Aimsíodh breis is 50 alt. Níl á liostú anseo ach an 30 ceann is fearr a fhreagraíonn do d'iarratas.
Ó CEALLAIGH, Brian (1889–1936) Brian Ó CEALLAIGH 1889 1936 Cill Airne, Co ··· Tá cuntas ar an gcaidreamh sin ag Seán Ó Coileáin in Scríobh 4 (1979) (‘Tomás Ó Criomhthain, Brian Ó Ceallaigh agus An Seabhac’) ··· Rugadh Brian Ó Ceallaigh ar 13 Eanáir i gCill Airne mar a raibh siopa éadaigh, agus teach ósta ar ball, ag a athair John Kelly, J ··· D’iarr an mháthair ar An Seabhac timpeall 1915/6 ceachtanna Gaeilge a thabhairt do Bhrian cúpla oíche sa tseachtain ··· Sular fhág sé an t-oileán d’iarr Brian ar Thomás cín lae a scríobh
DOYLE, Bernard [Brian Ó Dubhghaill] (c.1860–1933) Bernard DOYLE Brian Ó Dubhghaill c.1860 1933 Bealach Conglais, Co ··· Ar feadh a shaoil bhí an ghráin ag Brian ar an ‘Saxon usurper’ ··· Bhí gnó clódóireachra faoin ainm Thomas Doyle ag 6 Swift’s Row agus ó 1892 amach bhí gnó ar siúl ag Brian in uimhir a 5 ··· Bhí socair ag Conradh na Gaeilge le Brian go gcuirfidís ar fáil, ábhar nuachta agus eile, gur fúthu a bheadh polasaí agus eagarthóireacht a stiúradh, cé gur le Brian an iris ··· Ba iad cúiseanna an aighnis: Brian bheith ag éirí ábhairín neamhspleách; achainí ar léitheoirí airgead a sholáthar le haghaidh foclóra a scríobhfadh Osborn Bergin[B2], bhí sí i gcló in aon uimhir le hachainí speisialta an Chonartha le haghaidh chiste na teanga; gur shíl an Conradh gá a bheith leis an páipéar a mhéadú agus nach raibh Brian ag aontú leis sin
Ó LUANAIGH, Brian (1828–1901) Brian Ó LUANAIGH 1828 1901 Móin Fhríle, Co ··· Ba é Brian an cúigiú duine ··· Leath na lámhscríbhinní a d’fhág an Brianach le huacht ag an Acadamh Ríoga ba é Brian a scríobh iad ··· Brian a bhailigh na dánta agus a chuir eagar orthu ··· I Meitheamh 1877 phós sé Siobhán Nic Cuirtín: ‘Brian O’Looney (1828-1901) married Susan Curtin, daughter of James Curtin of Tullavroe in the parish of Rath’
MAC DIARMADA, Brian (?–1592) Brian MAC DIARMADA ··· I gCarraig Mhic Dhiarmada, oileán i Loch Cé, a bhí cónaí ar Bhrian: b’in é ceannáras an taoisigh ach deir Pól Breathnach: ‘The chieftainship passed to Toirrdelbhach and Tadhg (1568–1585) after Ruaidhri, their rival, taking the side of the English and becoming seneschal of Moylurg in 1571 ··· That position was incompatible with Gaelic inauguration, and hence, when Brian is styled “chief of his name” in the records of the composition of Connacht, and Connor Óg, son of Tadhg, “tanist”, these terms indicate rather what might have been expected than what actually occurred ··· Brian was on the English side until his death in 1592 and was closely associated with Bingham in particular.’ Ní hamháin gur thug an Brian seo fir le chéile chun Annála Loch Cé a scríobh ach scríobh sé féin cuid díobh ··· Deir Breathnach: ‘Hennessy complained that Brian employed an incorrect orthography
Ba ar Dhonnchadh, agus ar Bhrian ar a thuras, a bheadh an teideal “Mac Con Mara Fionn” mura mbeadh cúrsaí polaitíochta.’ Tá aiste le Brian Ó Dálaigh, ‘“Poet of a Single Poem”, Brian Merriman (c.1749–1805)’ in County Clare Studies: Essays in Memory of Gerald O’Connell, Seán Ó Murchadha, Thomas Coffey and Pat Flynn, 2000, in eagar ag Ciarán Ó Murchadha ··· MERRIMAN, Brian (c.1749-1805) Brian MERRIMAN c.1749 1805 Inis Díomáin, Co ··· I measc na n-aistí léirmheasa nach miste a lua tá ar scríobh Seán Ó Tuama in Studia Hibernica 4 (1964) agus in Repossessions, selected essays on the Irish literary heritage, 1995 (‘Brian Merriman and his Court’), agus ‘Brian Merriman agus Cúirt an Mheán Oíche’ in Merriman agus filí eile, 1985 le hArt Ó Beoláin (An Clóchomhar) ··· Ar ball bhí feirm bheag in aice Loch Gréine ag Brian agus scoil scairte aige in aice le faiche an aonaigh i gCill Chláráin ··· Tá an tagairt seo ag Eibhlín Ní Dhonnchadha in Tomás Ó Conchubhair agus a chuid filidheachta, 1953: ‘Timpeall leathmhíle slí ó 12 Duke Street, Piccadilly, bhí cónaí ar tháilliúir eile a chuaigh anonn go Sasana le linn Thomáis agus a bhí ag gabháil dá cheird thall—Andrew Bugley, cliamhain Bhriain Merriman, a chónaigh ag 6 Denzelle Street, Clare Market.’ Tá aiste ag Séamas de Barra
