Líon alt a bhfuil an ghné seo luaite iontu: 122
In olltoghchán na bliana sin bhuaigh sé suíocháin i nDoire agus Ollscoil na hÉireann ··· Dúirt Thurneysen[q.v.] go mba thírghrách an mhaise d’aon rialtas Mac Néill a chur i bpríosún gach bliain ar feadh naoi mí! San olltoghchán ar 24 Bealtaine 1921 toghadh é arís i nDoire agus san Ollscoil ··· Ó 1923 go 1927 bhí sé ina Theachta Dála thar ceann an Chláir agus Ollscoil na hÉireann ··· Litt, ó Ollscoil na hÉireann in 1921 agus ó Ollscoil Chaitliceach Washington in 1930. Is í eagarthóireacht na n-irisí an saothar ba thábhachtaí dá ndearna sé ar son scríbhneoireacht na Gaeilge ··· Agus é ag scríobh faoin troid i dtaobh ionad na Gaeilge in Ollscoil na hÉireann in 1908 dúirt Tomás Ó Fiaich: ‘By far the best argued case in favour of the League’s policy on this issue was Eoin Mac Néill’s pamphlet, Irish in the National University of Ireland, and it must have convinced many a waverer who took time to study it’. Fear iléirimiúil a bhí ann agus spéis aige i ngach rud a bhí timpeall air, bláthanna agus clocha, mar shampla
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Ball díograiseach de Chonradh na Gaeilge ba ea é go dtí gur thosaigh an cath i dtaobh na Gaeilge i máithreánach Ollscoil na hÉireann ··· Bhí sé ar dhuine de chisteoirí an choiste a bhunaigh an Conradh i 1908 chun troid in aghaidh na heitinne in iarthar na Gaillimhe. Bhí sé ina chogadh faoin nGaeilge in Ollscoil na hÉireann an bhliain dár gcionn agus d'áirigh Pádraic Mac Piarais[q.v.] Gwynn mar dhuine de na gaeilgeoirí i Seanad nuacheaptha na hOllscoile ··· Ag mórchomhdháil den Pháirtí Éireannach 10 Feabhra 1909 pléadh an rún ‘That this Convention approves of the inclusion of the Irish language amongst the compulsory subjects for matriculation at the National University of Ireland ··· Bhí dochtúireachtaí oinigh faighte aige ó Ollscoil na hÉireann agus ó Choláiste na Tríonóide
Bhí post aige mar chúntóir i Roinn na Fraincise sa tsean-Choláiste Ollscoile agus i 1911 bhí sé ar an gcéad mhac léinn a fuair scoláireacht taistil ó Ollscoil na hÉireann chun staidéar a dhéanamh i mBerlin, Bonn agus Freiburg ar theanga agus ar litríocht na Gaeilge ··· Bhí sé ina bhall den iliomad bord agus cumann: Comhar Cultúra Éireann, Bord na nAchomharc Cinsireachta, Seanad Ollscoil na hÉireann, Bord Stiúrtha Choláiste Ollscoile na Gaillimhe, Comhairle Radio Éireann .... Nuair a d’éirigh sé as a phost 1959 chuaigh sé chun cónaithe ag 1 Sráid Herbert, Baile Átha Cliath ··· I mí Aibreáin na bliana sin bhronn Ollscoil na hÉireann dochtúireacht oinigh air
Ba é siúd an feisire ba mhó i 1908-9 a bhí ar son an Ghaeilge a bheith riachtanach le haghaidh mháithreánach Ollscoil na hÉireann ··· Ceapadh é i 1908 ina choimisinéir chun statúidí Ollscoil na hÉireann a dhréachtadh agus ba é a chuir an rún faoin nGaeilge a bheith éigeantach don mháithreánach os comhair chomhdháil náisiúnta an Pháirtí Éireannaigh 10 Feabhra 1909 ··· Bhronn Ollscoil na hÉireann LL.D
