibreán 1886
I gCill Orglan, Co. Chiarraí, a rugadh é
Bhíodh ranganna aige i gCraobh na gCúig gCúigí freisin. Fuair Mary Spring Rice[q.v.] post múinteora dó i bhFaing agus le linn dó bheith ann chuir sí síos go Ciarraí é féachaint cá bhféadfaí gunnaí Gearmánacha a thabhairt i dtír
Toghadh é ina bhall parlaiminte i gCiarraí Theas i 1900 agus choimeád an suíochán go 1918
Cuireann Earnán de Blaghd [q.v.] síos in Slán le hUltaibh, 1971 ar theagmháil a bhí aige leis: ‘Sular fhilleas ar Chiarraí d’fhanas timpeall coicís le Bulmer Hobson ina bhothán ar bhóthar Bushy Park
I rith an ama bhí sé ag freastal ar ranganna Gaeilge i gColáiste Chomhghaill, Béal Feirste. In Aibreán 1913 d’imigh sé go Ciarraí
Chabhraigh Seán Caomhánach[B1] léi agus í i mbun staidéir ar Ghaeilge Chiarraí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCinn Aird, Lios Póil, Co. Chiarraí, a rugadh í (Hanora) ar 15 Iúil 1882
Bhí de thoradh ar an eachtra seo agus ar an bhfeachtas a bhí ar siúil go raibh deis achomhairc faoin acht nua i 1946. I Lamhnachán i bparóiste Chill Gharbháin, Co. Chiarraí, a rugadh Tadhg ar 26 Nollaig 1863
Théadh sé ag spailpínteacht i gCiarraí agus b’fhéidir soir go Luimneach, Tiobraid Árann agus fiú go Cill Chainnigh
Thugadh sé misin do phobail Ghaeltachta Chiarraí agus Dhún na nGall
Níor fhéad sé filleadh agus fuair fostaíocht ar veain troscáin. Tamall de laethanta sular cuireadh síos go Ciarraí é thug Ruairí Ó Conchubhair an ‘Castle Document’ dó le clóbhualadh
‘Is ó Chiarraí a thagadh an chuid is mó acu
Ó 1902 amach bhí baint aige leis na cúrsaí Gaeilge i mBéal Átha an Ghaorthaidh. Bhí Pádraig pósta ar Eibhlín Ní Shúilleabháin, múinteoir scoile ón mBunán i gCiarraí
I 1904 toghadh mar thimire agus rúnaí do Choiste Ceantair Chorcaí é. D’fhill sé ar Chiarraí timpeall 1912
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Bhunán i gCiarraí a rugadh an file tuaithe seo
Dúirt an Seabhac go raibh sinsearacht mhuintir Goodman i gCiarraí ó tuairim 1750
One of the snares into which he often fell was his habit of reading older Irish with modern pronunciation, as I have repeatedly heard him do” (Kuno Meyer sa réamhrá a chuir sé le Aislinge Meic Conglinne, 1892). I gCaisleán Ghriaire, Co. Chiarraí, a rugadh é
Cé go gcaitheadh sé tamaill i gCiarraí leis an mBlaghdach nuair a bhí seisean ag obair ann do mhuintir Ághas – choinníodh sé airgead leis an mBlaghdach – ní raibh líofacht Ghaeilge aige riamh ach lean a spéis sa teanga
Thugadh sé cuairt ar na ceantair Ghaeltachta i bPort Láirge, i gCiarraí, i nGaillimh agus i dTír Chonaill. Bhí sé meáite ar Ghaeilgeoir a phósadh agus d’iarr sé lámh Josephine Ahearne, múinteoir i nDurlas
Agus í i gCiarraí an samhradh 1909 toghadh í ina ball de Choiste GnóChonradh na Gaeilge
Cuid luachmhar den seanchas sin an tuairisc ar na filí a mhair i gContae Chorcaí agus in iarthar Chiarraí idir 1700 agus 1850
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I Lios Cearnaigh, an Baile Dubh, Co. Chiarraí a rugadh é ar 24 Samhain 1890
B’as ceantar an Neidín i gCiarraí é ó cheart agus b’as Co
Ba é freisin a d’eagraigh cuairt pheileadóirí Chiarraí i 1927. Tháinig sé abhaile i mbliain 1929 agus chuir teach aíochta ar bun
Bhí deirfiúr léi pósta ar Mhuiris Mac Gearailt, Ridire Chiarraí
Sin é a d’inis beirt de na scéalaithe féin do Shéamus Ó Duilearga. I gCiarraí is mó a scríobh sé scéalta síos agus bhíodh sé i nGaillimh, i dTír Chonaill agus i Luimneach freisin
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Sa Chill, a dtugtar ‘Keel’ air i mBéarla, Caisleán na Mainge, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 30 Eanáir 1864
D’aistrigh sé go dtí na Millíní i mBaile Bhuirne agus, nuair a bhí trí bliana d’aois ag Diarmuid, go dtí Doire Aimhréidh i bparóiste Ghleann Fleisce i gCiarraí, lámh le Dhá Chích Dhanann agus cois Fleisce agus Claedí
Colm a mhol an t-ainm sin a thabhairt air, ag cuimhneamh dó gur gasra ceann de na cialla a bhíonn leis i gCiarraí. Seo é an cur síos a rinne Liam Ó Rinn air sa Leader (27 Eanáir 1940): “I gCraobh an Chéitinnigh is dóigh liom do chonac é don chéad uair ..