MAG UIDHIR, Brian [mac Chúchonnacht] (c.1585–1655) Brian MAG UIDHIR mac Chúchonnacht c.1585 1655 M coimisinéir contae Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· 2010 Chuir an Brian seo leabhair mar ‘An Leabhar Gabhála’ agus ‘Réim Ríoghraidhe na hEreann agus Seanachas na Naomh’ á gcóipeáil ··· Bhí ollamh aige, Pádraig Ballach Ó Luinn, agus scríobhaí, Brian óg Ó Cianáin, chun an obair sin a dhéanamh ··· Chum Eochaidh Ó hEodhasa[q.v.] agus Brian Ó Corcráin [q.v.] dánta dó ··· Bhí meas dílseora air ag an rialtas; fuair sé post mar choimisinéir contae, mar a fuair Brian Rua (1589–1632) [q.v.], agus faoi Phlandáil Uladh bhí 2,000 acra aige i dTulach Mhaol agus san Iompú Deisceal, móide 500 acra nuair a fuair a dheartháir Toirdhealbhach bás
Bhí sí seacht mbliana déag ag an am agus ba ansin a bhuail sí lena fear céile Brian Ó Maoileoin a bhí ag múineadh Gaeilge ann ag an am ··· Is fearr an aithne atá ar Bhrian mar scríbhneoir Gaeilge, mar údar ar úrscéalta agus ar dhrámaí a bhain duaiseanna Oireachtais ó na 1970idí ar aghaidh ··· Théadh Caitlín agus Brian go Rann na Feirste agus go Ros Goill, Co ··· Bhí cúigear clainne ag Caitlín agus Brian, triúr iníonacha, Caoimhe, Máire agus Bríd, agus beirt deartháireacha, Pádraig agus Brian Óg ··· Bhí stair agus Béarla á múineadh ag Brian agus chuir sé an-spéis i bpobal na Másaíoch, an pobal a raibh cónaí orthu san áit ar chuir siad fúthu ann, is é sin Tír na Másaíoch
Ó hUIGINN, Brian (1882–1963) Brian Ó hUIGINN Brian na Banban 1882 1963 Cill Scíre, Co ··· Luaitear mar mhúinteoirí aige Micheál Cíosóg[B2], ar dó a scríobh sé an bailéad ‘Ireland’s hurling men’ in aghaidh an choisc a bhí ar an iomáint i bPáirc an Fhionnuisce ar an Domhnach (Pádraig Ó Tuile, Life and times of Brian O’Higgins, [c.1965]), agus Seoirse Mac Raghnaill, an Bleá Cliathach a maraíodh ag Droichead Shráid an Mhóta 1916 ··· Bhí Brian i bpríosún i mBirmingham ag an am ··· ‘In March Brian O’Higgins returned from Birmingham jail and this sparked off further rejoicing in the west of the county ··· 2ú heagrán, 1987 ag Máire Comerford, bean nár thaitin Brian léi)
Ó BRIAIN, Fionnghuala [Ní Bhriain / Uí Lochlainn] (fl.1557–1617) Fionnghuala NÍ BHRIAIN Fionnuala Uí Lochlainn fl.1557–1617 F file Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Ó BRIAIN Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· Ba í an séú leanbh í ag Domhnall Ó Briain agus a bhean Sláine agus ba é Donnchadh Ó Briain, dara hIarla Thuamhumhan, a huncail
MAC GIOLLA PHÁDRAIG, Brian (c.1585–1653) Brian MAC GIOLLA PHÁDRAIG c.1585 1653 Darú, Co ··· 2010 Chuir an tAthair Cuthbert Mhág Craith eagar ar a dhánta in Celtica IV, 1958 (‘Brian Mac Giolla Phádraig’) agus tá cuntas gairid aige ar an bhfile ··· 1905 (athchló 1981) In Old Kilkenny Review, 1993 tá aiste ag Séamus Moylan (‘At the Edge of the Abyss: Poems by Brian Mac Giolla Phádraig [c ··· I 1537 gheall a sheanathair, Brian Mac Giolla Phádraig eile, an teideal dúchais ‘Mac Giolla Phádraig’ a thréigean, agus dlí agus nósanna Shasana a chur i bhfeidhm ina dhúiche; deir Moylan gur mar chosaint in aghaidh a chliamhain Piaras Rua de Buitléar, larla Urmhumhan, a rinne sé sin ··· Toirdhealbhach ab ainm d’athair Bhriain agus ba i Ellen O’More a mháthair