Ba é Tomás de Bhaldraithe a thug isteach go UCD é in 1977 mar léachtóir agus rinne sé PhD faoina stiúir a foilsíodh mar leabhar ina dhiaidh sin, An t-amhrán macarónach (1980). Bhí Diarmaid ina bhall de Sheanad Ollscoil na hÉireann (1982–1987) agus i rith an ama seo fuair sé cuireadh teacht chuig Ollscoil Villanova, Stáit Aontaithe Mheiriceá, mar Scoláire Fulbright don bhliain 1984–85 ··· Sa chnuasach Electric light (2000) le Seamus Heaney, tá dán, ‘Sruth,’ i gcuimhne ar Mary Ó Muirithe. Bhronn Ollscoil na hÉireann dochtúireacht oinigh sa Léann Ceilteach ar Dhiarmaid Ó Muirithe ar 1 Nollaig 2011 ··· Is mar seo a thrácht Seansailéir Ollscoil na hÉireann, an Dr Maurice Manning, ar Dhiarmaid tar éis báis dó: Diarmaid O'Muirithe was a fine scholar of extraordinary versatility who had a great ability to communicate his scholarship to a very wide audience
Ceapadh ina chathaoirleach é 26 Meán Fómhair 1957 ar choimisíun chun an spás a bhí a dhíth ar choláistí Ollscoil na hÉireann a dheimhniú ··· Bhronn Ollscoil na hÉireann an D.Litt.Celt
Bhí aiste aige ‘Thomas MacDonagh and the Rising’ in 1916 and University College Dublin, 1966. Bhí sé ina stiúrthóir toghchánaíochta ag Sinn Féin i dtoghlach Ollscoil na hÉireann i 1918 ··· Toghadh ina Theachta Dála é in Ollscoil na hÉireann nuair a bhí sé i ngéibheann i mBaile Coinnleora (1920-21) agus bhí an suíochán aige ó 1920 go 1933
Mac Fhinn in An tAthair Micheál Ó hIceadha, 1974 go raibh sé ar dhuine den líon beag sagart a thacaigh go poiblí le Ó hIceadha in aghaidh na n-easpag sa troid ar son an Ghaeilge a bheith éigeantach i máithreánach Ollscoil na hÉireann ··· Labhair sé i dtaobh ceist na Gaeilge in Ollscoil na hÉireann ag ollchruinniú sa bhaile (An Claidheamh Soluis 31 Eanáir 1909)
Bhí sí ina scrúdaitheoir eachtrannach sa tSean-Ghaeilge ag Ollscoil na hÉireann sna 1960idí ··· Bhronn Ollscoil na hÉireann D.Litt.Celt uirthi agus ar a fear céile; bhronn Ollscoil Bhaile Átha Cliath dochtúireacht uirthi i 1980 agus bhronn rialtas na hIodáile an gradam ‘Commendatore (al remito)’ uirthi
Nuair a bhí ceist na Gaeilge a bheith éigeantach do Mháithreánach Ollscoil na hÉireann á plé i 1910 ba é a thacaigh le rún Eoin Mhic Néill go nglacfaí le moladh Bhertram Windle, is é sin go mbeadh cúrsa Gaeilge riachtanach do mhic léinn an Choláiste Ollscoile go dtí go dtiocfadh riail na Gaeilge éigeantaí sa mháithreánach i bhfeidhm 1913. Tá cuntas ar a uachtaránacht ag Michael Tierney in Struggle with fortune: a miscellany for the centenary of the Catholic University of Ireland 1854–1954 ··· Dúradh in Comhar, Bealtaine 1945: ‘Fear ab ea é a bhí léannta tréitheach thar an gcoitiantacht mar ba dhual do chéad-Uachtarán Choláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath ach is ar a chineáltas lách gan traochadh is mó a bheidh cuimhne ina dhiaidh ag na mic léinn sin a tháinig faoina réir’. Chaith sé tamall ina Leas-Sheansailéir ar Ollscoil na hÉireann
Ceapadh é ina Reachtaire ar an Ollscoil Chaitliceach (Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath) i 1905 agus nuair a bunaíodh Ollscoil na hÉireann bhí sé ina bhall den Bhord Stiúrtha ··· Ach teipeann air aghaidh a thabhairt ar na fáthanna a raibh Conradh na Gaeilge ina aghaidh: seasamh an Easpaig ar son na nÍbeirneach; post poiblí á thabhairt sa Ghaeltacht do dhuine gan Ghaeilge toisc, síleadh, gaol a bheith aige leis an Easpag; an fheis agus an coláiste Gaeilge a chuir sé ar bun a bheith in iomaíocht d’aon ghnó lena leithéidí ag an gConradh; an troid a chuir sé féin agus an Cliarlathas suas in aghaidh an Ghaeilge a bheith riachtanach i máithreánach Ollscoil na hÉireann.
