I mBaile Átha an Rí, Co. na Gaillimhe, a rugadh an scoláire clasaiceach seo ar 18 Deireadh Fómhair 1907. Úmadóir sa bhaile sin ba ea a hathair, Thomas Heavey, agus ba í Alice Kirwan a máthair. Ó 1931 bhí sí ina léachtóir le Clasaicigh i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh, agus ina hollamh ó 1958 go dtí gur éirigh sí as obair i 1977. Mar ollamh emeritus bhí sí ar Choiste acadúil an choláiste ina dhiaidh sin. Chuir sí eagrán Gaeilge d’imleabhar a haon de De Bello Gallico, 1940 ar fáil. Aistriúcháin ar théacsleabhar le M.A. North agus A.E. Hilliard is ea Bun-chúrsa ceapadóireacht Gréigise, 1941, agus aistriúchán ar bhunleabhar le E.A. Sonnenschein is ea Graiméar Gréigise 1 agus 2 . I gcomhar le Seán Seártan d’aistrigh sí A Practical Introduction to Latin Prose Composition le Arnold-Bradley faoin teideal Prós-Cheapadóireacht Laidne. I gcatalóg Leabharlann Náisiúnta na hÉireann tá liosta de leabhairíní cráifeacha a scríobh sí i nGaeilge agus i mBéarla. Tá tagairt i dtuarascálacha bliantúla do dhuaiseanna a chuir sí ar fáil (‘The Athenry Prizes’) do na mic léinn ab airde marc sa chéad bhliain ealaíon. D’éag sí ar 15 Feabhra 1980. In Bliainiris 2004 in eagar ag Ruairí Ó hUiginn agus Liam Mac Cóil tá cuntas maith substaintiúil ag Tomás Ó Con Cheanainn ar a saothar agus ar a thaithí féin uirthi mar mhúinteoir agus mar scoláire. Deir sé gur ghnóthaigh sí scoláireacht taistil ó Ollscoil na hÉireann a chuir ar a cumas staidéar a dhéanamh sa Ghearmáin. Le cabhair a mac léinn chuireadh sí beartanna bia chun na Gearmáine i ndiaidh Chogadh 1939-45. Deir Tomás: ‘Maidir lena sloinne is “Ní Éimhthigh” a bhíodh i gcló aici ar dtús, ach chreid sí níos deireanaí gur mar “Ní Éimhigh” ba chóra é a litriú, agus d’athraigh sí dá réir sin é.’

Diarmuid Breathnach

Máire Ní Mhurchú