Chiarraí, a rugadh í ar 17 Nollaig 1894
Dúirt Proinsias Mac Cana (Comhar, Nollaig 1953), ag tagairt dá Early Irish history and mythology: “Scríobh an Rathileach an leabhar is tábhachtaí dá bhfuil ann faoi litríocht na Gaeilge agus is féidir liom céim eile a thabhairt gan eagla mo bhréagnaithe agus a rá gurbh é féin an fear ba mhó agus ba leithne eolas ar réimsí fada léinn na Gaeilge”. Rugadh Tomás Ó Rathile ar 11 Samhain 1882 ag 6, An Chearnóg, Lios Tuathail, Co. Chiarraí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBaile an Mhúraigh i bparóiste an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí, a rugadh Nóra Ní Shéaghdha ar 20 Eanáir 1905
Oifigeach custaim agus máil ó Chiarraí ba ea Beirt Fhear agus ó 1897 go 1908 is i nDoire a bhí sé ach bhí tamall caite aige ag múineadh ranga i Béal Feirste
Is cosúil go gcloiseadh an Buitléarach amhráin á rá ina óige i gCiarraí agus go háirithe ag a sheanbhuime ann, Nóra Bean Mhic Ghiolla Phádraig. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Scríobh a mhac Colm leabhar taitneamhach i dtaobh a sheanmhuintire i gCiarraí, All the green gold, 1970
Sa Daingean, Co. Chiarraí, a rugadh é
I gCinn Aird, Lios Póil, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 12 Eanáir 1885
I rith Chogadh na Saoirse sórt séiplinigh ag na colúin reatha ar theorainn Chiarraí agus Chorcaí a bhí ann
Chiarraí, a rugadh é ar 4 Bealtaine 1902
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I gCinn Aird, Lios Póil, Co. Chiarraí, ar 28 Aibreán 1885 a rugadh é
Bhí a tuismitheoirí ina múinteoirí i Spuncán in aice leis an gCoireán i gCiarraí
D’éag sí go hóg tar éis di ceathrar cailíní agus beirt bhuachaillí a thabhairt ar an saol. Ba é Seán an duine ab óige agus ba í a sheanmháthair, Máire Ní Loingsigh, a thóg é i gClaedach, Co. Chiarraí. Tháinig sé os comhair an phobail i dtosach nuair a bhuaigh sé an chéad duais ag Oireachtas 1902 sa chomórtas “Dornlach filíochta a cuireadh síos ó bhéalaithris agus nár cuireadh i gcló riamh fós”
Phós sé Catherine O’Connell ó Chiarraí Thuaidh i Meiriceá
I gCill Gharbháin, Co. Chiarraí, a rugadh é
B’fhéidir go raibh Domhnall Ó Murchadha eile ann i gCiarraí
I Mín Bhanbháin, paróiste Chnoc na gCaiseal, Co. Chiarraí, a rugadh é (Timothy Joseph) ar 10 Deireadh Fómhair 1899, dar le cláraitheoir Ord an Spioraid Naoimh, an tAthair Leo Layden
Bhí sé ina bhall de Shinn Féin i ndiaidh 1917 agus bhí sé ina bhreitheamh i gCúirt Uachtarach Shinn Féin i gCiarraí go dtí gur cuireadh deireadh le cúirteanna Shinn Féin i mBealtaine 1922
Bhí sé ar dhuine de bhaill tosaigh an Fháinne. Cuireadh síos go Ciarraí é chun bualadh le Casement i 1916
Rinne cigire de an bhliain dár gcionn agus pósadh é 8 Meán Fómhair 1915 le Síle Ní Mhuirthile ó Phort Mhic Aoidh, Co. Chiarraí, san Ardeaglais i gCill Airne; Sord a sheoladh ag an am (idem 18 Meán Fómhair 1915)
I bhFionntrá, sa Daingean, Co. Chiarraí, a bhí a muintir anuas go 1872 nuair a d’aistrigh siad go Baile an Bhiocáire i nDún Chaoin
Bhí máistreás cónaithe sa teach a raibh Gaeilge aici, Agnes Curtin ó Chontae Chiarraí, agus buime, Julia Connolly ó Chontae na Gaillimhe, a raibh Gaeilge aici. B’fhéidir gur tamall roimh 1901 a thosaigh a spéis i gConradh na Gaeilge
