Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 57
Moran, the founder and for 36 years owner and editor of The Leader’. Deirtear de ghnáth gurbh i gcathair Phort Láirge a rugadh é agus gur tógálaí ba ea James Moran, a athair ··· ‘I am qualifying as quickly as I can to be Irish and it is slow progress as the dead weight of a West British youth is on me’, a scríobh sé in The Leader 8 Meán Fómhair 1900 ··· Dream amháin a ndeachaigh The Leader (1900–1973) i gcion ar chuid díobh ba ea a chomhoibrithe i gConradh Londan ··· Scríobh Seán Ó Ciarghusa (‘Marbhán’) [B2]; ‘I gcionn tamaillín eile bhí an Leader againn agus b’fheas dúinn láithreach go raibh an fraoch trí thine sa mbaile in Éirinn ··· Ní fheadar an é sin a chuir inár gceann go léir filleadh abhaile ach pé scéal é d’fhill a lán againn agus dhineamar pé beag mór a d’fhéadaimis chun teagasc an Leader a chraoladh agus a chur i bhfeidhm’ (The Leader 8 Feabhra 1936)
Faoin aimn cleite ‘Chanel’, a ainm cóineartaithe, bhíodh sé ag scríobh in The Leader ó bhí sé ina mhac léinn dlí ··· In eagarfhocal The Leader 26 Samhain 1932 dúradh: ‘He commenced writing for us about 30 years ago and we venture to say that of the dual capacity “Chanel” was more important than Professor Arthur E ··· Arthur Clery was the most important contributor to The Leader after Moran himself’ ··· Dúradh in The Leader i ndiaidh a bháis: ‘Clery’s allegiance to what became his greatest interest in life—the Irish language—dates from about 1900 when the clarion call of The Leader rang through the land ··· ‘A rigid, even a rabid teetotaler’, a dúradh faoi in The Leader
Iníon ba ea í le David Patrick Moran[B4], bunaitheoir The Leader, duine de na hiriseoirí ba cháiliúla in Éirinn san fhichiú haois, agus Teresa Catherine O’Toole ··· Fuair sí post sealadach mar chlóscríobhaí sa státseirbhís in aois 23 di agus bhí ag obair i rannóga éagsúla; is é is dóichí ar fad gur ag caitheamh a dúthrachta le foilsiú an Leader a bhí sí agus nach raibh sí sa mhionphost sealadach sin ach chun pinginí breise a shaothrú ··· Nuair a d’éag a hathair ar 31 Eanáir 1936 d’éirigh sí as an bpost an tseachtain dár gcionn agus ghlac sí cúram The Leader uirthi féin ··· ‘Is féidir a rá gur tógadh Nuala Ní Mhóráin agus The Leader i gcuideachta a chéile….Ó bhí sí seacht mbliana déag d’aois bhí sí ag cuidiú leis [a hathair], ag caitheamh a ham fóillíochta ag scríobh altanna agus léirmheastaí, agus ó fuair sé bás tá sí ina heagarthóir ar an tréimhseachán a bhunaigh sé’ (Inniu). Bhí sí ina ball de Léigiún Mhuire ó 1933 ··· It also gave the Concilium of the Legion a splended spiritual director in Father Donnchadh Ó Floinn[B3].’ Seachas na dréachtaí a bhíodh aici in Maria Legionis, iris an Léigiúin, is in The Leader a foilsíodh a scríobhadh sí
‘Fear éirimiúil ba ea Micheál, fear ba ea é nár thug cúl a láimhe le comhairle na hEaglaise is nár thug a aghaidh ar Choláiste na Tríonóide; fear ba ea é, dá mbeadh cothrom oideachais is oiliúna ag Caitlicigh na hÉireann, a bheadh ina bhreitheamh nó ina fhear mór stáit’ (The Leader 20 Meitheamh 1914) ··· ‘His articles on various subjects in the Leader if collected would fill a well-sized volume ··· The part he played in the fight for the division of the wards in Rathmines will be in the recollection of most of our readers’ (Leader 20 Meitheamh 1914). Agus é ina ardchigire is minic a ainm i liosta na ndaoine a thugadh síntiúis fhiala do Chiste na Teanga