Ceapadh é ina ollamh le teanga agus le litríocht na Gaeilge i 1909 a luaithe a bunaíodh Ollscoil na hÉireann. Bhí an teannas polaitiúil a thosaigh i 1912 ag cur le deacracht na huachtaránachta i gConradh na Gaeilge agus d’éirigh sé as an bpost ag Ardfheis 1915 tar éis gur glacadh le rún go mbeadh neamhspleáchas polaitiúil mar aidhm feasta ag an eagraíocht. Nuair a tháinig an stát nua ar an saol ghoill sé air nár roghnaigh an rialtas é mar bhall den Seanad ··· Fuair sé dochtúireachtaí oinigh ó Ollscoil na hÉireann (1927) agus ó Choláiste na Tríonóide (1937). Toghadh é d’aonghuth d’Uachtaránacht na hÉireann faoin mBunreacht nua 4 Bealtaine 1938 agus insealbhaíodh é 25 Meitheamh
Bíonn tagairtí dó in Sinn Féin ar fianaise cuid díobh i dtaobh a aigne i leith chath na Gaeilge san ollscoil nua ··· B’fhéidir go mba chúis amháin díobh é a bheith rannpháirteach i bhfeachtas an Chonartha ar son an Ghaeilge a bheith éigeantach i máithreánach Ollscoil na hÉireann: in éineacht le Mathúin Ó Riain[B1] agus Tomás Ó Ceallaigh[B1] labhair sé ag an ollchruinniú sa Rotunda 7 Nollaig 1908. Fuair sé paróiste an Mhachaire Mheánaigh i gContae Fhear Manach, i 1917
Ó 1901 go 1904 bhí sé ag staidéar i gColáiste Lováin agus ó 1906 ag foghlaim na diagachta i bPáirc Bhaile an Mhuilinn go ceann trí bliana sular oirníodh é i 1909. Nuair a bunaíodh Ollscoil na hÉireann ceapadh é ina Ollamh le Cleachtadh agus le Teoiric an Oideachais i gColáiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath ··· Ó 1924 go 1939 bhí sé ina bhall de Sheanad Ollscoil na hÉireann
Vol 64, Uimh 403, 7 Eanáir, 1971, agus in Comhar, Nollaig 1955, nuair a bhí sé ag dul suas i dtoghchán de chuid Ollscoil na hÉireann ··· Bhí sé tamall ina uachtarán ar Chumann Leighis an Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, tamall ina bhall de Bhord Stiúrtha Ollscoil na hÉireann, agus ina bhall den Chomhairle Náisiúnta Sláinte
Please go to http://www.ainm.ie/ for more information. 2010 Páipéar a léigh sé ag Cumann Gaelach an Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, 30 Samhain 1908, an eachtra thosaigh sa troid faoin nGaeilge i máithreánach Ollscoil na hÉireann
Bhí sé gafa go mór sa troid i dtaobh na Gaeilge in Ollscoil na hÉireann
Chuir sé litir i dtaobh na Gaeilge in Ollscoil na hÉireann, mar aon le síntiús, chuig an iris sin 12 Meitheamh 1909
Bhronn Ollscoil na hÉireann an D.Litt
Deir sé: ‘Thóg Ollscoil na hÉireann táibléad cuimhne dó in Ollscoil Phavia i 1925
Tagraítear go minic don leabhar a scríobh sé d’ógbhean in Áth na Cise le linn dó a bheith tinn i 1769; tá sé i Leabharlann Ollscoil na hÉireann (Maigh Nuad). Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Bhronn Ollscoil na hÉireann céim D.Litt
Bhronn Ollscoil na hÉireann céim dochtúra air i 1937
Bhronn tíortha éagsúla onóracha air agus fuair sé céimeanna oinigh ó Ollscoil na hÉireann agus ó Ollscoil Bhaile Átha Cliath. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil sa Dictionary of Ulster Biography anseo » Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Bhí céim mháistir aige ó Ollscoil na hÉireann. Ó 1923 chaith sé bliain is fiche ag cigireacht: bliain ina bhunchigire, tamall fada ina mheánchigire, ina chigire ar an nGaeilge agus ar an teagasc trí Ghaeilge ar fud na hÉireann—ba mhinic ag taisteal trí sheachtain as a chéile é sa phost sin—agus ó 1934 ar aghaidh ina chúntóir ag an bPríomhchigire
On being presented by Seán Ó Ríordáin (Ríoghbhardáin) with a copy of a record of the poet reading some of his compositions Professor Breatnach responded with the following stanza: ‘As an récord don Ríobhard is buíoch atáim / Is gur fíorbhreá (is óm chroí ráim) an síneadh láimhe / Ach ó shín Seán uaidh faí a bhrád chun daoi re dán / Is díobháil sin, ní f’láir, d’ealaín na mbard.’ Bhí suim ar leith aige i gcúrsaí ollscolaíochta agus bhí sé ina bhall de bhord stiúrtha Choláiste Ollscoile Chorcaí idir 1954 agus 1971 agus de Sheanad Ollscoil na hÉireann idir 1964 agus 1977