I ndiaidh bliain go leith i mBaile Átha Cliath bhí sé ag taisteal an stáit ar fad ach amháin Ciarraí agus Loch Garman
Ciarraí is mó a bhí ina chúram agus bhí sé lonnaithe i gCill Orglan
Le cead Arm na Breataine thaistil sé féin agus Tomás Mac Curtáin [B4] go Ciarraí lena rá leis na hÓglaigh a n-airm a ghéilleadh
Meastar go coitianta nach bhfuil an leathdhosaen imleabhar dírbheathaisnéise a scríobh sé intaofa, maidir le dátaí ná factanna, mar fhoinse eolais ar stair na linne ná fíu ar a eachtraí féin. B’as Luimneach nó Ciarraí dá athair Michael Casey
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBaile Uí Thaidhg, Co. Chiarraí, a rugadh an cainteoir Gaeilge seo ar bhall tábhachtach de Bhráithreachas na Poblachta i Londain é ó 1895
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Múinteoir Ciarraíoch ó chomharsanacht Chathair Dónall, Co. Chiarraí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Máistir scoile Mháistir Gaoithe, Ciarraí
Ó 1919 go 1923 bhí sé fostaithe ag Coiste dúiche Chonradh na Gaeilge i gceantar Mhainistir na Féile agus ranganna oíche aige i gCnoc Uí Choileáin, in Áth an tSléibhe, i dTuar na Fola, i dTeampall an Ghleanntáin, agus chomh fada síos le Dubháth agus Coill Mhaonaigh i gCiarraí
I gCiarraí a deir sé a chuir sé eolas ar litríocht na lámhscríbhinní agus liostaíonn sé na leabhair agus an fhilíocht a bhí léite aige
Deir sé go raibh sé síolraithe ó mhuintir Mhic Uileagóid Chiarraí, brainse de na Súilleabhánaigh, agus ar thaobh na máthar ó mhuintir de Lacy Evans i gContae Luimnigh
Chaith Tomás 24 bliana ag obair i gContae Chiarraí, tamall ina churáideach i nDún Chaoin, ina reachtaire i dTrá Lí in 1862-69 agus anuas go 1879 i mBaile na Cúrta
Oide scoile a rugadh i gContae Ciarraí ba ea a bhean Nóra agus bhí triúr leanbh acu agus gan ach Gaeilge amháin ag beirt díobh—bhí an duine ab óige mí d’aois
Bhaile Átha Cliath, ba ea Máirín (d’éag 27 Deireadh Fómhair 1990); bhain cuid dá scoláirí ardcháil amach mar amhránaithe agus mar chláirseoirí; bhí sí pósta ar Mhicheál Feirtéar ó Bhaile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí
Teachta ón Neidín ag Ard-Fheis 1913 ba ea Tadhg Ó Séaghdha (idem 16 Iúil 1913) agus bhí tuairisc ar 24 Feabhra 1914 gur labhair sé ag cruinniú sa Chathair i gCiarraí
Bhí cailín aimsire sa teach ó Chiarraí, Hannah Moynihan (18) a raibh Gaeilge aici
In ‘An Mhuintir s’againne’ in Scéala Éireann 18 Aibreán 1959 dúradh faoi ócáid cheoil i dteach ósta i gCiarraí i 1946: ‘Eisean [Denis] a sheinn an veidhlín ar feadh dhá uair an chloig gan stad agus, go ndéanaidh Dia a mhaith air, Dylan Thomas ag damhsa dhó gur thit sé as a sheasamh’
In Abhainn an Scáil, Co. Chiarraí, a rugadh é
I mBaile Mhic Aindriú, paróiste Chill Mhaoile i dtuaisceart Chiarraí, a tógadh é
B’as Tuairín Eochaidh, paróiste na Brosnaí, Co. Chiarraí, dó
