Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 59
In Seanchas Ard Mhacha, 1978 ag Seosamh Ó Dufaigh tá liosta dá ailt, leabhair, agus léachtanna 1944-78. In Áth na Marbh, míle ó Choilleach Eanach i bparóiste an Chreagáin Íochtair, Co. Ard Mhacha, a rugadh é 3 Samhain 1923 (Lá Fhéile Maolmhaodhóg, Ardeaspag Ard Mhacha) ··· Scoláireacht a thug go Coláiste Phádraig, Ard Mhacha, é agus bhí Seán Ó Baoill [B5] ar dhuine dá mhúinteoirí ansiúd ··· Thiteadh cúraimí éagsúla air ó lá go lá; is é a chuir an ola dhéanach ar Mháirtín Ó Cadhain[B4] agus is é a thug an t-aitheasc ag aifreann éagnairce de Valera. Ba é rogha chléir Ard Mhacha é mar ardeaspag agus fógraíodh 22 Lúnasa 1977 gurbh é a bhí ainmnithe ··· Le breis is céad bliain is fir arbh easpaig cheana féin iad a cheaptaí agus ba é an chéad fhear de mhuintir Ard Mhacha féin sa phost é ó d’éag Naomh Maolmhaodhóg 3 Samhain 1148 in Clairvaux ··· Chuir Raidió na Gaeltachta agallamh air sa Róimh agus luaigh sé gach paróiste Gaeltachta in Éirinn sna beannachtaí a chuir sé abhaile. Meastar nach rómhaith a réitigh uachtar­ánacht Mhaigh Nuad leis, ach anois in Ard Mhacha bhí sé gafa idir thine an dá arm, é ag iarraidh dul i bhfeidhm ar an dá thaobh, an IRA agus rialtas na Breataine agus Aontachtaithe Uladh
I Sráid Thomáis, Ard Mhacha, a rugadh é ar 1 Lúnasa 1916 ··· Bhí Padaí ar scoil in Ard Mhacha, ag na Bráithre Críostaí ar dtús agus ansin i Scoil Ghramadaí Naomh Pádraig ··· Cé is moite de thamaill ghairide i Lios Liath, Doire, agus i dTulach Mhór is ag múineadh i mbunscoil ina pharóiste féin i gcathair Ard Mhacha a chaith sé an chuid is mó dá shaol; bhí sé ina phríomhoide ann ó thart ar 1957 ··· Bunaíodh Coiste Ceantair in Ard Mhacha i 1942 agus bhí ranganna Gaeilge agus ranganna rincí á eagrú sna bailte timpeall ar Ard Mhacha ··· In Gaeltacht Thír Chonaill: Ó Ghleann go Fánaid, 2000 deir Pádraig Ó Baoighill: ‘Ba i 1945 a chuir Pádraig Ó hÁdhmaill as Ard Mhacha ..
Ba mhac é le James Óg Ó Donnghaile, fear uasal a raibh teach aige sa tSráid Ghaelach, Ard Mhacha, i ··· I 1680 bhí cúram cuid de pharóiste Chill Shléibhe, Co. Ard Mhacha, ar an Donnghaileach agus faoi 1683 bhí sé ina shagart paróiste i mbaile Ard Mhacha agus tá a ainm an bhliain sin ina meascsan a mhol Féidhlim Ó Néill don phríomhaíocht ··· Dán molta ar chruitire ó Ard Mhacha is ea ‘Mochion do theacht Fhéidhlime’ (in eagar ag Ó Dufaigh)
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Bhí an leathrann seo i mbéal phobal na bhFeadha in Ard Mhacha: ‘Jesus of Nazareth, King of the Jews/Save us from Johnston, King of the Fews’ ··· I 1714 d’aistrigh a athair John ó cheantar bhaile Ard Mhacha go dtí Camlaí sna Feadha mar a raibh léas ar thalamh faighte aige ··· Deirtear gur scríobh Peadar Ó Doirnín[q.v.] aoir, ‘Eiriceach na gCeann’, ar Johnston agus gur dá thoradh a crochadh an file Séamus Mac Murchaidh nuair a sileadh gurbh eisean a chum. Is dóigh gur ceapadh a mhac Graham ina Chonstábla ina dhiaidh; rinne Ard-Sirriam Ard Mhacha achainí go ndéanfaí amhlaidh
