Líon alt a aimsíodh: 15
In Dúchas 1986-1989, 1990 in eagar ag Liam Prút tá dhá aiste shubstaintiúla: ‘Saothar Liam Dhaill Uí Ifearnáin’ le Liam Prút; ‘Liam Dall sa Seanchas’ le hÉamonn Ó hÓgáin ··· Deir Prút: ‘Tuigfear gur tábhachtaí go mór fada an file é Liam Dall Ó hIfearnáin ná a measadh go dtí seo má mheabhraítear feasta nach scór dán a chaithfear a lua leis ach sé dhán agus tríocha ar a laghad.’ Agus is dóigh leis gur mó atá fianaise inmheánach an dáin féin agus fianaise eile á insint dúinn gurbh é an Dall agus nárbh é Seán Clárach Mac Domhnaill a chum ‘Ar bhás Dawson’ ··· Ó hIFEARNÁIN, Liam Dall (c.1720–c.1803) Liam Dall Ó hIFEARNÁIN c.1720 c.1803 Laitean, Co ··· 2010 Le cabhair Liam Uí Chatháin[B4] bhailigh Risteárd Ó Foghludha [B1] a raibh de sheanchas i dtaobh an fhile seo i measc sheandaoine Shrónaill agus Laitin i dTiobraid Árann agus d’fhoilsigh é in Ar Bruach na Coille Móire: Liam Dall Ó hIfearnáin (?1720-1803), 1939 ··· Ba de mhuintir Áinle a mháthair ach fuair sise bás nuair a bhí Liam an-óg Deir Vincent Morley (DIB) go bhfuil sé sa traidisiún áitiúil gur phós a athair deirfiúr le Seán Clárach Mac Domhnaill nuair a cailleadh a chéad bhean arbh í máthair Liam Dall í
2010 In Feasta, Iúil 2000 tá cuntas air ag Liam Prút (‘Níorbh aon ghnáthdhuine é an File agus an Bráthair, Liam Ó hÁinle [1920-2000]’) mar aon le nóta ar na ‘Dánta Déanacha’ le Pádraig Mac Fhearghusa; tá eolas air freisin in Nua-fhilí 3, 1979 le Séamus Ó Céileachair[q.v.] agus in Scríbhneóirí na Gaeilge 1945-1995, 1995 le Seán Ó Cearnaigh ··· Ó hÁINLE, Liam (1920-2000) Liam Ó hÁINLE 1920 2000 An Cheathrú Mhór, Co ··· ‘Chuir a shaol sa tSaimbia leis an ilghnéitheacht ina shaothar: d’fhoilsigh an Clóchomhar Goin Ocrais, 1999 agus Dord Deataigh, 1996 ó chuaigh sé ar a athmhisean’ (Prút)
Uí Chearbhaill; splanc grá is diabhlaíochta’) ar a dhéantús fileata ag Liam Prút in Gníomhartha na mBráthar: aistí comórtha ar Ghaelachas na mBráithre Críostaí (1996) ··· Ó Cearbhaill: fear droichid an Rísigh (2015) le Liam Prút ··· Luimnigh, dá mháthair (dar le Liam Prút) ··· Dar le Liam Prút dán tábhachtach dá chuid i mBéarla is ea 'I, Edmund Rice ··· Deir Prút gur thart ar 1956 a chrom sé ar dhánta a scríobh i nGaeilge
Foilsíodh Seán Ó Sé: cuimhní pinn, cuimhní cinn (2010), in eagar ag Liam Prút ··· Tá cuntais/cuimhní ann ag cúigear dá pháistí, ag deartháireacha agus deirfiúracha leis, agus ag triúr dá chomhghleacaithe (Liam Prút, Ríonach Uí Ógáin agus Seán Ó Curraoin) ··· Bhí sliocht de i gcló in Oghma 6 ach d’fhoilsigh Coiscéim an saothar ina iomláine um Nollaig 2010, Buile Shuibhne, é in eagar ag Liam Prút ··· Leabhair Prút, L
In Dúchas 1986-1989, 1990 in eagar ag Liam Prút tá caint a thug Máirtín Ó Corrbuí faoin gcaoi ar tharla sé gurbh eisean a d’aistrigh Ceart na hUaighe go Gaeilge ··· Ó CATHÁIN, Liam (1896–1969) Liam Ó CATHÁIN 1896 1969 Dún Cuimín, Co ··· Bhí an dúspéis aige i stair Thiobraid Árann Thiar agus spéis ar leith aige san fhile Liam Dall Ó hlfearnáin a rugadh sa Gheata Bán, Laitin, agus i Seán Damer ó Shrónaill, an fear ba shaibhre sa dúiche timpeall lár an 18ú haois ··· Nuair a bhí Risteard Ó Foghludha[B1] ag cruinniú eolais i dtaobh an fhile fuair sé cabhair ó Liam agus deirtear gurbh eisean a mhol dó staidéar ar leith a dhéanamh ar a shaol ··· Is ar an gcuma sin a chuir Liam roimhe triológ úrscéal a scríobh: Ceart na Sua, 1964; Ceart na Bua, 1968; Ceart na hUaighe, 1986