D’fhreastalaíodh sé ar scoil oíche a bhí eagraithe ag fir óga an cheantair, leithéidí an chineáil ar thagair sé dóibh i litir chuig Thomas Larcom [q.v.] 27 Nollaig 1839: ‘the ragged, unwashed but high minded fellows that waste a vigorous but unproductive life on those inhospitable outskirts.’ Níorbh fholáir nó bhíodh sé ag foghlaim ón bhfoclóirí Peadar Ó Conaill [q.v.] a thagadh ar cuairt chuig a athair. Timpeall na bliana 1815 chaith Ó Comhraí tamaill ag foghlaim matamaitice ó mháistir scoile dar sloinne Roche in Eiltiún in oirthear Luimnigh agus ó Patt Hennessy i Lios Tuathail, Co. Chiarraí
In Eighteenth century Ireland (‘The contemporary and later politics of Caoineadh Airt Uí Laoire’), 1993 cuireann an staraí céanna béim níos troime ar údar an dáin a chur le bonn; is é a bhreithiúnas: ‘On balance it is likely that, while its composition by the widow is not to be excluded (and a widow conversant with poetic composition could meet the demands), it was written by an unknown author or authors.’ Duine den bheirt is fiche a rugadh do Dhomhnall Mór Ó Conaill, Doire Fhíonáin, Co. Chiarraí, agus dá bhean Máire Ní Dhonnabháin Dhubh (Máire Ní Dhuibh), arbh fhile í freisin, ba ea Eibhlín
Chaith sé seal ina bhíoblóir, bhí tamall i gContae Chiarraí agus luann sé Ceann Trá go háirithe
Chaith sé tamaill anseo agus ansiúd in oirthuaisceart Chiarraí agus in iarthar Luimnigh
I dTuaith Ó Siosta, Co. Chiarraí, a rugadh an file seo; i nDroing sa pharóiste sin a thuairimigh a eagarthóir
Dob fhéidir gur i Nuachongbháil, i gcomharsanacht Chnoc na Graí, agus nach i Mainistir Locha Léin, i gCill Airne, atá sé curtha.’ Sna Mínteoga, cúpla míle ar an taobh ó theas de Ghníomh go Leith, Co. Chiarraí, a rugadh é
Ar an mBán Ard ar an mbóthar idir Doire Fhionáin agus Cum an Chiste i gContae Chiarraí a rugadh é
Donncha Ó Muircheartaigh, easpag Chiarraí, de bhrí gurbh iad a shinsir a ghabh agus a mharaigh larla Dheasmhumhan 141 bliain roimhe sin: ‘Is príomh-dhearmad ná maithfidh duit-se Dia na gcomhacht / Sliocht marfa rí Gearaltach chur riamh ‘na gcomhair’ (Filí agus Cléir san Ochtú hAois Déag, 1992 le Anna Heussaff)
In 1839, casadh air an Bíocunta Áth Dara (Edwin Richard Wyndham-Quin [q.v.]), fear a raibh spéis aige féin agus ag deartháir a chéile, William Monsell, in obair oideachais agus iompúcháin an Irish Society agus ina raibh ar bun ag Tomás Ó Muircheartaigh[q.v.] i gCeann Trá, Co. Chiarraí
Ba as an Rinnín sa Choireán dá athair Séamus (na mBróg) ach fuair sé feirm i mBaile Uí Chearnacháin, Cathair Dónall, Co. Chiarraí, agus is ann rugadh Séumas s’againne i Lúnasa 1881
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí sé ina chaptaen ar na hÓglaigh i mBaile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Comhairleoir contae a maraíodh ag Lios na gCeann, Ciarraí
D’fhill sé ar Éirinn sna 1960idí agus chruinnigh ábhar i gConamara, i gCiarraí agus i gCo
Bhí sé pósta ar Shíle Manning ó Chiarraí agus bhí cúigear leanaí acu. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
I Lios Tuathail, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 21 Iúil 1928
Sa Ráth Mhór, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 30 Márta 1914
B’as Tairbeart, Co. Chiarraí, dá athair John Egan, taistealaí tráchtála tae, agus b’as Drom Collachair, Co