I gCoilleach Eanach, Ard Mhacha, mar a raibh a athair, Michael Devlin, ina phríomoide sa scoil áitiúil, a rugadh é 22 Bealtaine 1912 ··· Ní raibh ach 17 mbliana d’aois ag a bhean Violet Cecilia McPhelimy oíche an Daonáirimh agus is i gContae Ard Mhacha a rugadh í ··· Chaith Éamonn an tréimhse 1925–9 i gColáiste Phádraig, Ard Mhacha, agus ó 1929 go 1936 bhí sé i gColáiste Phádraig, Maigh Nuad
Ba é an seachtú mac é ag James Aiken agus a bhean Mary McGeeney agus i gCarraig Bhreacáin, Camloch, Co. Ard Mhacha, a rugadh é ar 13 Feabhra 1898 ··· Tógálaí nótáilte agus feirmeoir ó Thír Eoghain ba ea an t-athair agus tá séipéil in Ard Mhacha mar fhianaise ar a chumas; ba é an chéad náisiúnaí é a ceapadh ina chathaoirleach ar an mBord Bardachta áitiúil agus bhí sé ina bhall den chomhairle chontae ··· B’as ceantar Bhéal Leice, Co. Ard Mhacha, don mháthair
B’as deisceart Ard Mhacha dá mhuintir ach is i Sasana a rugadh é agus ní raibh cónaí air in Éirinn go raibh sé ocht mbliana d’aois ··· Luaitear Dromainn Tí, Ard Mhacha, mar áit chónaithe
Pádraig Ó Baoighill a chuir in eagar agus Mánus Ó Baoill a chóirigh an ceol, 2001; tá ann 19 amhrán agus deich laoithe/dánta a bhailigh Aodh Ó Duibheannaigh agus Pádraig Ó Droighneáin—Aodh a bhailigh dosaen de na hamhráin agus sé cinn de na laoithe. I 1942 fostaíodh é mar thimire agus mar mhúinteoir taistil i gceantair i gcontaetha Ard Mhacha agus Thír Eoghain; bhí ranganna aige in Ard Mhacha féin, sa Mhaigh, i bPort an Dúnáin agus i nDún Geanainn
In Feasta, Bealtaine 1999 tá ‘Seosamh Ó Duibhginn 1914-1994’ le hiníon Sheosaimh, Niamh Barrett. Mac feirmeora a athair Felix Deighan ach bhí gnó carraera aige nuair a rugadh Pádraig Seosamh 19 Aibreán 1914 (taifead beireatais) i nDoire Móir, Cloch Fhuaráin, i ndeisceart Ard Mhacha agus lámh leis an Iúr ··· ‘Buachaill ab ea Seosamh a d’fhás suas leis an seachránachas agus seicteachas a bhain le bheith i do Chaitliceach i ndeisceart Ard Mhacha, agus is cosúil gur de bharr eachtraí a tharla ag an am sin go ndeachaigh sé isteach san IRA’ (Niamh Barrett)
Bhí a uncail ina ardeaspag ar Ard Mhacha agus bhí cáil ar mhuintir Uiséir i gcúrsaí riaracháin na coilíneachta in Éirinn leis na céadta bliain ··· Ceapadh é ina easpag ar an Mí agus Cluain Mhic Nóis i 1619 agus i 1625 ina ardeaspag ar Ard Mhacha
Agus é i mbun an ghnó sin chuir sé aithne ar chuid de sheanchainteoirí Gaeilge Ard Mhacha agus bhí ábhar, idir amhráin, sheanfhocail agus eolas ar logainmneacha agus sloinnte, á bhailiú aige uathu ··· Tá neart dár bhailigh sé sna lámhscríbhinní ar coimeád i Leabharlann Uí Fhiaich, Ard Mhacha, agus i Leabharlann John Ryland i Manchain
Bhaile Átha Cliath, ina dhiaidh sin sular ceapadh é ina leabharlannaí in Ard Mhacha ··· Toghadh é ina easpag ar Ard Mhacha in 1886 ach níor tugadh an phríomhaíocht dó
Nuair a ceapadh Ó Lúóg ina Ardeaspag ar Ard Mhacha in 1887 ceapadh Ó Domhnaill ina easpag ar Ráth Bhoth ina ionad ··· Bhí an tEaspag ina Ardeaspag Cúnta in Ard Mhacha faoin am seo
Ó Ceallaigh nuair a phós seisean Máire Cháit Ní Riain Luan Cásca 1918. Bhí sé ina iarrthóir ag Sinn Féin in Ard Mhacha Láir in olltoghchán 1918 ··· Chaith sé téarma i bpríosún Bhéal Feirste tuairim an ama seo toisc é a bheith ag eagrú na hIasachta Náisiúnta in Ard Mhacha