Bhronn Ollscoil na hÉireann Ph.D air 25 Iúil 1942
Bhronn Ollscoil na hÉireann dochtúireacht oinigh air i 1971
I measc na n-onóracha a bronnadh air tá: dochtúireacht Ollscoil na hÉireann, 1989; Gradam Amharclann na Mainistreach, 1991. Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »
Tugadh raidhse onóracha di ó 1966 ar aghaidh: in éineacht le naonúr eile toghadh í ina ball saoil den Mhainistir; i 1970 tugadh ballraíocht saoil di in Irish Actors’ Equity; thug Ollscoil na hÉireann, Coláiste na Tríonóide, Ollscoil Uladh agus ollscoileanna i Meiriceá dochtúireachtaí di; d’ainmnigh Cearbhall Ó Dálaigh [B5], Uachtarán na hÉireann, í mar bhall de Chomhairle an Stáit i 1975 agus ba í an chéad ealaíontóir í ar tugadh an gradam sin di
(Ollscoil na hÉireann) leis an tráchtas ‘Canúint Ghàidhlig de chuid Chontae Inbhir Nis, Ceap Breatain, Albain Nua, Ceanada’
Bhronn Ollscoil na hÉireann céim oinigh L.L.D
The final fasciculus, accompanied by Gordon’s historical note, appeared in 1975, and the magnitude of his achievement was appropriately recognised when the National University of Ireland conferred on him a DLitt Celt honoris causa in 1979.’ Ba é freisin a bhí i bhfeighil an t-eagrán comhdhlúth a thabhairt amach in 1983
Ach toghadh é an bhliain dár gcionn ina chomhalta den Société Finno-Ougrienne i ngeall ar an obair a bhí déanta aige. Bhronn Ollscoil na hÉireann D
I measc na n-onóracha a bronnadh air bhí DLittCelt Ollscoil na hÉireann i 1967
Nuair a bhronn Ollscoil na hÉireann dochtúireacht honoris causa air i 1967 ba é a sheanchara Micheál Ó hAodha a thug i láthair é
I 1977 , bhronn Ollscoil na hÉireann DLitt air agus bhronn Fondúireacht Freiherr Von Stein, Hamburg, an Ossian-Preis air an bhliain chéanna; scoláirí ón Eilbhéis, ón bhFrainc, ón Ollainn, ón nGearmáin agus ó Éirinn a bhí ar an gcoiste a roghnaigh é
Bhí sé sa láthair in 86 Faiche Stiabhna an oíche a thosaigh an cath i dtaobh an Ghaeilge a bheith riachtanach i máithreánach Ollscoil na hÉireann. Theastaigh uaidh ó thús dul le hiriseoireacht agus i Márta 1909 fuair sé post sa North Down Herald
Bhronn Coláiste na Tríonóide, Ollscoil na hÉireann agus Coláiste na Ríona dochtúireachtaí oinigh air. Foilsíodh a Foclóir Gaeilge agus Frainncise i 1952
Chuir páipéar an Chonartha sliocht i gcló 5 Márta as litir a bhí aige in Freeman’s Journal á chur in iúl go raibh Comhairle Contae Lú ar son an Ghaeilge a bheith éigeantach in Ollscoil na hÉireann: ‘The County Council would not co-operate with any university system which cut out the tree of native culture and intellectual growth from the roots’
Litir, mar shampla, ar 22 Meán Fómhair 1906 i dtaobh Choláiste na Rinne agus an gá a bhí le bunscoil ann agus sraith litreacha um Shamhain 1910 i dtaobh cheist Ollscoil na hÉireann
Toghadh é ina chomhairleoir ar Bhardas Chill Chainnigh agus is ar a mholadh a ghlac an Bardas le rún go mbeadh an Ghaeilge ina hábhar éigeantach i máithreánach Ollscoil na hÉireann (An Claidheamh Soluis, 16 Eanáir 1909)
Ach d’éirigh sé drochamhrasach i dtaobh Chonradh na Gaeilge i dtús an chéid agus faoi 1909 ba é an ball den Pháirtí Éireannach é ba mhó a bhí in aghaidh an Ghaeilge bheith ina hábhar éigeantach i scrúdú mháithreánach Ollscoil na hÉireann
Bhí céim MA aige agus bhronn Ollscoil na hÉireann dochtúireacht oinigh air
Ghlac sé saoire ráithe agus mar gheall ar an gcath faoin nGaeilge in Ollscoil na hÉireann a bheith faoi lánseol níor éirigh sé as an eagarthóireacht go dtí Deireadh Fómhair 1909
Bhí sé ina Theachta Dála thar ceann Ollscoil na hÉireann 1932–36, ina Phríomh-Aighne i rialtas Fhianna Fáil i 1932, ina bhreitheamh san Ard-Chúirt ó 1936 agus ina Phríomh-Ghiúistís ó 1946