Ó CORCRÁIN, Brian (fl.1609–1624) Brian Ó CORCRÁIN fl.1609–1624 M scríbhneoir file Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· Do Bhrian Mag Uidhir (d’éag 1655) [q.v.] ceann díobh nuair a fuair sé brontanas spéacláirí uaidh ··· Nuair a chuir Iorard de Teiltiún agus Seosamh Laoide[B1] eagrán amach i 1912 is é a thug siad air ‘Úrscéal a deachtaíodh sa chúigiú ceannair [sic] déag’ agus dúirt siad gurbh é ‘Brian Ó Corcrán [Biocáire Chlaoininse] a dheachtaigh’ é ··· Deir Bergin: ‘Brian Ó Corcrán was probably the author of Eachtra Mhacaoimh an Iolair, a romance adapted from the French, which has been attributed without sufficient reason to his namesake the vicar of Cleenish in Loch Erne who died in 1487.’ In Éigse XXXIV, 2004 tá ‘Brian Ó Corcráin agus Eachtra Mhacaoimh an Iolair’ le Caoimhín Breathnach ··· Brian Ó Corcráin cnámha an scéil seo ag duine uasal a dúirt gurb as Fraincis a chuala sé féin dá insint é, agus mar a fuair mise spéis ann do dheachtaigh mar seo é agus do chuireas na laoithe beaga seo mar chomaoin air, agus ní raibh an scéal féin i nGaeilge ariamh go nuige sin.’ (an litriú leasaithe ag na húdair)
MAC SEAFRAIDH, Brian Brian MAC SEAFRAIDH Brian Shaffrey 1896 M scéalaí/seanchaí [B9] scéalaí Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed
Deir an Coileánach faoi Bhrian Ó Ceallaigh in Oidhreacht an Bhlascaoid: ‘B’é dhuine ba thábhachtaí díobh Brian Ó Ceallaigh agus iad go léir a thógaint le chéile, mar b’é seo an té ba bhun le Allagar na hinise agus An tOileánach agus n’fheadar cé méid eile de litríocht an Bhlascaoid a scríobh’ ··· Ba é a dúirt Brian Ó Nualláin[q.v.]: ‘I read contemporary literature in five languages ... ··· Thosaigh Tomás ar chín lae a scríobh le cur chuig Brian Ó Ceallaigh agus is é ar 5 Nollaig 1918 an dáta tosaigh sa leabhar Allagar na hinise (1928) a bunaíodh ar ábhar an chín lae sin arbh é an Seabhac a rinne eagarthóireacht air ··· Rinne an Seabhac cur síos in 1937 ar an gcaoi ar thathantaigh Brian Ó Ceallaigh ar Thomás scéal a bheatha a scríobh (i gcló in Tomás an Bhlascaoid) ··· ‘Ach, mo chreach, ní raibh d’fhaid sa chéad “bheatha” sin ach cúpla leathanach fúlscap!’ An chéad turas eile a chuaigh Brian don Oileán thug sé leis My childhood agus In the world, péire leabhar le Maxim Gorki, agus The Iceland fisherman le Pierre Loti, gur léigh sleachta astu do Thomás
MAG UIDHIR, Brian (fl.1660–1726) Brian MAG UIDHIR fl.1660–1726 M saighdiúir Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· 2010 Ag Colm Ó Lochlainn [B4] in Tobar Fíorghlan Gaedhilge: deismireachta na teangadh 1450 - 1853, 1939 tá i gcló teistiméireacht don Chaptaen Brian Mag Uidhir a scríobhadh tuairim 1700 ··· Bhí an Brian seo síolraithe ó Éamonn na Cúile a bhí ina rí ar Fhear Manach anuas go 1484 ··· Conchubhar Modartha a thugtaí ar athair Bhriain ··· Tá tagairtí don Bhrian seo agus dá mhuintir ag an Athair P
Ó DUBHGHAILL, Brian Brian Ó DUBHGHAILL M Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed
Ó BRIAIN, Micheál (1866–1942) Micheál Ó BRIAIN 1866 1942 Baile Seoinín, Co ··· Tá scríofa go soiléir ina thaobh ‘Sé Micheál Ó Briain i mBaile Bhuirne do scríobh an t-amhrán seo ··· Nuair nár cuireadh ainm Chonchubhair Uí Dheasumhna leis bhí míthuiscint ann agus deir Brian Ó Cuív go raibh cathú ar Mhicheál ina thaobh go deireadh a shaoil ··· Chuir Brian Ó Cuív eagar ar Cnósach focal ó Bhaile Bhuirne i gConndae Chorcaí ··· Micheál Ó Briain (1866–1942) a bhailigh, 1947
Ó BRIAIN, Féilim (1895–1957) Féilim Ó BRIAIN 1895 1957 Conga, Co ··· Ba iad Diarmaid Ó Briain agus Catherine Moran a thuismitheoirí agus Tomás a baisteadh air ··· Deir Benignus Millet sa réamhrá le Dún Mhuire, Killiney 1945-95: Léann agus Seanchas: ‘Father Ó Briain’s interest in Irish history went beyond his specialised studies at Louvain University