In Ard Mhacha i 1664 a rugadh an John ar mhac é le Sir Edward Richardson; dar le Williams, DNB agus Séamus Ó Casaide[B2] (in Irish Book Lover, Bealtaine 1942, ‘An Unrecorded Irish Book of 1716’) gurb é siúd an fear s’againne ··· Dar leis an dara foinse sin go raibh John Ard Mhacha ina Dhéan ar Chill Mhór ar ball
Ó 1615 amach bhí sé ag saothrú i bparóiste an Chreagáin in Ard Mhacha: faoi 1640 bhí sé ina shagart in Áth an Donaigh, Co ··· D’fhill sé ar Éirinn tuairim 1666 agus bhí ina mhionchanónach de chuid Ard Mhacha agus ina reachtaire ar Chill Shléibhe. Deir eagarthóirí Nua-Dhuanaire I : ‘B’fhéidir nach é Ó Duincin a chum an dán seo, ámh
Tugadh pardún do sheachtar dá mhuintir in Ard Mhacha 6 Nollaig 1602 agus ba dhuine díobh ‘Teige O Kinnane gentleman’ agus ‘Coconnaght O Kinan, priest.’ B’fhéidir go bhfuair sé tailte in Ard Mhacha ó Aodh Ó Néill
D’aistrigh sé go hInstitiúid Dhún Búinne an bhliain sin agus oirníodh é in Ardeaglais Phádraig, Ard Mhacha, Lá Coille 1871 ··· Gabhadh é in Ard Mhacha ar chúiseamh gur spreag sé daoine chun nach n-íocfaidís cíos agus tugadh go Príosún Dhoire é
Fuair sé a chéad phost mar mhúinteoir scoile i gColáiste Phádraig in Ard Mhacha i 1936 ··· I 1945 bhunaigh sé cór Gaelach in Ard Mhacha
Is léiriú suaithinseach ar a dtábhacht go bhfuil a gcuid páipéar ag líonadh 520 imleabhar agus tuairim 9,300 cáipéis in Oifig na dTaifead Poiblí, Tuaisceart na hÉireann. Ó Epworth in Lincoln Shasana, tuairim 1610, a tháinig sin-seanathair Arthur, John Brownlow, agus a mhacsan William go hArd Mhacha mar phlandálaithe ··· Bhí sé ina bhall parlaiminte thar ceann Ard Mhacha in 1692–99 agus arís 1703–12 (Burke’s Peerage and Baronetage)
In Seanchas Ard Mhacha, 1975 (‘Aodh Mac Aingil, Gael san Eoraip’) deir Noel Ó Gallchóir: ‘Níl amhras ar bith ná go raibh sé ar an diagaire ba mhó a mhair in Eoraip a linne.’ I gContae an Dúin, i nDún Phádraig, a rugadh é; deir Ó Gallchóir gur tugadh fianaise air sin nuair a bhí ardeaspagóideacht Ard Mhacha i gceist in 1626 agus nach bhfuil fianaise ar bith gur i Sabhall a rugadh é ··· Nuair a fuair Peter Lombard, Ardeaspag Ard Mhacha, bás in 1625, bhí géariomaíocht don chomharbacht agus ba é Mac Aingil a ceapadh sa deireadh, ar 27 Aibreán 1626; coisreachadh é 7 Meitheamh
Mhol daoine tábhachtacha áirithe, iníon Rí na Spáinne, an Infanta Isabella, ina measc, go gceapfaí ina ardeaspag ar Ard Mhacha é i 1627
Tá tuairiscí nach bhfuil ag teacht le chéile faoin áit a rugadh an file agus tugann Ó Fiaich an breithiúnas seo: gurbh i bparóiste an Chreagáin a rugadh é, gurbh i mBaile an Achaidh, baile fearainn atá i gcuid Ard Mhacha den Chreagán ach ar an teorainn le Co
Aistríodh é go Baile Átha Cliath i 1694 agus i 1703 go hArd Mhacha
Deir Lennon: ‘By composing a bilingual catechism, encapsulating the decrees of the first two sessions of the Council of Trent, Richard Creagh fixed the early Counter-Reformation mission on the Gaelic as well as the English community in Ireland.’ I 1564 ainmníodh é ina Ardeaspag ar Ard Mhacha