B’fhéidir gurbh é Liam Prút, ina aiste chuimsitheach ‘Cúrsaí Aistriúcháin an Stáit’ in Irisleabhar Mhá Nuad 1996-97, 1997, a luaigh den chéad uair gurbh é Domhnall Mac Grianna[q.v.], Eagarthóir an Ghúim, a d’aistrigh The Graves of Kilmorna ··· Tá píosa ag Ciarán Ó Duibhín ar an Idirlíon i dtaobh uimhir sin an Irisleabhair agus deir sé go bhfuil Liam ag meascadh an dá Dhomhnall, Domhnall Fhéilimí agus Domhnall Frainc, agus gurbh é Domhnall Fhéilimí a d’aistrigh na ceithre leabhar
Uí Chonchúir’ le Liam Prút ··· Deir Liam Prút: ‘Is fada a bheidh cuimhne ar a sheasamh, a mhisneach, a dhaonnacht agus a shárchumas mar oideachasóir agus mar fhear creidimh a shaothraigh gort clochach an dúchais’ (Comhar, Nollaig 1998) ··· Ag tagairt don dán ‘Slán an Oide’ deir Prút: ‘Is é Ros Comáin atá i gceist ..., mar ar chuir M.F
I measc na nithe atá le rá ag Eoghan Ó hAnluain sa réamhrá a chuir sé le Dánta 1939-1979, 1980 tá an méid seo: ‘Is tuairisc bharainneach a shaothar ar an athrú saoil a bhfuil fuadar faoi leith faoi le tríocha bliain anuas, ní amháin in Árainn ach ar fud na tíre.’ Ba é a scríobh Tomás Mac Síomóin cúpla lá i ndiaidh a bháis: ‘Beidh sé le rá faoi go brách go mba eisean a d’oscail filíocht na Gaeilge i gcéaduair do shaol agus do thionchar na fichiú aoise.’ Tá cur síos ar a bheatha agus a shaothar: inInniu 30 Aibreán 1971 (‘Máirtín Ó Direáin ag comhrá le Risteárd Ó Glaisne’); in Máirtín Ó Direáin, file tréadúil, 1982 le Liam Prút; ag Tomás Mac Siomóin agus Micheál Ó Conghaile in Irish Times 21 Márta 1988; in Cime mar Chách: Aistí ar Mháirtín Ó Direáin, 1993 in eagar ag Caoimhín Mac Giolla Léith (aistí le Mícheál Mac Craith, Tomás Mac Síomóin, Eoghan Ó hAnluain, Caoimhín Mac Giolla Léith, Liam Prút, Éamonn Ó Tuathail[q.v.], agus agallamh Mhuiris Mhic Conghail leis an bhfile); in An tOileán Rúin agus Muir an Dáin: staidéar ar fhilíocht Mháirtín Uí Dhireáin, 1993 le Micheál Mac Craith; in Comhar, Bealtaine 1988 (aistí le Eoghan Ó hAnluain, Breandán Ó hEithir, Máire Mhac an tSaoi, Éamonn Ó Tuathail[q.v.] agus Críostóir Ó Túinléigh); in Comhar, Nollaig 1989 (‘Mo chomhráití le Máirtín Ó Direáin’ le Diarmuid Ó Gráinne) ··· Deir Éamonn Ó Tuathail (idem) go bhfuil sna haistí sin ‘stíl phróis chomh glinn is atá sa nua-Ghaeilge.’ Bhíodh alt in aghaidh na coicíse aige dar teideal ‘Seo is Siúd’ in An Glór 1940-42, iris an Chonartha, faoin ainm sin Ruaidhrí Beag (Prút); in Ón Ulán Ramhar Siar is ‘lagaithris ar Mhyles na gCopaleen’ a thugann sé féin ar na hailt sin ··· Ba é Liam Ó Briain[B3] a mheall isteach sa Taibhdhearc é nuair a bhí an amharclann sin ar tí a hoscailte agus bhí páirt aige sa chéad léiriú de Diarmuid agus Gráinne 27 Lúnasa 1928; is insuime gur ghlac sé an phríomhpháirt ina dhráma féin, Éisc Aduain (a scríobh sé le linn dó a bheith i nGaillimh ach a foilsíodh in Comhar, Bealtaine 1988), sa Damer 22 Samhain—9 Nollaig 1967, agus go raibh baint leanúnach aige leis na hiarrachtaí i mBaile Átha Cliath chun go mbunófaí amharclann Ghaeilge ··· Déanann Mac Craith maolú air sin: ‘Ní dhearna léacht Thorna ach tallann an fhile a dhíriú sa treo ba dhual di ach níl aon fhál go haer idir an saothar fileata agus an saothar réamhfhileata.’ Tá Mac Conghail in amhras freisin: ‘My own view is that Ó Direáin had been plotting a poetic statement for as long as he could remember.’ Deir Prút: ‘Tháinig ann do vers libre na Gaeilge an 23 Nollaig 1938 agus má cluineadh trumpaí ba thrumpaí cogaidh seachas trumpaí mórtais iad ··· Deir Prút faoin dán fada ‘Ó Mórna’ gurbh é a mhórshaothar é: ‘Níor bhaol go sarófaí é lena linn toisc oiread sin d’eithne an duine nua-aimseartha dímhorálta a bheith gafa aige ann’
Is léir ar thagairtí san eagrán sin de Innti go raibh eolas maith aige ar shaothar filí mar Liam Ó Muirthile, Micheal Davitt [q.v.], Nuala Ní Dhomhnaill, Seán Hutton, Liam Prút agus Ciarán Ó Coigligh ··· Chuir Liam Ó Muirthile agallamh air atá i gcló in Poetry Ireland Review (1997) ··· San eagrán sin de Poetry Ireland Review dúirt sé le Liam Ó Muirthile: ‘I was able to express myself more directly in Irish, because it was and is both an ancient and a virgin language ··· (1997) Agallamh le Liam Ó Muirthile
Faoin ainm ‘Flann Mac an tSaoir’ (ar tagairt é don cheird a chleacht a shinsir) scríobhadh sé aistí ar an litríocht, aistí léirmheasa go háirithe, in Comhar i rith 1942-87 agus foilsíodh cuid de na haistí sin in Cion Fir: Aistí Thomáis Uí Fhloinn in Comhar, 1997, in eagar ag Liam Prút ··· Deir Liam Mac Cóil sa léirmheas in Feasta, Aibreán 1999: ‘Is éard a bhí in Ó Floinn, léirmheastóir, Flann Mac an tSaoir, an fear léannta ag iarraidh freagairt go hoibiachtúil don saothar liteartha a bhí os a chomhair, é ag tarraingt ar a chúlra oiliúna agus léitheoireachta chun cur síos chomh cruinn agus ab fhéidir leis a thabhairt ar a raibh i gceist sa leabhar nó sa dán agus, ansin, ag iarraidh é a mheas de réir slata tomhais a chuir an cúlra céanna ar fáil dó ··· It was as a result of that visit that I was instrumental in advising our Department of Education to establish An Buanchoiste Téarmaíochta in 1968.’ Deir Liam Mac Cóil: ‘Bhí sé d’ádh ormsa aithne a chur ar Thomás Ó Floinn agus é ina chathaoirleach ar an institiúid ríthábhachtach sin ar chuidigh sé chomh mór sin lena bhunú, An Coiste Téarmaíochta
2010 Tá cuntas gairid ar an mBráthair Críostaí seo ag Liam Prút in Comhar, Bealtaine 1998
Tá trí aiste i gcló in Dúchas 1986-1989, 1990 in eagar ag Liam Prút: ‘An tAthair Mathúin Ó Riain agus Ceist na Talún’ le Marcus de Búrca; ‘Mathúin Ó Riain—Sagart agus Tírghráthóir Fuaimintiúil’ le Donncha Ó Súilleabháin; ‘An tAthair Mathúin—Seanchas an Pharóiste’ le Donnchadh Ó Duibhir
Deir Liam Prút in Irisleabhar Mhá Nuad 1996-97, 1997 (‘Cúrsaí Aistriúcháin an Stáit’) gur aistríodh é ó Rannóg Aistriúcháin Thithe an Oireachtais go dtí An Gúm i 1931 ach shílfeá ó thagairtí do chomhfhreagras in Seán Mac Maoláin agus Ceart na Gaeilge, 2003 le Gearóidín Uí Laighléis go raibh sé sa Ghúm faoi 1929
Tá cuntais ag Donnchadh Ó Duibhir (‘Diarmaid Ó Riain’) agus ag Pádraig Ó Fiannachta (‘Diarmaid Ó Riain agus a Bharántas’) i gcló in Dúchas 1886-1989, 1990 in eagar ag Liam Prút
I gcomparáid leis an rud ba mhian leis sin a thabhairt i gcrích is obair gan dua é athbheochan na Gaeilge’ (i gcló in Cion Fir: Aistí Thomáis Uí Fhloinn in Comhar, 1997 in eagar ag Liam Prút)