Níor mhar sin don léiriú a rinne Cyril Cusack san Gaiety ag tosú 20 Iúil 1953; ba é an Christy Mahon ab fhearr riamh é féin, b’fhéidir, agus deir Ó hAodha: ‘Cusack’s incomparable gift for underplaying allowed Siobhán, at least for once, “to capsize the stars”.’ I samhradh 1961 bhí sí i ról Pheigín arís i scannán a rinne Brian Desmond Hurst i gCiarraí
Bhí Gaeilge ag beirt den triúr a bhí ar aimsir acu agus ba bhuime ó Chiarraí duine den bheirt
Bhí seanstáisiún Marconi míle amach ó Bhaile an Bhuinneánaigh, Co. Chiarraí, ceannaithe acu agus tús curtha acu le coláiste samhraidh ann, Coláiste Bhréanainn
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 I mBaile Eaglaise, naoi míle siar ón Daingean, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 11 Samhain 1908
I Lios Tuathail, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 29 Meán Fómhair 1909
Ansin chaith sí bliain i mBaile an Sceilg, Co. Chiarraí
Cháiligh sé mar oifigeach sláinte poiblí agus bhí ag obair i Leitir Ceanainn, i gCiarraí agus i nGaillimh
Bhí Gaeilge na nDéise agus Gaeilge iarthar Chorcaí ag Seán le hoidhreacht agus ‘breac-chainteoir dúchais’, dar le Tomás féin, ó pharóiste na Tuaithe, Ciarraí, ba ea Siobhán
Is minic a bhí sé sa dúiche sin i rith 1946-48 agus b’fhearr leis cloí feasta le canúint na háite sin de rogha ar chanúint Chiarraí
I scríbhinní Raymond féin san Acadamh Ríoga, a mbaineann a bhformhór leis an tréimhse i ndiaidh 1722, i dtagairtí i litreacha agus i ndialanna Swift, agus sa díospóireacht a lean foilsiú aistriúchán Dhiarmuid Uí Chonchubhair[q.v.] ar Foras feasa ar Éirinn, is mó a d’éirigh le Harrison eolas a chur ar bheatha an fhir seo. Ba de bhunadh Essex a mhuintir agus i mBaile Uí Luachráin, Co. Chiarraí, a bhí a thuismitheoirí, Anthony Raymond, Sirriam Chiarraí, agus Áine Taylor, lonnaithe nuair a rugadh é
Ghlac sé páirt sa chogadh i Loch Garman, i bhFear Manach, i gCiarraí agus i Luimneach
Dhealródh an scéal gur chaith sé tamall i gCiarraí agus é ina ógfhear
San fhógra báis in Irish Times tugadh Cluain Tarbh mar sheoladh agus deirtear gurbh i bPáirc Mhuire, Séipéal Iosóid, a bhí cónaí uirthi roimhe sin; tugtar le tuiscint freisin gurbh as an bhFéith Bháite, Cnoc na gCaiseal, Co. Chiarraí, di
Tá cuntas iarbháis ag Seán Ó Coileáin in Feasta, Samhain 1989 agus deir sé gur ‘cailleadh a lán de shaibhreas na sean-mhuintire ina theannta’. Ba dhuine é den chúigear clainne a bhí ag Seán Dónaill Ó Cíobháin agus a bhean Máire de hÓra agus is i mBaile na Rátha, Dún Chaoin, Co. Chiarraí, a rugadh é 7 Bealtaine 1900
Thug Clarke cabhair d’Éadbhard Ó Raghallaigh[B6] chun cuntas ar Thoirdhealbhach Ó Cearbhalláin[q.v.] a scríobh agus síleann Ní Rathaille gurbh é Ó Raghallaigh ba thúisce, b’fhéidir, a rinne an cur síos botúnach ar an bhfile mar ‘Roman Catholic Bishop of Ardfert or Kerry’ in A Chronological Account of Nearly Four Hundred Irish Writers..., 1820; taispeánann sí nach raibh aon easpag i gCiarraí ó 1653 go 1702; toisc tagairte do Jamaica (‘Transplant, transport go Jamaica’) agus gan aon tagairt d’athchur an rí is dóigh léi gur idir 1655 agus 1659 a cumadh an dán
I gCill Achaidh i nGleann Fleisce, Co. Chiarraí, a bhí cónaí ar a mhuintir le fada; tá fothrach a gcaisleáin le feiceáil ann (tá pictiúr de ag Pádraig A