Ó BRIAIN, Pól (c.1763–1820) Pól Ó BRIAIN c.1763 1820 M Scoil scairte ollamh sagart file Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· File ó Chontae an Chláir nó, b’fhéidir, ó Uíbh Fhailí a shin-seanathair, Liam Ó Briain, táilliúir ··· In fact this legacy was not paid to the trustees until June, 1820, after a lawsuit which began in 1815.’ Deirtear in Warburton’s History of Dublin, 1815, sa tagairt do ghanntanas na sagart le Gaeilge: ‘To remedy this a pious scrivener, of the name of Keenan, sunk one thousand pounds of his hard-earned property, the produce of a long, laborious and economical life, for £60 per annum to support an Irish professor “for teaching and instructing the students of the College of Maynooth the Irish language in the Irish character”.’ Dhealródh sé ar shliocht as The Life of Archbishop Crolly of Armagh, 1851 le George Crolly, atá i gcló ag Ó Muirithe, gur mhisnigh Ó Briain mic léinn, ollúna óga agus léachtóirí sóisearacha chun Gaeilge a labhairt os ard i bproinnteach an Choláiste, fiú mura raibh ach beagán den teanga ar eolas acu—an Fhraincis is mó a labhraíodh cuid mhór de na hollúna ··· Bhí sé ar cheann de na leabhair a chaill Tomás Rua Ó Súilleabháin[q.v.] i gcuan Bhéil Inse: ‘Bhí Pól Ó Briain an t-eagna, / Go soiléir chuir Gaeilge in anachruth, / Thug riala laoithe is leabhartha / Do chách le léamh’ (‘Amhrán na Leabhar’); ‘Who put Irish into shape for us’ an t-aistriú a rinne Corish ar an dara líne ann
Ó BRIAIN, Seán (1701–1769) Seán Ó BRIAIN 1701 1769 Béal Átha an Mhadaidh, Co ··· Ach tríd is tríd ba mar eochair do sheanstair na hÉireann, na hEorpa agus an domhain mhóir, agus mar chruthú ar ársaíocht, ar léann, ar uaisleacht agus ar thábhacht na sean-Ghael a cuireadh an foctóir le chéile.’ Is é an cuntas is iomláine ar a bheatha A Bishop of Penal Times: The Life and Times of John O’Brien, Bishop of Cloyne and Ross 1701–1767, 1981 le James Coombes; ní hé an chuid is lú spéis ann an t-aguisín i dtaobh ghinealach an easpaig, mar thuairimítí go raibh sé gaolmhar leis an Marascal Peadar de Lása (1678–1751) agus leis an Easpag Toirealach Ó Briain (1600–51), mairtíreach Luimnigh ··· Buttimer (‘An Irish Scholar Abroad: Bishop John O’Brien of Cloyne and the Macpherson Controversy’); an chaibidil ‘Seán Ó Briain / John O’Brien, bishop of Cloyne and Ross’ in Collège des Irlandais Paris and Irish Studies, 2001 le Proinsias Mac Cana ··· Cé go raibh Ó Briain ag aontú leis ar dtús rinne sé achainí ina aghaidh agus fuarthas gurbh aige a bhí an ceart ··· Deir Ó Catháin faoin mbéaloideas sin agus faoi aighnis eile a raibh Ó Briain sáite iontu: ‘As bishop, O’Brien seems to have been something of a confrontationalist, perhaps not the easiest person in the world to deal with.’ Deir Coombes an rud céanna, mórán: ‘He was also determined to assert his rights, vis-a-vis the metropolitan, first of all as a parish priest, later as a suffragan bishop
Ó BRIAIN, Barra (1901–1988) Barra Ó BRIAIN 1901 1988 Baile Átha Cliath M Coláiste Belvedere, Sráid na Danmhairge Mhór, Baile Átha Cliath An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath breitheamh abhcóide Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· Ba iad an Dr Christopher Ó Briain agus Mary Teresa Rooney a thuismitheoirí agus bhí sé ar scoil i gColáiste Belvedere
2010 Nuair a d’éag an Rathileach dúirt Brian Ó Cuív ar Radio Éireann (16 Nollaig 1953) gur chuir a bhás deireadh leis an ré órga úd an léinn Ghaelaigh a thosaigh in 1853 nuair a foilsíodh Grammatica Celtica Zeuss; bhí Bergin marbh le trí bliana agus anois an Rathileach, an bheirt scoláirí Gaeilge ba mhó le rá le 50 bliain ··· Dúirt sé le Brian Ó Cuív go gceannaíodh sé An Claidheamh Soluis as a airgead póca agus é ar scoil ··· Bhí sé ag scríobh aistí in 1905–6 in Irisleabhar na Gaedhilge, dar le Brian Ó Cuív, ach níor chuir sé a ainm leo ··· Dúirt Brian Ó Cuív: “Those who knew O’Rahilly well often expressed regret that he had turned aside from modern Irish before giving us a grammar of Munster Irish and a grammar of classical Irish, two works which he was believed to have contemplated and perhaps even to a large extent prepared ··· Dúirt Brian Ó Cuív i dtaobh na tréimhse a chaith sé san Institiúid: “For six years his was the controlling hand, and there is no one who studied under him who did not feel the effects of his energy and passion for work ..