In The Leader 3 Aibreán 1920 scríobhD.P ··· Moran ina thaobh i dtuairisc úd The Leader: ‘We first read, or rather tried to read, portions of Séadna in the London Gaelic League about 20 years ago
Scríobh sé aistí agus scéalta idir 1903 agus 1904 san iris sin agus in An Claidheamh Soluis, The Leader, Banba, Irisleabhar na Gaedhilge ··· Ag Oireachtas 1916 i bPort Láirge bhí sé ina mholtóir sa chomórtas a bhain le seanchas na haimsire (An Claidheamh Soluis 18 Márta 1916). Ní raibh aon phrós aige sna hirisí ó 1905 go 1924 nuair a thosaigh sé ag foilsíu ábhair in The Leader, An Branar, Fáinne an Lae
Bhí an seachtanán The Leader bunaithe le tamall ag an Athair Peter Yorke [B2] agus bhí alt ag Séamas ann go rialta, rud a thuill clú dó i measc Chaitlicigh na cathrach ··· Nuair a d’éag sé go hóg ar 11 Márta 1927 ba í ceannlíne an Leader ‘Widespread demonstrations of grief follow death of Seamus Moriarty
Bhí dánta, idir bhundánta agus aistriúcháin, i gcló aige ó 1882 amach in Irisleabhar na Gaedhilge, An Gaodhal, The Leader, Banba, An Claidheamh Soluis ··· In The Leader 26 Meitheamh 1920 scríobh Pádraig Ó Duinnín [q.v.] ina thaobh: ‘Gaeilgeoir álainn ab ea Domhnall agus scríbhneoir cliste ab ea é agus file féitheach leis
I sraith d’ailt in The Leader (1948/9) dar teideal ‘Seven years of Irish radio’ chuir sé síos ar na fadhbanna a bhí sa tslí roimhe ··· Foilsíodh cuimhní ar a óige in The Leader ó Bhealtaine 1964 ar aghaidh faoi na teidil ‘Le Linn m’óige’ agus ‘Im’ Iaróige’
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 ‘If she was not exactly the foundress she was the chief mainstay of the Cúig Cúigí branch of the League’, a dúradh in The Leader 23 Bealtaine 1925 ··· Protastúnaigh ba ea iad. Dúradh in The Leader freisin: ‘Her life for at least two decades was devoted to the Irish language cause
Then there was the depression caused in some quarters by the death of the late king’ (The Leader 28 Bealtaine 1910) ··· Ar 6 Bealtaine a d’éag Rí Edward VII. Moladh an ceol in The Leader: ‘Mr O’Dwyer’s music is poetic in both form and colouring yet not wanting in that definiteness which enables much of it to lodge in one’s memory ...
Scríobh sé tuairim 1,100 alt ina iris-sean The Leader sa tréimhse 1906–29
Dúirt Marbhán in The Leader 21 Nollaig 1929 faoina chuid cainte; ‘..
D’éag sé ar 13 Nollaig 1952 agus d’éag a bhean trí lá ina dhiaidh. Faoina ainm pinn ‘Déaglán’ bhí aistí agus scéalta i gcló aige in An Claidheamh Soluis, Fáinne an Lae, An Branar, The Leader
Théadh sé timpeall chuig na ranganna oíche lena chapall agus trap chun páipéir mar An Claidheamh Soluis, The Leader, Sinn Féin ..
Bhí Pádraig Ó Duinnín [q.v.] cairdiúil leis agus scríobh sé in The Leader 27 Meitheamh 1908: ‘Ar leaba a bháis féin is é a bhí ag déanamh buartha dó ná an chuma ina scríobhtar an “Genitive plural” i nGaeilge ...