Seachas go raibh sé tugtha don ól agus do mhealladh ban, gur chaith sé formhór a shaoil i Lú agus in Ard Mhacha, dáta a bháis, gur cuireadh é in Urnaí in aice le Dún Dealgan, agus cibé eolas eile atá sna dánta a bhfuiltear cinnte gurbh é a chum, níl a fhios go cinnte i dtaobh aon rud eile ina shaol
Is mar protonotarius aspalda in Ard Mhacha a d’fhill sé ar Éirinn i 1610 agus bhí ag feídhmiú mar fhear ionaid ag Lombard
Fiú nuair a bhí radharc na súl teipthe air i 1737 bhí an Stíobhartach ag smaoineamh ar é a ainmniú d’Ard Mhacha (Fagan). Fuair sé deoise Chill Dalua i 1728
Chaith sé samhradh amháin ag taisteal na tíre le compántas aisteoirí, obair a thaitin leis. Faoi dheireadh shamhradh 1913 bhí post aige i Scoil na mBráithre in Ard Mhacha
Nuair a d’éirigh sé as an ngnó chuir sé féin agus bhean, Annie Murphy ó Dhromainn Tí in Ard Mhacha, fúthu sna Creagacha Dubha, Co
Dúradh in Inniu 18 Meitheamh 1976: ‘Fuair sé a chéad cheachtanna sa Ghaeilge ó na cainteoirí dúchais thart fá Ó Méith agus i ndeisceart Ard Mhacha’. Cháiligh sé mar mhúinteoir náisiúnta i gColáiste de la Salle, Port Láirge
Bailiúchán é de dhánta ar sna lámhscríbhinní a bhí an chuid ba mhó díobh, dánta a cumadh sa Mhí, in Ard Mhacha agus i Lú
Bhí sé ina eagarthóir ar Bulletin of the Ulster Place-Name Society agus is ann a bhí sraith alt aige ar logainmneacha Ard Mhacha
Bhí Gaeilge acu go léir agus ag an seachtar foirne, cés moite den leabharchoimeádaí ó Ard Mhacha
Scríobh sé ailt ar ghnéithe den Ghaeilge agus de na teangacha Ceilteacha eile: gutaí na Mumhan; Gaeilge Ard Mhacha Theas; na Lochlannaigh i dtraidisiún Dhún na nGall
(7); Annie Kearney, cailín aimsire a rugadh i gContae Ard Mhacha agus ar Chaitliceach Rómhánach í; beirt fhear oibre a rugadh i gContae Aontroma
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Áit thábhachtach i dtús an chéid ba ea Dún Dealgan, príomhchathair Oirialla: Gaeltacht agus coláiste samhraidh gar dó; seanchainteoirí Gaeilge ó Ard Mhacha, Muineachán agus Lú féin ina gcónaí ann; baill cháiliúla tuaithe agus cósta sa cheantar—Ó Méith Mara, Cuailgne, Mullach Bán, An Bábhún, Cairlinn, Inis Caoin
As Coilleach Eanach, Ard Mhacha, dá mháthair Catherine Moley
Tugadh go hArd Mhacha é agus ó bhí sé ceithre bliana d’aois chaitheadh sé saoire i dteach Íde Nic Néill [B4]
In Ard Mhacha a rugadh Edward agus is ó orgánaí na hardeaglaise ansiúd a d’fhoghlaim sé féin agus a dheartháir mór ceol
Bhí sé ina churáideach in Ard Mhacha agus i mBaile na Scríne (1843-51)
Chaith sé tamall i scoil scairte agus bhunaigh sé ar ball scoil i gCúl an Bhile, ar theorainn Ard Mhacha agus Mhuineacháin
Ard Mhacha, 29 Deireadh Fómhair 1816
Piúratánach ba ea James Ussher [q.v.], Ardeaspag Ard Mhacha, agus in 1627 ba é a mhol don Rí Séarlas I go gceapfaí é ina Phropast ar Choláiste na Tríonóide
Mar chigire réigiúnach de chuid Roinn an Oideachais bhíodh air a theaghlach a aistriú anseo nó ansiúd gach cúigiú bliain. Bhailigh Pádraig amhráin, paidreacha agus scéalta i nDún na nGall agus bhailigh ábhar Gaeilge freisin sa Chabhán agus ar theorainn Ard Mhacha agus Lú