MAC GIOLLA PHÁDRAIG, Brian (1888–1978) Brian MAC GIOLLA PHÁDRAIG 1888 1978 Cill Ria, Co ··· Bhain Brian lánteastas múinteora Gaeilge amach i 1912 ··· Ba é Brian a chuir tús leis an gcúrsa sa tSean-Ghaeilge ann
Ó FEARGHAIL Brian (1715-c.1788) Brian Ó FEARGHAIL 1715 c.1788 Cnoc Sciatháin, Co ··· The original poem would then have been in circulation for at least a century and had no doubt sustained many losses, accretions and folk variants in that period.’ Chuir Alan Titley nóta chugainn: ‘Agus maidir le Brian Ó Fearghail, b’fhéidir gurbh fhiú a lua gurbh eisean a “chóirigh” (nó a d’athscríobh, b’fhéidir) Eachtra Thomáis Mhic Chaiside, agus dá réir sin go bhfuilimid buíoch de de bharr an lámhscríbhinn a shábháil, ach braithim go láidir gur chuir sé as a riocht é ··· ‘Deir Brian Ó Fearghail gur chuir sé “comaoin bheag ar an aiste anonn ’s anall” .i
Tá eolas freisin ag Máirtín Ó Briain in Sages, Saints and Storytellers: Celtic studies in honour of Professor James Carney, 1989, in eagar ag Ó Corrain, Breatnach agus McCone (‘Some material on Oisín in the Land of Youth’) ··· Tá aiste chuimsitheach ag Brian Ó Dálaigh faoi in Studia Hibernica 34 ··· Deir Brian Ó Dálaigh faoina athair Pádraig Óg: ‘It is likely that this Patrick Oge.. ··· In 1893 d’fhoilsigh Pádraig Ó Briain[B3] an dá scéal a scríobh sé, Eachtra Thoirdhealbhaigh mhic Stairn, maille le Eachtraibh a thriuir mhac, do réir mar a sgriobhadh iad le Mícheál Coimín ··· Brian Ó Luanaigh[B1] is túisce a thuairimigh gurbh é Coimín a chum agus ba é ba thúisce a chuir in eagar é, mar chuid d’imeachtai an Chumainn Oisínigh (Laoidh Oisín ar Thir na nÓg
Ó MAOLCHATHA, Dáibhí Brian Dáibhí Brian Ó MAOLCHATHA Port Láirge M sagart Caitliceach Rómhánach [B9] sagart Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed
Ó BRIAIN, Seán Seán Ó BRIAIN 1916 1981 M bainisteoir múinteoir Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed
BYRNE, Donn [Brian Oswald] Donn BYRNE Brian Oswald Nua- Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá M scríbhneoir Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed
Ó NUALLÁIN, Brian (1911-1966) Brian Ó NUALLÁIN Myles na gCopaleen Melius na gCapaillín Flann O'Brien 1911 1966 15 Bowling Green Terrace, An Srath Bán, Co ··· Is léargas cuimsitheach ar a shaothar Gaeilge a bhfuil in Myles na Gaeilge: lámhleabhar ar shaothar Gaeilge Bhrian Ó Nualláin (1986) le Breandán Ó Conaire a d’fhoilsigh An Clóchomhar agus tá clár a shaothair Gaeilge idir ailt, léirmheasanna agus eile ann ··· Bhí Brian 12 bliain d’aois nuair a d’aistrigh an teaghlach go Plás Hoirbeaird, Baile Átha Cliath, agus is ag an bpointe ama sin a cuireadh Brian ar scoil den chéad uair, chuig na Bráithre Críostaí i Sráid Synge ··· Tugadh cló nua amach in 1960 agus cuireadh fáilte chomh mór sin roimhe gur misníodh Brian chun an t-úrscéal gairid The hard life (1961) a scríobh
Ó CUÍV, Brian (1916–1999) Brian Ó CUÍV 1916 1999 Baile Átha Cliath M Scoil Uí Chonaill, Sráid Richmond, Baile Átha Cliath An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath scoláire Gaeilge/Ceiltise/Béaloidis [B9] scoláire Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· Deartháireacha le Brian ba ea an tAthair Shán, scoláire Gaeilge, agus an tArd-Aighne Aindrias, agus bhí triúr deirfiúracha aige ··· Deir Ó Concheanainn faoin eagrán den chaiticeasma sin: ‘Tá tuairisc mhaith tugtha ag Brian san eagrán seo ar phrós na Gaeilge clasaicí, tuairisc atá inchomórtais le tráchtas Thomáis Uí Raithile ina eagrán féin de Desiderius (1941).’ In eagar aige in Celtica 1, 1950 tá teagasc críostaí Fhlaithrí Uí Mhaolchonaire[B7]