Bhunaigh sé an Norsk Tidsskrift for Sprogvidenskap/The Norwegian Journal of Linguistics in 1928 agus is ann a foilsíodh an chuid is mó dá shaothar. Tháinig sé go hÉirinn in 1936 agus bhronn Coláiste na Tríonóide dochtúireacht air agus thug Ollscoil na hÉireann an onóir chéanna dó le linn Chomhdháil Idirnáisiúnta an Léinn Cheiltigh in 1959. Scríobh D.A
Bhí baint aige le bunú UNESCO agus chaith sé na blianta 1946–52 ina bhall dá choiste gnótha. Bhronn Ollscoil na hÉireann dochtúireacht oinigh air in 1951
D’oibrigh sé i bpáirt le Antoine Meillet agus le comhaltaí an Societe de Linguistique chun suim san ábhar a mhúscailt agus scríobh sé leabhar (La Langage) ina bhfuil ‘cruinnléiriú ar na nithe is bunúsaí agus is tábhachtaí chun cúrsaí teangan a thuiscint’ (Ó Cuív). Bhronn Ollscoil na hÉireann dochtúireacht air i 1925 agus tháinig sé go hÉirinn arís i 1946 chun cúpla léacht a thabhairt
I 1919 bhronn Ollscoil na hÉireann dochtúireacht air
Ach bhronn Ollscoil na hÉireann D
Ghnóthaigh sí DLittCelt in Eanáir 1957 (bhronn Ollscoil na hÉireann D.Litt
Bhí dochtúireachtaí oinigh aige ó Ollscoil na hÉireann, ó Ollscoil Ghlaschú agus ó Ollscoil Uladh. Dúirt Breandán Ó Buachalla: Ní chuirfeadsa fiacal ann: chomh fada agus a bhaineann liomsa, b’é príomhscoláire Gaeilge a linne féin é gan dabht, agus is áirithe liom go n-áireofar fós ar cheann de mhórscoláiri na haoise seo é, duine den bhfíorbheagán acu a raibh cáil idirnáisiúnta dáiríre air. Dúirt Calvert Walkins, Ollamh na Teangeolaíochta in Harvard, i léacht ag Scoil Shamhraidh Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath in 1981: Across the past four decades, no other scholar has explained so much of the Irish language so well
Is léir ar a comhfhreagras sa Leabharlann Náisiúnta go raibh sí an-chairdiúil leis an Athair Matt Russell timpeall an ama sin. Bhronn Ollscoil na hÉireann D.Litt
Bhronn Ollscoil na hÉireann D.Litt
Bhí sé i láthair ag mórchruinniú in Uachtar Ard in Aibreán 1909 faoi cheist na Gaeilge éigeantaí in Ollscoil na hÉireann agus thagair dá raibh le rá ag an bPápa faoi chead cainte bheith ag daoine maidir le ceisteanna nach mbaineann le creideamh
Bhronn Ollscoil na hÉireann LL.D
Bhí sé ina scrúdaitheoir Béarla faoin Bhord Idirmheánach agus ina scrúdaitheoir Béarla, Gaeilge agus staire in Ollscoil na hÉireann. Is le gairm na scoláireachta a bhí sé ag dul ar dtús sular chinn sé ar bheith ina shagart
He was sympathetic, generous and cheerful (even in the comparative poverty in which he lived at one time) – “a scholar with strong human and even political sympathies”, as he was described in the foreword to his History of Ireland, 1933’. Thug na tíortha Ceilteacha ómós dó: dochtúireacht ó Ollscoil na hÉireann, 1925; ó Ollscoil na Breataine Bige, 1966: ó Ollscoil Dhún Éideann, 1967. D’fhreastail sé ar Scoil Ard-Léinn na Gaeilge 1908 agus arís in 1910
Bhronn Ollscoil na hÉireann D.Litt
Bhaile Átha Cliath, atá an institiúid sin anois ach is i Sráid na Breataine a bhí sé an uair sin. Níor caitheadh aon chuid den airgead go dtí gur fhoilsigh Ollscoil na hÉireann an chéad uimhir dá n-iris Ghaeilge, Lia Fáil, e fidei commisso Adam Boyd Simpson medici
San aighneas idir an Cliarlathas agus an Conradh i dtaobh an Ghaeilge bheith ina hábhar éigeantach do mháithreánach Ollscoil na hÉireann ní raibh sé sásta aontú le formhór na gConraitheoirí agus is dá dheascasan a bhí easaontas i measc na gCéitinneach
De réir fhéilire Ollscoil na hÉireann 1950 fuair James Hayes BA i 1909, H.Dip in Ed
Theastaigh ón Músaem teorainn ama a chur leis an obair agus d’éirigh sé as an bpost. Is ag an am seo a bhí Ollscoil na hÉireann á cur ar bun
Bhronn Ollscoil na hÉireann D
Deir sí freisin gur thacaigh Ó Síocháin le Micheál Ó hIceadha [B1] san fheachtas ar son an Ghaeilge a bheith éigeantach i máithreánach Ollscoil na hÉireann: ‘Dá bhrí sin, nuair a fuair an Dr Risteard Ó Síothcháin, Easpag Phort Láirge, bás bhí trácht ar an Dr Micheál Ó Síothcháin bheith ina easpag ar Phort Láirge, ach ní raibh sagairt Phort Láirge sásta mar bhí a bhformhór san i gcoinne na Gaeilge.’
