I Lios Tuathail, Co. Chiarraí, a rugadh é ar 4 Bealtaine 1902. Gabha ba ea a athair Edward agus ba í Mary Dillon a mháthair. Bhí triúr deirfiúracha aige. Col ceathar dó an scríbhneoir Seosamh Ó Conchubhair (1877–1957) agus bhí gaol gairid go leor aige le Gerald Griffin (1803–1840). I ndiaidh bunscolaíochta bhí sé i gColáiste Mhichíl i Lios Tuathail agus ansin i gColáiste Ollscoile Chorcaí mar ar ghnóthaigh sé céim sa tráchtáil i 1922.

Bhí sé ag múineadh i gColáiste Mhichíl ó 1922 go 1927 (agus scríbhneoir eile úd Lios Tuathail, Brian Mac Mathúna, sa rang aige) agus ó 1927 go 1930 i gColáiste Bhelvedere agus bliain ansin sa Cheardscoil i Ráth Maonais. Ceapadh é ina Phríomh-Oifigeach Feidhmiúcháin faoi Choiste Gairmoideachais Chontae Loch Garman. Air a thit sé an chéad ghairmscoil tuaithe in Éirinn a oscailt i gCam Eolaing i 1932. I 1935 ceapadh é ina chléireach baile i nGaillimh, i 1938 ina Chléireach Sinsearach in Ollscoil na hÉireann agus ina Chláraitheoir ann ar ball. D’éirigh sé as an bpost sin i 1972. Bhronn an Ollscoil dochtúireacht air i 1953.

Phós sé Mary Agnes Scanlon ó Dhroim Chliabh, Co. Shligigh, i nDeireadh Fómhair 1931. Múinteoir ceardscoile i Lios Tuathail í san am. Bhí triúr mac agus iníon amháin acu.

I rith a shaoil bhí dúil aige sa litríocht, san amharclannaíocht agus sa Ghaeilge. Ó 1928 go 1931 bhí sé ina rúnaí ag an gComhar Drámaíochta; bhí sé ina chathaoirleach ag Taibhdhearc na Gaillimhe ar feadh tréimhse; é ar dhuine de bhunaitheoirí Chompántas Amharclainne na Gaeilge (1942–1956); ar dhuine de stiúrthóirí Amharclann na Mainistreach ó 1956 amach. Bhí sé ina chathaoirleach ar Shiamsa, Amharclann Náisiúnta na nDaoine, agus ina uachtarán ar Sheachtain na Scríbhneoirí i Lios Tuathail.

I measc na ndrámaí a scríobh sé tá: An Casán agus Murchadh an tSolais (dhá dhráma aon mhíre) (1931); Bantighearna an Ghorta (1944), ar roinneadh duais Amharclann na Mainistreach airsean agus ar dhráma Shéamais Uí Aodha, Donnchadh Rua, i 1938; San am soin (1944); Grádh níos mó (1946); Déamar agus a bhean (1952); Prólóg don réim nua (1954).

Scríobh sé úrscéalta i nGaeilge agus i mBéarla: Mise Méara (1946); The Splendid pretence (1947); And so began (1973). Tháinig a chnuasach gearrscéalta Eochair na sráide amach i 1967.

D’éag sé ar 28 Eanáir 1977.

Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar http://dib.cambridge.org/ »

Diarmuid Breathnach

Máire Ní Mhurchú