Ó BRIAIN, Conchubhar (1650–1720) Conchubhar Ó BRIAIN Carn Tighearna 1650 1720 Coill na Cora, Co ··· an tAthair Conchubhar Ó Briain, D.D., 1938
Is dóigh liom féin go raibh dlúthbhaint idir Bhrian Ó Fearraoil [Ó Fearghail B6] agus scríobhaí na staire .i ··· Is féidir, fós, go raibh gaol idir bhean Bhriain agus an tAthair Ó Ceallaigh, ach níl aon deimhniú le fáil air sin.’ Ba dhóigh léi go raibh an lámhscríbhinn i seilbh Bhriain tamall
MAC GIOLLA COINNIGH, Brian (c.1582–c.1662) Brian MAC GIOLLA COINNIGH c.1582 c.1662 M Coláiste San Isadóir, An Róimh scoláire sagart Proinsiasach Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· Froinsias, dá ngoirthear Ord na hAithrighe’, leagan Gaeilge a rinne Brian Mac Giolla Coinnigh den bhuntéacs Laidine ··· Tá an tagairt seo ag Cainneach Ó Maonaigh [B2] dó in Seanchas Ardmhacha, 1957 (‘Father Francis Magruairk, O.F.M.’): ‘The provincial of the period was Father Brian Conny, known..
Ó BRIAIN, Seán (1852–1934) Seán Ó BRIAIN 1852 1934 M scéalaí/seanchaí [B9] scéalaí Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· Ar Scéala Éireann ar 8 Eanáir dúirt Seán Mac Giollarnáth an méid seo: ‘In the telling of his stories Seán Ó Briain became possessed by the spirit and power of their genius
Ó BRIAIN, Donnchadh (1897–1981) Donnchadh Ó BRIAIN Craiftine 1897 1981 Cluain Cath, Co ··· 2010 In aiste ar Scéala Éireann (29 Meán Fómhair 1981) scríobh Nollaig Ó Gadhra: “Seans go raibh Donnchadh Ó Briain ar dhuine de na daoine deireanacha úd a mbítí ag súil le Gaeilge uathu i gcónaí nuair a théidís i mbun cainte sa pharlaimint náisiúnta.” I gCluain Cath, Baile an Gharraí, Co ··· “I gContae Luimnigh, mar shampla, d’éirigh le Donnchadh Ó Briain, an timire, 90 Craobh a chur faoi sheol, eagar a chur ar 18 gCoistí Ceantair agus 13 mhúinteoir taistil a chur i mbun na ranganna a theagasc”
Ó BRIAIN, Micheál (1896–1962) Micheál Ó BRIAIN 1896 1962 Cluain Meala, Co ··· Rugadh Micheál Alphonsus Ó Briain ar 30 Iúil 1896 i gCluain Meala ··· “His death is all the more tragic, as far as our studies are concerned, because he has committed relatively little of his knowledge to print” (Brian Ó Cuív in Éigse, Iml ··· D’éag Micheál Ó Briain Lá Nollag 1962
Ó BRIAIN, Seán Seán Ó BRIAIN M Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed
Ó BRIAIN, Máirtín (1953–2004) Máirtín Ó BRIAIN 1953 2004 Beaumont, Baile Átha Cliath M Scoil Mhuire, Marino, Baile Átha Cliath Coláiste Mhuire, Cearnóg Parnell, Baile Átha Cliath An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath Ollscoil Hamburg, an Ghearmáin scoláire Gaeilge/Ceiltise/Béaloidis [B9] scoláire Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· Ceann de na tréithe is suntasaí ina shaothar an chaoi a dtarraingíodh sé go heolgaiseach ar fhoinsí neamhfhoilsithe as traidisiún na lámhscríbhinní in Éirinn agus in Albain.’ In Beaumont, Baile Átha Cliath, a rugadh é, Nioclás Máirtín Ó Briain, ar 3 Márta 1953 ··· Ba iad a thuismitheoirí Mícheál Ó Briain [B8], aisteoir gairmiúil arbh as an gCoilleach, An Spidéal, Co