Dúirt an Duinníneach [q.v.] in The Leader 29 Samhain 1913 go raibh an chlódóireacht caite suas aige bliain nó dhó roimhe sin agus an cló gaelach díolta aige le muintir Bhranagáin i Sráid na Parlaiminte
Dúirt an Duinníneach ina thaobh in The Leader (5 Feabhra 1921): ‘Dá mbeadh ógánach dúthrachtach tuigseanach de leithéid Phádraig againn i ngach aon cheanntar in Éirinn bheadh súil againn le barra breá Gaedhilge gan ró-mhoill’
Scríobhadh sé do An Claidheamh Soluis, Sinn Féin, An tUltach, Misneach, The Leader, An Sguab, Fáinne an Lae, Catholic Bulletin, Dundalk Democrat agus go leor eile irisí agus nuachtán. Scríobh sé idir dhrámaí, scéalta agus rannta go raidhsiúil don aos óg
Deirtear go dtugadh sé an seanphíobaire Jem Byrne isteach sa rang agus go roinneadh sé dosaen pórtair ar a raibh sa láthair. Scríobh sé aistí in The Leader (Samhain 1908 – Márta 1909) ar fhorbairt an phróis
Scríobh Seán Ó Ciarghusa sa Leader (26 Aibreán 1930): “Do bhí poist oibre a dhóthain ag an Dr Mac Énrí i Londain ach chaith sé uaidh iad i ngrá teacht abhaile go dtí Éire ar mhaithe le hÉirinn agus leis an nGaeilge”. Deir John McTernan in Eminent Sligonians go bhfuair sé post súil-lia in Ospidéal na Leanaí i mBaile Átha Cliath
Deir Walsh agus Foley: “Yorke became a permanent embarrassment and irritant to the hierarchy and a sheer delight to the admiring Irish-American working class.” Ach má chaill sé The Monitor fuair sé seachtaineán dá chuid féin, The Leader, i 1902 le cabhair a chairde
Ó 1929 go 1936 bhí colún go rialta aige sa Leader
Nuair a bhí sé trí fichid, do bhí a chroí chomh hóg is chomh haibidh le croí garsúin.’ In Scéala Éireann scríobh an tAimhirgíneach: ‘I feel a deep sense of personal loss only slightly tempered by the thought that I have been honoured by the friendship of one of the worthiest and most unselfish Irishmen of our time.’ In The Leader agus é ag cur síos ar ‘Irish Made easy’ (An leitriú shímplí) ar 7 Meán Fómhair 1907 scríobh an Duinníneach: ‘Níl aon Ghaeilgeoir in Éirinn dh’oibríonn leath chomh dícheallach le Shán Ó Cuív.’ I Maigh Chromtha ar 27 Meán Fómhair 1875 a rugadh Shán Ó Cuív (nó John Michael O’Keefe mar a cláraíodh é)
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Dúirt Seán Ó Ciarghusa in The Leader (15 Meitheamh 1929): “Ar Bheirt Fear agus ar an Athair Peadar is mó bíodh a buíochas má tá gaol ag Gaeilge na leabhar le Gaeilge na ndaoine a labhras an Ghaeilge”. I gCúil Eanaigh i bParóiste na Tuaithe, Co
Ach nocht Seán Ó Ciarghusa an tuairim seo in The Leader, 11 Meitheamh 1932: “Cé gur Gaeilgeoir líofa agus scoláire oilte Gaeilge Pádraig níor scríobh sé mórán den teanga ach amháin le haghaidh na bpáipéar
Bhí an fógra seo ag an gColáiste sa Leader ar 4 Lúnasa 1906: “Tá riarú na hoibre faoin nDochtúir ró-oirmhinneach Ó Dálaigh – an t-ughdar léannta ar fhuaimeanna teangacha – an rí-scoláire a chuireann oiread san brí agus crot oibre ar a cheachta ar fhuaimeannaí Teanga na Gaedhilge go dtagann na mic léinn céanna thar n-ais chuige fé dhó agus fé thrí agus ná beidís cortha go bráth de bheith ag éisteacht leis”
Bhuaigh sé duaiseanna Oireachtais ar fhilíocht sa tréimhse 1902–10 agus bhíodh a dhéantús i gcló in Irisleabhar na Gaedhilge, Sinn Féin, Misneach, The Leader ..