Os a choinne sin, ba throime fós an t-ualach a bhí le hiompar aige sna blianta deiridh dá shaol: riarachán na Roinne, an chuairt sheachtainiúil ar Choláiste na Ríona, Béal Feirste, mar aoi-léachtóir, cibé dualgais a bhain le bheith ina scrúdaitheoir seachtrach in Ollscoil na hÉireann
Ghlac sé páirt san fheachtas ar son an Ghaeilge a bheith éigeantach i máithreánach Ollscoil na hÉireann
I 1933 freisin a bhronn Ollscoil na hÉireann céim LL.D
A pháipéarsan a bhí á léamh ag an gcruinniú cinniúnach úd de Chumann Gaelach an Choláiste (27 Samhain 1908) nuair a tugadh le tuiscint don Chonradh go gcaithfidís troid go dian chun go mbeadh an Ghaeilge ina hábhar riachtanach le dul isteach in Ollscoil na hÉireann
Ó Ollscoil na hÉireann a fuair sí a céim i 1911
I dtosach Ollscoil na hÉireann ceapadh é ina Ollamh le Míoleolaíocht
Ba é ba thúisce a smaoinigh ar bhailiúchán náisiúnta (in The United Irishman) agus ar Sheachtain na Gaeilge agus ar an mórshiúl a chuirtí ar bun lena linn; ba é a thug an chéad dream foghlaimeoirí go dtí an Rinn; bhí páirt an-mhór aige san fheachtas chun go mbeadh an teanga ina hábhar riachtanach don mháithreánach in Ollscoil na hÉireann; b’eisean a d’áitigh ar an Dr Micheál Ó hIceadha a bheith ar thús cadhnaíochta sa chath. Bhí sé an-mhór le Art Ó Gríofa agus Liam Ó Maolruanaí
Bhí sé rannpháirteach go poibli san fheachtas chun go mbeadh an Ghaeilge ina hábhar riachtanach don mháithreánach in Ollscoil na hÉireann
Foilsíodh Smaointe ar Árainn: Thoughts on Aran, 2010 in eagar ag Ríona Nic Congáil. Nuair a bunaíodh Ollscoil na hÉireann i 1909 ceapadh Úna ina Léachtóir le Nua-Ghaeilge
Bhronn Ollscoil na hÉireannD.Litt.Celt
Bhí Máire ina ball den chéad Seanad d’Ollscoil na hÉireann. Bhí spéis aici ní hamháin i gceart vótála do mhná ach i mbanghiúróirí agus banghardaí
Cheana féin, agus sular rith a leithéid le ceannairí an Chonartha, bhí sé meáite ar throid chun go mbeadh an Ghaeilge éigeantach do Mháithreánach Ollscoil na hÉireann
Ní raibh post ná saoirse scoláire aige riamh go raibh sé 68 bliana d’aois ach ba léir don domhan gurbh ardscoláire é: bronnadh Bonn Leibnitz Acadamh na Prúise air in 1914; bhronn Ollscoil na hÉireann D.Litt air in 1920 agus Ollscoil Bhaile Átha Cliath D.Litt air in 1923
Rinne sé scrúdú na gCéad Ealaíon faoin sean-Ollscoil Ríoga agus chuaigh isteach i gColáiste Bhaile Átha Cliathd’Ollscoil na hÉireann in 1911
Bhronn Ollscoil na hÉireann D.Litt
Thug Coláiste na Tríonóide agus Ollscoil na hÉireann dochtúireachtaí oinigh dó. Chaith sé a raibh fágtha dá shaol ag cur faoi i dTeach an Stáisiúin sa tSraith Salach i gConamara agus an iascaireacht agus an gharraíodóireacht mar chaithimh aimsire aige
As an bhfoirmle a chum siad a d’fhás plean Ollscoil na hÉireann
Nuair a bunaíodh Ollscoil na hÉireann bhí ollúnacht le fáil aige ach sin rud nár theastaigh uaidh
Is beag má d’fhoilsigh sí dán nua ar bith i ndiaidh 1923. In 1941 bhronn Ollscoil na hÉireann dochtúireacht oinigh uirthi
Tionóladh comhdháil sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, ina chuimhne agus thug an Dr Garret Fitzgerald, Seansailéir Ollscoil na hÉireann, agus an tOllamh Pádraig A
I 1935 ceapadh é ina chléireach baile i nGaillimh, i 1938 ina Chléireach Sinsearach in Ollscoil na hÉireann agus ina Chláraitheoir ann ar ball
Bhronn Ollscoil na hÉireann D.Litt
Bhí sé ina scrúdaitheoir seachtrach ag Ollscoil na hÉireann ar feadh 1914–1919 agus arís ó 1923 amach, agus ina scrúdaitheoir comhairleach Gaeilge ag Bord an Mheánoideachais ó 1908 go 1913