Dúirt sé féin gurbh é Brian Ó Nualláin[q.v.] a d’fhéach chuige go gceapfaí é ina reachtaire tar éis do chara leis a aird a dhíriú ar léacht toghchánaíochta Chearbhaill ··· ‘Apart from his college activities he was in those days writing articles in all manner of outside publications, all contentious and reeking with politics, a sort of primitive Myles na Gopaleen’, a scríobh Brian faoi i stair an chumainn ··· But the decisive factor was going to be a third group, numerous, uninterested in office, much given to heckling and, as I then thought, the life if not the soul of the society; and whose much-loved leader was Brian Ó Nualláin ··· He brought it to the notice of Brian Ó Nualláin’ (Irish Times 20 Nollaig 1974) ··· Is i leathanach Chearbhaill a foilsíodh an chéad alt Gaeilge a scríobh Brian Ó Nualláin (Myles na Gaeilge, 1986 le Breandán Ó Conaire )
Chuir sé aithne ar na cuairteoirí a thagadh go dtí an t-oileán, ar Robin Flower[B3] agus ar Bhrian Ó Ceallaigh[B1] go háirithe, agus bhí éifeacht acu air ··· Choinnigh sé dialann do Bhrian Ó Ceallaigh i rith na tréimhse 1923-24 ··· Thabharfá leat go raibh an Decameron ar cheann de na leabhair a thug cuairteoirí mar Bhrian Ó Ceallaigh[B1] chun an Oileáin—chonaic George Thomson cóip i dteach Mhuiris Uí Shúilleabháin[q.v.] uair
Ach an fáth a mbeidh cuimhne ag Éireannaigh air gurbh é a scríobh na ‘hamharcha cleasacha’ úd a bhí in Irisleabhar na Gaedhilge in 1882-3: Brian Bóraimhe; Brian Bóraimhe agus a anamchara; Brian Bóraimhe agus a Bhard
MAG UIDHIR, Brian Rua [mac Chonchubhair] (1589–1633) Brian Rua MAG UIDHIR mac Chonchubhair 1589 1633 M Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· 2010 Bhí beirt den ainm seo timpeall an ama chéanna: an fear áirithe seo, Tiarna Inis Ceithleann, mac Chonchubhair Rua, a thug pátrúnacht do na Ceithre Máistrí, agus arbh é an Machaire Steafánach, Fear Manach, a áit chónaithe; agus Brian Mag Uidhir (c.1585–1655) [q.v.], mac Chúchonnacht, an tIompú Deiseal, Co ··· Luann siad a theideal ann (‘a Bhriain Ruaidh Meig Uidhir, a thighearna Innsi Ceithlionn a chéidfhear dar goireadh an t-ainmsi do shíol Uidhir le mórdhacht Rígh Saxan, Franc, Alban, Éireann Carolus...') ··· Bronnadh ridireacht ar Bhrian ar 2 Feabhra 1626
Ó BRIAIN, Micheál (1923-1997) Micheál Ó BRIAIN 1923 1997 An Coilleach, Co ··· Mac leo is ea an scoláire Gaeilge Máirtín Ó Briain; bhuaigh mac leo an gradam ‘Eolaí óg na bliana’ i 1977; chuaigh mac eile isteach sa Gharda Síochána; le dochtúireacht a chuaigh a n-iníon
MAC CAFAID, Brian (c.1901-1973) Brian MAC CAFAID c.1901 1973 Droichead na Banna, Co
Tá léargas ar a thábhachtaí a bhí sé sa Taibhdhearc agus ar a chaidreamh ar Liam Ó Briain [B3] in Stair dhrámaíocht na Gaeilge 1900–1970, 1993 le Pádraig Ó Siadhail ··· Ó Briain a mhol um Shamhain 1929 go gcuirfí é go Baile Átha Cliath chun oiliúint a fháil agus, le cabhair Earnáin de Blaghd [q.v.], rinneadh sin i 1930 ··· Ní i gcónaí a bhí sé ag réiteach le Liam Ó Briain ··· Ach deir Pádraig Ó Siadhail: ‘B’iad Ó Briain agus Dermody a choinnigh Taibhdhearc na Gaillimhe ar a bonnaí idir 1931 agus 1938’ ··· Chuir sé beatha nua inti agus cheangail sé an sean agus an nua inti—rinne sé cairdeas leis na mór-aisteoirí a bhí fós inti agus chuir sé leo ainmneacha aisteoirí óga a thuill clú dóibh féin ina dhiaidh sin, mar atá Siobhán Nic Cionnaith, Ciarán Moore, Brian O’Higgins