Colm a mhol an t-ainm sin a thabhairt air, ag cuimhneamh dó gur gasra ceann de na cialla a bhíonn leis i gCiarraí. Seo é an cur síos a rinne Liam Ó Rinn air sa Leader (27 Eanáir 1940): “I gCraobh an Chéitinnigh is dóigh liom do chonac é don chéad uair ..
There were tales of personal quarrels which it is better not to discuss’ (The Leader 13 Bealtaine 1902)
Tharla rud ait dó i dTríleac de réir thuairisc an Leader 22 Deireadh Fómhair 1910
In The Leader thug D.P
In Leader31 Deireadh Fómhair 1936 scríobh seisean: ‘Ón lá a theagmhaíomar lena chéile den chéad uair daichead bliain ó shin ar Oileán na Madraí i Londain bhíomar muinteartha lena chéile agus, aon uair a bhíodh eolas uaim ar sheanchas na hÉireann níor ghá dom ach scríobh go dtí é agus bhíodh an t-eolas agam, breis agus a dteastaíodh uaim de
Bhíodh aistí i gcló aige in An Claidheamh Soluis, Timire Chroí Naofa Íosa, The Leader
Bhí sé orthu sin ba mhó ba bhunúdar le ról tábhachtach na státseirbhíseach sin in obair na hathbheochana: ba é a tharraing a chomhghleacaithe Seán Ó Catháin [B1] agus Seán Ó Ciarghusa [B2] isteach i gConradh na Gaeilge (Seán Ó Ciarghusa faoin ainm ‘Leac Logha’ in The Leader 13 Feabhra 1937 agus faoin ainm ‘Marbhán’ in Feasta, Meán Fómhair, 1950) I nDrom Cara, Cill Barra, paróiste Uíbh Laoghaire, a rugadh é ar 13 Aibreán 1869
D’fhoilsítí a aistí in Irisleabhar na Gaedhilge agus The Leader
Léadh sé an Leader gach seachtain, agus ba é léamh an pháipéir sin a ghríosaigh chun na Gaoluinne é
Sna 1920idí thosaigh sé ar nótaí polaitíochta a scríobh i mBéarla in The Leader
Faoi thionchar The Leader in 1901 a thosaigh sé ag foghlaim Gaeilge, agus is sa pháipéar sin, faoin ainm ‘Lee’, ar 14 Meán Fómhair 1901 a bhí an chéad aiste i gcló aige
Bhíodh ailt aige in Ar Aghaidh, The Leader, Clare Champion
Ba é seo Tadhg Ó Buachalla, duine de na múinteoirí náisiúnta úd a bhí ag teagasc Gaeilge ina scoileanna i bhfad roimh Chonradh na Gaeilge; d’éag se Lá Nollag 1906 i nDoire na Cathrach, cé gurbh i dTóchar a bhí cónaí air, agus bhí aiste ina thaobh in The Leader ag Pádraig Ó Duinnín[B3] 19 Eanáir 1907
Scríobh Seán Ó Ciarghusa[B2] (‘Leac Logha’) in Leader 18 Meitheamh 1932 go dtéadh Micil in éineacht leis an bhFear Mór go dtí coláistí i bPort Láirge, i Mainistir Fhear Maí agus Mala mar fhianaise ar an saibhreas Gaeilge a bhí ar fáil
Cuireann sé an méid seo faoi i bhfonóta: ‘Ó Dubhghaill’s nerve in making his Irish speakers true city folk probably earned him his first place-finish over Ó Murchadha, whose characters were, in the words of Laoide, “two or more native speakers of Irish fresh from the country, and just settled down in the city, hence as yet truly native and unspoiled by the overwhelming Anglicisation which is the ruling principle in all Irish cities”.’ Bhí an moladh seo ag an Duinníneach ar an leabhar in Leader 11 Meán Fómhair 1915: ‘Fé mar a chloisim bhí daoine áirithe a bhaineann le gnó Chonradh na Gaeilge i gcoinne an aiste do chur i gcló agus dá dheasca sin d’fhan sí gan cló do chur uirthi go dtí an bhliain seo dá caitheamh againn