Bhronn Ollscoil na hÉireann céim dochtúra sa dlí honoris causa air i dTeach Eathach i mBaile Átha Cliath 13 Márta 1986
I 1948 bhain sé an dioplóma amach i Leigheas agus Sláinteachas an Teochreasa i Londain agus ghnóthaigh an MD i 1950 in Ollscoil na hÉireann
If you held a robin and felt it quiver in your hands you would know what I felt reading O’Flaherty’s Irish.’ Scríobh sé Dúil nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa mar scríbhneoir agus thaitin sé go mór le scríbhneoirí mar Vivian Mercier, Seán Ó Faoláin, Máirtín Ó Cadhain [B4], Frank O’Connor .... Bhronn Ollscoil na hÉireann DLitt air i 1974
I gColáiste Laigheanchuir sé lena eolas ar an nGaeilge agus d’éirigh leis i scrúduithe mháithreánach Ollscoil na hÉireann
Is iomaí onóir a tugadh dó: bhronn Ollscoil na hÉireann an chéim oinigh LLD air i 1988 sa Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath; le hómós dó a bunaíodh an ‘Paddy Moriarty Chair of Government and International Studies’ in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath agus an ‘Dr Paddy Moriarty Fellowship’ in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh
Thiteadh dualgais éagsúla eile air: bhí sé ina Dhéan ar an Dámh Cheilteach (1957-69), ina bhall den Choiste Rialaithe (1969-74) agus ina bhall de Bhord na Staidéar (Ollscoil na hÉireann)
‘Ní beag agus ní bog an léirmheas a rinne sé san alt sin agus ní rabhamar ró-chairdiúil ar feadh scathaimh dá bharr; níos déanaí thuigeamar dá chéile agus sa tréimhse dheireanach dá shaol is beag nach raibh oifig Ghael Linn ina cheannáras aige.’ I bhfad roimhe sin, nuair a fuair Máirtín bás i 1970, dúirt sé faoi: ‘Dala an dúthracht a chaitheadh sé leis an scríbhneoireacht bhí Máirtín sásta am agus fuinneamh a chaitheamh ag pleanáil aon bheartas Athbheochana a bhí tábhachtach, dar leis.’ I 1955 toghadh é ina Chathaoirleach ar Chomhghairm Ollscoil na hÉireann, post a bhí aige ar feadh i bhfad; bhronn an ollscoil dochtúireacht oinigh air i 1975
Um Márta 1983 a chomórfaí daichead bliain an pháipéir agus bhí beartaithe ag Ollscoil na hÉireann dochtúireacht le litríocht a bhronnadh air i nGaillimh
In 1976 bhronn Ollscoil na hÉireann DLittCelt oinigh air
Bhain sé céim le honóracha amach i 1939; ba é an t-aon chéim amháin aige é ach thug Harvard céim mháistir oinigh dó agus bhronn Coláiste na Tríonóide agus Ollscoil na hÉireann (Corcaigh) D.Litt air
Thug Ollscoil na hÉireann an dara dochtúireacht dó, D.Litt, i 1976
Ó 1974 ar aghaidh bhí sé gafa le bainistíocht agus é ina Cheannasaí Clár Raidió agus ina dhiaidh sin ina stiúrthóir ar Ghnóthaí Eachtracha RTÉ. Chun tuairisc iomlán a thabhairt ar a shaol chaithfí cur síos ar scata rudaí a raibh dlúthbhaint aige leo: ‘Tuarascáil’ in The Irish Times sna 1960idí agus sna 1970idí; na portráidí de dhaoine aige in Scéala Éireann (‘An Mhuintir s’againne’); a chumas mar léirmheastóir; an eagarthóireacht a rinne sé ar The Pleasures of Gaelic Poetry; an tréimhse a chaith sé ina bhall d’Údarás RTÉ agus de Bhord na Gaeilge; a pháirt i mbunú agus i bhforbairt Chumann Merriman; an dochtúireacht a bhronn Ollscoil na hÉireann air. Thiteadh sé ormsa taisteal míosúil traenach go Corcaigh a dhéanamh leis ar feadh trí bliana chun freastal ar Choiste Comhairleach Raidió Chorcaí
Thug trí ollscoil dochtúireachtaí dó, Ollscoil na hÉireann ina measc
Onóracha eile ba ea dochtúireacht oinigh Ollscoil na hÉireann i 1990 agus Gradam an Phiarsaigh i 2001