Is iad na daoine a chaoin sí: Donnchadh Ó Briain, 4ú hIarla Thuamhumhan (d’éag 1624); a dheirfiúrsan Máire; Toirdhealbhach Ruadh Mac Mathghamhna (fear céile Mháire, d’éag 1629), Cluain Idir Dhá Lá, Co ··· an Chláir; Diarmaid Ó Briain, Barún Inse Chuinn a d’éag 1624 ··· Such accounts credit her with a daughter, also with supernatural powers, named “Caitilín Óg’’.’ Tá ‘Deascán ó Chúige Mumhan: Clíona agus iníon Chaitlín Dubh’ ag Brian Ó Cuív[q.v.] in Béaloideas 22, 1953 [1954]
Deartháir le Ciarán ba ea Brian Ó Nualláin[B5] agus ba uncail leis Gearóid Ó Nualláin[B2] ··· Bhí sé in aon rang lena dheartháireacha Brian agus Gearóid ··· I gcomhar le Brian agus le Niall Sheridan chuir sé eagar i 1934 ar an iris ghrinn Blather ··· Ba dual dó san gan amhras agus sa méid sin ach go háirithe ba bheirt ar aon aigne Ciarán agus a dheartháir Brian ··· In New Hibernia Review / Iris Éireannach Nua, geimhreadh 1999, san aiste ‘Brother of the More Famous Flann: Ciarán Ó Nualláin’, díríonn John Cronin aird ar ghnéithe de shaol agus de charachtar na beirte: nár labhair an t-athair le ceachtar acu i dtaobh a gcuid scríbh­inní agus na fáthanna a bhí leis sin; na mná gan a bheith i láthair ina gcuid scéalta; a mhéid atá le foghlaim faoi Bhrian in Óige an Dearthár
Cibé titim ar gcúl a tharla i dteaghlach Uí Luanaigh tar éis do Bhrian bás a fháil is ag obair do chomhairle chontae Bhaile Átha Cliath le capall is trucail a shaothraigh a mhac Brian, athair Liam, a bheatha (eolas ó mhac Liam); ‘oibrí ar na duganna’ a bhí ann, dar leis an nGlaisneach ··· Garmhac ba ea é le Brian Ó Luanaigh [B1] a ghlac páirt in Éirí Amach 1848, a bhí ina ollamh le Gaeilge san Ollscoil Chaitliceach agus a bhí ar dhuine de phríomhbhunaitheoirí Chumann Buanchoimeádta na Gaeilge agus ina rúnaí oinigh acu 1879-1901 ··· Mhaíodh Brian gurbh í a bhean ceann fine mhuintir Mhic Chruitín
Ó BRIAIN, Art (1872–1949) Art Ó BRIAIN 1872 1949 Lancaster Road, Londain M Coláiste St Charles, Londain ambasadóir innealtóir polaiteoir Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· O’Keefe (státseirbhíseach, fear eagair Suibhne Geilt) agus Art Ó Briain
Ó BRIAIN, Eibhlín [Ní Bhriain] (1925-1986) Eibhlín NÍ BHRIAIN Candida 1925 1986 Baile Átha Cliath F Coláiste na nDoiminiceach, An Bóthar Ard, Gaillimh Ollscoil na hÉireann, Gaillimh iriseoir Diarmuid Breathnach Máire Ní Mhurchú Ó BRIAIN Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath i gcomhar le Cló Iar-Chonnachta agus bunúdair na mbeathaisnéisí, Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú Foilsiú ar líne These pages may be freely searched and displayed ··· Ba í Eileen Mary Hester (a hainm sa taifead beireatais) an t-aon duine clainne ag an Ollamh Liam Ó Briain [B3] agus a bhean Helena Lawlor, sufraigéid aitheanta, agus is i mBaile Átha Cliath a rugadh í 25 Eanáir 1925; ag 37 Sráid Sherrard Íochtarach, Baile Átha Cliath, a bhí na tuismitheoirí ag cur fúthu ag an am, go sealadach, is dóigh
Foilsíodh trí bheathaisnéis: Móirín Chavasse, Terence MacSwiney, 1962; Diarmaid Ó Briain, Traolach Mac Suibhne, 1979; Francis J ··· Deir Diarmaid Ó Briain go bhfuair sé ardonóracha sa Ghaeilge sa mheánghrád ··· Is lena shaothar ar son na teanga a bhaineann caibidil a cúig den bheathaisnéis a scríobh Diarmaid Ó Briain ··· Tá an abairt seo ag Diarmaid Ó Briain á cur in iúl nach gcuirtí róbhéim ar an nGaeilge i Scoil Íte: ‘Go deimhin, bhí Máire réchúiseach go maith i leith na Gaeilge