Dhearbhaigh Ó Fiaich tábhacht a bheith lena shaothar ar na Hearth Money Rolls do Lú agus Ard Mhacha toisc gur scriosadh na bunscríbhinní sna Ceithre Chúirt in 1922
Thaistil siad le chéile go deisceart Ard Mhacha, go hÚrchill an Chreagáin agus go hÚrchnoc Chéin Mhic Cáinte, ag déanamh cláracha faoi fhilí Oirialla, Peadar Ó Doirnín, Art Mac Cumhaidh agus Cathal Buí
Ainneoin go raibh sé glúin níos óige ná iad, bhí aithne mhaith aige ar na scríbhneoirí iomráiteacha Séamus agus Seosamh Mac Grianna, clann Fheidhlimí (Dhomhnaill Phroinsias) Mhic Grianna, agus go háirithe ar Sheán Bhán, an mac ab óige sa teaghlach. Bhíodh muintir Choláiste Bhríde, ina measc Seán Ó Baoill agus Jerry Hicks as Ard Mhacha, agus Séamas Ó Mealláin as Béal Feirste, ag stopadh i dtigh a mhuintire áit ar chuala siad mórán d’amhráin dhúchasacha Rann na Feirste
Is cuimhin liom oíche amháin a thug sé caint i gCrois Mhig Fhloinn ar na Proinsiasaigh i nDeisceart Ard Mhacha
I nGlaschú a rugadh é ar 28 Eanáir 1921 ach is in aice le Béal Leice, Ard Mhacha, i bhFear Manach agus i gceantar Phaiteagó, Co
I mbailte anseo is ansiúd a bhí cónaí ar an teaghlach—Fionntamhnach agus Caisleán na Deirge i dTír Eoghain, Ard Mhacha, Sligeach
Léiríodh sé ceoldráma sa choláiste gach Nollaig; ba é a chum amhrán na scoile agus nuair a thugadh sé cuairt ar a dhlúthchara in Ard Mhacha, Tomás Ó Fiaich [q.v.], níorbh fholair dó a mhileoidean a thabhairt leis
Ag tagairt d’óráid na huaighe a thug iaruachtarán de chuid Chumann Lúthchleas Gael deir Ó Baoighill: ‘In óráid fhada spreagúil a thug a cheart d’Alf thrácht Pádraig Mac Fhloinn ar obair Ailf dá chlub Clann Éireann, ar a sheirbhís d’Ard Mhacha mar pheileadóir agus mar riarthóir, ar na laethanta glórmhara le foireann Chúige Uladh nuair a bhuaigh siad Corn an Iarnróid den chéad uair i 1942 agus arís i 1943 ...’
Bhí scoth na Gaeilge aige a bhí sé i ndiaidh a thógáil ó sheanbhunadh na háite sul a bhfuair sí bás ina mbéal.’ Cuireadh oideachas air i gColáiste Naomh Pádraig, Ard Mhacha, agus sa Choláiste Ollscoile i mBaile Átha Cliath
Nuair a cuireadh deireadh leis an roinn sin chuaigh sé isteach sa tSeirbhís Chustaim agus Máil agus bhí ag obair i gceantar Chairlinn i Lú, post a thug deis dó aithne a chur ar sheancainteoirí Gaeilge in Ó Méith agus i ndeisceart Ard Mhacha. Laistigh de shé mhí díoladh 20,000 cóip de phaimfléad Béarla a scríobh sé do Ghlúin na Buaidhe, Tusa agus an Ghaeilg: A Word to the Worker, 1944 (Inniu 1 Nollaig 1950), ach níor cuireadh ainm údair leis
Bhí sí ag múineadh san Iúr i rith na luathdhaichidí agus théadh chun cainte le cibé cainteoirí dúchais Gaeilge a bhí fós beo i ndeisceart Ard Mhacha
Ba ghairid go raibh sé ag timireacht ar son Cheardchumann na nOibrithe Iompair agus Ilsaothair agus ar ball ar son an Boot & Shoe Union, Ceardchumann na gCúntóirí Grosaerachta, agus Ceardchumann na nOibrithe Ospidéil, é ag earcú ar fud chontaetha Mhuineacháin agus Ard Mhacha
Tar éis meánscolaíochta i gColáiste Phádraig, Ard Mhacha, chuaigh sé go Maigh Nuad
Ba é Patrick Toner as Deoise Ard Mhacha a bhí ina chathaoirleach, fear a bhí ina Ollamh le Diagacht sa tréimhse 1904 go 1908