Scríobh sé ceann de phaimfléid an Chonartha, Bilingual Education; tá sé bunaithe ar léacht a thug sé do mhic léinn an Choláiste Oiliúna, Sráid Bhagóid, Baile Átha Cliath, 7 Nollaig 1900. Bhí sé ina Sheanadóir de chuid Ollscoil na hÉireann ó thosach
I 1998 thug Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, céim mháistir di agus thuill sin áit inGuinness Book of Records di mar an duine ba shine riamh ar ar bronnadh céim oinigh
Ar feadh bliana freisin bhí sé ina rúnaí ag Cumann Gaelach an Choláiste; bhí de thoradh air sin gur lean cairdeas aige ar feadh a shaoil lena chomhaimsearaigh in Ollscoil na hÉireann, leithéidí Riobáird Mhic Góráin, Pheig Nic Curtáin (an tSiúr Benvenuta), agus Desmond Fennell
Deir sé gur ghnóthaigh sí scoláireacht taistil ó Ollscoil na hÉireann a chuir ar a cumas staidéar a dhéanamh sa Ghearmáin
This fine collection has now by the kindness of his executor passed to the Royal Irish Academy, where it will be a valuable aid in the production of the Irish Thesaurus at present in course of preparation.’ Bhronn Coláiste na Tríonóide céim oinigh DLitt air i 1923 agus bhronn Ollscoil na hÉireannDLittCelt air i 1925
Máire Ní Chinnéide was the originator of the move". Ní raibh na Céitinnigh ar aon intinn i dtaobh an Ghaeilge bheith ina hábhar riachtanach do mháithreánach Ollscoil na hÉireann
na Gaillimhe, agus i 2004 bhronn Ollscoil na hÉireann scoláireacht taistil air agus chaith sé an dá bhliain in Ollscoil Dhún Éideann, Albain
Bhronn Ollscoil na hÉireann céim dochtúra oinigh air in 1984
Ó 1918 bhí ina bhall de Sheanad Ollscoil na hÉireann agus ina Leas-Seansailéir ó 1939
Air féin agus ar Sheán Mac Éinrigh[q.v.] a thit sé labhairt i dtaobh ceist na teanga in Ollscoil na hÉireann le comhairleoirí contae na Gaillimhe (idem 6 Feabhra 1909)
Fuair sé céim BA sa mhatamaitic agus san fhisic mhatamaiticiúil i 1912 agus MA i 1916 ó Ollscoil na hÉireann, agus B.Sc
In Sinn Féin 9 Samhain 1909 luaitear go ndearna sé gearán toisc nach raibh aon socrú faoi mhúineadh an cheoil in Ollscoil na hÉireann
ó Ollscoil na hÉireann i 1937 agus Litt
Elsinore, Annaville, Ranelagh’ an iontráil a bhí aici i liosta bhaill na Comhghairme i bhféilire Ollscoil na hÉireann 1912
Thuigfeá ó mhír nuachta in Sinn Féin 7 Meán Fómhair 1910 i dtaobh cruinniú den ‘All-Ireland Demonstration Committee’ go raibh baint aige leis an bhfeachtas chun go mbeadh an Ghaeilge ina hábhar éigeantach i máithreánach Ollscoil na hÉireann
Toghadh é in Ollscoil na hÉireann mar ionadaí poblachtach neamhspleách i 1927
I gcomhpháirt le cuid de lucht gnó Dhún Garbhán bhunaigh sé tionscail sa cheantar: an Dickens Leather Company (bhí sé ar cheann de na chéad tionscail Éireannacha a bhí ar stocmhargadh Bhaile Átha Cliath) agus an Dungarvan Glue and Gelatine Company. Is mó comhartha aitheantais agus onóra a tugadh dó: bhí sé ina bhall de Sheanad Éireann agus den Bhord Turasóireachta; bhí sé tamall ar Choiste stiúrtha Choláiste na hOllscoile, Corcaigh; toghadh é ina uachtarán ar an Oireachtas i 1949; chaith sé tamall ina uachtarán ar Chumann Choistí Gairmoideachais na hÉireann; bhronn Ollscoil na hÉireann LL.D
Ach b’fhéidir go raibh maolaithe beagán ar mhíleatacht a óige nuair a scríobh sé an litir dhébhríoch seo in Tuam Herald 16 Eanáir 1909 i dtaobh cheist na Gaeilge in Ollscoil na hÉireann: ‘My opinion, if it be worth anything, is that the Irish language, history and literature ought be made compulsory but whether it should be “compulsion by inducement” or otherwise I’d prefer to leave it to wiser heads to decide’