Scríobh Pádraig Ó Duinnín [B3] in The Leader 27 Samhain 1913: ‘Is léan liom le hinsint gur cailleadh Tomás Ó Nualláin an lá faoi dheireadh agus is mór an méala agus is mór an dochar don Ghaeilge a bhás
Moran[B4] nuair a bhí an Leader á thosú aige
In The Leader i 1924 scríobh sí: ‘It does not necessarily follow that because one has learned Irish one has acquired the Gaelic mentality; this has to be born in one
Tá eolas faoin gcaoi ar fhoghlaim sé an teanga in aiste in The Leader , ‘How I learned Irish in a year’ (1 Nollaig 1917)
In aiste in The Leader i 1908, is dósan agus don Athair Ó Gramhnaigh [q.v.] amháin a thug an tAthair Peadar an chreidiúint faoi thús a chur dáiríre leis an athbheochan
Scríobhadh sé freisin scéalta beaga béaloidis agus aistí agus chuireadh sé eagar ar, agus ghléasadh sé, amhráin in The Leader, An Connachtach agus An Claidheamh Soluis
Ag tosú ar 5 Samhain 1910 bhí sraith deich n-alt aige in The Leader faoin teideal ‘Priestcraft and patriotism’
Tá aiste dar teideal ‘Tadhg Ó Laoi, sagart paróiste Chroma an tSubhachais’ ag Pádraig Ó Duinnín[B3] in The Leader 4 Eanáir 1908
Thug The Leader faoi deara um Nollaig 1924 go raibh fogha tugtha aige ar mhúineadh na teanga sna scoileanna
Cheana féin bhí cáil náisiúnta air de bharr ar thug an Leader agus United Irishman de mholadh ar a shaothar
Cuireadh lena mhíchlú an bhliain sin nuair a luadh a ainm go minic sa chás cúirte a bhí ag Patrick Kavanagh in aghaidh The Leader ; chreid an file go raibh lámh ag Breandán sa phortráid a scríobhadh faoi, rud nárbh fhíor
Chuir ‘Fear na Móna’ beagán eile amhrán leis i gcló san iris ina dhiaidh sin, ina measc ‘Bhí slua ’gainn lá geimhre ar fhíora chnoc na nUllán’ agus ‘Ar airiúir an gháróid a bhí ar an gCáitig ?’, a bhfuil an nóta seo ag an Athair Peadar ina thaobh: ‘It pictures the commotion caused among certain classes by the advent and success of the Gaelic League.’ Deirtear sa chomhfhreagras nach ndeachaigh Micheál thar an dara leabhar ar scoil. In Leader 2 Márta 1903 san ‘Agallamh idir Tadhg agus Donncha’, molann an tAthair Peadar Gaeilge Mhichíl go hard na spéire arís
Ba é a scríobh an t-alt sa Leader ar an bhfile Patrick Kavanagh, an píosa scríbhneoireachta a chuir tús leis an triail chlúmhillte fhada cháiliúil i 1952 (Súil Tharam)
Leabhair eile leis is ea Taobh Thall den Teorann, 1950, gearrscéalta, agus Rachtanna feirge, bróin agus grá, 1978, cnuasach dánta. Deir sé in Ar Thóir mo Shealbha gurbh alt in The Leader 14 Meán Fómhair 1946, ar dóigh gurbh é Earnán de Blaghd [B5] a scríobh, a mhisnigh é chun tabhairt faoin leabhar dírbheathaisnéise sin